Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

See other formats 


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



CURSUS COMPLETUS, 

SED BIBLIOTHECA UN1VERSAL19, INTEGRa* ONIFORMIS, C0MM0DA« OECONOMICA. 

mm ss. nTRii. doctorh scbiptorhoiie ecglesiasticorii. 

SIYB LATIIfORDM, 9IVB GRACOIIOII, 

QU! AB MTO APOSTOLICO AD MTATKM INNOCRNTll lll {ANN. 1116) PHO LATtNtS^ 
MT ADCONCILH FLORENTINI TKMPORA {ANN. 1439) PRO GRMCIS rLORUBRUNT : 

RECUSIO CHRONOLOGICA 

OMNILM QUiK EXSTITERE MONUMENTOKDM CATH0LICi4£ TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 

ECCLESIi£ SifiCULA, 

JC1TA IDITlOriBS ACCOKATIMIIi&S, IVTBR 8B CIIIIQUB NOfllillLUS C0D1CIBU8 llAfl|]8CII!PTI8 COLLiTAS» PRROUaII DlLlBRM 

TRR CA8TI6ATi ; DI88RRTAT101IIBU8» C0IIMeiiTARll8 f ARIISQUE LECTI0NIBU8 CONTINRNTRR II.LURTRATA ; OMNIItllS 

01'KIUBIIS POST AMPMSSIHAS RDITI0NR8 QUiB TRIBUS N0VIS81MIS SiBCULIS DRBRNTUR ABS0LUTA8, DRTKCTI8 

SUCTA ; INDICIBUS ORDIMARIIS T8L ETIAM ANALYTICI8, 81NGUL08 SlVB T0M08, SIVR AUCT0RE8 ALlCUJUS 

MOMKNTI SUBSRQURNTIBUS, DOMATA ; CAPITULI8 INTRA IP8UM TKITUM RITB DISPOSITIS, NRCNUN RT TITULIS 

81N8ULARUM PAGINARUM MAR6INRM SUPBRIORRH DlSTlNGURNTlBUS 8UBJRCTAMQUB MATBRIAM 8I6NIFI- 

CANTI8U8, ADORMATA; 0PRRI8US CDM DllBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VRRO AUCTORITATB IM 

ORHINR AD TRADITIONKM RCCLBSIASTICAM POL1.ENTIB08, AMPLtriCATA ; 

DUCRNTIS ET QUADRA6IMTA INDICIRUS 8UR OMNI RB8PJECTU, 8C1LICET, ALPHABETICO, CllROMOLOGICO, ANaLVTICO, 

ANALOGICO, 8TATISTIC0, 8TNTIIETIC0, BTC, OPERA, UES ET AUCTORES EIH1BEMTIDU8, ITA UT MON BOI.UIC 

STUDIOSO, 8ED MEGOTIIS IMPLICATO, ET 81 FORTB SINT, PIGRIS ETIAM RT IMPERITIS PATEANT 0MNE8 

86. PATRES, LOCUPLBTATA ; BED PRiESERTIM DUORUS 1MMENSI8 ET GEMERALIBUS INDICIBUS, ALTRRO 

SCILICRT IIEUUM, QUO C0N8ULT0, QUIDQUID NON 80LUM TALIS TALISVR PATRR, VRRUM ETIAM 

UNU8QUIBQUK PATRUM, ABSQUE ULLA EXCRPTIONK, IN QUODLIBET TBRMA SCRIPSRRIT, UNO 

iNTUiTU conspiciatur; altero SCHIPTUKi£ SACRi£ , rx qdo lrctori com- 

PXR1RR 8IT OBVIUM QUINAM PATRR8 RT IM QUIBU8 OPBRUM 8U0RUM L0C18 
8IM6UL0S S1N6UL0HUM LIBRORUH SCRIPTURiB VRHSUS. A PRIMO 6EME8X08 
USQUB AD N0VI8SIMUM APOCALTPSIS, GOMMRNTATI SINT : 
SDITIO ACCURATISSIMA, CiBTBRlSQUR 0MNI8U8 FACILB ANTEPONRNDa, 81 PBRPRNDANTUR CnARACTRRUM NITIDITAS, 
CHAnTiC QUAI.ITA8, INTR6RITA8 TRITU8, CORRRCTIONIS PERFECTIO, OPBRUM RRCU80RUM TUM VaRIRTAS 
TL'M NIIMKRIIS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COHMODA SIBIQUR IN TOTO PATROLOGtiB DKCUHSU CONSTANTRR 
8IMII.IS. PRRTII EXI6UITA8, PRiBSBRTIMQUR I8TA COLLKCTIO UMA, MKTIIOblCA RT CllBONOl.OGlCA, 
8KXCKNT0RUM rRA6MKNT0RUM OPUSCULORUMQUR HACTKNUS UIC 1I.LIC SPaHSOHUM, VEL ETIAM 
INEDITURUM, PRImUM AUTRM IM MOSTRA BIBLIOTHECA, BX OPERIBUS KT M88. AD 0MNK8 
JETATBS, LOCOS, LIM6UA8 F0RHA6QUR PKRTINKNTIBU8 « COADUNATORUM, 
.1 EX IMMtMERlS 0PERIBU8 TEADITIONEM CATHOLICAM CONrLANTlRUR, OPUS UNICUM MIRADILITER BrFICIKNTlOH» 

SERIES LATINA, 

l^ QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESliE LATINiE 

A TERTULLIANO AD INNOCEMILM 111. 

ACCURANTE J.-P. MIGNE, 

Bibliolhcc« clerl i8nlvcr«iie« 

81TB CURSUUM COMPLKTORUM W StNGULOS SClEMTLE ECCL&SLA&Xii:JC lUMOS BUlTuHft. 



PATROLOGIA, AD IMSTAR IPSIUS RCCLRSIiB, IM DUAS PARTRS blVlDITUB, ALIAM MRMPR LATINAM, ALIAH GRltCO-LATIMAH. 
AMDiCrARTESJAMlNTEGRE BXARATiE SUNT. LATINA, 222 VOLUMINIHUS MOLB 8UA STANS, i 1 IOfRANCIS VKNIT : GHACA 
DUPLICI KDITIOMR TVPIS MANDATA KST. PHIOR 6RJCCUM TRXTUM UNA CUM VRHSIONE LATINA LATKHALI COMPLK- 
CTITUR, ETIOA V0I.UM1NA IN 109 Tq^lS^KRP PRI^IA^SERJE, NON EXCKDIT. P08TERIUB VERSIONEM LATINAM TANTUH 
ExnibET, IDEOQUK INTRA 55 VOLUMiXA^aif t)lBTI.% ^(:p.^UA>8EP!lfe^!6e/$C(/rLATINA AD 58 VOLUMIMA TANTUM ATTlM- 
GIT; DUH HUJUS VERSIO MERE LATlMA^9'vbiUjU]Nl8igS. Zi<r, ,k^iHAJVK'^ l)^:iJ^UUODQUB VOLUMEN ClliBCO-LATINUM 8» 
I1NUMQU0UQUE MhKX LATINUM 5 FHANCIS SOLUMMODO EMITUR l UTROVlQUK VEHO, UT 1'RKTII IIUJUS BKNKFICIO 
FRUATUR EMPTOR, COLLECTUlNKIir INTK5R4M,«StVf, LiTINA^, hlVB GHACAM COMPAHET NECKSSR EHIT; t»K(.Ufc KNIM 
CUJUSQUB VOLUMINIS AMPLITUOllfV^'^)£'c^(yI<(Zt D4Frj<:Ul.TAjrK|f VA^I^' i!RlCTK#£OU*BUNT IDEO, Sl QUISTaNTUM EMAT 
LICET rNTCGRE, SKD SCORSlM/cbLLECTiaNCltf'(/HieCO^LATI[UM,''\Bi: e^l!j)£W'.Ey CR^.CO LATINC VKHSAM, TCM QUOhQUB 
VOLUMCN PRO 9 VKL PRo6fRANCIS SOLUM OBTINKRIT. ISTiE CONIMTIONRS P^isTKRlORI PATROLOOIiE LATI.Nfi SKRICI, 
PATRES AB INNOCENTIO III AD CONCILIUM TRIDEKTINUM EXUIBEMTI, APPLICABUNTUR. PATHOIOGIA QU.C MANUSGRtrTlS 
IM BIBLIOTHECIS ORBIS U.NIVERSI QUIESCENTIBUS C0M6TABIT, NECNOM PATHOLOGIA 0R1ENTALI8, CONDiTJONlHUS 8PK- 
CIAL1BU8SUBJICIENTUR,ETLNTEMP0RE8U0 aNNUNT1ABUNTUR,S1 TEHPUS KAS TTPI8 MANDANDl NOUlSMUN UEFUCRlT. 



PATROLOGIM LATJNJE TOMIS XXX IX. 



S. AURELIDS AUGUST1NU5. 



GXCUDBBATUU ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, KDHOUliM, 

IN flA Dir.TA THWAVD, OLIM irAMIiOISFs, VWWV: I^OIHAM LLIKTI.^: lv\iiiSl(jr.liM VIJL^. 

Dtiittn ^NOMINATAM, SDU rETIT-MOMnOUGE.m^sC VEUO liNTKA Mt8iMA rAIU»i.\A. 

18GS 



\5K 

(^O AVIS IMPORTANT. 

v^ 4^ DTapr^ nne destois provldenllellet qai rigisscni 1e aiondt» rarement les (MiTrefl ao-desflnfl de rordinalre te Ibnt 
^Q sans contradiclions plus oii rooiBi rorles el uombrenses. Let Ateiien Calkoliquii ne ponvaient gn^re ^chapper I ca 

. * sJ 1 recbel divin de leor uiiltld. TantAt on a ni^ leiir existeoce ou leur iroportance; lantdtun a dit quMls eiaient ferro€s 
ou qu'ils allaient l*^lre. (epeodant ils poursuivent leur carri^re depuis 21 ans, et les produclioos qui eu sorlent 
deviennent de plus ec plus graves et KOigoies : anssi paralt-11 cerlain qu*^ moins d'6v^nemenls qu'aucune Qrudence 
buroaine ne saiirait pr^voir ni emp^cher. ces Ateliers ne se ferroeront que quand la BibliolMqtie du Clerqi sera 
terminee en ses 2,0()0 volumes in-4". Le pass6 parait un sOr garanl de ravenir, pource qu*il y a ii esp^rerou \ 
traindre. Cependant, pjrmi les calomnies auxquelles ih se sont trouv^s en butte, ii en est deux qui ont 6i6 ronti- 
iiuellement r^p^t^es, parce qu*etantp1uscapi(alcs, leur effet eniralnait plus de cons^quences. De pelils et ignares 
roncurrents se soiitdonc acharn^s, par leur rorrespoudance ou leurs \o.vageurs, k r^pdier partoot qoe nos Editions 
6laient nial corrigees etmal impriro^es. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont 
qoe les chers-d'(euvre du Othoiicisme reconuus pour tels dans tous les lemps et dans tous les pays, it failail bien 
»e rejeier sur la forme dans ce quelle a de plus serieux , 1a correction et Vimpression ; en efl*et, les che(9-d*(Euvre 
nidme n*auraient qu'iine demi-valeor, si le tcxte en ^tait inexactou illisible. 

il esl tr6s-vrai que, dans le print-ipe, un succ^s inooi dans les fastes de la TTpographie ayant forci rEditcur de 
recoiirir aui m^caniquos, alin de roarcber pliis rapidement etde donner les ouvrages \ moindre prix, quabre volumeit 
du double Couri d*Ecrilure samteeide Thiotoaie turonl tir^savec la correciion insuffisante dnnn^e daus les iropri- 
roeries k presque tout ce qui s*edile; il est vrai aussi aii'un certain nombre d*autres voluroes, apparteii^nt Jk divcrses 
pQblicaliou? rurcnt imprtm^s ou trop noir ou trop olanc. Mais , depuis ces terops ^loignds, les ro^caniques out 
c66^ le travail aux presses h bras, el rimpression qui en sort, sans dtre du luxe , atlendu que le luxe jurerait dans 
(les ouvragf^ d*une telle naiure, est parfaitcment convenable sous lous les rapports. Quant k la correction, il cst' 
de (ail qu*olle n*a jamais 4td port^e si lolu dans aiicune idition ancienne ou contemporalne. Etcomroeot en serait-il 
autreroent, apr^s loutes lcs peines et toutes les d^penses-que nous subissotis pour arriver h purger nos ^preuvis da 
lootes fauicsT L'habitude, en typographie, ro^me dans les mellleures roaisons, est de ne corriffer que deux ^preuves 
el d'en conferer une iroisi^roe avec la seconde, sans avoir pr^par^ en rien le manuscritde I auteur. 

Dans les Aleliers Catholiquci la differencc est presque incommensurable. Au ronyen de correcteurs blanchis sous 
le harnais et dont le coup d*(n1 t^vpographique est saiis pilie pour les fautes, on cororoence par prt^parer la copie d*un 
bout k Taulre sans en excepler un seul mot. On lit ensuile en premi^re ^preuve avec la copie ainsi prcpar^e. On lit 
en secoode de la niAme manf^re, mais en collatioiinant avec 1a premi^re. On fait la m^roe cbose en tierce, en colla- 
tionnant avec la scconde. On agil de ro^roe en quarie, en collationnanl avec la lierce. On renouvelle la ro6roe op^* 
ratfon en quintc, en collatinniiant avec la quarie. ('cs coHationnemenls ont pour but de voir si aucuue des fautes 
flignal^es au biireau par MM. lcs correcteurs, sur la roarge des ^preuves, n a £chapp6 k MM. les corrigeurs sur le 
roarbre etle ro^tal. Apr^s cescinq lectures eniidrss contr6lt^es Tune par rautre, el en debors de 1a preparatinn 




Aussiya t il k Montrougedes corrccieurs de loules les nations et en plus grand iiombre que dans vingl^inq 
fmprimeries de 1'aris r^unies ! Aussi encnre, la correction y coOle-t-elle HUtant que la composition, tandis qu*ailleurB 
clle ne coAleque ledixi^roe I Aus«ientin, bien que rassertion puisse paraitre l^rocraire, rexactilude obieniie par 
lani de frais et de soins, fait-elle que la pluparl des Editlons des Atetiers CnUiotique$ laissent bien loin derri^re elles 
celles mftnie des c^lebres B^n^dictins Habillon et Montfaucon et des c6l6bres Jesuites Peiau et Sirroond. Que Ton 
compare, en etTet, n*importe quelles feuilles de leurs 4ditions avec celles des ndtres qui leur correspondent, en gree 
comroe en latin, on se convaincra que rinvraiseroblable csl aoe r^aliti^. 




poi 

liflute 

toujoiirs sur des maniiscrits, cause perp6tuelle de la mullipricit^ des fautes, pendant que les Atetiers Catliotiques, 

dont le propre esl surioul de ressusiiler la Tradliinn, n*operent 1e plus souvent que siir des iroprim^s. 

Le R. P. De Buch, J^suite Bollandisie de Bruxelles, nous ecrivait. il y a quclque terops, n*avoir pu trouver en 
dix-huit rooisd*dtude, uue uuie (aute dans notre Patroiogie latine. M. Denzinger, professeur de Th^ologie a rUni- 
versii^ de Wurzbnurg, et M. Iteissmann, Vicaire G^ii^ral de ia rodroc; ville, nous roandaient, ^ la dale (Ju 19 juiltet, 
ii'avoir pu ^galemeiii surprendre une seuie /iauf^, soii dans le latin soii dans le grec de notre double Patrologie. EnUn, 
)e savant P. Pitra, Benediclin de Solesme, el M. Bonelty, directeur des Anmtes de philosoplue chriiiaoie, mis au 
d^fl de nous convaincre d*une seule erreur lypograpliic)ue, ont M iurces d*avouer que nous n'avions pas trop 
pr^sura^ de notre parfaite correction. Daus le Clerge se irobvent de bons laiiuistes et dn bons hell^nisles, ei, cc qui 
estplus rare, des hoinmes ir&sposiiifsel tiis-praliques, eh bien ! nous leur promeilons une prime de 25 cenlirocs 
pur chuque faute qu'ils d^coiivrironldans n*importe lequel de nos volumcs, surlnul d.ms les grecs. 




est corhg^ mot pour root d'un bout ai Tautre. Quarante hommet y sont ou y seront ocrupus pendant 10 ans, et une 

iMNnroe qiii ne saurait 6tre rooindre d'un deroi roilllon de franrs est consacree k cet iniportant contrdle. De ceiie 

Biani^re, les Publicalions des 

rorrection, n'aurontde rivales 

pourruit et voudrait se liv 

c(>rles 6ire bien pdn^lr^ d' 

8-irioui lorsque TEurope sa 





qui 

immolHii.sflii les faules, attendu qu'un r.licb6 de mOtal n'est poiut ^lasiiciue; pasdu lout, il introduil la perfection, 
car on a trouv4 le moyende le corriger jjsqu*a extino.tion de fautes. L'Hebreu a eti^ revu par M. Dra(^, le Greo 
p:ir des Grecs, le Latin et le Fran^ais par les premiers correcteiirs de la capitale en ces langues. 

Nous avons la consolaiion de pouvoir llnir cct arrs par les reflexious suivantes : Knfin. noire exerople a fini par 
^branler les gramles publiratioiis en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs de Kome, 
le G<;r(/f7 do Naules, le Suiut Thomas de Parme, V Encyclopidie retigieuse de Municli, le recueil des dMaratiom des 
fites de Bruxelles, les Boiiundisles , le Sunrcz et le Spicitige de Paris. Jus(^u'i(-i, ou u*avait su r^impriroer que des 
Oiivraces 6e courie haleine. L(?s in-4*, oA s*engloulis$ent les in-folio, faisaient peur, et on n'osait y toucher, par 
rraiute de se noyer dans ces ablmes sans fond et sans rives; mais on • llni par se risquer k nous iroiter. Bien plus, 
floiis nnire iropulsion. dautres Editeiirs se preparent au Butlidre universel, aux Dicisims de loutes les Congr^gations, 
H une Biographie ei a une lliiUoire g^nerale, etc, etc. Malheureuseroent, la plupart des Mitions dejii faites oo qui se 
fbnt, sont sans autorit^, parce qu*elles sont sans exactitude; la correction seroble cn avoir 6t6 faile par des aveugles, 
n<i't qiron n'en ail pas senti la graviie, soit qiron ait recnl6 devant les frais; roals patiencel une reproduciioQ 
currecte surffira bientfH, ne fOt-ce qu*i la liimi(Te des ^coles qul sc sont fiiiies ou qui se feront eucore. 



TRADITIO CATHOLICA. 

SJECVLA lY-y. ANNI 887-430. 

SANCTI AURELII 

AUGUSTINI 



9 



mnaums episcopi, 

OPERA OHHNIA^ 

POST LOVANICINSILM THKOLOGORUM REGENSIONEM, 



CAftTI€ATA l»K!fCO AD MANUSCRIPTOS CODICES GALLICANOS, VATICANOS, BELCIC08, ITC., 



NECNON AD EDITIONES ANTIQUIORES ET CASTICATI0EB5, 



OKIA BT trUDlO 



MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI 

B CONGRBGATIONE S. MAURI 



EDITIO NOVISSIUA, EMBNDATA ET AUCTIOH, 

ACCUUANTE J.-P. MIGNE, 
BIBLlOTUECiB CJLEBI VNIVEBSvB, 

81VB 
GUR8UUM COMPLBTORTfK iy .SrNGUCOS fitCIENTLS.^GCLESTASTICA RAM08 BDITOn&. 



* •««!,• 






^m ■ 



• - • « • 



,.••-*:,*• • 



TOMUS QUIlMUS. 

PARS ALTERA. 



▼BNEUNT 16 VOL. 86 FRANCIS GALUCIS* 



KXCUDEBATUU ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOKE.M, 

IN VIA mCTA TI!IBAUD,0\AM D^ANBOISE. PKOPE POUTAM LUTKTIiE PARISIORUM YIJI.CO 
iyhSFtli NUAIUUTAM. SEU PKTlTMOiyTROLGE. MUNC VIDUO LNTIU IKILNIA PAUISINA. ^ 

1865 



TRADITIO CATHOLICA. 

SJECVLA ir-r. ANNI 387-430.1 



ELENCHUS 



AUOTOaOM BT OPBHUIV QUI IH HOO TOMO 



4^4 



IX COHTINENTUR. 



S. AU6USTINDS HIPPONENSIS EPISCOPUS, 



Sermonuu classis IV. Senoriones de Diversis. 
Sermones dubii. 
Sermonum Fragmenta. 

Appendix. — Sermonei mppo$UMi. 

I. De Scripturis. 

II. De Tempore, 

III. De Sanctis. 

IV. De Diversis. 



col. 1493 
1639 
1719 

1735 
1973 
2095 
1173 



Qnatuor his SenDonam classibus Appendice com^rehensis inscrli sunt Sermones CiESARii, 
Episcopl Arelatensis» praeter eos qui inscribuntur ad monachos. 



•• • 

• • • 

• • • • 

• • • 




m «•>*t^* 



• • 



• •• •'• 

• • • • 

• • • • 
••• ••• 



« 
• • 



• -• 



••• 



• 4 

• • 
« 



• • 



• • • 



Pirniii. — Ex Typis J.-P. MIGNE. 



S. AURELII AUGUSTINI 

raPPONENSIS EPISCOPI 

SERMONES 

AD POPULUBI. 

CL^SSIS IV. DE DiyiERSrS. 



» 



6 



8ERM0 CCCXLI • (d). 

Di eo quod Chriitus tribui modii in Scriplurii tft/e/6- 
gitur; contra Arianoi habitui {b). 

CAPUT PRIMUM. — i. Chriitu* in Scrtpturit di- 
€tui tribui modii. Dominiis iiosler Jcsus Chrislus , 
fraireSy quaQium aiiimadverlere poiuimus pngiiias 
sanclas, tribus modis iiilelligitur et nomiiialur» 
^ando praedicaiur » sive per Legem ct Prophetas , 
sive per Kpistolas apostolicas , sive per fldem rerum 
gestarum , quas in Evangelio cognoscimus. Primna 
modiis est, secundum Deum et diviuitaiem illam Pa- 
tri coxqualem atque coxlernam anlc assumplionem 
carois. Alter modus esl , cum assumpia cariie jam 
idem Deus qui homo, et idem homo qui Deus, seeoD- 
dum quamdam suac cxcellcntije proprielatem , qua 
Bon caeteris coaequaiur hoiniiiibus , sed est mediator 
et caput Ecclcsix , esse lcgiiur et intelligiiur. Teriios 
modiis est quodam modo totus Christus , in plenito- 
dine Ecclesiae, id est, caput et corpus, secundiim ple- 
nitudinem perfecli cujusdam viri , in quo viro ninguli 
membra sumus. Quod credentibus pnedicatur, et pru- 
dentihus agnoscibile oflertiir. Non omnia testimonii 
Scripturarum lam multa angusto tempore sive reco* 
lere sive explicare possumus , quibus omnia tria isU 
geiiera probemus : sed tamen non omnia possumns 
improbau relinqiicre , ut quibusdam cominemoratis 
tesiimoniis , cxlera qiiae commemorare non sinimnr 
propter angustias temporis, per vos ipsosjam obser- 
vare in Scripturis ct invenire possitis. 

CAPUT II. — 2. Primui modui quo Chriitui prmdi' 
€aiur ui Deui. Yerbi miilitudo. Ad primum ergo mo- 
dum iiisinuandi Domini nostri Jesu Christi SalvatoriSy 
unici Filii Dei , per quem Tacla sunt omnia , pertinel 
illud quod nohilissiinum et praedarissimum est in 
Evangelio secundum Joannem : Infrrincipio erat Ver- 
bum, et Verbum erat apud Deum^ et Deui erat Verbum; 
Uoc erat in prinripio apud Deum : oinnia per ipium 
facta iunt , el rine ipio factum eU nihH. Quod faclum 
««/, tii iUo vita erat ; et vita erat lux hominum , et lux m 
tenebrii lucet^ et tenebrm eam non comprehenderunt 

* Emendatus est ad doos d. ad cs. r. V. et ad Am. Er. Par. 

1.0V» 

to) Atiai, de Teropore 40. 

{b) citaat ispe Beda et Floros in rauli Ei.islfJas. 

Patiiol. XXXIX. 



[han. I. 1-5). Mirnndia cr stupenda verba haec, ei 
priusquam inidligaiiiur, aniplocienda sunt. Si cibus 
apponerelur ori vesiro , parlem dbi alius illam acci- 
perel, alius isiam : ad omnes tamen pcrveniret uous 
cibus ; sed non ad omnes tolus cibus. Sic quasi qui- 
dam cibus el polus verborum iiunc apponitur auribnt 
vcslris; cl Umen tolum ad omncs pervenil. Aii forto 
cum loquor , alius sibi tollit unam syllabam , alius al« 
teram? aul alius unum verbum, aliiis alicrum vcr- 
bum ? Si ila est , tot verba diclurus sum, quoi homi- 
nes video , ut ad omncs pervcniant vcl verba singula. 
El fadlc quidem plura dico, quani hic sunt Iiomines : 
sed omnia ad omnes pcrvenluni. Verbum ergo homi- 
nis non dividilur per syllabas, u( omnes audinm; Ct 
Verbum Dci per frusla conddllur. ul uhiiiue sitT 
Nuniquid ha?c, fraires , sonaiiiia atqiie iranseuntia 
verba illi iiicommul;ibiIiler pcrmanenii Verlio ulla e« 
parle comparanda .nrbiiraniur ? aut ego quia hxc 
dixi , comparavi ? Sed quoquo modo insinuare vohit 
volui , ut Deus quod exhibet in corporalibus rcbus, 
valeat vobis ad credenda ea, qure nondum vidclis de 
splritualihus verbis. Sed jam ad meliora transeamui. 
Nam verba sonanl, et abeunt. De spiriiuahbus cogiia- 
tionibus (fl)jusiiiiam cogiuie. Cogitansjusiiiiamcon- 
stiiutus in istis partibus occidenlalibus , cogiuns ju- 
stitiam consiitulus in orienle, undc flt ui ille toum jn- 
siiiiam cogiiei, et ille loiam ? el iUe loum videai , ol 
ille louui? Nam qiii videt jiisUtiam , secundum quam 
gcrat aliquid , ipse juste gorit. Videt inius, agit forfs. 
Unde videl intus , si nihil sibi pncsto esi ? Qiiia ipse 
in paric positus est, ad eamdein pariem non pervenicl 
alierius.cogiutio? Cum aiitem idem vidcas mente \m 
hic posiius,. quod vidct ille (am tonge po&itus , et to- 
tum tibi luccat, totum illi videaiur; quia ea quac di- 
vina et incorporea sunt, ubique sunt tou ;crede Ver- 
bum totum in Paire, totum in mero. Credoeiiim hoc 
dc Verbo Dei. qui esl Dcus apud Deum. 

CAPUT III. — 3. Aliui modui quo ChriHui coin- 
tnendatur ut IXeui et homo. Sed audi jam aliam iiisi- 
nuationem, alium modum insinuandi Christum, qucin 
Scripiura praedicat. Ea enun qux dixi , dicu simt 

(a) islhaec verba : De ipirHuaiibui cogitatiorubuM. vldo»- 
lur sui>ere66e. ^ '«w 

47- 



149S B. AUGUSTIia EPI9C0PI 

•Bte attampttai caniMi. Nuno «otea ftodi illsd qaod 
iDodo praedicat Scriplura : Verbum , inquit , caro fa- 
ttumestfetkalntavU innobU {Joan, u i4).Nam quidixe- 
rat, /n jtrincipio erat Yerbum , et Verbum erat ajmd 
Ikum, et Deus erat Yerbum; hoe erat in principio apud 
Demn : omnia per ipsum facK^ iinif , et sme ipso faclum 
ainihil; frustra nobi* cNTimlaten Yerbi prapdicarety 
al Yerbi bumanitatem laecrec. Ct enlm iliud vldeam, 
hic mecum agitur; ut purget ad illud contemplandum, 
iDfirmitati meae Ipse subvenit. Suscipiendo de natura 
bumana ipaam naturam bumanam , factus est bomo. 
Yenit cum jumento camia ad eum qut Jaccbal in via 
Tulneratus (Luc. x , 80-37), ut panram fidem nostram 
incamaiionis suae sacramenlo informaret * atque nu- 
triret , faceretque serenum intelleclum ad videndum 
qood nunquam amisit per id quod suscepit. Esseenim 
coepit bomo , essc non dcstitit Deus. Ergo basc est 
praedicatio Domini nostri Jesu Chrisii sccundum quod 
mediator est , secundum quod caput est Ecclesiae ; 
quod Deus bomo est , et liomo Deus est , cum dicat 
Joannes : Et Verbum caro factum e$t , et habilamt m 



149G 



4. Chriitus utroque modo commendatus ab Apostob. 
Andite jam utrumque in illo nolissimo capltulo apo- 
stoli Pauli : Qui cum in forma Dd esset , inquit , non 
rupinam arbitratus est esu asqualis Deo. Iloc est , In 
principio erai Verbum^ et Verbum erat apud Deum , H 
Deus eral Yerbum, Quomodo Apostolus dixit, Nonro- 
pmam arbitratus est esse cBquatis DeOf si non est aeqiia- 
lis Deo ? Si autcm Paier Peus, ille non Deus, quomodo 
Kqualis? Ubi crgo ille ail, Deus erat Verbum; ibi iste, 
Non rapinam arbitratns est esse cequalis Deo. Et ubl 
ille , Verbum caro faclum cs/, et habitavit in nobis ; ibi 
iste, Sed semetipsum exinaniwt^ formam servi accipiens 
{PhiUpp. II, 6, 7). Attendite : per bocergoquod bo- 
mo facttts est , per boc quod Verbum caro factum esl , 
<C kabitami m nobis; per boc smetipsium eairumitH^ fop- 
mam servi accipiens. Quid enim exlnanivit? Non ut 
amitteret dlvinliatem , sed ut indueret bumaniiatem , 
apparens bominibiis quod non erat , aniequam bomo 
esset. Sic apparendo se exinanivit, id e»l, reservans * 
dignitatem majestaiis , et olTerens earnem indumen- 
Inm humanitatis. Per Id crgoquodsemetipsum eiina- 
nivit formam servl accipiens (non formam Dei aeci- 
plens. De forma Dci cum diceret, non dixit , accepit ; 
ied , Cum in forma Dd esset constitutus , non rapinam 
arbitratut est esse CBqualis Dco : ad formam aiitem 
aervl obi venium est, Formam^ inqnii, servi accipiens) : 
per boc ergo mediaior et caput esl Ecclesisc, pcr quem 
reconoiliamur Dco , pcr sacramenlum humilitatis ' et 
passionls et resnrreciionis et ascensionis et judicii fu- 
tori , ol duo illa futura aadi.intur, cum semel locutus 
slt Deus. Ubi duo audiuntur? Ubi reddit unicwque se- 
eundum opera sua {Matth. xvi , 27). 

CAPUT IV. — 5. Caveri jubel ab Arianorum ha- 
fMl. Virginitas mends integritas fidd. Serpens pollicUa' 

* Quidam lUxri, firmarei. 

* sic Mj». At editi, resmfif . 

' Honnulli codioes, humatdlatls. 



sedueens. Hoe ergo tencntes, nolite 
quxstiones roinri bomlnum , qux serpunt sicut can- 
cer, quemadmodum dixit Apostolus (II Tim. ii, 17) : 
•ed custodite aures veslras , et virginitalem mentis 
Tcstrac, tanquam desponsati abamico sponsi uni viro 
vliginem castam exhibere Christo. Virginiias enim 
festra io meiite. Virginitas corporis in paucis E^^cle- 
siae : virginiias mentis in omnibus ridelibus esse dc- 
bct. Hanc virginitaiem vult serpens corrampcre, de 
quo Idem aposlolus dicit : Desponsavi vos uni viro vir* 
ginem castam exfubere Christo. Et timeo, ne sicut Evam 
astutia sua serpem decepit; sk quoque et vestri sensus 
eorrumpantur, et excidanl a castitate qum est inChristo 
Jeeu (II Cor. xi, 2, 3). Vestri inquit, sensus , id est, 
restrae mentcs. Nam boc magis propriiim est. Sensiis 
enim intelligunlur ct biijus corporis, videndi , nuJicndi, 
odorandi , gustandi , tangcndi. Mentes nostras timuit 
eonrumpi Apostolus, ubi est fidei virginilas. Modo 
perge, aniina *, virginilatem tuam serva , fecundanda 
postea in amplexu sponsi tui. Sepite ergo, ut scri« 
ptom est,aures vestras spinis {Eccti. xxviii, 28). Tur- 
bavit fratres infirmos Ecclesia! quaestio Arianomm : 
sed in Domini misericordia superavit catbolica fides. 
Non enlm deseruit ille Ecclesiam suam ; et si ad tem- 
pos turbavlt eam, ob boc turbavit , ut semper suppli- 
earet ei, a quo in solida pelra confirmaretur. Et 
adbuc mussitat aerpens, et non tacel. Quxrit pollici- 
tatlone qiiadam scieniiae dejicere de paradiso Eccle- 
•Ix , quein non permiltat redire ad illum paradisum, 
onde primus bomo dejecios est. 

CAPUT V. — 6. Id nunc aqit in Ecclesia, quod 
oUm tit paradiso. Contra Arianos, quomodo Pater Filio 
major^ Fitium Patriesse mfuatem in forma Dei, minwem 
in forma servi. Intendile, fratres. Quod geslum est in 
illo paradiso, bocgeriiurinEcclesia. Nemo nos scdu- 
cat ab isio paradiso. Sufflciat quod illinc lapsi sumus, 
rel experti corrigamur. Ipse est serpens , qui semper 
•oggerit Iniquiutem et impietatem. Ipse aliquando 
promiitit impunitatero , quemadmodum et ibi promi- 
alt, diccns : Numquid morle moriemini {Gen. in , i) ? 
Ipae talia tuggerit, ut modo male vlvant Christiani. 
Nomqoid omncs, Inquit pcrditums est Deus? num- 
qoid omnes daranaturas est Deus? Ille dicit, Damna- 
bo : ignoscam eis qui se mutaverint ; muient facta 
sua, mulo minas meas. Ipse est ergo qui murmurat , 
at mussitat , et dicit : Ecce ubi scriptum est, Pater 
nafor me est { Joan. xiv, 28) ; et tu dicis xqualcro 
Patri? Accipio quod dicis : scd utramqiie acciplo, 
qnia iitrumqno lcgo. Quare tu unum accipis, et uniim 
non vis? Nam mccum otramque lcgisti. Ecce Pater 
major me est ; accipio , non a te , sed ab Evangelio : 
et tu essc Filium acqiialem Deo Patri, accipc ab Apo- 
stolo. Conjunge utrnmque, utramque concordet : quia 
qui locutus est per Joannem in Evangelio, ipse locu- 
tus est pcr Paulum in Ep. itola. Non potest ipse secum 
disoordare : sed tu concordiam Scripturarum non vis 
intelligere, cum amas ipse liligare. Scd ei Evangelio, 
inquit, probo : Pater major me est. Et ego ex Evaogc- 

■ Flonia et daterciensis Uber : ModorrgoamUL 



n 



«W SEUMO 

lio probo : Ego ei Pater unum tumu$ {Joan, i, 30). 
Quomodo utramquc Terum esi? Quomodo nos docet 
Apostolos, Ego ei Pater unum tumus? Qui cum in for^ 
ma Dei e$tet , non rapinam arbilratut ett ette aqualit 
Deo, Audi, Pater major me ett : ted temeliptum exina- 
nivit^ formam tervi accipient. Ecce ego oslendo quare 
major est : tu oslende in quo snqualis non esl. Utrum- 
que enim legimus. Minor cst ralre, in quantum filius 
hominis esl : acqualis Palri , in quanlum Filius Dei ; 
quia Dcos erat Yerbum. Medialor , Deus ct homo : 
Deus a>qualis Palri , Iiomo minor Patrc. Est ergo et 
«qoalis et minor : aequalis in forma Dei, minor in 
forma servi. Tu ergo dic, onde xqualis et minor? 
Numquid alia pnrte xqualis, et alia parte minor ? Ecce 
cxcepta susceplione carnis , ostende mibi .Tqualem et 
minorem. Unde demoiistraturus es, volo videre. 

CAPUT YI. — 7. Filiut Dei ante incarnaiionem 
nullo modo ndnor Patre. Altendite impietatcm stoli- 
dam carnem sapere , quomodo scriptum est : Sapere 
secundum carnem, mort ett [Rom. yiii, 6). Uic sibte. 
Sequeslro adhuc , ct nondum loquor de incarnatione 
Domini nostri Jcsu Chrisii unici Filii Dci : sed (an- 
quam nondum faclum sit quod jam factum es(, at- 
lendo lccum, /n principio erat Verbum, ei Verlmm 
erat apud Deum, et Deut erat Verbum ; hoc erat ta 
principio apud Deum, AUendo tccuin , Qui cum 
in forma Dei ettet , non rapinam arbitratut ett ette 
«ajuaiit Deo. Ibi mihi oslende et majorem ct mi> 
norem. Quid diclurus es? Divisurus es Dcom pcr 
quulilales, id csi, per qiiasdam alTectioncs corporales 
vcl aniniales, in quibus aliud atque aliud essc sciili- 
mus? Naturaliter diccre quidcm possum : sed ulruro 
sic ct vos inteHigatis , Dcus vidcril. Ergo , ut dieere 
coeperam, ante susceptionem carnis, antcquam Yer- 
bum caro fierct et babitaret in nobis , osteiide mino- 
rem, ostende xqoalem. Numquid aliud ci aliud Deus, 
nl ex aUa parte sit minor illo Filius, et ex alia 
parie iUi 2equalis ? Yeluti si dicamiis , Corpora sunt 
quanlaro ; potes mihi dicere , iEqiiale cst in longi- 
tudine, sed minos est in robore. Plcrumqiie enim 
doo corpora talia occurrunt , ut sialura longitudinis 
aeqiialia sint, robore autem unum sil minus , aUeruin 
majus. Ergo talia quasi corpora cogitaturi sumus Deum 
ct Filium cjus? cogilaturi sumus eum qui tolus in 
Maria fiiit, totus apud Patreni, lotus in carnc, totus 
super Angelos? Avertai Deus istas cogilationcs a cor- 
dibusClirisiianoruro. Item furte ita cogitabis, ut dicas : 
Et robore et longitudine xqualcs, sed colore dispares 
sont. Ubi color, nisi in corporalibus ? Ibi autem lux 
sapienti^e. Ostendc mihi colorcm justitix. Si ista co- 
lorcm non babcnt, tu illa de Deo non diccres, si pu- 
doris colorem habcres. 

8. Fiiium non poste dici aiia ratione cequalemt alia 
nunorem. In Dco non aliud potettat^ aiiud prudentia 
€t cateree virtules. Quid ergo ^jcturus cs? Poleslale 
acqualcs sunt , sed mitior Filius prudcntia ? Injuslus 
esl Dcus, si minori prudentix potestatem dcdit xqua- 
lom. Si pmdentia a^quales sunt, sed minor est Filiiis 
poicfttnte, invidui est Dcus, qui sRqiiali pnidentis 



CGCXLI. 1^^ 

potestatero dedit minorem. Iii Dco autem omne quod 
diciiur, idipsum est. Neque cnim in Deo aliud poto- 
stas et aliud prudcniia, aliud foriitudo et aliud ja- 
stitia aut aliud castilas. Quidqnid horum dcDco dicis, 
nequc aliud et aliiid intelligiiur, et nihil digne dicitur : 
quia ha!c animarum sunt, quns illa liix perfiindit quo- 
dam modo, et pro suis qiialiiatihus afficit; qiiomodo 
cum oritiir corporibus Iiix ista visibilis. Si auferatur, 
unus est corporibus omnibus color ; qui potius dicen- 
dus cst nullus color. Cum autein illata iliusiravcril 
corpora, quamvis ipsa unius modi sit, pro divcrsis 
tamcn corporum qualiuiibus diverso eos nitore aspcr- 
git. Ergo animarum sunt istse affectiones, qoae bene 
sunt affcctJB ab illa luce qux non afficitur, et formatai 
ab illa qiiae non formatur. 

CAPUT VII.— 9. Justitia et simHia de Deo dicuntuf 
non proprie, ted quia nihii dici potett meiiut. Tamen 
ista de Deodicimus, fratres, quia non invenimot 
melius quod dicamus. Dico jusium Dcum ; quia in 
Tcrbis humaiiis nihil melius invenio : nani est illc ul- 
tra justitiam. Dicilur in Scriptiiris, Juttut Dominut , 
etjuttitiat ditexit {Ptal. x, 8). Sed ibi dicilur el poe- 
nitere Deum {Gen. vi, 7), ibi dicitur el nescire Deut 
{Id. XTiii,2t). Quis non exhorrcat? Nescit Deus, 
poenitet Deum? Ideo tamen et ad isia verba sa- 
lubriter Scriptura dcscendit , qu:e tu exhorres , ne 
illa qux magiia pulas , digne dicta arbitreris. Atque 
Ita si quaeras, Quid ergo de Dco digne diciiur? aliqiiis 
fortasse tibi respondeat cl dicat, quia justiis csi. Alius 
autem isto melius iniclligens , cliam hoc verbum di- 
cat supcrari ab illius excellenlia , ei indigne de illo 
eliam hoc dici , qiiamvis congruenter sccundiim hu- 
manam capacila(em dicaiur : ut cum ille de Scripiu- 
ris probare voluerit, quia scriptum est , Justus Domi^ 
nus ; recte illl respondeatur , in eisdein Scripiuris 
positum esse, quia poenitet Deum : ut quomodo isiud 
non accipit secundum consuetudincm loquentium, 
sicui solent homines poehiiere; sicet illiid quod dl- 
cilur justus , supcreminenliaj Ipsius non compctcre 
intelligat : quamvis hoc Scriptura bcne posuerit, ut 
per qualiacumque verba gradaiim animiis ad id quod 
dici non potest perducatur. Justiim quidem Deum di- 
cis : sed intellige aliquid ultra justiliam quam soles 
et de homine cogitare. Sed Scripturae justum dixe- 
runi : proptcrea ei poeiiitentem dixerunt et iiescien- 
tem, quod jam non vis dicere. Quomodo crgo ilja 
quae jam exhorres, intelligis proptcr infirmiuitem 
tuam dicta ; sic et ista quse inagnipendis, pro aliqua 
firmiute ' validiore dicia sunt. Qui autem et ist^ 
transcenderit, et de Deo , quantum homini concedi- 
tur, digne cogiiare coeperit , inveniet silentium ineC> 
fabili cordis voce laiidandum. 

CAPUT YIII. — 10. Fiiium Deinon posse diei ex 
aiia parte aquaiem^ ex alia imsquaiem. Ergo , fratres* 
quifl hoc est in Domino virlus quod justilia (quidqnid 
de illo dixcris, hoc idem dicis, cum tamen nihil digiie 
dicas) , non potes diccre a;qualem esse Palri Filium 
per justitiam et non esse a;qualem pcr Tirtutero, aut 

* Colbertinus Ms., infimntate. 



im S. Alir.USTLM 

cqualem per virtatem et non aequalem per scien- 
titm : quia si ex una re aliqua xqualis esi, ex omni 
re aequalis esl ; quia omnia quae ibi dicis, idem sunl, 
et idem valenl. SurPicii ergo, quia dicere non poies 
quomodo sit inxqualis * Filius Palri , nisi dederis di- 
tersitates quasdam in substantia Dei. Quas cum de- 
deris, foras te mittit veritas , ncc accedis ad illud 
sanctuarium Dei , ubi sincerissime vidclur. Cum au- 
tem non possis acqualcm dicere ex alia pnrie ct ex 
alia inx*qiialcm, quia non sunl in Dco parles ; non 
possis dicere cx alia cum csse aequalem , ex alia mi- 
norem , quia non sunt in Deo qualitales ; secundum 
Deum non poles dicere xqnalcm, nisi omni modo 
gequalem : unde ergo poies dicere minorcm, nisi quia 
formam servi .iccepit? Iiaque, rratrcs, sempcr baec 
adverlile. Si in Scripiuris regulam quamdam acccpe- 
ritis, omnia vobis liix ipsa monsirabit. Sicubi invcne- 
rilis , secundum qnod dictum cst , scqualcm Filiiim 
Palri, sccundum divinitatcm accipile. Serundum for- 
mam vero scrvi assuiiiptam , minorem accipite : sc- 
cundum qiiod dictum est, Ego strm qui sum ; et secun- 
dum quod dictum est, Ego ium Deui Abraham , et 
Deu8 liaaCf et Deui Jacob {Exod, in , 14, 15, i 6): sic 
lenebiiis , ct quod in ejiis nalura est , el quod in ejus 
misericordia. Arbilror satis esse diclum de ilio etiam 
modo , qiio Dominiis nostcr Jesus Chrisius Salvator 
noster caput Ecclesiae mediator faclus, per qucm 
rcconciliamur DeO| Deus et homo insinuaiur in Scri- 
pturis. 

CAPUT IX. — II. Chrhlui lerlio modo inleUigitur 
caput et corpui. TeriUis mudus esl, quomodo totus 
Christus secuiidum Ecclcsiam, id est, caput et corpus 
praedicelur. Etenim caput et corpus unus cst Chri- 
stus : non quia sinc corporc non est intcger, scd 
quia ct nobiscum intcgcr cssc dignalus est , qui ct 
fiine nobis semper est inicgcr, non solum in eo qnod 
Verbam est unigenitus Filius anqiialis Patri, sed ct in 
ipso homine qiiem siisccpit , et cum quo simul Deus 
ct liomo est. Verunilamcn, fratres, quomodacorpus 
ejus nos sumus, ct nobiscum unus Chrislus *? Ubi 
invenimus boc, qiiia unus Chrislus est caput et cor- 
pus , id cst, corpus cum cnpiic suo? Sponsa cum 
sponso siio qiinsf singulariter loquitur apud Isaiam : 
ccrte unus idcmqiie loquitur; el vidctc quid ail : 
Velut ijjonso altigavit mihi milram , et vetut iponsam 
induit me ornamento (Uid, lxi, 10). Ut sponsus et 
sponsa : cuindcm ' dicil sponsum sccundum cnput , 
sponsam secundum corpiis. Duo vidcolur , et unus 
esl. Alioqiiiu quomodo mcmbra Christi sumus? Apo- 
slolo apcrlissime dicenle , Voi estit corpus Christi et 
membra (I Cor. xii, 27). Mcmbra Christi et corpus 
sumusomnes sirnul ; non qui hoc loco taiitum sumus, 
scd cl per univcrsam tcrram ; ncc qui tantum hoc 
tcmpore , sed quid dicam? Ex Abel justo usque in 

* Plures Mas., (BquaSs. Forte legendBm , aquaHs el 
insequaUs. 

• ijegius liber et Florus, quomodo corim ejm nos, si non 
et nolttsaim unus chnstus ? 

•lidlli, cwn dicU. At r.egius Ms., eum. Florus, cmdcm. 



EPISCOPI 1500 

ilncm sacculi quamdiu generant ct generanlur bomi* 
ncs, quisquisjustorum pcr hanc vitam transilum facix, 
quidquid nunc, id est , iion in hoc loco, sed in hnc 
vita, quidquid post nascentium futurum est , totiim 
boc nnum corpus Christi : singuli autcm mcmbra 
Christi. Si ergo omnes corpus, singuli membra ; esi 
ulique caput cujus hoc sit corpus. Et ipseest^ inquii, 
caput corporis Ecclesi<B, primogenitus^ ipse primalum 
tenens (Colou. i , 18). El quia dc illo ait elinm, quoj 
semper caput omnii principatm et potatatii sil (Id. n, 
10), adjungitur isla Ecclesla, quae nunc percgrina est, 
illi coelesti Ecclcsiae, ubi Angelos cives habemus ; cui 
?equales nos futuros post resurrectionem corporum 
impudenlcr nobis arrogarcmus , nisi Yerilns promi- 
sisset, dicciis : Erunt aquales Angelis Dei (Luc, xx , 
56) ; ct fit una Ecclesia, civitns Regis magni. 

CAPUT X. — 12. Christus in Scripturis enun- 
tiatus tribus modis. Christus ct Ecclesia unus Christus. 
Sic ergo aliquando in Scrlpturis insinuatur Cliristus , 
ul iulelligas Verbum aequnle Palri. Sic aliqiiando , ut 
inlelligas mediatorem ; cum Vnbum caro factum est^ 
ut Iiabilaret in nobis (Joan. i, 14) : cum illc unigenilus 
per qucm facta sunt omnia , non rapinam arbitratus 
est esse cequalis Deo , sed semctipsum exinanivii , 
formam servt accipiens , factus obediens usque cd mor- 
tem, mortem autemcrucis (Philipp. ii, 6-8). Sic aulcm 
aliqiiaiido, ut iiilclligas caput et corpus, expf^ncnle 
ipso AposloIo aperlissinic quod dielum cst dc viro 
etuxore in Ccncsi, Erunt, iiiquil, duo in carne tma. 
Yidete ipsum exponentcm, ut non conjcclurls noslris 
aliquid ausi dicere vidcamur. Eruut enim, inquit, duo 
in carne una : et addidit , Sacranientum hoc magnum 
est. £t ne adhuc putnret quisqtiam in viro csse ct 
uxore sccundum naliiralcm utriusqiic sexiis copiila- 
tionem corporalemque mixlurnin : Ego autem dico^ 
inquit, m Christo et Ecclesia (Gen. ii, 24; Ephes. v , 
31 , 52). Secundum lioc ergo quod in Clirisio et Ec- 
clesia accipitur quod diclum est, Erunt duo in carne 
una : nonjum duo, sed una caro est (Matih. iix, 5, 6). 
Et qiiomodo sponsus ei sponsa, sic capul ct corpus : 
quia caput mulicris vir. Sive er^o dicam caput et 
corpus , sive dicam sponsus et sponsa ; unum inlel- 
ligitc. Ideoqiie idem apostolus, cum esset adbuc Sau- 
lus, audivit : Saute^ Saule, quid me persequeris (Act. 
IX, i)? quoniam corpus capiti adjuiigitur. Et cum 
jam Christi pracdicator pateretur ab aliis, qiine pcrse- 
cutor ipse fecerat, Vt suppteam, inquit, quce desuni 
pressurarum Cltristi in came mea (Coloss. i, 21) : ad 
prcssuras Christi ostendens perlinere quod p;iticba- 
lur. Qiiod non poiest iiitclligi secundum capiit, quod 
jam in ca^Io niliil lale patitur;scd secundum corpus, 
id cst, Ecclesiam : quod corpus cum suo capite, uniis 
Cliristiis est. 

CAPUT XI. ~ 13. Sponsa Christi agat ut tit $ine 
macula et ruga. Exbibete ergo tos dignum corpus tali 
capiie, dignam sponsam tali sponso. Non potest ha« 
l)ere capui illnd, nisi condignum corpos ; nec ille vir 
tantus, nisi condignam ducit uxorem. Vl exhiheretsibi, 
inquit, gtoriosam Eccl€uam ^ non habepf^ maculam 



f5CI _ SEUMO CCCXLU. 1501 

aut rugam , lu! aliquid c)usmodi (Epha. v, 27). Haec In prindplo erat Veibum, el yerbum erat apud Deum. 
esl sponsa Chrisii , non Iiabens maculam aul ru- * el Dem erat Verbum : omnia per ipsum facta niitl. 



gnm (ff). Non vis haberc maculam? Fac quod scripium 
csl; Lavamini^ mundi estote, auferte nequiiiai de cor- 
dibu* vestrii (/sat. i, 16). Non vis habere rugamT 
Exlendere in crucem. Non enim lantum opus csl ut 
bveris, sed etiam m extendaris, ul sis sinc mncula 
aut rtiga. Per lavacrum enim auferunlur peccata : per 
eitensionem Gt desiderium fuiuri sxculi , propier 
qtiod Cbrislus cruciGxus est. Audi ipsum Paulum lo- 
tum : /Von, inquit , ex operibui juititia qua: noi feci- 
nitis, ied iecundwn iuam misericordiam ialvos noi 
fecit^ per lavacrum regenerationis {Tit, iii, 5). Audi 
cumdem exlensum : Ea , inquit , quce retro sunt obli' 
tus, in ea quce ante iunt extensus , secundum intentio- 
nem sequor ad palmam supernas vocationis Dd in CVirt- 
«.'0 Jciu {Philipp. III , 13 et 14). 

SERMO CCCXUI • (6). 

De Sacrifido veipertino (r). In quo expUcatur initium 

Evangelii Joannii. 

I. Qiicis iignum, Sacrificium crucis, DcSacriGcio 

▼espcTtino sermo reddcndus est. Oravimus cnim can- 

tando, el orando cantavimus, Dirigaturoratiomeasicul 

inceniwn in conipectu tuo : elevatio manuum mearum sa- 

erificittmveipertinum{PiaL cxL,^). inoratione adver- 

limus hominem , in extensione manuum agnoscimus 

cnicem. Est ergo hoc signum quod in fronle gcstamus, 

6ignnm qiio sulvi sumus. Signum irrisum, ut honora- 

rctur; contcmptum, ut gloriGcarelur. Deus comparet, 

iithomodeprecelur; et Dcus latct, ut homo moriatur. 

Si enim cognovisunt^ nunquam Dominum glorice cruci' 

fixiaent (I Cor.ii,8). Hocergo sacriGciiim, iibi saccrdos 

est viclima, redcmil nos fuso sanguine Crcaloris. Non 

tamen ^ crcavii nos cum sangninc, sed redcmit san- 

guine. Creavit enim nos in principio quod erat Verbum, 

et Verbum erat apud Deunij et Deus erat Verbum, Ab 

Iioc creati sumus. Sermo contcxuis adjungit , Omnia 

per ipsuni facta sunt, el sine ipso factum est nihil. IIoc 

est quo creali sumus. Qiio vero redempli, audi : Quod 

factum es/, inqiiit, in eo vita erat^ ct vita erat lux ho* 

tninum; et luxin tenebris lucet, et tenebras eam non 

eomprehenderunt. Adhuc Deus est : adhuc illud dici- 

tur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud 

dicitur , cui videndo corda mundanda sunt : undc 

autem mundentur , nondum dlcit. Lux , inquit, lucet 

in tenebris, et tenebrm eam non comprehenderunt, Sed 

ut non sint tenebrae, possintque eam comprchendere; 

tenebrae enim peccatores, tenebne iiiGdeles : ui ergo 

non sint tenebnc, possintque comprchendere , Ver- 

bum earo factum est, et habitavit in nobis. Videte Yer- 

bum, vidcte Ycrbum carnem, Verbum ante cnmcm. 

*SirmoDdus, wmtantmR. Aplius Florus,mm tamen. 

* Recensitos primum ad fl. v. et ad sinn. ; ct dcinde, 
post editionero, castigatusad cl. 

(a\ vide RcU^act. lib. % cap. 58. 
Ib) Alias, inter Sutnondianos 8. 
{c) citat Flonis ad Rom. xi , ad I Cor. xi , ct ad 
ilcbr. IX. 



Ubi liic sanguis? Ecce jam auctor tuus , sed nondum 
est prelium luum. Unde ergo redemptus ? Quia Ver- 
bum caro factum est^ et habitavit in nobis. 

2. Joanues missns ante Christum , ut lucerna anta 
lumen. Paulo snpcrius attende. Ltix , inquit, lueet m 
tenebris , ct tenebrm eam non comprehenderunt, Quia 
ergo tcnebne lumcn non comprehcndcrunt, opus 
erat bominibus Iiumnno (cslimonio. Dicm vidcrc non 
potcrant , lucernam forlc potcraiit lolcrare. Qui.i 
ergo ad videndum diem miiuis idonei crant, lucer- 
nam lamen utcumque tolerabant ; Fuit homo missui 
a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit, ut testimo- 
nium perhiberet de lumine. Qiiis, de quo hic venit, ut 
lestimonium perliiberet de lumine * ? Quomodo non 
erat illc lumen, si vel lucerna crat? Primo vide quia 
lucerna crat. Audire vis lucernam de die, et diein 
deliicerna*? Vos, inquit, misistis adJoannem^ et 
voluisiis ad horam exsultare in lumine ejus : ille erai 
lucerna ardens et lucens (Joan. y, 55 et 55 ). Joannes 
ergo isle quid videbat , qui lucernam contemnebat T 
iVoit eral ille lumen , sed ut teslimonium perhiberet da 
lumine. De quo lumine ? Erat lumen verum , quod 
iUuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. 
Si omnem homincm, crgo et Joanncm. Qui nondum' 
se volebat ostendcrc dicm , ipse sibi suam accende- 
rai tcsicm lucernam. Scd tnlis erat lucerna , qus de 
die possct acccndi. Audi ipsum Joannem conGten- 
tcm : Nos , inquit , omnes de pienitudine ejus acccjn- 
mns. Chrisius pntabatur, hominem se esse faicbatur. 
Dominus pulabatur, servum sc esse coiiGiebaiur. 
Bene agnoscis , luccma , humilitaiem tuam , ne te 
superbix venlus exstinguat. Erat enim lumen verum, 
quod iUumfnat omnem hominem venientem in hunc 
mundum : id est omiie animal, quod est illuminalio- 
nis capax, hoc est omnem homiiiem halientcm mcn- 
tcm atqne ralionem, qua possit esse pariiceps Verbi. 

5. Mundus duobus modis inteUigitur. Ulud crgo 
quod crat lumcn venim , quod illuminat omncm ho- 
mincm linbentem mentem venientcm in bunc mun- 
dum , ubi eral? iii hoc mundo erat. Sed ct terra in 
hoc mundo crat , et sol ct luna in hoc miindo crant. 
Audi de die tiio, o mentis humanx oculus ! /n hoe 
mundo erat , et per ipsum mundus factus est. Sic erat 
hic, ut et antequam mundus esset., non quasi non 
habcret ubi csset. Deus enim habitando conlinet, 
non continctur. Ergo miro et ineffabili modo in hoc 
mundo erat. Et mundus per eum factus est , et mun" 
dus eum non cognovit. Quis est mundus, qui per cuin 

< codexcl.: Quis,dequo hic venit ut testimoDiiim perhibe- 
ret de lumine ? Quis, de quo ? Joannes de chrislo, Incerna 
de dk. Qul% de quo ? Joannes de christo : ergo lucerna de 
die. fion injurinm Joanm facimus : sed diem nostrum si 
conslanter intueri non possimus. saltnn cum honore laude^ 
mus, yemi ut testimonium perniberet de Imnine. Aoit erai 
ille lumen, sed ut testimoinum perfuberet de tuiidne. Quonuh 
do non erat, elc. 

* ita lcgendum cum eodem oodice d. [4udire vis iucer* 
iwm, lueemam de die in diem. De tucenm.] 

* sic idem codex d. non repetita vocc, Joannem, qasc &h 
perest in editis. [sionmem homincm, ergo Joannem : Joait 
nem q^i nondian.] 



mi 



liicUis eslt /n ftrinc.pio fecit Deui ccslum et terram 
(Gen. u 1), quia omnia per ipsunr. facia sunl. Quis 
mundus eum non cognovit ? Mundus el mundus, 
sicut domus et domus ; domus in fabrica , domus in 
babilatoribus. In fabrica domus; quemadmodum, 
Magnam domum fecit, pulcberrimam domum con- 
struxit. Domus in babitaloribus ; quomodo, Bona 
domus , bcnedical eam Dominus ; mala donms, par- 
cat ci Deus. Ergo mundus per eum [aclus eit, el habi- 
tatio et babitatores : et mundus eum uon cognovH^ 
habitatores. 

4. Chrislus quomodo non reccptus a suis. hkdxi ob 
superbiam prcecisi, GenlHes ob humilitaiem in oliva 
inserti, Centurionis humilitas et fides.^ln sua propria 
venit , et sui eum non receperunt. Ergo quare vcnil, 
qtiasi non prxscius quod sui non essent eum rece- 
pturi ? Audi propler quod venerit * : Quotquot autem 
reeeperunt eum, Sui non receperunt, et sui recepc- 
ruut ' ; mundus non credidit , et mundus toius cre- 
didit. Sicut dicimus , ToU arbor plena foliis ; num- 
quid fruclibus est locus ablatus? Uirumque dici, 
utrumque intelllgi polest, et arbor foliis plena, et 
arbor fructibus plcna : una arbor in uiroque , scd 
fuliis dispergendis, fruclibus coliigcndis. Ergo, fide- 
les ejus , servi ejus % dilectores ejus , quorum gloria 
est , quorum spes , quorum res est ; quando auditis, 
Sui eum non receperunt^ nolite dolere : quia credendo 
Ipsius estis. Sui eum non receperunt. Qui isti sunt ? 
Forte Judxi olim vocati ex iEgyplo, liberati in mana 
potenii, per Rubrum mare trajecti, per siccum eva- 
dentes, liostibus insequeniibus carentes, manna pasti, 
de servitute eruti, ad regnum perducti, tot beneficiis 
empli. Ecce sui , qui non rccepcrunl : sed non reci- 
piendo facti sunt alieni. In oliva erant, superbiendo 
fracti sunt. Oleaster contcmplibilis, amariludine bac- 
carum aspcrnabilis * , pcr toium mundum erat ; illo 
totus mundus borrebal silvestri oleastro • : sed lamen 
pcr bumililalem ibi mcruil inseri , unde oliva super- 
biendo prxcidi (Aom. ii,17). Audi olivam super- 
bientem , ct frangi dignam : Nos de servitute non 
Sfimtfi nati , patrem habemus Abraham. Respondctur : 
Si filii Abrahw essetis , facta Abrahm faceretis. Conlra 
id quod dictum est , De servituie non sumus nati : Si 
vos Filius liberaverit , vere Uberi eritis. Liberos vos 
esse jaclatis? Omnis qui facii peccatum , servus est 
peccati (Joan. viii , S3-39). Quanlo ergo tutius homo 
servus esses bominis, quam pcrversae cupidilaiis 7 
llli tamen superbiendo humileni. non receperunt. 
Vide oleastrum dignom inseri , Centurionem illum, 
non de Israeliticis , sed de Geniilibus*: Domine^ non 
sum dignui , ut sub tectum meum intres. Et Dominus : 

• idem oodex d.: Audipropter tpmvenerU. 

*lllud, et pA receperuntt resutoitur ex eodem oodice 
d. [Stti non receperunt , mtindtts non eredidit. ] 

• vox, e/tti, hic restituiior ex eodem codice d. [Ergo 
Rdeles ejus, servi, ditectores eius.) 

^ in eodem oodice d., amarUudine bacearum aspemabtbs; 
M 8crir.8imus, baccarum. [Amaritudine batorumaspenut- 
bUU.X 

• luud, ritoeetri oteattro, addluir ex ev\em codice d. [ro- 
I f 5 munaus horrebat ; sed Uunen, ] 

^idcm codex d.f nm de /sroetiAs, sed de catit' 
b'M, 



S. AUGUSTLNl EPISCOPI 15Ui 

Amen dieo vobis , non tnveni tanlam fidem in Isivflel. 
In oliva non inveni qnod invcni in oleastro. Ergo 
oliva snperbicns prxcidalur, oleasler bumilis insera- 
tur. Vide inserentem , vide prxcidentem : Propterea 
dico vobis , quia multi ab oriente et occidente venicnt ; 
multus veniel oleaster inserendus in oliva ; et recum' 
bent eum Abraham et Isaac et Jacob in regno coetorum, 
Audisti quemadmodum oleasler humilis inseratur; 
audl qucmadmodum oliva superba prxcidalur : FHH 
aulem regni ibvnt in tcnebras exteriores ; ibi erit fletuS' 
et stridor dentium (Alatlh. viii, 8-12). Quare? Quia 
sut eum non receperunt. Et quare inscrtus oleaster ? 
Qnia quotquol eum receperunt , dedit eis potestatem 
filios Dei fieri, 

h. Potestas data ut efflctamur filii Dei. Erige cor, 
genus bumaiium, rcspira iu aura vitx et securissimre 
libcrlalis ^ Quid audis? quid tibi promitlitur? Dedit 
m potestatem. Quam potcstatem? An forte unde in- 
flanlur homincs, judicandi dc capitibus humanis, 
ferendi scntcnlias de innocenlibus et nocentibus? 
Potestatem, inquit, dedit eis fiVios Dei fieri, Jam enim 
erant non filii , ct flebnnt fllii * ; quia ille pcr quem 
fiuiit fllii Dei , jam erat Filius Dei, et factiis est fllius 
hominis. Jam crgo ci illi erant fllii bominum , oi 
facti siiiil filii Dei. Descendit ad id quod non erat, 
quia aliud erat. Lcvavit tc ad id qiiod iion eras, 
quia alius eras '. Erige ergo fipcm. Hagniim est quod 
tibi promissum cst', sed a nungno promissum esU 
Mullum ct incrcdibile videlur ^ , et qiiasi non posse 
a^siiinalur fllios hominuin fleri fllios Dci. Sed plus 
pro iHis factum est, quia Filius Dei factus est fllius 
hominis. Erige ergo spem , ohomo , pelle a corde 
infldelitatem. Incredibiiius jam pro te factum est, 
quam quod tibi promissum csi. Miraris si bomo ha- 
bent vitam xiernam ? miraris si bomo pervenial ad 
vitam aelcrnam? mirare potius quod Dcus pro le 
pervcnit ad mortcm. Quid dubilas de promisso, 
innto pignore acccpto ? Vide crgo quomodo te coii- 
flrmat, quomodo promissioncm Dci roborat : Quot- 
quot, iiiquit, reccperunt eum, dedit cis potestatem filios 
Dd fieri. Qua gcneraiionc? Non illa Ui»itala, noii 
vctcri, non iransitoria vel oarnali. Non ex carne^ 
iQ(|uit , iton ex sanguine , ncque ex voluntate xiri , sed 
ex Deo nati sunt. Miraris, non crcdis? Yerbum caro 
factum est, et habitavit in nobis (Joan. i, i , 2, etc). Ecco 
unde facluni est sacriflcium vespcrtinum. Inbxrea- 
mns illi : nobiscum oflcratur , qui pro nobis oblalus 
est. Sic enim vespcrlino sacriflcio vila veius inter- 
flcilur, ct diluculo nova oritur. 



* idem codex d., respira in auras vHw et seremsmm /i- 
bertaiis. 

* Uanc adliibemiis lectioDcm ex eodem codice d. [Jam 
enini non erant /i/tt, et fitmt fUii.] 

* lllud . Levavit te ad id quoa non eras, quia alius eras^ 
addiLur ex eodem codice d. [Quia aliud erat. Erige eryo 
spem.] 

^ Ulud : sed a maqno promiuurn ett. mltumj additnr ex 
eodem codice d. [Magmain est quod tibi promtmm cW, et 
incredibile videttw.] 



1505 



SEUMO CCCXiJlI. 



{506 



SERMO CCCXLIIl ' (a). 

De Suiwma el Joseph : cum exhortatione ad casli- 

tatem (6). 

{. Suumna exemplum pudicilleB conjugalit, Castita$ 
Honnm Dei. Susanna divinitu$ liberata a falsii le$tibu$, 
Diviiix lectiones , el sancti oracula Dei , qu» inso- 
iiuerunt auribas uostris, nidum faciant in mentibus 
tiostiis : non volent et transeant , aut sedcaiit, et 
tliscedanl * ; sed aliquid pnriant. Nam si passer inve- 
ptil sr6t domum , et turtur nidum ubi reponat puUos 
$tiOs (PtaL Lxxxiii, A) ; quanlo magis passer Tcrbum 
Dei et tunur misericordia Dei? Audivimus de Su- 
sanua leclioiiem : xdiflceiur pudicitia conjugalis , et 
lum firmo fundamento innitalur muroque vallelur, 
iit et insidianles repellat , ei falsos lestes conyincat. 
Remanscrat casta mulier moritura , nisi adesset qai 
videbat quod judicantes latebat. Conscripla siint 
Tcrba ejiis, qusc liabuit iii paradiso, hoc est in viri- 
dir^o suo : quae verba nullus hominum audivit , nisi 
soli duo , qui pudori uxoris alienop insidiabantur, et 
rclnctanti falsam tcstimoniiim meditabantur. Illi 
soli audierunt quod dictum est : Angu$ti<B mihi undi' 
que- Si enim koc fecero , mor$ mihi est ; tt autem non 
fecero^ non e/fugiam manus ve$tra$. Meliu$ est autem mihi 
manMS 9e$iras non evaderCy quam in conspectu Da pecca» 
re [Dan. xiii, 22). Contemnebal quod audiebat, quia 
limebaiquem non videbat ; cujiis tamen divinis oculis 
crai ipsa conspicua. Ncque enim quotnodo iila Deum 
iion videdat , sic non vidcbatur a Deo. Videbal Dcus 
quod xdiOcabat , inspiciebal opiis suum , liabitabat 
templum suum ; ibi erat ipsc , iiisidianlibus respon- 
deliat. Nam si casiitatis dalor descruisset , caslitas 
iuleriisset. Ait ergo , Angustia: mihi tmdique. Si^d ct 
exspectabat eum , qui eain salvam faceret a pusilla- 
nimitate , et tempestnte falsorum testium , lanquam 
ventonim maloruin. In illis tnmen vonlts et fluclilnis 
natifngibm castibs non fecit ; qiiia Domiiius gubcr- 
navit. Claniatum est, veiitiim esl , processum est : 
pervciiit caiisa ad judicium. Domus Sasannx credi- 
derat conlra doininam senioribtis falsis : ct quamvis 
anteacia iilxsa et immaculata viia idoneam viderelur 
piidiciiiae testimonium perhibere ; illis tamen irrcli- 
giosiim videbatur senioribus non crcdcre. Niillus 
lalis sermo unquam sonuerat de Susanna. llli ergo 
rilai teslcs; sed noti Deo. Aliud credcbat domus, 
aliud videbat Dominus : sed quod vidcbat Dominus, 
homines nesciebant, scniorihus rccte credi videbatur. 
Krgo moriendum erat : sed si caro morcrctur, casti- 
las coronaretor. Adfuit Dominus precanti , exaudivit 
qiinm noverat : non deseruit ne moreretur, cui sub- 
veiiit iie adullerarcliir. Excitavit Doininus spiritum 



* Apud dirjsoslomufn, sed sedeanty nec discedanl. 
' ilic sermo iii nostris Mss. iuteger non iovenitur. 

(a) Alias, 2 inter editos ex Garthusis majorls maou- 
scriplis. 

(0) Reoeositus est a rossidio in liidiculi cap. 10. Exstat 
idemsmno, sed bltis media parie miDutus, inlcr laiiuas 
hdniiliai . i^annis dirysostomt noniiae publicalas. 



fanciiim Daniclis adhuc novelli xtate , sed robust i 
pletat*. Qtiia ergo crat in co prophelicus Spirilus, 
continuo nequissimorum seniortim vidit fallachin. 
Sed quod ille intuebalur, providendum erat quomodtt 
caeleris monslraretur. Falsi, inquil, tesUs sunt; redite 
injudicium, Sed quod falsi essent, ille noverat, ciii 
prophelicus Spiritus revelaverat : docendi crant qiii 
nesciebant. Ergo si judiccs docendi , testes procul 
diibio convincendi. Convinccns ergo eos , intendens 
fali<itatcm lestimonii , qiiam Ipse jam novcrat , jussit 
eos ab invlcem scparari. Interrogavit singulos : unam 
enhn concupiscentiam liabere ambo potiieruiit , scd 
unum consilium mcditari non poluerunt. Interroga- 
tus esl unus , sub quam arborem comprchendissct 
adulteros; respondit, Sub leniisco, Interrogalus cst 
alius; respondil, Sub ilice, Dissonantia testimonioriim 
paiefccit veriialem , liberavit castitatem (Dan. xiii). 
2. Susannos , quia liberata est , non major exinde /*«• 
licilas. Et castitas quidem, fraircs, sicut jam dixi , li- ^ 
bcraretur ct coronaretur, etiamsi caro quandoque 
moritura , illo judicio morerctiir. Morituri enim su- 
mus omnes : nec agit quisquam qui ciipit evadere, ut 
mortem auferal ; sed ifl diflerat dcbitum. Hoc omncs 
tcnet, lioc omncs reddituri suraus, quod de Adam 
traximus ; et qiiod mori nolumus , ab cxactore hujus 
debiti non sccuritas datur , (cd dilatio postulatur. 
Susanna crgo religiosa mulier et pudica conjux eral 
utique quandoque moritura : et ipsum quandoque si 
tunc esset , pudicitix qiiid obessel| dum caro conde- 
retur sepiilcro , et castitas reddereiur Deo, corona* 
rctur a Deo ? Poutis cnim , fratres, tanquam ad ma- 
gnum meritum pertinere , si fulsi tcstcs non pn8va-> 
leant advcrsos innocentem ? Non est magnum me- 
ritum , si non proevaleat falsum testimoniutn adversus 
innocentem. Magnum mcritum esset , si adversus Do- 
roinum non pr;evaluisset. Ipse autem Dominus nosier 
Jesus Christus per linguas falsorum tcstium cst cru- 
cifixus. Sed ipsi quidem falsi teslcs ad horam prxva- 
luerunt , resurrecturo quid nocuerunt? Exemplo ita- 
que suo Dominos Deus noster in carne sua , in in- 
flrmitaie sua, ct in forma servi , quam susccpit ad li- 
berandum servum , ad qucTrendum fugiiivum , ad re- 
dimcndum capiivum, solvendum vinctum, faciendam 
de sen'o fratrem ; ad hoc veniens in forma servi de- 
nionslravit scrvo cxemplum , ne falsos testes perhor- 
rescnt ; el cum credunlur, non timcat. Possunt enini 
fncere malain famam ; sed non possunt interncere 
conscientiain puram. Liberati sunt tres viri de ca- 
inino ignis nrdcnlis , ndfuit Dcus eorum , deambula- 
vcrunt intcr ignes innoxios, circum ardentes et non 
urcnics, el in ipsa deambulatione laudes dixcrunt 
Deo, ct illxsi sicut missi fuerunt, evaseruiit; adfuit 
ergo Deus eorum ( Dan, in) : numquid deruil Deot 
Mnchabxorum ( li Machab. vii ) ? Illi evaserunt , illt 
mox nrserunt : utrique tentati , hi carne consumpti , 
lii cariie illxsi ; sed ulrique coronati. Ut evaderent 
flainnias trcs viri , Nabuchodonosor pncsiiluro est , 
ut crcderei in Deum eorum. Nam qui eos potuit in 
maiiifcsto lii)crarc, potuit et in occulto coronare. Sed 



1507 S. AUGUSTINI 

si illos ifi occuito coronassei, regem , qiii ssevierat , 
non liberasset. Salus corporis illoruin , salus animai 
fnclaest illius. Illi Deum laudando evaserunt , sed 
pr;p.sentes ignes : ille in Deum credendo evasit» 
sed xternas gchennas. PIus ergo illi.quam illis, 
pneoiitum est. Anlioclius autem non erat dignus cui 
talia pneslarentur , a quo Machaba:i torquebantar : 
idco illis igne tormenlisque consumptis , exsultavit : 
sed qui se exaltal, humiliabitur ( Luc. xvju, 14). 

3. Maria a falsa iuspicione Joseph liberata. Qui ergo 
Ilberavit Susannam muliercm castam, conjugeni Ode- 
Icm a lalso testimonio seniorum, ipse liberavit et vir- 
ginem Mariam a falsa suspicione mariti sui. Inventa 
est ergo virgo illa prj^gnans, ad quam vir non acces* 
scrat. Ulerus quidem fetu intumueral ; scd virginalis 
integritas manseral. Seminalorem fldei flde concepe- 
rat , Deum ui suum corpus assumpserat , qui ejus 
corpus violari non permiserat : inarito lamen tan- 
quam bomini venit in suspicionem. Aliunde esse cre« 
debal, quod de se iion esse sciebat, et ipsum aliunde 
adulierium suspicabatur. Ab angelo corrigitur. Quare 
digiius fuit ab angclo corrigi? Quia non in illo erat 
malevola suspicio : quales A|>osloIus dicit malevolos 
fcuspiciones nasci iuter fratres (I Tim, vi , 4). Ma- 
lcvolx suspiciones sunt calumnianlium , benevola& 
siispicionos sunl gubernanlium. Licel cuiquam de Vi" 
lio male snspicari ; sed de fllio non licet calumniari : 
iiiique suspicaris inalum ; sed optas inveuire bonum. 
Qui benevolc suspicalur, vinci cupit : lunc enim bene 
l.otatur , quando falsum inventiim fuerit qiiod male 
siispicabalur. Talis erat Joseph circa conjugem stiam, 
cui corpore non erat mixtus, sed tamen flde jam fue- 
Mt copulalas. Ycnitergo et virgo in falsam suspicio- 
neiii : sod sicul pro Susanna adruil in Daniele Spiri- 
lus , sic pro Maria adfuit angelus. Ad Josepb iuquit 
an^elus : NoU timere accipere Mariam conjugem tuam: 
tfuod enim de ea nascitur, de Spiritu sancto e$t (Matth, i, 
i 8-20). Ablala suspicio csl, quia inventa redemptio est^ 

4. Virginum et conjugatarum cattitas , pnBniium in- 
aquale, scd aternum utraque hubet. Jugum Christi len$ 
ei sarcina levis amaniibus, Gaudebant paulo aiite con- 
jiigalx ad Susannam , gaudeant virgines ad Mariam : 
ulrxque tcneant castitatcm ; illx coiijugalem , illx 
virgiiialein. Utraque enim castitas habet apud Deum 
meritum : ets>i virgiiialis major cst, conjugalis nii- 
nor ; taicen utraquc grala esi Deo , quia douum est 
Dei. Ad vitam setcrnam omnes perveniunt; sed in 
vita xterna non omnes eumdcm honorcm , eamdeui 
digniialem, idem meritmn comparant. Sic erit vita 
sterna et rcgnuin Dci , quomodo, simililudinis causa, 
quod diciiniis coeluiii. In coelo sunt omnia sidcra : 
sic ct in regno Dei omiies crunl boni fldelcs. Yita 
aeierna par crit omiiibus : noti cnim ibi alius pliis vi- 
vii , aliiis miiius ; quaado onines sinc flne victuri su* 
miis. lisecst donarius quem accepturi suni operarif, 
sivc qiii iii vinea maiie laboraveruiit , sive qui ad ho- 
laiii undcciinain vcneruiil ( Id. \x , 9, 10) : dcnariiis 
Ule viia xlcrna cst , qiio! oinnibiis par csl. Sed in- 
tuciuini cceluni, rocordaniini Aposlol.iui : .Ui.7 cor- 



EPISGOPl IBOS 

pora ciBlestia, et alia terrestria. Alia gtoria solis, etalia 
gloria lunce, et alia gloria stellarum ; stelta enim a steUa 
differt in gloria : sic et resurrectio mortuorum ( I Cor. 
XV, 40-42). Ergo unusquisque, fralresmei, prodono 
quod accepit , cerlet in hoc saeculo, ut gaudeat in fi». 
turo. Gonjugatus es? Inferiorvita est, infcriusprae- 
niium spera ; xtemum tamen regnum non despcra. 
Prxccpta tibi coiijugalia reiinenda sunt. Quid cnim , 
quia uxorem habes, non te debes agnoscere pere- 
grinari in hoc mundo , moriturum non te debes co« 
gitare, exiturtim de lcdo volupialis? et vide quo ut- 
cumque pergas, ad tormcntuni c^ilamilalis , an ad 
prxmium aeterniuiis. Gogila ei^o, scrva quod acce» 
pisti, feito sarcinam tuam : quia levis esl, si dili- 
gis; gravis, si odisti. Non enim frusira Dominus ait, 
aul vere cum hoc ait, solis continentibus loquebalur : 
Yenite ad me, omnes qui laboraiis et onerati estis , el 
ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et 
discite a me quia mitis sum et humilis corde, et inreiitf- 
tis requiem ammabus veslris : non carnibus vestris , 
sed aniinabus vestris. Jugum enim meum lene est^ et 
sarcina mea levis est (Matth. xi, 28-30) : levis anianli , 
gravis neganli. Jugum Domuii in cerviccro sumpsistiT 
Lcne cst, si bcne conaris; aspcrum, si reluclaris. Gir- 
comstanl leiitalionesconjugalem vitam. Numquid cnim 
ista Susanna ideo noii tentata cst in ipsa piidicitia, quia 
marito erat conjancla? Numquid hx sohc in hac parto 
non tcnlantur , quas viris copulantur? Ecce Susanna 
uxor aliena eral , marilum habebat : tamcn teniata 
est, flucluavit in tempeslate. iin^us/ia», inquit, mt/ii 
sunt undique. A falsis cnim tcstibus tiinuit mori : sed 
a Dc4> judice vcro timuit penilus niori. A falsis enim 
lesiibus ad tempus moreretor : a judice Deo in xter- 
num puniretur. Appcndil, elegil : prius limuit, et 
appendit; appciidit, et elegil;elegit, el vicit. Docuit 
fcminas conjugatas religiosas , tenUtori rcsislere do- 
cuit, pugnare docuit, laborare docuil, adjutorium 
implorare docuil. 

5. Feminis exemplum Susanna. Agendum non solum 
ut bona sil vita, sed et fama illwsa. Si de fciiiina 
tanta Scriptura lestis csl; nuinquid viros dcseruil? 
iiumqiiid eis excmpluni iinitalionis decssc perinisit ? 
Inlucbamur Susannam leiitaiam a viris concupiscen- 
libiis ejus corruptiotiem , inluebamur cerlantem. Le- 
ciio illa tbeatrum nostri cordis erat, alhlctam Dei 
pudicum spiritum exspectabamus , certanlem advcr- 
sariu:ii videbamiis, de victo cum victrice triumpbe- 
mus. llabent excmpliini suum rcligiosx conjugcs, 
babenl quod inuieiitur. Deo debcant qiiodservant, 
non h:miini : luiic eniin servanl, si Deo debeani; 
tunc scrvanl, si illi debeant, qui videtquod servant, 
quod etiain.mariius nou videt. Sxpe eiiim abscns cst 
marilus, sempcr esl prxscns Deus : et aliqiianJo, 
quia homo esl maritus , suf^picatur falsum ; tunc oret 
mulier pro marito suo suspicante falsiim; orct ut 
ille salvctur, non ut ille damnetur. Falsa eniin viri 
suspido non claudit oculos Dei. Illius coiiscientia 
nuda cst corain illo, qui creat cam. Ipse eniiii ad 
tcii>pus op[ircssain iibcral iii xtcrnum. SeJ orcl pro 



I5C9 



bt.ussu 



niarito , et det opcram non soluro liaberc bonam vi- 
tim, sed elram illxsam famam. Bonam enim viiam ipsa 
IMidicilia liberat, ue damnetur : bona vero fama alios 
Ijiierat, ne falsum suspicando iabantur, et forte in 
i eccatum decidant, dum quod non vident judicant : 
sictiti judices Isti cecidcrunt, et Daniel sanctus, imo 
pcr Danieieni Dominus , magis illos judices , qnam 
Susannam, ab interiore morte liberavit. Liberavit 
enim illam , ne ad tcmpus damnaretur : libcra- 
vit autem illos , ne malc judicando et iunocenlem 
«I imnando, in xternum supplicium caderent ejus ju- 
dicis , quem nemo potest corrumpere , a quo nemo 
80 potest abscondcre. 

6. Joseph virii exemplum pudicitias, Dicebam crgo 
do viris, quia nec ipsi sinc excmplo dimissi sunt. Viri 
cnsti , viri timentes Deum , viri quibus sufficiunt con- 
j:iges sux ; viri qui non violatis quod vobis violari 
iion vuliis ; viri qui Gdcm , quam exegislis , reddidi- 
siis; exspeciate et vos me commemoranie, quod ex- 
f pectabant uxores veslne lcclore recitante. Nec vos 
sine exemplo Scriplura divina dimisil. Illae Susan- 
fiam audiebnnt, et in ea vincenie gaudebant : vos Jo- 
scpb aiicndite ; non illum Joscph , cui desponsala 
ffierat yirgo Maria , quo; pcperit Christum ; nam ille 
huspicione tcntatus cst , ei ah angelo mox sanaimi 
pst. Alium Joseph sancta Scriplura lestalur, qucm 
'cntavtt impudica : amavit pulchrum non casta , sed 
pcrversa mente , ubi oculos non habcbat , ubi vide- 
ri.*tur spirilualis et invisibilis pulchrilndo ; quem ama- 
tut pulcbruro, nolebat castum. Amavit alienum, 
ainavit servuro \iri sui : sed fidem scrvanlem domino 
SMO non amavit. An pulas amavit illum , an potius 
»e ? Ego pulo quia nec illum , nec se. Si enim illum 
ainabat, quare volebat perdere? si se amabat, quare 
volebat perire? Ecce probavi quia non amabat. Ye- 
iioiio libidinis ardebat, non flamroa charitatis lucebat. 
Sed Wle novcral videre , quod illa non noverat. PViI- 
rJirior crat inlus, quam foris ; pulchrior in cordis luce, 
qiiam in cariiiscute : quo illius feminx oculi non pene* 
irabant, ibi ipse sua pulchritudine fruebatur. Inluens 
crgo interiorem pulchritudinero caslilatis, quando il- 
lain niaculari, quando violari illius feminae lentatione 
|)ormilteret? Amabat illa; sed amabat cl ille : et plus 
eral quod amabat ille, qiiam quod amabat illa; quia 
videbal ille, quod iion vidcbat illa. 

7. Casiilatem in aliis impudici vel ipsi amanl, Si vis 
videre quomodocumqiie spirilualem pulchritudinem 
pudiciliui , si babes ad illam qualescumque oculos , 
exempli graiia aliquid libi propono : ipsam amas in 
<toiijuge lua. Noli ergo odisse in aliena, quod amas 
lii tua. Quidnam amas in tua? Ulique caslilaiein. 
Haiic odisli In aliena , quam amas in tua : hanc odisii 
iti aliena « ciim qiia concumbendo ejus vis perdere ca- 
stiiatem. Qtiod atnas in liin , hoc vis interficere in 
;i:iena? Qtiod amas in tua, hoc vis perdere in aliena? 
V^.iomodo habebis oralionem pielntis , homicida ca- 
stilalis? ScTYa ergo in alien.n, quod scrvari cupis in 
tna : ip^am castiialem potius diligc, qiiam camcm. 
bcd foilc exisiimas (c amatorein cs e carnis uxoris 



vXlGXLTII. 1510 

tux , non castitatis. Sordida quidem cogitatio ; sed 
non le dimitio sine exemplo. Ego enim puio quod 
caslilatem plus ames in conjuge lua, quam carnem. 
Scd ut te absoluiissime ostendam amatorem esse ca- 
stitatis magis quam carnis, hanc amas in filia tua. 
Qiiis hominum est qui non filias suas castas esse ve- 
lit? quis hominum esi qui non filiarum suarum con- 
gaudeat castitati? Numqiiid et ibi carnem amas? 
Dumquid concupiscis corpus pulchrum , ubi exhorre^ 
scis inceslum ? Ecce probavi te amatorem esse casti- 
latis. Si ergo amalorem castitatis ostendi te, quid to 
ofiendisii , itt non illam ames in te? Ecce habes com- 
pendium, ama in te quod amas in filia tua : ama hoc 
in uxore aliena ; quia el filia lua uxor erit aliena. Ama 
ergo et in te castitatem. Si uxorero alienam amave- 
ris , non continuo habebis : si casiitatem amaveris, 
mox habebis. Ama ergo castitatcm , ut habeas aeier- 
naro felicitatem. 

8. Pudicitiw amore resistendum in tentatione exem* 
plo SusanniB et Joseph. Sed forte tentaberis , ama- 
bit te mulier impudica, inveniet te in soliludine, co- 
nabitur extorquere complexum ; si renueris , mina- 
bitur infamando supplicium. Hoc seniores falsi Su- 
sannae fecerunt, lioc uxor doroini sui fecit sancio 
Joseph Sed altendile illum, quero altendit et Sii- 
sanna el Joseph. Nuro quia nullus tesiis est, Detis 
ibi non esl? Ejus oculos noluit oflendere Joseph , 
oculos Domini sui prxsenlis. Noluit impudicse mu- 
iieri ad concubitum illiciium consentire. Repulit coii- 
cupiscenliam alienam , amplexus est pudiciliam suam. 
Fecit tamcn iila , quod minata est : mcntita est viro ; 
credita esl a suo marito. Adliuc patiens Deus. Tra- 
dilur Joseph In carcerem ; custodilur tanquam reus , 
a quo non est ofiensus Deus : sed nec ibi defuil 
Deus , quia ille non cral reus. Adfuil Dominus Jo« 
seph patienti : quod noii cito subvcnit , ad majora 
prxmia distnlit (Gen. xxxix, xli). Lrntificavit meriio, 
qtiem exercuit supplicio. Dcbuit enim sanctus ipse 
Joseph pro ipsa pudicilia aliquid eiiam durum pati , 
hoc est, amarum. Si ipsam imptidicam mulierero 
forsiian amarct, pro illa paralus cssct dura perpeli : 
et ilia aniorcm suum crga se non probaret, nisi 
propter illam talia molesia vel dura toleraret , et 
charilati , imo non charitali , sed malx cupidiiati , 
viccm redderct. Exardesccrct illa in illum vicissim , 
quia videret eum lanto amore suo inardesccre , ut 
propterea non recusaret qusecumque supplicia tole- 
rare. Si hoc pro impudica , quanto magis pro ipsa 
pudicitia? Bene ergo aliquando Deiis diffort adjuto- 
rium suum ; ut probct homincm , ut excrceat homi- 
nem , ut ipse sibi homo innotcscat. Nam Deum nihil 
latel. 

9. Pro pudicitia spernendas deleelationes el moiesiiee. 
iloc ergo monucrim Charitatem vestram , fratres , iit 
anie omnia concupiscentiis carnalibus et gaudiis sae- 
cularibus et vanse pompsc et volaticae , vaporiqiie vi- 
Ue hujus pnpscntis pra.'ponatis decus et pulchritiidi- 
nem snpicntia! , praeponatis dulredinem suaviLitcm- 
que sapicntiir, prseponatis dccus pudicitix , pulclnv 



f5U S. AUGUSTINI 

tudin«m cistiialis. IIxc omnla al>scondtU sunt in 
tliesauro coelesii, nudx coram oculis I>ci gcmmse 
sunt istae pretiosae , roullum lucenl ; si oculos babe- 
lis , vidctis. Diversis ergo et ilUcitis delecUlionibus 
isu praeponiie; et si tenutio usque accesserii, ut 
etiam molestiam paiiamini, fratres mei, quis non 
patiaiur propter sacculnm suum ? quis non patiaiur 
pro agro suo , pro uno lapide limitis agri sui? Si pro 
his rebus patiamini, quas non babetis in potesUte. 
quamdiu vultis retincre , et quibus vultis dimittere ; 
•ed saepe amiituntur , cum vivimus , s.Tpe post mor^ 
tem nostram ab eis quos odimus , possidentur : sl 
pro his bonis (si tamen dicenda sunt bona, quae non 
faciunt bonos ) UnU mala homines a^quo animo pa« 
tiuntur ; pro flde quare pigri sunt ? pro tbesauro cce- 
lesti quare timidi sunt? pro illis divitiis S quas nee 
naufragia nobis possunl auferre? Justns enim naufrt- 
gus evadit dives ct nudus. 

10. Job in Btercore quam iHves. His diviiiis plenus 
erat sanctus Job : omnia uno ictu perienmt, nihil ia 
donioejus reman8erat,quibus paulo ante opulenlus 
videbatur, subito meiidicus , in stercore a capite us- 
que ad pcdes vermibus scatens. Quid isu miseria ml* 
8crius?Quid interlore feliciute feIicius?Perdident 
omnia illa quas dederat Deus : sed habebat fpsum', 
qui dederat oronia, Deum. JVicc/w, inqoit, exhri 4e 
uiero matris mew^ nudus revertar in terram. Domhms 
dedit , Domtitiif abstulit; siofl Domno placuit , ita fiH 
etum est : nt nomen Domini benedietum, Gerte pauper 
est? certe nihil habct? Si nihil remanet, de quo the» 
sauro gemmae istx laudis Dei proferebantur ? Postet 
usfjue ad camem tenUtor accessit : omnibus sublatiSy 
lenUtricem mulierem reliquit. Evam dimisit ; sed 
Adam illc non fuit. Et ibi qualis inventus est? quo- 
modo respondit uxori blasplicmiam suggercnti ? Lo- 
cula es^ inquit , tanquam una ex insipientibus mulieri^ 
buss Si bona suseefrimus de manu Donrini , mala cur 
nwi loleramus (Job i et ii)? virum putrem et inte* 
grum ! fcedum ct pulchrum I o vulncratum et 8a« 
iiuin ! o in stercore sedcntem , et in coelo regnan- 
tem ! Si amamus, imiteinur ; ut imitemnr, laborcmus; 
ct si in laboro stibdcficimus, adjutorium imploremus* 
Adjuvat cerUntcm qui ocrUmen indixit. Non enlm 
sic te Deus exspecUtcerUntem, ut populus aurigam : 
clamare novit , adjuvare non novit. Non sic te Deas 
csxpcctat cerUiitein, ut agonisu exspccUt alhleum : 
roronam feneam |tarat, vircs subministrare Iabo« 
ranti non novit; nec enim potest, homo enim est, 
u-^n Decis. Et fortc dum exspecut , plus laborai sc- 
deiido , qoam ille lucUndo. Nam Deus quando ex- 
specUt ceriatores suos, adjuvat eos iiivocatus : nam 
ejiis athlelae vox est in Psalmo, Si dicebam, Motus 
esi p€S meus ; nrisericordia tua , Domine , adjutabat me 
{PsaL xcni , 18). Non ergo simos pigri , fralres niel : 
peUmus , i|iiaeramiis , pulsemus. Omnis eirim qui pe- 
fil, aecipii » €i quterens iwfeniei , et paisanti aperieiur 
(Mauh, VII , 8), 

* Ante, pro illis div^iHst fortc legendum , quare non 
lUM sQUicm f vel ahquiil simile. 



EPISCOPI isit 

SERMO CGCILIV *(a). 
De amore Dei ei axnore secuU (6). 

I. Pugna inter amorem Dei ei amorem seeeuli. Aino- 
res dyo in hac vita secum in omni tenUtione luctan- 
tur, amor sxculi, et amor Dei; et horum duorum qui 
vicerit, illuc amantem Unquam pondere trahit. 
Non cnim pennis aut pedibus, sed affectibus venimus 
ad Deum. Et mrsum non corporeis nodis et vinculis, 
sed contrariis affectibus lerrte inhxremus. Venii Ghri- 
stus muure amorem, et de terreno facere vltae coele- 
stis amatorem : bomo propter nos factos, qul 
nos homines fecit; et assumens homiiiem Deus, 
ut homines faccret deos. Ilic propositus nobis 
agon, hxc lucu cum canie, haec lucu cum diabolo, 
haec iucU cum sxculo. Sed fidamus, quoniam illequi 
hoc cerumen indixit, non sine adjutorio suo spccUt, 
nec de viribus nostris ut praesumamus horutur. Qul 
enim de viribus suis prxsumii, utique quia homo est, 
de viribus praesumit hominis : ct maledictus omms qid 
tpem suam ponit in homine (JerenL xvii, 5). Dujns pii 
et sancti amoris flamma ardentes martyres, fenum 
quidem camis robore mentis arserunt; ipsi autem 
Integri in spiriiu ad eum, quoaccensi sunt, pervene- 
mnt. Prxstabitur umen ipsa contemnenli carni ho- 
Bor debitus in resurrcctione mortoorum. Ideo enim 
semlnaU est in contomelia, ut resurgat In gloria. 

!l. Amanifiia Deus super paremes. Hoc amore accen- 
sis, vel potius ut accendantur hoc diclt : Qiii aniar 
palrem aut matrem super m«, non est me dignus : §t 
qui non tulerii erucem suam ei secutus fuerii m«, non 
esi me dignus (Matth.z, 57 et 58). Amorem parentum, 
uxoris, filioram, non abstulit, sed ordinavlt : non 
dtxit, Qui amat; sed, qm amai super me. lloc est 
quod Ecclcsia loquitur in Caniicis canticoram : Ordi- 
navit in me charilaiem (Cant. ii, 4). Ama patrem, sed 
noli supcr Dominum : ama genitorem, sed noli supcr 
Crcatorem. Pater genuit, sed non ipse formavit : nam 
quis, aut qualis sibi nascituras esset, cum seminaret, 
ignoravil. Pater nutrivit, sed non de suo pater panem 
csurienti instituit. Postremo quidquid tibi pater re- 
servat in terra, decedit ut succedas, vitx tux locum 
faciet morte siia. Pater autem Deus qiiod tibi servat, 
secum scrval; ut hxrediutem cum ipso possideaspa- 
tre, nec cum decessorcm quasi successor exspectes, 
scd inhxreassemper mansuro,sempcrin illo mansuras. 
Ama ergo pairem, sed iioli super Deum tuum. Ama nia- 
trcm tuam, sed noli super Ecclesiam, quoe tegenuitad 
vitam aeternam. Dcniqne ex ipsoram parentum amoro 
perpendc quantum diligcrc debeas Deom et Eccleslam. 
SienimUntumdiligendi sunt qul genuerant moritu- 
ratn, quanU chariuto diligcndi sunt qui genuerantad 
xternitaUm venturum,in aeteraiUlem mansuram?Ama 
uxorem, ama filios secundum Deum, ut consulas eis 
ad Deum eolendom tecum : cui junctus cum fuoriSy 
separationem nullam timebis. Ideo non debes IIIos 
plus Deo diligere, qnos omnino male diligis, si negle- 

* Repertus in V. tantum et ia suni. 
(a) Alias, inter sirmondianos 31. 
(^) aut rtonis ad U Gor. V. 



1513 SGRMO 

xerU leciim ad Deum ducerc. Yeniel fortnsse hora 
niarlvrii. Tu vis confltcri ChrisUini. Confe^sus exci- 
pics fortasse tcmporis poenam, excipies temponiicm 
iiiorlcm. Paler, aul uxor, aul filius blandiunUir ne 
nioriaris, et blandiendo efficiunt ul moriarit. Si non 
efriciant, iUic tibi veniet in menlem, Quianuilpairem, 
aut malrem, aul uxorem^ aut filiot super me, non eU me 
dignut. 

3. UumaHUt affeetut exemplo Ckritli tnHeendut. Hu- 
mama voluntat in Chritto mortem refugienM, Sed blan- 
diinenlis suorum flecUtur carnalis affectus, ai quodam 
nioJo iabilur humana moliities. Restringe sious 
fliieniis Ycstis.virtute accingere. Cruciat te amor car- 
nis? Tolle criicem tuam> ct sequere Dominum. Et 
ipse tibi Salvator tuus, qiuimvis iii carne Deus» qiuim- 
vis cum carne Deus, buinauum tamen dcinonstravit 
alTeclum, ubi ait : Pater, u poosibile esl^ tranteat a me 
calix itte {Mattk. xxvi, 39). Novcrat qaod calis iste 
Iransire non poicrat, ad cuni bibenduni venerat. Yo- 
lunbie, non necessiiaie, bibendiis ille cuiix. Omni- 
poleiis erat : si vcllet, uiique traiisirei, quia Deus 
cum Paire, et ipsc et Deus Pater unus Dcus. Sed ex 
forma servi, ex eo quod suscepit abs tc pro te, vocem 
homiiiis, vocem carnis embiit. Te in se dignatus cst 
transOgunirc, ut de illo loquercris innrma, ut in illo 
appreheiideres foriia. Yoluntatem osteiidit, qua ten- 
tari posscs : et conliuuo docuit quam voluntalcm, cui 
voluntali prxferre debcres» Pater^ inquil, u fieri po- 
tett^ transeat a me calix iste, Hxc vciuntat hiimana 
est ; hominem gcro, ex forma servi loquor. Pater, ti 
fieri poietty Iranteat luc calix, Yox carnis est, noii spi« 
ritiis; vox infirroitatiSy non diviuilatis. Si peripohtt, 
tranteat calii itte. Illa est voluntas , dc qua ct Petro 
dicitiir, Cwn autem tenueritf alter te cinge:, el tollel^ ei 
feret quotunon v'u{Joan. xxi, 18). Unde ergo et mar- 
lyres viccniniT Quia voluntati carnis volunlalem spi- 
ritijs pra^posucnuit. Amabant banc vimm, ct dcpon^- 
derabant. Inde considerabant quaiituin anianda esset 
aMern.i, si hic ainatur ista periinm. Moriturus mori 
non vufl; et tamen erit necessario moriens, quainvis 
contiiiue mori nolens. Nil agis qiiod mori non vis, nil 
eflicis, nil extorqncs : niillam h^lies potcsiatem tol- 
lendt nioriis ncccssiialcm. Ycnicl , le iiolentc, qiiod 
timcs; aderit, le recusanic, qui)d diffcrs. Morlcm 
qiii|tpe satagis nt dilTeras; nuinquid ut aiiferas? Si 
ergo in amatoribus hiijus vilx lanttim dc difrcrciida 
niorle salagitur, quaiituin de auferenda laborandum 
i*£t? Mori cerle non vis. Mula amorcni, et osienditur 
iilii mors, non qiix tc nolcnte aderit, sed qnnR, si vo- 
luoris, non erit. 

^. Mort duplex, prima et tecunda, Mors prima omui' 
hns nccestario subeunda, altera solis malis paratu. \ 
morte temporali homo te pecunia redimit; ab wterna morte^ 
jutiiAa, Sangnit Christi pro nottra redempdone fU' 
sut. Yidc ergo, si nliquautum in corde (uo anior evi- 
gilavit, si scintilla dc cincrc cirnis einicuit, si ariquid 
roboris in corde tuo comprebondit, qiiod venlo tcn- 
l:iiionis non soliim non cxslinguatiir, scd ctiain vc- 
Ucini^niiiis acccndaiiir : si noii ardes ut stupa, qnac 
Patrol. XXXIX. * 



CCCXLIV. 1511 

nno levi flaiu exstingiiaris ; sod ardesut robur, ardes 
ut carbo, ut flatu poiius exciteris : vide duas niortes, 
uiiam temporalcm, eamdemqiie primam; alteram 
scmpilcruam, et earodem secundam. Prima mors 
omnibus praKparata est : secunda solis malis, impiiif, 
infldeltbus, blaspliemis, et quidquid aliud san» do»- 
clrinx adversalnr. Inteiide, propone tibi istas roortes 
duas. Si fieri potesl, ambas oon vis pati. Scio, vi- 
vere amos, mori iion vis ; et de hac vita in aliam vi* 
tam sic transire vcHes, ut non inorluus resurgeres, 
sed vivMs in melius mulareris. Hoc velles, boc habel 
liumanus affectus ; iioc ipsa anima nescio qiio modo 
habet in voluntaie et cupiditate. Quoniaro diligendo 
vitam, odit mortero : et qiioniam carncm suain non 
odit, nec ipsi vult acciderc quod odit. Nemo enim un- 
quam camem tuam odio habuit {Ephee. v, 29). Hunc 
aflectum ostendit Apostolus, nbi ait : Habitaiionem hCr 
bemut ex Deo^ domum non manu factam^ eetertmm in cee • 
lit, Etenim in hoc ingemitcimut, hatitactihmt nostrum 
quodde ceelo est superindui cupientes, in quo noiumus, 
Inquit, exspoliari, ted tupervettiri^ ut absorbeatur mor- 
ialeatita. Non vis spoIiari:sPd spoliandus cs. Iloc 
lanicn agas oportet, ut spoliauis per mortem cnmea 
lunicn, iiivciiiaris indutus lorica fidei. Hoc cnim sc- 
catus adjunail t Si tamen et indmi, non nudi invenia- 
mur (11 Cor. v, I -4). Nam prima inors spolialura est 
ie cariic, interim scponendu , et suo lempore reri« 
piciida. IIoc velis, nolis. Non cnim quia vis, resur- 
gcs; aut si nolis, non resurges; aut si resurrfciiO'> 
ncm non credis, propterea non resurges. Opns est uC 
potius agas, ul qui rcsurrccturus es, velis nolis, sie 
resurgas ut habeas quod velis. Dominus quippe Ipse 
Jesus dixit : Venii hora, quando omuesqui in monauiieii- 
lis tunt, audieni vocem ejut, et procedent^ sive boni 
siiit, sive mali sint ; omnet qui in mottumeniit tunl^ 
etudieni vocem ^ut^ et procedeni, et emlttentor ex ab- 
ditis. Nulla creatura roortuum tenebit sub voce vivi 
Creatoris. Onmet, inquit, qm in monumentit tunty ati- 
dient vocem e/M, et procedeni, Uoc ut ait, Omnes, (ccit 
quasi confusioncin et |>crmixtioncm. Sed aiidi discre- 
tioncin, audi ct separalionem :qui bona, in(|uit, fece^ 
ruHt, in resurrectionem vilas; qui maia egerunt, in re- 
turreciionem judicii {Joan, v, 28, 29). IIoc judiciuro, 
ad quod subcundum resurgent impii, mors secunda 
appcllalur. Quid ergo, christianc, mctiiis istam pri- 
niaiii? Ei te invilo veniet, et te reciisante aderit. Re- 
diinis te fortu a barbaris, ne occidaris : redimis te 
magno, non parcis omnino rcbus tuis, el fliios tiios 
spolias ; et Tcdemptus crastino morieris. A diabolo le 
rediiui oporiet, qiii te securo ad secundam mortcm 
traliit, ubi audient impii ad sinislram positi, Ite, ma- i 
ledictiy in ignem aternum, qui paratut ett diabolo et an- 
gctls ejus {Matih. x\v, 41). Ab i!»(a secunda inorte 
0| or:el ut redimaris. Rcspondtbis, Undc ? Noli qu»- 
rerc hircos et lauros : noli postreino arcam tuaro dis- 
cutere, el dicerc in aiiimo ttio, Ut ine rcdimere» a 
barbnris, habebam pccuniam : ui ic rediinas a secunds 
morie, habeto jiisliiiain. Pccuiiiam |M>ssct llbi ipse 
barbnrus anle lollere, et poslca tc captivum ducere, 

fQuarante-'hwtJ 



1[»|$ S. AUClJSTLNl CPISGOPI 

iit non eiset unde te rcMiimeres, eo tua omnia possi- 
detittf qui possedit et te : justitiam iion aniillis itivi- 
tus; in thesauro cordis intimo manet; ipsam lcne, 
ipeam posside, inde redimeris a secunda morte. Qux 
•i nolis, Ideo non erit, quia illud, unde te ab isia 
«lorte radinet, ai ToUeriiy erit. Justitiam Tolunus 
ImpetraA a Domino, et bibit illam tanquam de fonte 
tuo. Ad quem footem nuUus prohibetur accedere, si 
dignus accedit. Postremo adjutorium tuum iride. Re- 
4m\i te a barbaris argentum tuum, redemit te a pri- 
nia morte pecunia tua : redemii te a secunda morle 
•anguis Domiiii lui. Habuit ilie sanguinem, unde noe 
redimerct; et ad hoe accepit sangoinem, ul esset 
quem pro nobis redimendis effunderet. Sanguis Do* 
miiii tui, si vis, datus esi pro te : si nolueris esse, non 
est datus pro te. Forle enim dicis : Habuit sanguinem 
Deus meus, quo me rediraeret : sed jam cum passus 
est, totum dedit; quid illi remansit quod det el pro 
me? Huc est magnum, quia semel dedit, et pro onini- 
bus dedit. Sanguis Cbristi Tolenti est saius, nolenti 
suppUcium. Quid ergo dubitas, qui mori non vis, a 
seciinda potius morle liberari? qua liberaris, si vis 
lollere crucem tuam, et sequi Dominum;quia iile 
tulit suam, et quxsivit servum. 

5. VUa mlema quantumamanda^cum tantum antetur 
vtfa temfforatit. In eo$ qui temporaUi vitcs amore perdunt 
vitam «etemam. Omnincfrairesmei, non vosmaxime 
bortantur ad amandam vitam xleriiam, qui sic amant 
lemporalem vitam?QuanUfaciunthomines, ut vivaot 
paucos dies?Quis enumerare poteritconatuset molimina 
omnium viverevolentium, post paulolum morientium? 
Quanla agunl proipsis pattcisdicbus?Quid tanlum agi- 
mos pro xterna vita?Quid dicam, pro paocisdiebos n»- 
dlmeiidis, et his in tcrris? Paucos enim dies dico, si 
liberatus senuerit; paucos dies dico, si liberatus puer 
decrepitus factus fuerit. No:) dico qoia redemptus 
hodie, cras fortasse morielur. Ecce ad incerium, 
propter ipsos paucos dies incertos, quanla faciuiil ? 
qoas excogitant? Si veniajit per morbum corporis 
in miedici manus, salusqoe omnis a pronuntiantibiis 
et inspicientibos desperetor; si promittitur aliquis 
medicus, qui etiam desperatum liberare sit idoneus, 
quanta promittuntur ! quania prorsus ad inccrtum 
dantur ! Ut modicum vivator, hoc diinittiiur unde vl- 
vntur. Jamvero si in hostis aul pnedoiiis maniis in- 
cidcrit, nc occidatur» ut redimatur,etiam, si p.iter 
dcteiitus fuerit , (ilii currunt, et quod eis reliciurus 
fuerai, impcndunt, redempturi quem possini eflcrre. 
Quje ambitiones? quaeprcces? qui conatiis? qiiis hoc 
explicet? El taroen volo dicere aliud gravius , et nisi 
fierel, iiicredibiliu8«Quidenim dico, quiadaiu homines 
pecuniam ut vivant, quia nihil sibi dimittunt? Ul paucos 
dies eosdcmqoe incerlos paulutum vivant cum timore, 
vivaiit cum labore^ qiianta impendunt?quanta danl? Vae 
gcneri humaiio! Dixiquod ut vivant impendunt unde 
vivaiit ; quod est pejus audite , quod est gravius', 
ifiiod esi sceleraliiis , qiiod cst , oi dixi , incredibile , 
iiisi liat. Ut liceat illis pauhiluin vivcrc , daiit cliam 
ilh.d, uude possent scmper vivcrc. Quod disi audite, 



IBIG 



et intelligite. Adhuc enim clausom est, el tamea 
mulios movet, quibus jam Dominus cum clansom erai, 
apeniit. Dimitte illos qiil dant et perdunl unde po8« 
sunt vivere, ut Cdncedaiur iliis paululum vivere. Hlos 
attcndite, qui perduntunde possunl semper vivere» 
ut concedatnr cis paululum vivere. Qoid esl hoc? Fi« 
des vocatur , pietas vocatur : haec omnis lanquam 
pecunia est , qua viU aeterna acquiritur. Venict de 
Iransverso inimicos territans , et non tibi dicet, Da 
mihi peconiam luam , ut vivas : sed dicet libi , Nega 
Christum , ol vivas. Qood tn si feceris , ol liceal libi 
paolulum vivere, perdes unde posscs semper vivere. 
Hoc esl amare vilam, qui timebas mortem ? Homo 
bone, quare timebas mortem , nisi amandovitam? 
Chrisius est vita. Quare appetis parvam , ut perdas 
sccuram? An forfe Hdem non perdidisti, sed quod 
perdcres iioti haboisti ? Tene ergo unde scmper vivas. 
Attende proximum luum , quanla facial ut modicum 
vivat. Attende et illum qui Christum negavit , qiian- 
tom malum fecil propter paucos dies viiae. Et to noii 
vis ipsos paucos dies contemnere vitae , ul nollo die 
moriaris , et in sempitcrno vivas die , a Redemptore 
luo protegnris , in xterno regno Angelis ada^qucris ? 
Quid amasti? quid perdidisli? Ul scqurreris Domi- 
num, cruccm tiiam non tulisti. 

6. Perdere animam, ut inveniatur anfma.Vide qnain 
prudentem te velit, qui tibi dixit : Tolle crucem tuam^ 
et uquere me. Qiit intenerit^ inquit, aniimim iuam, per* 
det illam; et qui perdiderit eam propter me ,inveniet 
eam ( Jf olf /i. x, 38, 39 j. Qui inveneril, perdet eam; 
qui perdiderit, fnveniet illam. Ut perdas, prius esl ut 
iavenias; el ciim perdideris, poslremum est ut rur- 
tum invenias. Duae sunl inventiones : in medio est 
qua transit una pcrditio. Nemo potest animam suani 
perdere propter Cbristumy nisi eam prius invencrii ; 
et ncmo potest animam soain invenirc in Chrislo, 
nisi eam prius perdideril. inveni, ut penlas ; |>erde , 
ut invciiias. Quomodo eam prius iiiventurns es, ut 
liabeasquam perdas? Qoando cogitas te ex partc mor- 
tnlcm, quando cogitas eom qut le fecit, et insufllando 
animam tibi creavit, el vidcris eam illi debere , qui 
dedit; illi reddendam, qui commodavit ; ab illo cusio- 
diendam, qui instituit; invenisti animam loam/in- 
Ycnlens eam in fide. Credidisti enim hoc , ei iiivenisti 
animam loam. Nam perditus eras, anieqiiam crede- 
rcs. Invenisti animam loain : mortiius qiiippe fueras 
in inndditate , revixisti in fide. Talis es, de quo dici 
possit, MortuuB erat, et revixit; perierat, et inventus est 
(Luc. XV, 32.) Ergo invenisti animaro iuam in fide vcri- 
laiis, si a niorie iiilidclitalib revixisli. lloce&t, aniiiiain 
toam invcnisti. Perde cam, et aiiinia tua semeii tibi 
sil. Nam et agricola trilurando et veutilaiido invciiil 
Iriiicum , ct rursus semiiiando pcrdit trilicum. Inve- 
nitur in area, quod pcrierat in scmenie. i*erit in se- 
meiite quod inveniatur iu mcsse. Qui ergo invenerit 
animam $uam , perdet eam, Qui laboral colligcre , 
quarc pigcr est seminare ? 

7. Animam cujus gratia perdere jttbemur. Vidc ta- 
mcn ubi iiivcnias^ ct quarc perdas. Unde cnim inve- 



1517 SGRMO 

nircs. iiisi liiinen lilii ncccnderet lllc^ cui Jicilur, Tn 
iUumtnabit lutemam tiieain, Donnne ? (Pm/. xvii, 29.) 
Im\ ergo invenisti , illo tibi accendonte luccrnain. 
Vide qiKire (Serdas. Non enim passim perdendum esi, 
t\nod tam diiigcnter iiivenium csl. Non aii, Qiii })er- 
diderit ctm , invcniet eam ; sed , Qni perdlderit eam 
fropier me. Naufbgi forte negolintoris corpiis cum 
in linore iiispexeris, roddis lacrymas miseratus^ et 
dicis : Vae liuic homini ! propter aurum perdidit ani- 
main siiam. Bene plangis, bene miseraris. Hedde illi 
(lelam , eui non praestas ei anxilium. Propter aurum 
enim perdere animam suam potuerit, propler aurum 
ioTeiiire non poterit. Ad danmum animx sox ido- 
neus fiiii, ad e.im lucrandam roinus idoneiis exstitil. 
Non eiiim cogitandum esl qood perdidit , sed quare 
perdidit. Si propter avaritiam , ecce ubi jacct caro , 
iibt esl qood erat charum Y Ei tamen jussit avaritia > 
ei prtipier aurum perdiia est anima, ei propter Chri- 
«itim non pcrit aiiima , neqiie pereal. Stulle, noli 
diibitare : audi consilium Creatoris. Ipse tc insliUiit 
■t sapias, qiii te fecit antequam esses qui sapias. 
Aiidi , noli dubitare pro Cbristo aniinam perdcre. 
Pidcli Creatori commcndas quod diceris perdere. Ta 
qiiidein perdes : scd ille suscipif, cui niliil peril. Si 
ainas vitam, perde iit invenias : quia cum inveneris, 
}:ini non crit quod perdas, non crit qunrc pcrdas. Ea 
qiiipiie invenittir vita, qn.T iiivcnilur ut omniiio pcr- 
Ire non possit. Qnia et Clirisliis, qiii tibi nasccndo, 
moncndo ct resurgendo dedit cxcniplum , $urgcn$ a 
mor tui$jaf tt non morilur^ et mor$ ei uUra non domina- 
biim (/<oiii. VI, 9). 

SERMO CCCXLV • («). 
De contemptu mnndi. 
\ . Prtt$en$ trita $pe futura titie contemnenda. Divi^ 
iibu$ viia h<ec $omnu$, Loquar Cliaritati vestrx , fra- 
trcs, qiiod penineat ad contenipltim pnesentis sxculi, 
ad spera fulori saeculi. Si qu;rris quid coiitemnaSt 
omnis martyr vitam prxsentem coiiteinpsit : si quid 
speres, resarrectionem dico, quia hodic Dotninus re- 
siirrexit. tu homo , si titubas in re , csto firmus tn 
spe ; si auiem te opus tiirbnt, erigat ipsa merces. Nos 
qiioqtie admonet Apostolus, cum pnccipit Tiuiotheo 
dicens : Prtecipe diviiibu$ hujn$ mundi , noii $uperbe 
eapere^ neque $perare m incerto divitiarum, $ed in Deum 
uirum, tpii prte$tat nobi$ omnia. Divitu $int in operibut 
boni* , facile tribuant , communicent , theeaurizent $ibi 
fMndamentum bonum, ui apprehendant veram vitam 
(1 Tfni. VI, 17-19). Et roaxime hoc diviies audire de- 
beut. Aodite, divites, qui aurum et argeutum iiabeiis, 
et lamea copidiiate ardetis : quos quando pauperes 
iutuentur, DNirmnrant, gemunt, laudant et invident ; 
aci|nari optanl , et iropares se ddent ; et Inter laodes 
diviiom hoc plerumquo dicunt, Soli isti sunt, ipsi soli 
vivnnt. Pro bis verbis quibus homines tenues diviU* 
bus ndiilantur, cum dicunt, Isti soli vivuni; ne in 
&u[>erbiam erigamini, o vos divties : sed potius Apo- 
stoliiin nuditc, morbi ciiratorein , et non verbi adula- 

' Ae|iertuB in d. taotum et in shtn* 
ia) Aliasi hnijr :>inuondiaaos Si. 



CCCXLV. 



1518 



lorem. Viia IsU somnos vester est : diviilafe Istx velui 
in somnis fluunt. Panlusdicit, ut apprchendant vitam 
veram. Paulum audite, et superbire nolite. Aiidi et 
Psaliniim, o tu diYes pauperrime; quid hahes, sl Dcinn 
non habes? vel quid iion babes, si I>eum habes? l)o 
divitibus dicit Psalmns, Donmerunt tommm $uum, ei 
nihil invenerunt omne$ viri divitiarum in manibui ftni 
{P$aL Lxxv, 6). Aliquando et mendiciis In terra ]a* 
cens et frigore tremens, occupatus a somno tliesauros 
somniot ; gaudet, exsultat, sitperbit, ei patrem stiiim 
pannosum vidcre indign.-itiir. In somnis est qiiod vi- 
des, tu mendicc, qui dormis ct gaudes. Tamen donoe 
cvigilct, dives est : cum dormierit, invenit qiiod cer- 
tiim doleat. Dives ergo moriens, similis est illi pan* 
peri dormienti ct thesaoros somnianli. Nam ille divcs, 
qui induebatur purpura et bysso, nec noroinatns, nee 
nomiiiandus, contemptor pauperis ante januam jacen- 
tis , epulabalur qiiotidie splendide ; postea mortuus 
est , et sepulius : evigilavit , et se in flamroa invenit 
(Luc. XVI, i9-24). Dormivit somnum suiim, et poet 
somiiuni niliil invenit ; quia nihil operatus est de ma- 
nibus suis , id est, de diviliis suis. 

2. Yita peritura redimilur ommbu$ boni» : vi!a cHer» 
na quanti emenda, Proptcr vitam quxruntur divitix, 
non vita propter divitias ; quam mulii cum suis ho« 
stibus pacti sunt, ut vitam solam redimerent? Quaa- 
tiirocumqiie babncrunt, totum dcderunl, tnntum ne 
viLim amitterent. Toiom dcdisti barbaris quod ha- 
buisti , frater? Totum , inquit, dedi, nudus remansi ; 
etsi nudus, vivam. Et quare? Totus occidendiis eram, 
idco totum dedi. Et quaro tibi hoc contigit? Vis dico 
tibi? Quia antequani barbarus superi^eniret, piHipeii 
non siibveniebas, ut per paupercm eleenosyna ad 
Chrislum pervenirct? Christo roodicum non dedisti, 
et barbaris totum quod habuisti , dedisti, et boc cum 
sacrameiito dedisii. Cbristus rog.it , ot non accipit : 
ille torqnet, et totum aufert. Si tanli redemisti vilMi 
pcrituram , quanti coroparanda est vita aeierna? Qui 
das hosti , ut vivas roendicus, da aliqoid Chrislo , ot 
vivas beatus. Ut vivas paucis diebus, quod hostls eii- 
git facis, et quod Christus exigii , eontemnls? Omnes 
dies bominis ab infantia usque ad senectutem paiiei 
suni : et si ipse Adam bodie moreretur , pauoos dies 
vixerat, quia omnes finierat; qui utique sez millia 
annos vixeral; et tamen pauci crant, quia cniicloa 
finicrat. Paucos dies iaboriosos, tentaiionihiis plenoa 
redunis , ut roodiearo terraro habeas , id est villam. 
Eccc inimicus, qui te caplivavemt, dicil libi, Quid- 
qnHi habes da mitii : et ut viveres totum dedisti ; liodie 
rcdenipius, cras morituius; ab isio rcdemplos,^ 
alio tnicidaodus. Ecce quanu a barbaris patiunttfi 
honiines propier vitam temporalero, ei pigct aliquid 
pati pro vita xlerna ! Erudianl nos isia pcricula , fra- 
ires. Ecce tolum dedisti , et abjeeisti ; ei gaiides qnia 
vivis , et boc dicis : Etsi pauper, nudus, cgens, nicn<- 
diciis , gaudeo quia vivo , et isum lucem duicem non 
perdidi. Appareai Christus ; paciscatiir et ipso tccniii : 
non Uirbairus qui te cnptivaverat ; sed qui pro le ca- 
pius eii^ quipro tc oocidi dignatus cst. llle qui it 



(iedit protc, ipse libi dicil : Mccum paciscere. Ila- 
bere vis te? habe el me. Oporlel ul oderis te , ei tlili- 
gas me. Vium tuam pcrdcndo invcnies , ne teneiido 

perdas ca^n. 

3. Dmtia ne hic pereant , in ctelum framiUenda. 
De diviiiis tuis , quas amas possidcre , quas pro viia 
prscsciiie p^ratqs es dare, do consilium quid Tacias. 
Si et ipsas amas, noli easperdere. Quod si bic eas 
amas , tecum perrturae sunt. Si amas cas , praemitle 
eas quo sequaris ; ne cum amas in tcrra , aut vivus 
cas amittas , aut mortuus. Jam dedi consilium : non 
dixi, Perde; sed, Serva. Jam dixi, Tiiesaurizarc vis? 
Rene : non Uico, Noli ; sed dico ubi. Consuliorcm me 
accipe, non perdilorem. Scriplum est, Thesaurixate 
vobis thesauroi in cceb, quo fur non accedit, nec tinea, 
nec rubigo extemiinat {Matth, vi, 20). Sed forte dicis : 
Non video iocum in coelo ubi ponaro. Quam scalam, 
quam macliinam quxsiturus sum , quac ad ccelum ai- 
lingat , ut videam ubi ponam pccuniam ineam? Quid 
dicis? Vidcs in terra locum ubi obruis? Vidco, inquit. 
Bcne salis : si securus es obrueiido in terra , quarc 
solliciius es de Deo, qui fecil coelum et terram? Da 
sccurus Deo. Ipsi te commenda, qui libi pccuniam iii 
€«lo servat ; quia ipse et te in terra , quamdiu vivis, 
guberiiat. Pccuniam scrvare vis? Serva qiiomodo vis. 
Si iirveneris meliorem custodem quain Ciirislum, com* 
menda ei pecuniam tuam. Comnieudo, inqnit, 8cr>'0 
meo. Betieiquanto mclius Domino tuo? Et servuni 
tuum praeponis Domino tuo? cbristiaiium viriim! 
Servus tuus fortassis auferet et ftigicl : nuin(|uid Clm- 
stus boc facturus est ? Multi ad dominos stios servi 
repeme inimici exstiierunl, et eos cum ip<o aiiro 
hostibus tradiderunt. Ciii ergo commendas? Scrvo, 
inquit, meo. Novi 6dem scrvi inei, ideoque commendo 
servo meo aurum meum. Bene siuis, prxfers servnm 
tuum , aurum tuiun commendas servo tuo : aniinain 
iaam cui ? Animam meam cominendo Deo ineo. Qunn- 
to melius, o homo, illi elaurum tuum, cui et animain 
luam? An forte fidelis est in custodiendo animnin 
tuam, et inridclis in custodiendo pccuniam tunm? 
Servat libi, qui servat et (c. Laudas ndeni scrvi (iii? 
Eliam, ego novi fidcm servi mci. Tota fidcs ejiis cst, 
iie fraudei, ne toUat : numqnid agil nc pcrdnt? Eccc 
posuii, et non latiiil; invenit alius, cl tulit. Numqiiid 
boc Cbrislo qtiisquam faclurus est^ Pigritiam excuic, 
consilium accipe. Da Cbristo esurienli , tbesauriza in 
ccelo. Numquid iabor est in coelo tbesaurizare? Eisi 
labor esset , [iu-iendom erat ad pouendum pecunhim 
taam in loco munito, unde Dcroo eani possit auferrc. 
Cum tamen dicit Cbristus, In coelo ilicsauriza : non 
dicit tibi , Scalas qiixrc , macbinas liga, pcnnas aptn, 
Hoc dicii : Mihi iii terra da, ci tibi in coclo servo. Iilco 
veui egere ego in terra, ul sis tu dives in cuelo. Fac 
trajectitium. Forte limes fraudalorem , ne pcrdas ; et 
quxris qui portel, qui migrct. Chrislus tibi in iitro' 
queadest. Non faciet imposturam, faciet insnper ct 
laluram. 

4. Christui accifnt quod pouperibui erogatur. Cor ho- 
minii cum theiouro tuo, Sed Cluristum ubi invenio, 



S. AUCUSTINI EPISCOM 1520 

inquil, in terra? Eum tibi iuvrnio, ut dem illi? Cum 
hnbeat Hdcs mea, quod audio in Ecclesia, boc didici, 
sic credidi, hoc sacramento imhuliis sum : passus est, 
mortuus ct sepiiltiis est , resurrcxit tortio dic , post 
quadraginta dics in coelos ascendit, sedet ad dexteram 
Patris, In fine venturus est. Quando hic eum inveniot 
Cui dabo , ut nd eum deferat ? Noli satngere , totum 
audi : aut si totum audisli, vel logisti , an istud nun- 
quam audisti , quia cum Ecclesiam Saulus perseqne- 
rctur , supcrbus , criidclis, sanguincm Clirisiianorum 
silicns , non audisti qiiid ei claniaverit , qiicm setlcn- 
tcm in ccelo confilcris? Rccole. Quid ergo dixii? 
Saule, Saute^ quid me pertequerii {Act. ix , 4)? Qiiom 
Paulos nec videbat, nec tangebat, in cobIo tlnm.u, 
Quid me penequerii ? Non ail, Quid perscqucris fami- 
llam meam, servos meos, sanctos meos, vcl fraiics? 
Niliil eorum dixit. Elquid dixit? Quid me pcrsequirisf 
ail, Id est, moml ra mca. Pro quibus in tcrri calcalis 
cnpnl dc coelo clnmabat : quia et si pedem tuum in 
tci I n calccl aliqiiis, lingua tua de capite clamat ; non, 
Cnlcns pedcm mcum ; scd, Calcas mc, dicis. Qiiid crgo 
duhitns? quid dicis? Qni dixil Saulo, Quid me perse- 
querUf ipsc tibi dicil, Pa.«ce mc. In tcrrnSauliis sai- 
vicbat , et Chrisinm in coelo tangebal : sic ct rii :n 
terra crogn , ci Chi istnm iii coelo pnscis. N im isiarn 
qiiffstionem , qiMmovciis, pra>dixil ipse Doiniiins. 
Coininovebuiitur cl illi qui ad dcxtcram ponciitur, et 
ciiin dixcrit, Esurivi, et dcdistis mihi manducare; re- 
spondcbunt , Domine , quando te vidimus esurienlem f 
El aiidiciit coiitinuo, Cuim uni ex minimis meis fecislis, 
mihi fecisiis (Maith. xxv, 35-40). Si audicras lioc, 
apcrte dic, Nolo dare ; cl nuii liabcs unde te cxciis:m», 
scd voce tun te damnnrc. De diviiiis crgo tuis diclt 
tibi Doininus tuus. Dcdi consilium quid facias : am:is 
diviijas? Amo, iiiquis. Ergo migra eas, el cum migra- 
vcris eis, scqucrc cas iiilpriin cordc, cum vivis : quia 
fi6i fuerit thesaurus tuus, ibierit et cor tuum (Id. vi, 21). 
Si aiiicin in tcrrn obruis cor tuum , cnihcsce qiiia 
niciiliris, ctiin rcspondcs qiiando aiidis, Sursuin cor..\ 
Nnin dicitiir , Sursum cor ; el conlinuo rcspondos, 
llaboniiis ad Doiuiiiuni. Dco niciillris. Una hora in 
ccclosia vcriini non dicis, Dco mcnliris , qiiod sempcr 
liomiiiibiis facis. Dit is , H.ibcmiis ad Do:niniini . ci ia 
lcrra obruliiiii habcs cor; quia ubi fncrit thcsaurus 
tum^ ibi eril et cor tuwn, 

5. Divitia: verce regni ca:lorum. Diiilia terrena nihii 
prwter tollicitudinem afferunt. Tua erognre non sufficit, 
nisi et Christum sequaris Si fcccris de divitiis tiils 
qiiod aUiUsii , si talis divcs rucris, qiiaiem Apotolns 
dicii, non supcrbc sapias, iieque spcrcs in incerto tH- 
vitianim ; ut ihesaurizos tibi fnndamcntam bontim in 
fotiimm, ul apprehendas vcrnm vilam : jam intcrrofa 
Deum et Dominum tuum , ct dic illi , Ecce jam mi- 
gravi, Domiiic, in coelum quod habui; vel quod baboo, 
sic haI)eo, tanqnam si iion habeam. Tanli valct re- 
gniiin coplorum, qiiaiitum p.itrimoniiim menm ? riia- 
rliis valct. Non cniin vcre inlccsi, iil Innli valoat. IIoc 
dicit Domintis tniis, qoem intcrrogasti dc pairimoiiio 
tuo : Ad lempiis victurus cs, ct po^tcn morilurus ; lu 



{521 

regno inco nonquam morilanis, sed iii «ternum vl- 
cturus es. Verus ibi dives eris , abi nunquam egebis. 
f(am ideo ad subveclionem roulta animalia quaeris, ne 
dificias; ad vicium epuias copiosas, ad indumentum 
prctiosas vestes. Revcra tu mulia liabendo dives es , 
ei ai^elus meus pauper est? Ndiil habet, neo eqoo 
niitor, nec rheda vehitur, nec mensam boncstis im- 
pletapparatibus; uecei vesiis lexitur, qoialuce sterna. 
vesiiiur. Di-ce, o homo dives, veras divitias appetere. 
Tu isuis diviiias habere vis , ul habeas uiide mullum 
manduces, qiiia dcQcis : illc te vere diviicm (acit, qui 
tibi donat nc io^oiternum esurias. Nam quajitumvis ha- 
licas, cum vcuerlt liora quiuia (n), aiiie<iiiam ad men- 
sam accedas^osuris, etdcficis, qula niiser es. Num- 
qiiid hoc angelus sustincl ? Absit. Nec csui iem , ncc 
deferiionem habel angelus. Poslremo his epulis anhc- 
las superbus. Non est cxpletio ista indigenliarum, scd 
kmus curanim. Cum cogilas de diviliis augeiidis, 
vide si (aciie dormis. Ni fallor, obi divilias invenisii, 
reqoiem perdidisti. Cum vigilas, augmentum divitia- 
rom c<^us : com dormis , lairones somnias. Iii die 
solUcitus, et nocte pavidus, semper mendicus. Divitem 
vc-nim te facere vult , qui libi regnum coelorum pro- 
mjttit : et pulas qnia tanti emplurus cs ilbs veras 
diviiias, illam veram et bcatam viUiin , qiianti paralus 
es rtdimcre islos miseros cl laboriosos dics ? Aliquid 
multo plus vaiere dcbel quod mulio pliis esl ; qnia re- 
gnuiii coelurum est. 

6. Idem traclatur argumentum, Et quid Hiciaip , 

inquis? £ccc, sancie episcope, monila lua audivi, 

cousilio tuo parui, jussum Domini iion sprevi , qMod 

babui pauperibus dedi , et quod habeo cum indigciiti- 

biis communico; quid plus possum facere? Ilalies 

adliuc , temelipsom habcs : lu ipse phis cs , lu dcrs 

rchus luis, lu addciidus es. Consilium Domini tui fe- 

cisii? Feci, inquil. Quid menliris ? Non lolum fccisti : 

ex iina parle fecisti , cx alia nihil lellgisti. Audi quod 

jiibel : Vade, vende omnia qu(8 haba^ el da pauperl- 

bus. Numquid dimisil cuin ? Et ne se ille perdore pu- 

mrct qiuKl paupcribus cn»g:ivit, securum eum reddidit 

dicen^, Et habebii thesaurum in ccelo, Numquid siifncil 

boc ? Non. Et quid ? Veni, lequere me {Matth. xix, 21 ), 

dicil. Amas , et sequi vis eum qiiem amas? Cucuriit, 

volavit : quxre qua. Nescio qua. Ochrisliaiium! nescis 

qoa ivit Dominus tuus? Vis dico tibi , qua eum se- 

qiiaris? Per pressuras , pcr opprobria , pcr falsa c.'i- 

mioa , per spuia in faciem , per alapas cl flagellorum 

vcrbcra , pcr coronam spincam , per criiccm , et pcr 

niorlein. Qoid piger es? Ecce dcmonstraia esl tibi via. 

Scd dura cst, inqiiis, via ; qiiis pcr istani illiim scqua- 

lnr? Ertibcscc barbarc, erubcscc : a virlule vir dicc- 

ris. Fcniin^r seculx siinl, qiianim hndic nalaliiia cclo- 

brainus. Fcnunarum inariyruiu Saburbiiaruin (fr), 

(a) Quae nimimm undedraT noslnc rcspondet, sftiiam 
priscrt genere horarum, icl cst meriilicin aiitocedcns, et 
legitima est hora prandii. Hioc Marlialis, lih. 8, e|.igr. 67. 

noras quinque puer nondum tibi nuntiatj et tu 
Jam conriva mi7n,CrtYi<an«, venis, 

{b) Iia Coll)crtiniis codcx 1785 quo alias PiibGoano Sir- 
■ioikIus oiens , correxit Tuburbitanarum. uhi ii se Peri>c- 
Iiuni ct Felicitaiem iatcUii^it , quaruiu coriMjr t iu Ivasilica 



SERMO CXSCILVl. USi^ 

seiemnltatem celebramus. Dominus vester » Doniinus 
noster, DomiAus illarum, Hedemptor viue iioetrae» de 
via angosta et aspera praocedendo stratam eam vobis 
fecit^ HrajU^ secoram , moniiam , Ghristos Dominos 
noster, s^i regnai injsaiculia saot^ulcrttm. Amer.. 

SERMO CCCXLVI («).- * * *- 
' te ph^*afi9a6onehottTii ir-bac vita^ per ^dem. 

i. Vita hcec mor$ veriut quam oi$a,'¥erA9il!a nonnisi 
wtema, Recordamini nobiscum , diloctissimi fralrcs , 
dixisse Apostolum , Quamdiu stimics tn corpore , pere- 
grinamur a Domino ; per fidem emm atnbulamu$ , non 
per $peciem ( 11 Cor, v , 6 , 7). Domiiius enim noster 
Jcsus Christus, qoi ait , Ego $um vra, et veriias et vitn 
( Joan. XIV, 6) , ambulare nos voluit et per scipsnm 
et ad se ipsum. Qua enim ambulamus, nisi per viam t 
Etqoo ambulamus, nisi ad veriiaiem et ad viiain. 
viiam sciiicet aeternam , qus sola vita dieenda esi ? 
Nam ista vita mortalis, in qua nu:ic sumus, ex illios 
vitae comparationc mors csse conviiicitur; qu« lanta 
mulabilitate variatur, ct nulla siabilitate nnnntur , ct 
cursu brevissimoierininalur. Et idco Dotuinus illi dt - 
vili, qui ei diierat, ifHgi$ter bone, quid faciam^ ut 
vitam Qtternam comequar ? respondit, Si vi$ venire ad 
wtam^ $crva mandata (Matth, xix, 46, 17). Eraiutiqiie 
in aliqua vita ; neque enim cadaveri » et non viveiili 
honiini loquebatur. Scd ^uia illc de consequeiida vil.i 
aiteriia qujesivcrat, non ail Dominus, Si vis venircad 
vitam xlemam : scd, Si vi$ , iuquit, venire ad vitam , 
$erva mandata : \idelicet hoc iiiielligi volcns, quoiiiam 
quac vila aetcrna non est , iiec vita dicenda est ; qoia 
vera viia nonnisi xierna csi (c), Uinc et Apostolus , 
ciim eleemosynarum oonsilium dandiim divilibus ac^ 
moncret, Divite$ $inU, inquit, m opefibu$ boni$^ facile 
Uibuant , comnrnuicenl , ttie$aurizeia $ibi fundamtntum 
bonum in. fu/itniiii, ut apprehendant veram vitam 
( I Tim, VI, 48, 49). Quam dixit veram vitam , nisi 
actemnm vilam , quos sola viia dicenda cst , qoia soln 
be.ila csl? Nam utique illi divites, quibus prjecipien- 
diim esse dicebat ut apprehendercnt verain vitnm, in 
abundantia divitiarum balielKint istaro vitain : quani 
tamen Aposiolus si veram viiam esse jiidicarrt , noir 
diceret, The$avirizent tibi fundamenium bonnm in fuli$ 
rum, ul apprehendanl veram vitam : nihil aliud adnio> 
nens, nisi non esse veram vitain diviliim ; vium, qim. 
ab siuliis non solum vera, sed cliam beata nomimitor 
Quomodo autem beaU est-, qv^ vera non est? Non 
ergo bcala vita est, nisi vera vita ; nec vera vita esl , 

nisi xteriia viia, qiiam diviies iutelliguntur per quasli- 



M^iorc coodita carthagine , et aBuivcraarius dies agiUir 7 
niarlii. Conira vero Henricus valesius Haximam, Dooaiillam 
VLC. seriindam , (tuac apud Tuburbum eliain passae dicuntur 
julii 30 , laudatas hic esse couiendli in pneaiione ad Acta 
Perpelux ct Felicitatis, de qua supra ad serm. 280. 

(a) Prodit nunc primum ex vclcre Ms. Michaelino, quo In K- 
hrocum duolms hie sui>sequcntibus} roxiine estct nocatns, 
suhcodem titulo, «Delimore Domiai.» Nobis tamen vtdetui 
ad oum ^otius lei liiiere tractatuoi, qui i:i rossiUii tiidiculn, 
cap. 8, recensctur, « De pcrej^Tinaiionc Chrisilanoro»n, 
« i\udd in hac vila esi. » 

lu) \ idc serm. 90U, im. C» 7. 



I5i3 



bet delicbs nonduiii lciiere ; ei idco per elecmosyiias 

admonentiir apprehendere : ui in Ane audiaitl. VeniUf^ 

benedUti Fatrii mei, percifHU regnum quod vobis pof- 

lum e$i ab iniHo mundi : Mxrm enim, H fMhtiym/U 

manducare. 5(fin| siiii«*^i^lfc8iwnr«te^ 

paulo post €oXsgpifii9ulfcr«kiem*f^tniilu8 Vslenditdi- 

c. ns : Ibunt iUi in combuitionem frtfr^ani,jj<i{«%flitfOW • ""'» "^ * * 

in vUam mtermmiMaithV^i, 3f,55; *}/: • V : '•.: P«ssinl. nisi 

2. Perlfti^Uo^^fldiii^lnhal via' Hanc viUin 
donec apprebendamus, peregrinamur a Domino ; quo- 
niam per fidem ambulamui, non per speciem. lile 
qiiippe ail » Ego $um vla , veritas et vita. Iii fide nobis 
via est, in specie autem veritas ct vita. Yidemui nunc 
per ipeculum in migmaU , ei kacc est fides : miic a«- 
tem facie ad faciem ( I Cor. xiii , iS) , et illa erit spe* 
oies. Item dicit, /n inleriore homine habitare Ciuriitum 
per fidem in cordibui venris : hxc via e&t, ubi ex parte 
scimus. Sed paulo post dicic , cognotcere etiam tuper* 
eminentem icientiam ciiaritalii Chrisli, ul impieamim in 
•iiin^m pleniludinem Dd {Ephei. iii, 16, 17, 19) : illt 
crit species , quando iii isla pleniiudine , cum venerit 
qiKid perrectum est, quod ex parte est aufcretur 
(I Cor. XIII, 10). Ilem dicit, MorttU emm enii, et vit* 
venra abicondita eit cum Chrhlo in Deo : baec est fides. 
Deinde subjangit, Cum Chrislui apparuerit vita veetra^ 
lunc ei voi cum illo apparebitii in gloria (Coloa. iii , 
5, 4) : illa erit species. Dicit et Joannes, Dilectiaimif 
uunc jam filii Dei iumui , el nondum apparuit quod 
erimui : Ud^ est fides. Deinde subnectit, Scimui quia 
cum apparueril , fimi^ ei erimui , ^noRtam videbumu 
eum sieuti eel (I Joan. iii, 2 ) : illa erit species. Quo- 
circa ipse Dominus, qui ait, Ego ium via et veriloi ei 
vtto, cum loqueretur ad Judaeos , inter quos erant qul 
]am in eum credideraiit, ad ipsos jam sermones suos 
dirigens, Si mameritii, inquit, iii verbo meo, vere diid' 
puU mei eritii ; el cognoscetis veritalem , el verilai libC' 
tabit voi. Jam isti crediderant : nam Evangelista sic 
ait , Dicebal aufem Jeeui ad eoi qui credideranl in eum : 
Si manierilii in verbo meo^ vere diicipuli mei eritts; el 
tognoicelii verilatem, el verilat Hberabil voi (Joan. 
VIII , 31, 33). Jam ergo crediderant, et tanquam in via 
ii) Cliristo ambulare jam coeperant. Hortaiur itaque 
illos ut permanendo penreniant. Quo perveniant, nisi 
•d id quod ait , Veriloi liberabil voi ? Quai est illa It- 
beratio, nisi ab orani mutabilitate vanitaiis , ab omni 
comiptione mortaliiatis ? Ergo ipsa est vita vera, 
aDtema vita, quam noiidum apprebendimus, quamdiu 
peregriiiamur a Donilno : sed apprehensiiri sumns, quia 
in ipao Domino per lldem ambulamus, si in ejiis verbo 
constanlissime permanemus. Nam secundum id quod 
ait , Eg0 tnm via ; seciindnm hoc ait « Si numariUt in 
verba nmf vere diteiputi mei eriiit. Ct socundum id 
quod ait , ei urilat cf vita ; lecundum hoc ait , el ec* 
gnoscetit verilaUm , et veritat Uberabit vot. lii bac ergo 
percgrinatione et in hac via, id cst in fide, quid vos 
exhortor , fratres « nlsi verbis Aposloii dicenlis , Hat 
ergo promitUonet habentet^ oharitiimif nmndemut not 
ab omni iruiuinaiione camit el iphritut, perficientet tan' 
clifecthnem in Hmore Domini (|1 Cor. vii , {)? Qui 



S. AUGtSTlMl CPI8C0P1 i^U 

cnim locem illaiu slncerissim» atque ineommutabilis 
veritatis, antequam credant, sibl expetunt minisirari* 
cum cam contueri non possint nini per fidem corda 
raundaio ; BeaU enim mundo corde^ quoniam ipn Deum 
tidebunl (Matth. v, 8) : similessunt hominibus cxcit, 
qui corpoream lucem solis istius prius vidcre deslde- 
rant, ut a caecitate sanentur; cum eam videre noo 
ante sanentur. 

SERMO CCCXLVH * (a). 
De timore Dei, i (6). 

CAPUT PRIHUM. — I. Timor Dei in Scripturit 
quam crebro commendalut. Multa nobis, fratres , de Dei 
tlmore praecepta sunt, ct quam sit utile timere Denm, 
innumerabiliter divina eloquia sonuerunt. Ei qua 
uberrima copia pauca me commeraorantem, et ad eay . 
qiiantum pro temporis brevitate potuero, disserentem 
libenter advcrtite. Quis non sapientem se esse Ixtc* 
tiir, aut si nondum est« esse desiderel ? Scd qntd 
dicit Scriptura? /n/7itim tapientice limor Domitd 
(PsaL cx , 40). Quem non rcgnare delectel? Sed .iu- 
diamus quid in Psalmo Spiritus moneat : Et nunc , 
reges, intelUgite; erudimini, quijudicatis lerram :servile 
Domino in timore, et exuUaU ei cum Iremore (Psai. ii , 
iO, il). Unde et Apostoliis dicit : Cicm timore el tre* 
more vestram ipsorum talulem operamini (PhiUpp, ii » 
42). Legimus etiam scriptum , ConeupisU sapientiam , 
serva justitiam, et Dominvs prabebit iUam tibi. Miiitos 
eiiim reperimus negligentissimos justiiiae , et avidis- 
simos sapionlix. IIos doccl Scriplura divina perveiiire 
non posse ad id quod appelunt , iiisi servando quod 
negligunt. Serva , iiiqiiit , justiliam , el prcebebit itlam 
libi Dominus, qiiam concupisU snpientiam. Quis aulcm 
potcst , iiisi Deum timeat , scrvare justiliain ? Dicit 
enim alio loco , Nam qui sine timt/rc est , non poterit 
justificari (EccU. i, 46, 33, i8). Porro si Domiiius non 
prxbct sapientiam, nisi servanti juslitiaro, qut aiitcni 
siiic limoreest, iion poierit jiistificnri : recurritiir ad 
iliam scntcntiam, Initium sapientiw timor Domiui. 

CAFUT II. — 2. Gradus a timore ad sapieutiam. 
!>aias etiam propbeta cum septem illa notissiina doiia 
spiritualia commendaret , incipicns a sapientia per- 
venit ad tiniorem Dei , tanquam de snblimi desccn- 
dcns ad nos , ut nos doceret ascendere. Inde ergo 
ccepit, quo volumus pervi nirc ; et illuc pervcnit, uiule 
debemus inciperc. Requiescet in eo , inquit, Spiritus 
Dd , Spiritus tapienlice et inleUectut , Spirilut comWi 
et fortitudinit, Spiritut tcienlite-el pielolit, Spiriiut 
limoris DonUm (Isai. xi, 2, 3). Sicut ergo llle, nou 
deficiendo , sed docendo a sapientia usque ad timoreiu 
desceiidii; sic nos, non superbieiido, sed proficicndo 
a timore usque ad sapientiam oportct asceiidere. Int* 
Uum enim tapienlim timor Donnni. Ipsa est enim cob- 
vallis plorationis, de qua Psalmus dicit, Ascennonet 
tn corde ejiu ditpotuil in convalU plorationit. Per con- 



* Fm^n^^i^t^ pariter ad cs. d. m. et ad Am. Er. Par. lx>v. 

(a) Alias, de sanctis 17. 

{b) Hunc a Beda vulgaio ciUui mooent Parisienses et l4>- 
vahieoses Theologi ; scd fidso. Errori oocasionem \)TK\mi 
fragmentum ex semione 101, de l«auiU Domiul 8, quwl liuic 
assuum eiat iu eJitis Am. I^. ct rarisicnsiuro. 



«» 



f5S5 SCRMO 

Tallefli 4|«iippe bmuilltas ftignificatiir. Quis est auteni 
ImflBilis» nisi timens Ueum» et eo limore contercns 
cor ia lacrymis confessionis et poenitenli^e ? Quia cor 
cMriium et kmnitia^um Deus non spernil {PsaL l, 19). 
Sed DOB timeat ne in conYaile remaneat. lii ipso enim 
corde eoDlrito et bumilialo, quod Deus non spernit , 
aseeDsiooes per qoas in ilium assurgamus, ipsc dispo- 
sult. Nam tta P^almus dieit : Asctmiones m eorde qus 
disposuii tn contaUe ploralionis , in locum quem dispO" 
tuit (Psal, Lxxxiii, 6,7). Ubi fiunt ascensiooes? in 
srde , inquil. Sed unde ascendendum est ? Ulique a 
tuiivalle ploralionis. Et quo ascendendum est? /it 
locum^ inquii, quem disposuit. Quis isie est locus , nisi 
qiiietis et pacis? Ibi eiiim csi iila clara , et qux nnn* 
qiiain marcescit sapieiilia. Undc ad nos cxercilandos 
qiiibiisd.im doctrinx gradibus descendit Isaias a sa- 
picDtia usque ad limorcm, a loco scilicei sempiierme 
pacii ii>que ad convallein temporalis plorationis : ut 
nos in confcssione pcenitentiae dolendo, gemendo, 
fleiido , non remane:mius in dolore et gcmito et 
fletu ; sed ascendentes ab ista conYalle in montem 
spiritualem, ubi civiias sancta Jerusalem mater nostra 
a'terna fundala est, iniperlurbabiii laetiiia perfruamur. 
Ergo ille cum praeposuisset sapientiam, liimen scilicet 
mentisindeficiens, adjunxit iiitellectum : tanquani 
qoa^rentibiis uiide ad sapientiam veniretur , respon- 
deret , Ab intelieciu; unde ad intellectum , A consi- 
lio ; onde ad consilium, A fortitudine ; onde ad forti- 
tudinem, A scientia; unde ad scicniiam, A pieiate; 
ande ad pietatem , A tiroore. Ergo ad sapientiam a 
liinore ; quia imdum sapientim timar Domini, A con- 
▼alle plrirationis usque ad monlem pacis. 

GAPUT ill. — 3. Gradus ex Isaia septem compa' 
ranturadoeto f^alitudines Evangelii. — Beali enim pau- 
peres spiritu, quoniam ipsorwn est regnum coelorum 
{Matth.y^ 5). ipsi sunl in convalle biimilcs, ipsi in 
lreinore,cor contritum el bumiiintum sa( rificant Deo : 
un Je asccodunt ad pietatem, ut non rcsislant voluii- 
tati ejiis, sive in sernioiiibiis ejus , ubi non cupiunl 
leusum ^us; sive in ordiiie ipso et gubernatione 
creatune, cum pleraque aliter accidunt, quam privata 
hominis ▼olnntas exposcit : ibi quippe diccnduin esl, 
Yerum non quod ego volo , sed quod tu vis , Pater 
{Id. xxTi, 39). Beati enim mansueti^ qnoniam ipsi ItW' 
fedkate poisidebunt terram (/</.▼, 4 ) : non temni 
Diftriaitium, sed terram de qua dictum est, Spes mea 
u m, paariio mea in terra mentium {Psai. cxli, 6). Ab 
jfla quippe pielate merebontur scieniix gradum , ut 
DOTerint oon solum mala pRcteritoriim peccatorum 
BDoniin, de quibns in primo gradu poeiiitentix dolore 
fleverunt , sed etiam in qoo malo sint bnyus mortali- 
Ulis ei peregrinatlonis a Domtno, etiam com felicitas 
tsecolaris arridet. Nam ideo scriptum est, Qui apponit 
uieniiam, appomi et dolarem {Eccle. i, i8). BeaU 
entm higentes, quoniam ipsi consolatmntur. Iride assur- 
gant ad fortiludincm , iit mundus cis criicifigalur , et 
ipsi mando, ul in bujus vitnp perversitate et abun- 
daniia iniqoiiatis charitas iion refrigcscat ; sed lole- 
r«iur famcs titisque jiisritia* , donec ad ejiis saturiia- 



CCClLVlll. 45^20 

tem veniatnr in ilb immortalitate sanctonim , et so- 
cietate Angelonim. Beati enim qui esuriunt et sitiuni 
justitiam , i^ontam tpsi saturabuntur {Matth. ▼,5,6). 
Yenimtamen propter inquietndinem lentationum , et 
qiiod dictum est, Vm mundo ab seandalis {Id. xviii, 
7); si qua forte delicu minuutim furtimque subre- 
punt , quibus bumana praeoccupatur infirmitas , con- 
siiium deesse non debet. Neque euim tantum potest 
in ista mortali vita ille forlitudinis gradus, ut qui cum 
astutissimo adversario continua ceriatione confligit , 
non aliquando feriatur : inaxime per tentationeslin- 
gux, ubi si dixerit qms fratri suo ^ Fatue; reus erit 
gtliennm ignis. {Id. v, 22). Quod est ergo consilium , 
nisi quod Dominus dicit , Dimittite , et dimittetur vobis 
{Lmc. VI , 37) ? Et ideo sicut in gradibus quos pcr 
Isaiam discimns, quintum est consilium ; sic in Evan- 
geiio in illis i)ealitudinis laudibus quinlo loco ponitur, 
Beati misericordes , quoniam ipsi miserieordiam conse- 
quentur. Sextus est apud Isaiam intellectus : ubi ab 
omni falsitate carnalis vanitatis corda mundantur, ut 
pura intentio dirigatur in finem. Propterea sexto loco 
etiam Dominus dixil, Beali mundo corde, quoniam ipsi 
Deum videbunt (Matth. v, 7 , 8). Cuni vero ad fiiicm 
perventnro fuerit, jam consistitur , jam requiescitnr, 
jam secura pace triumpbaiur. Et quis finis, nisi Dcus 
Cbristus ? Finis enim legis Christus, ad jusUtiam omni 
credenti {Rom. x, A). Et sapicniia Dei quis, nisi Cliri- 
sttts? Et filius Dei quis, nisi Cbristus? In illo eigo 
sapientes» et in illo filii Dei fiunt , quicumque fiunt : 
et bxc esi pax plena at(|ue perpetua. Ideo curo apud 
Isaiam sit septima sapientia sursum versus ascendeti- 
libus , onde coepit ipse ad nos docendo descendcre ; 
septimo etiam loco Dominus qui nos crigit , posuil . 
Beati paeifici^ quoniam filii Dei vocabuniur. Ilas igitur 
promissiones babentes , et his gradibus tendenles ad 
Dominum , omnia mondi bujus aspera et dura tole- 
remus , nec nos ejus frangat sxvitia , qiia victa in 
xterna pace gaudebimus. Ad boc nos enim jam de- 
monstrato fine cohortatur octava senientia, Beaii qui 
persecuUonem paiiuntur propter justitiamt quoniam 
ipsorum est regnum ca:lorum (Matth. v, 9, iO). 
SERMO CCCXLYIII * (a). 
De timore Dei, u (b). 
CAPUT PHIMUM. — I. Timore Dei [ortitudo vera 
eomparatur. Timor chatitaU pellendus non vanitate. 
Non dubito, dilectissimi fratres, insitum esse cor- 
dibos ▼estris*iimorem Dci, qiio ad ▼eram et soli- 
dam fortitudinem perducamiui. Cum enim fortis ilie 
dicator, qoi neminem liniet; penrerse forlis est, qui 
primo Dc»im non ▼«It timere, ot tiroeodo audiat, au- 
diendo diligat , et diligendo noo timeat. Tunc eril 
▼ere fonissimos, non soperba duritia, sed sccura ju- 

* Emendauis ad eosdem Mss. et Edd. in semione praece* 
denti modo designatos. 

(a) Aiias, de Tempore 2i4. 

{b) Citat Fiorus ad Rom. xi. Sed buoc sennoaem , qucm 
AugusUnus in flne longiorem dicit, nescUnus ao ioiegiiuD 
liic liai)eas. Certe mulio brevior erat ia prius editis, ia qui* 
Ihis id totum desideratur , quod aute capul tertium , ab 
isus verbis, t Qua|>ropter irridendi sunl, » eu:., n. 3, con* 
tinelur. iloc nos reoliiuluiii iiuus ex vcleri codice lli« 
cbacliuo. 



1527 



slilia. Siceliam8cripluinesl,Ti«iorD jjimii, ipti forti- 
ludittU(Pro9. xiv,2G).Cum enim limeiur peena quam 
miaalar, discilur amari pramium quod pollicelur : ac 
slc pcr limorem poenac bona viia reiinclur; perbo- 
iiam vitom bona consclcniia comparaiur, ul per b«- 
nam consclenliam nulla poena limcalur. Quapropier 
discat limerc, qu| non vuU limere. Discni ad tempus 
esse soUiciius, qui semper vuU csse securus. Ut enim 
dicil Joannes, Timor non eti in charitate, scd perfecta 
charilas foras nutlit timorem ( I Joan. iv, 48 ). Dixlt 
sanc, el vcracilcr dixU. Si ergohabcre non vis lirao- 
rcm, prius vide utrum jam perfectam habcas chari* 
lalem, quae foras miuit llmorem. Si vero ante istam 
perfcctionem timor excludilur, superbia inflat, non 
cliaritas aedificat. Nam sicut in bona valctudine fa- 
roes non fostidio, sed cibo peUitur ; iu in bona mente 
limor non vanitate, sed chariUite pcllendus est. 

CAPUT II. — 2. Timore carere, qua dileetione con- 
ttngat, diicuiiendum. Discute iUqne conscientiam tnam, 
quisquls timere jam non vis. Noli superflclem com- 
palpare, descende in te, pcnctra Interiora cordis tui. 
Rimare diligentcr, utrum nulla Ibi vena veneiiata ta- 
l>ificum amorem sxculi sugat et sorbeat, utrum nnlla 
camalis voluptatis movearis et capiaris illecebra , 
nuUa inani jacunlia tumidus extollaris, nuUa cura 
vaniutls exxstues : audeas nuntiare purum ac liqui- 
dum te videre , quidquid laiebrarum in conscicnlia 
pcrscruUiris, a raciis, a dictis, a cogitationibus pravis ; 
si jam iniquitalis diligcnlia uon fatigal , utrum ajqui- 
tatis negligentia nulla stibrepat. Si hicc ita sunt, reclc 
gaudes, gaude esse te sine timore. Excluserit auicm 
eum charius Dei, quem diligis ex toto corde, et cx 
toti anima, et ex tota mente Uia. Excluserit eum et 
charit.ns proximi, quem diligls Unquam te ipsum : et 
ideo pro Ulo saugis, ut eUam ipse lecum ex tolo 
corde, ex tou aiiiina , ex tou mente diligat Deum ; 
quia iion aUter recte diligis ct te ipsuin, nisi qula 
stc diligis Deum, ut non propterea roinus eum diligas, 
quia converteris vel ad te ipsum. Si autem quamvis 
iiilra te ipsum nuUa irriuris cupidiiaie ^ ( quod qui- 
dem de se qtiis audeat gloriari? ), umensi to ipsum 
in le ipso diligis, et de te ipso tibt places, hoc ipsum 
vcheiiicntius timere debcs, quia iiihU times. Non 
eiiim qiiacumque dilectione foras mittendus est ti- 
inor, sed recu dilectione qua toU * diligimus Deuin, 
ci prnpterea proxiroum, ut sic et ipaa diligat Deum. 
Sc autem in se diligere, et sibi placeVe, non est ju- 
stitix charius, sed superbiae vaniias. Ac per hoc Apo- 
- stoltis justa reprehensione percussU se ipsos amantes 
ei sibi placentes ( U Tlm. iii, i-5). Perfeeta ergo cAa- 
riiai fora$ miuit timorem. Sed ea dicenda est cbarius, 
qux iion est vilius. Quid autem vilius quam homo 
sinc Leo? Ecce quid amat, qui se ipsum iion in Deo, 
sed in se ipso amat. Rccte huic dicilur, NoU altum 
sapere, $ed time (Rom. xi, 20 ). Quta enim allum sa* 
pit, et Ideo non timet, utique perniciosc iioii tiiiiet, 
qtii non in solido coUocaUir, sed flaiu supeibiue veiiti- 

* Michaelinus Ms«, extra te ipeum nutta irretiris cupidi' 
tate. 
^lihxaitiftotamente. 



S. AUCUSTliSI EPISCOIM i5il 

latiir. Neqnc iiiitis * cl pius esl, qui se ipsum iii se 
ipso amat cl laudai : scd elatus ei ferox, iion>noviC 
diccre, /n Domino laudabitur anima mea ; audianl tm^ 
/ei, et jucundentur {Psal. xxxiii, 5). Quid enim boiii 
amat, qui forte hoc ipsum propter h(»c ipsum am.*l 
nihii (imerc? Poiesl enim hoc sibi persmidcre, noii 
sanilate, sed immaniute. Yerbi gratia, csi aliquis au« 
dacissimus lalro, quaiito perverse fortior, laiito pcrl- 
ciilose crudelior, qui propter ipsum amorem sutim 
quo amat nihil timere, iiigentia facinora moliniur, ut 
quod amat exerceat, et exercendo corrobnret : quauto 
ejus fuerint inajora commissa, taiito major erit non 
tlmentis audacia. Non hoc ergo pro magno bono 
amandum est , quod et in liomiiie pcssimo invcniri 
potest. 

3. Epicurei et Stoici carcre timore amant , sed per- 

verse. Quapropter irrideiidl siint btijus miindi pliilo- 

sophi, non solum Epicurei, qiii eiiam ipsam justiiiam 

venalem habeiit, carnalispretio voliiptaiis. Dioniitciiim 

proptcrea snpieiiiem, jusUim esse debere, ul vcl ac- 

qulrat, vel teiieat ex corpore voluputem. Nam et hi 

foriissimos se jacunt, ct nihtl omnlno timcrc sc di' 

cunt : qtiia nec quidqUam Deum rcs humanas curaru 

arbilrniitur, et coiisunipu isU viu nullam posiea cre- 

dunt fuiuram; et si quid eis adversiuiis in hac ipsa 

contingit, eo se muiiitos existiinant, quia coriioris vo- 

luputcm, cum eam in ipso corpore lenerc nuii pos- 

sunt, possunt lamen animo cogitare, ci ca cogitatione 

scse oblecundo, corporalis volupiatis bcatUudinein, 

eliam contra corporalis doloris iuipctum custodire. 

Numquid iion et apud istos dilectio foias miitil linio- 

rcin? Scd dileclio sordidissiniae volnpialis, imo dilc- 

ctio turpissimas vaniutis* Namcumipsam volnpuiom 

de membris corporis irruens dolor cxcluserit , pcr 

falsani ejus imaginem in animo vanilaUs remancbit. 

Quae vaniias Unlum amaiur, ut cum eam vanus hoino 

totis viribus cordis amplectilur, etiam doloris s:i;vitia 

mitigctur. Non solum ergo isti dcridendi sunl , sed 

eiiain ipsi Sloici. Nam istx duae sect;e Epicurcoruin 

et Stoicoruni, sicut in Apostolorum Actibus legimus, 

adversus lumeii Pauli nostri fumos suos ausae suni ja- 

ctiure (Aci. xvii,i8). Nam etStoici sc fortissimos pne- 

ferunt, el non propter corporis voluputem , sed pro- 

ptcr aiiimi virtuicro, idipsum non Umere propier iion 

timerc cusiodiuiit, typlio lurgidi, et non sapientia sa* 

nati, sed errore duraU. Eo quippe niiuus roinusque 

sani sunt, quo argrotuni aiiimum a se ipsis sanari 

posse crediderunt. Ilanc autem putant etse animi 

saniUtem, ut nec misereri dicant debere sapientcm. 

Si eiiim miseretur, Inquiiuit, dolet : quod auieni do- 

let, sanum non est. stulu ca^cius f Quid , si eo 

niinus dolet, quo sanum non est? biterest cniiu ulruin 

perfecU saiiiute non doleat : qnale crit saiiciornni et 

corpus et animus in rcsurrectione inorluorum, qiiain 

isU non credunt ; qnia indoclos niagistros habcnt , 

cum se ipsos Iiabcnt. InlcrCbt crgo ulruni aliquid sa- 



1 Sic Micbaeliuus Ms. At edili : Qui enim attumsapii, et 
t ieo non liinct, utiquc pemicioie non timet. Neque euim mi 
tu, Ctf. 



1529 SBniiO 

iiiuite, «n stupore noii doioal. Nain secundum sanila- 
tein hajos mortalitatis saua caro cum punj^itiir dolet. 
Qualis est et animus secundum istam vitam bene af- 
fectus, qui compuncius laborantis miseria, condoie- 
scit niicericordia. Caro autem graviore roorlK) stiipi- 
da, vei amisso eliam spiritu mortua, nec cum pungi- 
lur doieC : quaiis est islorum animus, qui sine Deo 
^ilcsopliantur, vel potius prxfocantur. Sicut enim 
corpus auirno inspiratum , sic Deo inspiraius ipse 
animus viTit. Videaiit ergo isli , qui non dolenl nec 
liment, ne forte non sint sani, sed mortui. 

CAPUT III. — 4. Timwr in ChritHano , aiius paulU' 
rtm ejieiendni^ aliut permttMorut, Timeat autcm ctiri- 
stianns , antequam perfecta ckaritas foras niiltat ti- 
•norf ro : crcdat el inteiligat se peregrinari a Domino, 
ntianidiu vivit in corpore quod cornimpilur et aggra- 
rat animnm. Tanto minor sit tiinor, quanto palria 
quo tcndimus propior. Major enim tiinor deiiet esse 
pcregriiiantium » minor propinquantium , nuiius pcr- 
venientium. Sic et timor perducit ad cliariutem , et 
pcrft*cta chariias foras mittit timorem. Timeat autem 
christianus , non eos qui corpus occidiint , et postea 
non habent quid bciant ; sed eum qui iiabet potesta- 
lem et corpus ct animam in gehennam ignis occidere 
{Luc. XII , 4, 5). Est autcm aiius limor Domitii, catiut, 
pertnaneHt in UBculum taseuli {Ptal. xviii ,10). Noii 
ergo cum perfecia ciiaritas foras mittit , alioquin non 
permaneret in saeculum sxculi : nec frustra , cum di- 
ctuin essel , rtmor Doiiiinf , additum est eattut; atqne 
ita coiijunetum est, permanent in ta:culum toscuii. 
Qmre , nisi quia ille limor, quem foras cbaritas init- 
tit , propterea pungit animam , ne amillatur aliquid , 
quod in creatura diligilur, vei ipsa salus et requies 
corporalis, aut aiiquid tale post mortem ? Propterca 
enim timentor et apud iiiferos poenx et doiores ac 
lormenu gebennarum. Cum vero cavet aiiima, ne 
Deiis iibm desertus deserat, timor est castus perma- 
ncis in sxcnlum sxculi. De quo iatius dicerem , nisi 
sermo jam longior et mcis seniliiius viribus, et vestr» 
fortasse satietati parcere cogeret. 

SERMO CCCXLIX • (a). 
De Charitate , et de cmco iUundnato, i (b). 
CAPUT PRillUM. — i. Charitat alia divina, alia 
knmana, Cliarilat humana^ aiia Ucita, aUa iUicita, 
De cliariiate nobis pouio anie Apostoiusjoquebatur, 
cum cjus Epistola legeretur : et eam nobis sic coin- 
mcndabat , ut iiiteliigeremus cxtera omnia , quamvis 
mngna Dei dona , sine illa nibti prodesse. I3bi autein 
ipsa est, sola esse non polest. Et nos crgo vcstrx Clia- 
riuti sermonem de cbaiiiate rcddamtis. Cbarilas alia 
est divina , aiia humana : alia est bumaim lici^ , alia 
illiciu. De bis ergo tribus cliariutibus vcl dilcctioiii- 
bus; duoenim nomina habct apud Latinos, qux grxce 
iyaTjj dicitur; quod Dominus donavcrit dicam. liirc 
crgo priiua esl dislribulio mea , quod disi , aJiam Iiu- 

* Emendalus ad cl. cb. et ad Am. Er. Par. lx>v. 
(a) Alias, de Tempore ?S2. , , 

(6) posbkltiu in Uidcuio» caj^ 0, nou wd^fliaviiaie ira^ 
dattts (luos>.*> 



CCCILiX. 



1330 



manam, aiiam divinam esse chariutcm : eaiudctnqiie 
bninanam in duo distribui, quod aiia sit licita, alia 
iiliciia. Prius ergo loquor de bumana licita , quje iion 
rcprebendilur : deindc de buinana illicita, qu(c dainiia . 
tur : tertio de divina , qitnc nos perducit ad regnuih. 

CAPUT il. — 2. De humana charitate licita. It 
ergo brcviter insinuem , iicita est liuniaiia charilas , 
qiia uxor diligitur ; illiciu , qua merelrix vcl uxor 
aiiena. In furo enim et plateis magis liciia charitas 
diligitur quam meretrix *■ : in domo Dei , in tcinplu 
Dei , in civiute Chrisli , in corpore Clirisii , ctiaiii 
meretricis amor ad gchcnnas amanlem perducil. Li- 
c\Um crgo cbarilatcm habcte : bumana est; scd, ut 
dixi , liciu est. Non soium autem ita licila est , iit 
concedatur : sed iu licita , ut si defuerii , repreheii- 
datur. Liceat vobis iiumana chariuic diiigerc conjii' 
ges , diligcre Hlios , diligcre amicos vestros , diligcrc 
cives vcstros. Omnia ciiim ista noinina habcnt nccci- 
situdinis vinculum , ct glutcn quodam modo cliarita- 
tis. Scd videtis istam charitatem csse posso et iin- 
pioriim, id cst, Paganoniin, Judasoruin, hxreticonini. 
Quis eniin eonim non ainnt uxorem , filios, fratres, 
viciiios , aflines , amicos , ctc.? llxc crgo hiiiiiana 
est. Si ergo tali quisque crudcliiatc effertur, ut per- 
dat etiain hiimanum dilcctionis aflcctiim , et noii 
amct filios suos , ct non amct conjugcm suain ; ncc 
inicr bomincs numcrhndus cst. Non cnim latidaiidus 
est qui amat lilios suos ; scd damnandus est qui noii 
ainnt filios. Adliiic cnim videat cum quibus debct ei 
cssc dilectio ista communis. Amant filius et fcr:r : 
anianl filios aspides, amaiil filios tigridcs, amaiit fl- 
lif)6 lconcs. Nulla enim bcslin est , qnsc non filiis suis 
blaiule iinmurmurct. Nam cuin terreal liomiiics, par- 
Yulos fuvct. Freinit ieo in silvis , ut nemo iranseat : 
mtrat in speluncam , ubi habct filios siios , omncm 
rabiem feritatis cxpontt. Foris eam ponit, cnin i|isa 
non ingrcditor. Ergo qiii non amat filios suos ctiani 
ieonc pcjor est. liiimana sunt isu , et licita sunt. 

CAPUT lil. — 3. Dc iUicito amore. Membra Chritti. 
Illicilum amorcm cnvcte. Mcmbra Girisli csiis, ct 
corpus Chrisli cstis. Aiidite Apostulum, cl tcrrcatniiii. 
Non potuit enim gravius diccrc , noii potuit vche- 
inciittus , non potuit acrius deterrcrc Chri^tianos ab 
amore fornicaliunuin , nisi ubi dixii : ToUeut ergo 
membra C/<ri«it, faciam membra meretricis? Ut aulcni 
hoc diceret , superius ait : S'e$citit quia qui adha*rt*t 
meretrici f unum corput efficitur? Et tcstimonium de 
Scriptura dcdit qiiod scriptuin cst, Erunt duoin caruc 
una (i Cor. vi, 15, iG , fl 6>ii. u, 24). Dictum cst 
enim boc divinitus : scd dc viro ct uxorc iibi liccl, ubi 
conccssum cst, ubi lioncstum cst; iion ubi tur^iCy 
non ubi illiciliiin , non nbi ointii ratione d.iiiinabiie. 
Sicutautem una fit caro in pcrmixiione licita viri ct 
uxoris : sic una fit caro in pcnnixtionc iiliciu iiicre- 
tricis cl amntoris. Cuin ergo iina fii caro, illud te 

tcrreat , illiid oxhorreat qiiud aOdidii , ToUent eryo 
membra Chrhti. .Mcinbra Chrisli ;it(oiKlo, christinne : 

* Forlc, qna tliiigilur merct.ix. 



I55t 



S. AUGUSTIMI EPISCOPI 



i&lS 



moiiibra Chrlsti iiuli in allcro, In te altcnde membra 
r.liiisti , qiii einptns es sangiiine Christi. Toitemergo 
^iembra ChriiH,faciam membra mnetrieiif lloc qui 
iion horret , Deo horreti 

CAPUT IV. — 4. Ckttrilai divina amorem illicitum 
weretridi non cowpaiitur. Prorsus , prorsiis ol)8ecro 
vos , fraires mei : ecee ponamiis , quod non est, pro- 
misisse Deinn talibus impunitatem , et disisse , Qui 
lalin fecerint , miserebor eortiin , non eos damnabo. 
Facinmiis hoc dixisse Dcum. Eliam jMromissn imptini- 
me tollit qiiisqiie iiiembm Chrisli , et facit jam mem- 
lira iiicreiricis? Non Aicit, si est ibi tertia divinff di- 
lectio. Etcnim Ires dilectiones commemoraTi : de 
Iribiis me , quod Dominus daret , dictumm csse pro« 
inisi ; de licita humana , du illicita humnna , de iila 
cxccilcnti atque divina. Iiiterrogemus divinam chari- 
latcin , et ponamus antc iil.im duas humanas cliarita- 
tes , ^t dicamiis ri : Ecce iicita charitas huroana , qua 
uxor diligitur, ei niia; alixque necrssiiadincs sacca- 
larcs : ecce alia iliicita , qiia diligilur mcrctrix , qua 
diligitiir aticiila alicna » qua diligilur aliena mia non 
petita , non proinissa , qna dilig/lur uxor aliena. Du:e 
aiite le suut charitates ; cum qua istarum vis manerc ? 
Qui eligit maiiere cum illa humana licita,cum illa 
humaun illicita non manet. Ncmo sibi dical, AmlMis 
hnbeo. Si amhas habes ndmittendo ad te dilectionem 
meretricis , injuriam facis tanqo^m matrona; , quac ibi 
hubitnt, diviiiac cliarilati. Puto enim, quia si homo 
€«nJHgntus sis, et diligas meretricem , non mitiis me- 
reiricem in domum tuam , ut habitet cum mairona 
lua. Non usque adeo progrederis. Tenebras qiixris , 
iaiebras quxris, lurpitudincm non prodteris. Sed et 
qui non haiicnt uxores , et sunt merctricum quasi It- 
cenliiis amatores (ideo dixi , Quasi , quin et ipsi da« 
mnniitiir, si jam sutit ndeles) ; putoquia et adolesccns 
iiotidiiin haliciis uxorem , si diligat mcretricem , non 
«am Ticit habi:iire cum sorore siin , non cam facit 
h:il)il.'ire cuin maire siin , ne injiiriam facint humaiue 
pudicitiae , ne oflendat dcciis sanguinis sui. Si ergo 
noii facis halHtare merclricem , quam ditigis , com 
liiatre tua , cum sorore lua, ne, sicut dixi , offendas 
4le«Mis saiiguinis tui ; facis liabitnre in corde tiio dile- 
€ii«»nein meretricis ciiin dilcctione Dci, et oflTcndis 
liccus sanguinis Christi? 

CAPUT Y. — 5. Ludi intemm.amore exempto ceed 
ptnmandum bene vivendo. Contradictio mundi. Amate 
i>ciim» nihil meiius invenitls. Amatts argentiim, qaia 
mclius est lerro et aeramenlo : ainatls plus aumm , 
qiiia nielius est argento : amatis phis lapides pretiosos, 
qiiia et aiiri pretium superant : amalis poslremo Istain 
liicetii , quam dimitiere lormidat omnis qtimortem 
llmet ; amatis, inqunm , istam lucem , quomodo eain 
•more qaodnm iiigenti desidcrabat , qtii post Jesuin 
rlaiiiabat , Miierere mei , fiU Darnd, Clamabat c:ecos 
Chrislo iraiiseuiite. Metuebnt enim ne transiret , el 
iion saiiarel. El qtianiom clamalwit? Ut turba prohi- 
iMjitc iion taciTct. Yicil conlradictorem , tenuit Snl- 
vaioreiii. Ot»>trepciitibus tttrbis et clamnrc proliilicn- 
tibus , sictit Jcsiis, vocavit eiim, cl dixit ci : Quid m 



Ubi flerif Domme^ Inquit, Mf mdtam, lieejnte^ fidti 
tua te mUvum fedt {Lue. xvtii , 58-42). Amale Chri« 
stom ; desiderate lumcn , qood esl Christos. Si desi* 
deravit ilie lumen corporis, quanto plos lumen cordis 
desiderare deb«$tis? Ad eom, non vocihus, sed mori- 
hus clamemus. Vivamus bene, mundum eontemna* 
mus : nihil iiobissit omne quod transit. Reprehensuri 
sunt nos, quando sic vixerimus, qunsi dilectorcs no« 
stri homines sspculares , amantcft terram , sapieiites 
pulverem, nihil de ccelo diicenies, auras liberas 
corde, nare carpentos : reprehenstiri sunt nos ptocul 
dubio , atque dicturi, si viderini nos ista humana, ista 
lerretia contemnere : Quid paleris? quid insnnis? 
Turba illa est contradicens , ne caecus clamet. Et ali- 
qoanti christiani sont» qui prohibenl vivere cliri« 
stiane : quia et illa turba eum Clirislo ambulabal , cl 
vociferantem bominem ad Christum ac luoem desidc- 
rantem ab ipsius Christi beneflcio prohibebat. Sunl 
tales christiani : sed vincamus illos , vivamus licne ; 
el ipsa vita sit vox nostra ad Christom. Stabit ; quia 
stat. 

CAPUT VI. — 6. ChrUti trantitui, Nam el ibi mj* 
sierium magnum est. Transiens erat ilie, quando ille 
damabat : quando sanavit , sietit. Transtius Cliristi 
iiitentos nos faciat ad ciaiiiandum. Quis est transitos 
Chrisli? Quidquid pro nobis lemporaliter perlulit, 
transitiis ejiis est. Natus est, transiit : numquid adhuc 
nascilur? Crcvit , translit : numqtiid adhuc crescil? 
Suxit : niiinquid adhuc sugit? Defessus dormivit : 
numquid adliuc dormit ? Matiducavit et bibil : num- 
quid ndliuc facit? Postremo prensns est, vinctus est, 
vcrberatos est, spinis coronatus est, alapis caesus est^ 
spiitis illiius, iigiio suspcnsus , occisiis , laticca per- 
cossus, sepultus resurrexit : adhuc iransit. Ascendil 
in coelom , sedet ad dexteram Patris : stetit. Clnma 
quantum potes : modo te iliuniinat. Nam et iii eoipso 
quod Verbum erat apud Deum,ui\qm siabat, quia noo 
mutabaiur. Et Deui erat Verbum : et Verbum caro fch 
etum eit. Caro per transitum multa fecit, et pass:i est : 
Verbum stclit. Ipso Yerbo cor illutninatur ; qiiia ipso 
Vcrbo caro, qtiatn susccpit, honoratur. Tolle Vcr- 
bom, quid est cnro? Iloc est qtiod tua. Caro auiein 
Christi ut honoretor, Verbumcaro factum eit, et habi- 
tmit innobii{Joan. i, 1, 14). Clamemus ergo, ct bciie 
vivamos. 

CAPUT*VII. — 7. Diligantur parenta, ied phi 
Chriitui. kmnXe filios vestros, amate conjiiges vestras, 
eisi s.TcoIariter. Nam secundum Christum amare de- 
betis, ui secundum Dcum illis consiilatis, et non in 
eis nisi Christum diligatis, et oderirts in ve^tris si 
Christum h:ibere noluerint. Ipsa enini est charilas illa 
divina. Nam qoid eis proderit transiioria et niorlalis 
chnritas vestra?Tamen quando et humatiitus diligilis, 
plus Christum amate. Non dlco ut non diligns ttxo- 
reiii; sed plus diligeChristum. Non dico ut non dilt- 
gas iiatrem, non dico ut non diligns ftlios ; scd plos 
dilige Chribtiim. Audi illum diccntem, ne iiiea piites 
isin vertKi : Qni amat patrem aiit matrem piui quam me, 
tion ist m dignui (Mtiuh» s, 37). Quandft audis, ffvn 



i5;b sermo 

Mi mi SfmUi mm imM? De quo dicU Cbrbtos» Nam 
mt me Jifii««, non est cam illo : qui cum illo nou crit, 
ubi eril? Si non amas cum ill» es<»e, time sine illo 
esse. Qtiare lime siiie ilto es<»e? Q<iia cum diaboio 
eris, si CHmChrisio non fueris. Et ubi eril diubolus? 
Audi ipsnm Chrislum : Ju m ignem wtemum, qui pa- 
wmims Mf dmbolo ei angetii ejus {MaUh. xxv, 4t). Si igiie 
coeli nonaccenderis, igneni time gebennarum. Si non 
anias esse inier Angelos Dei, time esse inter angelos 
diaboli. Si noa anias esse in regno, lime esse in camino 
il^fliis nrdeHli<«, incxstinguibilis , sempilerni. Viiicat in 
le prios timor S et eril amor. Tiinor pxdagogiis sil» 
■on ipse in te remaneat, sed te ad charitatem , quasi 
ad magislrum perducat. 

SERMO CCCL • (a). 
De Charitatet n (b). 

I. Charitatii /aus, Per eam divina doctrina ihie er« 
rore comprehenditur^ iine labore euitoditur. Mandatum 
norum faeiem hominim novum. Divinanim Scriplura- 
nim mullipiicem abundantiam, latisslmamque doctri- 
nam Jraires mei, sineulloerrore compreliendit,eisine 
ullo bbore custodil, cujus cor plenum cst charitnle : 
dicente Apostolo, Plenitudo aulem legis charitas (Rom. 
xin, 10) ; el alio loco, Finis aulem profcepti est charilai 
de carde purOy et eonscienlia bona « et fide non ficta * 
(1 Tim. 1, 5). Quis estautem finis pracei ti, nisi prx- 
cepf i adimpktio ? et qiiid est prxcepli adimpletio , 
ni>i legis plenitudo ? Qaod ergo ibi dixit , Pleniludo 
kgii est charitas ; hoc eliam bic dixit , Finis prmcepti 
e>t charitoi. Nt^c dubilari ullo modo potest, qiiod lem- 
pliim Dei sit homo, in quo habilat cliaritas. Dicit 
eiiim et Joannes , D^iit charilai est ( I Joan. iv, 8 ). 
Hxc autcm dicenles Aposloli et nobis chariutis ex- 
ct^Uenliam commendanles , non utique aliud, nisi 
quod comederant, nictuare poiuerunt. Ipse quippe 
Doininus pascens eos verbo veritalis , verbo charita- 
lis, quod est ipse panis viviis, qui de coelo descendit, 
Mandatum^ inquit, novum do vobis, ut dHigatis invicem: 
eiilerum Jn hocscient onines guia discipuU md estis, 
si vos invicem dilexeriiis (Joan. xiii, 5i, 35). Ille enim 
qui venit per cnicis irrisioncm cariiis perimere cor* 
ruptioiiem, et veiusiatcm viiiculi mortis nostne sux 
mortis novitate dissolven*, maiidato novo fecit homi- 
niMn iiovum. Res enim vetus eral, ut bomo moreretur. 
Qiiod ne seroper valerel in homiiie, res nova facta 
e«t, ui Deus moreretur. Sed qoia in came mortuus 
est, non iu divinitale. per sempiternam vilam divini- 
laiis non permisit es^ e scmpitcmum interitum carnis. 
Itaque, sicul iticit Apostolus, Mortuns est propter de- 

• <4e InMflB. At hi editis : finci^ in te piui thnor. 

* Hic io prius editis additur : si ergo non vacat onmes pa» 
pms scripturarum ewAvere^ tene eharitatem^ etinea invc" 
nsei omnem scientiam. Qu« seDtMiUa io maDuscriptis non 
islo loooy sed alio tantum infira cum aonauUa varietate re- 
peritur. 

'Bneodatiisaddiiose. el duos tad cb. m. etadAm. Er. 
Ptr. Lov. 

ia) Alias, de Tempore 59 et in tomo nono. 

(6) Rislat in fine Excerplorum Eugypii cum titulo, « De 
« laiide cfaaritatis. » sic eliam vocant Beda et Flonis ad l 
Oor. xm et xiv , el ad I Tim. i. Legenatur olioi et in ioin.'> 
mno* aed hiterpohitns M » el Erasml ceosura reprobaius. 



CCCL. ij!^ 

/fcfn nostra , et resurreant proptcr justificaliouem no* 
siram (Rom. iv, 25). Qui crgo conlra morlis vetustJt* 
lcm attulit vitae novitalem , ipse contra vetus pecca- 
lum opponit novum mandaliiin. Qiiaproptcr qiiisquis 
vctiis peccatum vis exstingiiere, mandatu noYosssliii» 
gue cupidiiaiem, et amplectere charitatem Siciit 
enim radix omiiium maloruiii est ciipidilas ; ita ct ra- 
dix omnitim bonorum est cluiritas. 

2. Charitate doctrina Scripturarum tota possidetun 
Toiam magniiudinen» et latiiudiiicm diviiiitnini elo- 
qiiiorum secura possidct chaiilas, (|iia neiiin pro%i- 
niumqiie diliginiiis. Docel ciiiin nos (ocL*slis unus 
Magister , el dicit : Diligcs Dnminum Deum luum ex 
tolo corde luo, el ex tola atiima /u/i, et ex tota wente 
tua : et diUgei proximum lunm sicul te ipsunu In his 
duobus praiceptis universa Lex pendcl, et Prophctm 
(Matlh. xxn, 37-40). Si crgo iion v:ical oiiiites pogi- 
iias snnclas perscrulari, oinnia invniucra srriiioiiuin 
evolvere, omnia Scripturarum secreta penclrare; tcoe 
cbaritatem, ubi pcndeni oniiiia : iui teiicbis qnod ibi 
diilicisti ; lenebis ctiam qiiod noiidum didicidii. Si 
cnim nosU charitatem , ali(|uid nosti uiide cl illiid 
peiulet quod forte non nosti : et in eo (|uod iii Scri- 
piuris inleliigis, charitas patct ; in eo quod iion iiiteU 
ligis, cliaritas latct. Illc itaque tcnct cl quod patel et 
qiiod laiet in divinis serinonibus, qui cliarituiciii tencl 
in morihus. 

3. Charitatis praconium prosequitur. Quapropter, 
fratres, sectainini chariiaiem , dulce ac salubre vin- 
culum nientium, sine qua dives panper esi , et cuin 
qiia pauper dives est. H;ec in adversitatibus lolcrat, 
in prosperitalibus temperat; iii duris passionibus 
fiirlis, in bonis operibus hilaris; in tcntatioiie tuiis- 
siina, iii hospitalitate latissima ; iiiter vcros rratrcs 1»- 
tissima, inter falsos palieiilissima. In Abcl per sacri* 
ficitim grata, in Noe per diluviuin sccuni, in AbralisB 
percgrinaiionibus fidclissima, in lloyse intcr injurias 
lenissima, in David tribuIaUonibus mansuetissiina. In 
Iribus pueris blandos igiies innocentcr exspectat : in 
Machabacis s^vos ignes fortitcr lolerat. Gasta in Su- 
sanna ei^a virum, in Anna post virum,in Maria prac* 
tcr viram. Libera in Puulo ad arguendiitn« humilis in 
Pelro ad obediendum : humana in Christianis ad coii<r 
ruendum, divina in Christo ad ignoseendum. Sed 
quid ego de charitate majus aul uberius possiim di 
cere, quam quas per os Aposudi laudes ejus iiitoiial 
Dominns, supcremineniem viam demonstrantis atque 
dicentis : Si iinguis hominum loqnar et Augelorum^ 
eharitatem aulem non habeam^ faclus sum oerame^t 
tum sanans, aut cymbalum tinniens. Et si habuera 
prophetiam, et sriero omnia sacramenta, et omnem 
icientiam^ et ii habuero omnem fidem^ ita ut montci 
transfcramt charilatem autem non habeam^ nihil 
ium. Et si donavero omncs facultales meas^ et si dis* 
tribuero omnia mea pauperibus^ et si Iradidero cor^ 
pus meum ut ardeam^ charitalem autcm non Aat 
beanu nihll mihi prodest. Charilas magnanima est^ 
charitas beuigna csl. Charilas non (Bmulatur^ non 
oijit perpcram, non inflalur, non dehoncslatur^ no^ 
qnairil quffsnasttnl^non irritaturf noncogital matum, 

m « 



1555 



S AUGUSTIN! EPISCOPI 



15^ 



ifow fjaudet super iniquUate, cougaudel nntem veHtatl 
Omuin tolerat, omma credit, omnia sperat, omnia su(- 
fert, Charitat nunquam . adU (I Cor. xiii, 1-8)? Quanla 
esl isla? Aiiima ruieranim , prophclie virlus , sacra- 
incnlonim salus, scien'.i:r. solidamcnlum *, fidei fru- 
clus, diviii* paupcrum, viia morienlium. Quid lam 
mngnanimum, quam pro impiis mori? qiiid lam be- 
niqiiiim, qiiain inimicos diligerc? Sola esl qiiam feli- 
cilas aliena non prcmit, quia non scmulatur. Soia est 
(|uam fclicitas sua non extolllt, qitia non inflatur. 
Sola esit qiiam conscicntia mala non pungit, qiiia non 
ngit perperam. Inlcr opprobria sccura est, inler odia 
bcnelica est : inlcr iras placida cst , inter insidias in- 
noeens : intcr iniquilatcs gemcns , in verilate rcspi- 
rans. Quid illa fortins , non ad rctribiicndas, scd ad 
non curandas injurias? Quid illa fidclius, non Tani- 
lati, scd Ttcrnitali • ? Nam ideo lolerat omnia in prrc- 
senti .vila, qiiia crcdit omnia dc futura vita ; et suf- 
fert oninia quse bic immittuntur, quia spcrnt oinnia 
qiix ibi promiltuntur : merilo nnnquam cadit. Ergo 
seclamini cbaritatom, el eam sanctc cogitantes alTcrte 
rrucltis justitix. Et quidquid ubcrius, qunni cgo di- 
ccre poiui, vos invcneritis in cjus laudibiis, npparcal 
Ui vcstris moribus. Opoftet cnim ut senilis scrmo non 
toium sit gravis, sed etiam brcvis. 

SERMO CCCLl • (fl). 

De utilitate agcndas pxnitcntia^ i (b). 

CAPIJT PUIM13M. — i. Pcenitentio! hnmilUas qitam 
necrssaria. Deo excelso humilitale propinquatur. Lex 
nd qmd data. Qiinm sit ulilis et neccssaria pociiilen- 
li.r medicina , facillimc bomincs intclligunt, qui se 
homines csse memineriint. Scriptum est enim , Dims 
supirbin resiilU , hnmilibus autem dat gratiam {Jacobi 
IT, G ). Ei Dominiis in Evangelio dicit, Quoniam qui 
se exittnt^ humitiabitur ; et qui se hwmlint, exnUabi' 
lur : i«n{>isquc jiisliftcatus dcscendil de lemploPubli- 
rnntis illc peccatorum confessione ftoilicitus , qiiam 
PliarisrRiis merilnnim eniimerniione sccurus. Quain- 
vi'? cniin ol ipsc gratias cgeril Dco, dicens : Crntias 
titti nqo , Deus, quoniam non sum sicut cceteri homines^ 
injusti , aduUeri , raptores ; ^iomodo et publicanus 
isle. Jejuno bis in sabbato , decimns do omnium qua^ 
cwnqne possideo : taroen ei prxlatus est ille, qiii de 
hngiuquo stabal , neque oculos audcbat ad ccelum le- 
9are. sed percutiebat pectus suum, dicens : Deus , pro- 
pUius csto mihi peccatori {Luc. xviii , iOiA). Non 
enini illc pbaris.Tus tam siia sanitatc, quam morbe- 

> Edili : Quanta est Uta amnuurwH satus, scientias sotidar 
mentum. ^os bicsequimur cndtces mamiscrii tos. 

* sic Mss. At cditi : Qutd itUi facitius, iwn lanitate, sed tv- 

* r.incndalus ad daos d. ad f. gr. pfa. r. rm. s. et ad Am. 
Er. Par. lx)v. 

(r/) Alias, 50 iuter Homilias quinquaginta , et in tomo 

{t)) F.xsialvat In tonio 9 membris mullis mulilus apud 
Ei'asuuun, qiuhuncet suhscqnanlem iradalutn censuil plu- 
rlmum (!iscro] are ab Ansfusliao. scd i. sins saae et dociri- 
iiain ulcrqiie babcl el sUluin, noslio judicio. Nolal ulruni- 
qiie scorsim Possidius iu codem ludiculi capile 8. Atque 
bnnc I riorein ssepe cilal 1 lorus , appellans .Ubrura de Poe- 
nitcntia, iid I cor. v el vi, elc. serniouein umcu sapiunt 
noimulli nKxiiloquendi, u! isi.% cat». 2, «^nias mecum vcsli*a 
Ciuditio recofCQOscit. « 



rum alienoruro comparationegaudebat. Otilius aaiem 
illi erat, quoniam ad roedicum venerat, ea dequi* 
bus apgrotabat , confitendo monstrare, quam dissirou* 
lare a vulneribus suis , et de cicatricibus alienis au- 
dere gloriari. Non ergo mirum si publicanus magis 
curatus abscessit , quem non puduii ostendere quod 
dolebat. In rebus quippe visibilibus , ut excelsa quis- 
qne contingat , in cxcclsiim erigitur : Dcus autem 
cum sit omnium excclleniissimns, non elatione , sed 
bumililale conlingitur. Unde propheta dicil : Props 
est Domiuus his qui obtriverunt cor ( PsaL xxxiii ,19). 
Et ilerum : Excelsus Dominus , et humilia respidt , et 
exceisa a tonge cognoscU { Psat. cxxxvii , 6). Excelsa 
i|>sa posuit pro siipcrbis. Illa ergo respicit , ut ottol- 
lat ; ista cognoscit , ut dejiciat. Cum enim ait, quod 
a longe excelsa cognoscit^ satis eum ostendit liumilia 
de proximo atlendere : ipsum taroen Dominum ex- 
celsum csse prjrdixit. Solus enim Dcus arrogans non 
est, quantacuroque se pro^dicatione laudaverit. Non 
ergo se arbltretor ab ocnlis Dci abscondi superbia : 
Deus eniro excelsa cognoscil. Nec se rursus Dco con- 
jnnctain putct : excelsa eniro a longe cognoscit. Quis* 
qiiis iiaque poenitcntia! recusal humililalero, Deo 
prdpinqiitirc non cogitat. Aliud est enim levnrc se ad 
Dcum ; aliud est levare sc conlra Deum. Quj unte 11- 
lum se projicit , ab illo erigitur : qui advcrsiis iliiim 
se erigit , ab illo projicitur. Alia esl enim solidilas 
magniiiidinis , alia est inanilas inflationis. Qni foris 
ticmescit, intus tabcscit. Qui eli^t abjici in domo 
Dci^ mngis quam habitare in tabernaculis peccatorum ; 
cligil illiim Dcus, ut inliabitet in atriis ejus ; ct ni- 
liiLsihi assiimenlem ilic in sedem b<»ati:atis assumit. 
Unde in Psalmo suavissime et vcrissime canitiir, 
Bcatus vir cujus est susceptio ejns abs te , Doutine. Ne 
putrs cum qiii sc liumiliat sempcr jaccre ; cum di- 
cixm sii, ExaUabitur. Kt nc opincris cjus exaltalio- 
ncm in ociilis boniinnin pcr sublimifaics ficri corpo- 
rales ; cuni cnitn dixisset , Dealits vir^ cujus est sus- 
ceptio ejusabs te^ Domine ; consoqiienter aunexnil ct 
ostendit ejusdcm susceptionis celsiltidincm spirilii.i- 
lem : Ascensus , iiiqiiit , in corde ejtis disposttit in con^ 
vulle phrationis , in locutn quetn disposuU. Ubi crgo 
di^posiiit asccnsus ? Iii cordc, in convaltc scilicet 
pltirationis. Iloc cst, Quise humiliat, exaltabitur. Sic- 
ui eniin ascensus exallationcm indicat ; ila vallis 
liiimilitatcm , et convallis plorationes. Sicut enim co- 
mes poenitentix dolor ost ; iia lacrymns sunt te.<lc8 
doloris. Optime autcm scquitiir, ct dicil : Etenim 
bencdktiottetn dabit , qm legem dcdit (Psal. lxxxiii , 
II, G, 7, 8).Ad hoc enim lex data est, ut vuinera 
ostenderet peccatorum , quac grati;c benedictio sana- 
rct. Ad boc lex dala est, ut superbo inllrmitaicm 
suain nolain faceret, intirmo poenilentiam suaderet. 
Ad lioc lex data cst, ut dicorcmus in convaJle p!o« 
ralioiiis, Video atiam legem in membris meis repU' 
gttatitctn legi metttis mew . et captivantem tue in tegt 
peccnti , qiue est in metnbris meis : ci cum ipso plo- 
rjilii clnniar.Mniis , InfetlT ego hottio ! qtns me libernbit 
dc corporc tno tis htijns ? cl jiiiccurrcrci iiobi- , 0X31*» 



1557 



SEliMO CCCLI. 



1538 



dienle ilio qiii erigU elisos , solvii compeditos , illu- 
BUBat cxcos ( P$aL cilv, 7, 8) , gratia Dei ptr Je- 
Mnm Chri$tum Ihminum fmtrum ( Rom. yii, 25, 25). 

CAPUT II. — 2. Tria fHeniUnlias genera. Prima 
petnitenUa^ ante Baptiimum. Tres suiit aulem aciio- 
oes iMBiiiientis , quas mecum vestra ErudiUo reoo- 
gnoscil. Sunt enim usiiaUe in Ecclesia Dei, et dili- 
gcnier aUendenlibus nolae. Uiia est qux novum bo- 
miiiem parturit , donec per Baptismiim salulare om- 
uium praeterilorum fiat aMutio pcccatoi-uiii : ul taiH 
quam puero nato dolores lr.*nseant , qiiibus viscera 
urgebantur ad partum , et tristitiam Lctiiia conse- 
quatur. Omnis enim qui jam arbitcr voluntatis sus 
consiiiuius est, cura accedit ad Sacramenta fideiium, 
nisi eum poeniteat vitae vcleris, novam non potcst 
Inchoare. Ab bac pcenitentia, cum l>aptizaniur, soli 
parvuli suiit immunes : nondum enim uti possunl 
libero arbitrio. Quibus tamen ad consecrationera 
remissionemque origiiialis pcccati prodest eorum fi- 
dcs « a quibus offcruntur ; ut qunscumqne niaculas 
dclictorum per alios , ex quibus iiali sunt , coiiiraxe- 
ruiit , aliorum etiam intcrrogaiionc ac rcsp^uisioae 
purgenlor. Yerissime quippe in Psalinis plangitur, 
tlcee in iniquitate conceplus $um , et in peccatii mater 
mea me in utero aluit ( P$aL l, 7 ). llciii quod scri- 
ptom rst, non esse mundum in conspcctu Dei, ncc 
iiifaniem , ctijus est vita iliei unius supcr lerrain 
( Job XIV, 4, $ec. LXX ). Excc))tis ergo taliliu»; , dc 
quorum ordino ac merito in futura illa, qu;c promilr 
Utur, sorte sanctorum , vclle amplius quxrerc , bo- 
minum modulum excedit ; pie tamcn crcdilur cis 
prodesse ad spiritualem salutem , quod ccclesi.isiicc 
auctoritatis per totum orbem terrarum tani firiDO ro- 
lx>re custoditur : caeterorum bominum nullus tr.msit 
ad Cliristum , ut incipiat esse quod iion crat , nibi 
cum poeniieat fuisse quod erat. Il£c prima poenitcii- 
tia pnccipitar Jud;Bis , dicente apostolo Pciro , Pce- 
niientiam agite^ et bapti»elwr unusqui$que ve$triim in 
nomine Domini no$tri Je$u Chri$li (Act. ii, 38 ). Talis 
ab ipso Domino imperabatur, cum diccrct : Poan - 
leniiam agile^ appropinquavit enim regnum ccelorum 
{ ilatth. IV, 17). De bac etiam Joanncs Baptistn, ple- 
nus Spiritii sancto, pr:ccursor ct pnrparalor vi;c I)o- 
nsini ila dicit : Qeneratio viperarum , qni$ o$tendit vo- 
hi$ fugere a ventura ira ? Facite ergo fructum dignum 
pxnitentim (Id. iii, 7, 8). 

CAPU T 111. — 5. Altera pcsnitenlia quce hic omnium 
e$t ae perpetua. Yita Luju$ pcenilere no$ debet , quia 
eorruptiotti et tentatioHibu$ obnoxia e$t, AUera vcro 
pocDilcnlia est , cujus aclio pcr lotam istam vitam , 
qiia in canie mortali dogimus , perpctua supplicatio- 
nis bumililatc subcunda cst. Primo , quia nemo vitam 
a*tcrnam, incorruptibilcm, immortalemquedesiderat, 
nWi eum vitx bujiis temporalis , corruptibilis , mor- 
ijlisque pceniteai. Non enim sic quisque in viiam no- ^ 
vaiii per sanctificationem Baptismi nascitur, ut quem- 
admodum deponit ibi omnia peccata praeterita , ita 
eiiam siatun mortalilatem ipsnm carnis corruptio- 
«etnqnc dcponat. Qnod si non ila est , rcstal ut illud 



quod scripium est, quod ctiam quisque in se senik 
adbuc , dum in bac vita est , corpu$ quod corrumpitw 
aggravet aramam , et deprimat lerr«ia inhabitatio $eH- 
$um muita cogitantem (Sap. ix , 15). Quod tuac io ilbi 
bcatitudine quia non erit, cum absorbebitur roors in 
vicloriam (I Cor. xv , 54) ; quis dubitct in quacuroqua 
lemporali felicitale » versemur , pcenitere Umen nos 
debcre biijus vitx , ut ad illam incorriiptionem toia 
avidilaie curramiis? Inde est enim quod eliam Apo- 
slolusait: Quamdiu $umu$ in corpore, peregrinamur 
a Domino : per fidem enim ambulamue^ non per $p€r 
ciem (II Cor. v, 6, 7). (}uis ergo restinat atque optat 
ad patriam reincarc , el illam speciem quae cst facic 
ad facicm conlcmplari, niiii qucm pcregriiiationis su;ft 
poeiiilucril ? Ex quo drlore pcenitenlis, eliam vox illa 
miserabilis erumpit ct sonal : Heume! quoninm pere- 
grinatio mea longinqna facta e$t. El ne pules nondum 
fidclem isla loqul , vide quid scquitur : Inhabitavi in 
tabernaculhCedar : cum h\$ qui oderunt pacem , erom 
pacificu$ ; cum loquerer ei$ , impugnabant me valde 
(Pw/. cxix , .W). Non soluni liominis fidelis, scd 
eliam cvafigolisl;c firniissinii et marlyris fortissimi 
h.xc vcrba sunt. Nam inde esl eiiani illud A|)ostoli : 
Scimu$ enim , quia etsi terrenanustra domu$ huju$ hn* 
bilationis di$iolvatur , cedtficationem hubemus ex Deo , 
dnmum non mnnu fuctam , astcrnam in casli$. Etenim 
in hoc ingemiscimuA , habitaculum no$trum , quod d$ 
coclo esl , superindui cupiente$ : $i tamenel induii.non 
nudi invcniamur. Etenim qui $umu$ in hac habitalione , 
iugrmiAcimus gravati , in quo nolumus $poliori , scd lu- 
pnv.siiri, ul absorbculur morlale a vita (U Cor. v, i-4). 
Quid «rgo cwpiinns, iiisi iia nou esse ut nunc sunius? 
cl qiii«i iiigoiiii^ciinus , nisi pcenileiido quia ita sunius? 
Sc<! qu.ind.) iia iion erimus , nist terrena domo rcso- 
liila , iil cadi!Stcin habitaiionem ct aiiimo et corpore 
loiius liomiiiis inimutatione sortiamur? Qiiaproptcr 
et sanclus Job non ait esse tenlationem in bac vita , 
sed hanc ipsam vitam tentatioiicm dixit esse, ita lo- 
queiis : Numquid non tentatio e$t vita humana $uper 
tcrram ? Quo iii loco etiam mystcrium lapsi hoininis 
mirabililcr tr^tigit diccns : Tanquam servus fugiene do" 
minum $uum , et con$eculu$ umbram (Job vii , 1 , 2 , 
$ec. LXX). Non cnim hxc vita diccnda est potius, 
quam uiiibra vitx. Ncc immerito fugilivus Adam post 
oflensioncm pcccali abscoiidit se a facie Domini, tc- 
ctus foliis arborum , quibus opacantur umbracu!a , 
tanquam fugien$ Dominum $uum , sicul dictum cst , et 
con$eculu$ umbram. 

4. PoBnitentiw humilita$ etiamju$tificati$ nece$$arin, 
Quantumcumque justis , non gloriandi , $ed pcenilcndi 
cau$am $emper adesse. Di$pen$atoribu$ verbi Dei et 
Sacramentorum unde pomtentioe cau$a, Quae universa 
ad hoc dicta sunt, ne quis per Baptismum quamvis 
justificatus sit a prioribus peccatis , lamcn superbire 
audeat , si nihil committat , unde ab altaris commu- 
nione separetur , qiiasi jam de plena securitate so 
jactans ; sed potius servet hiimilitatem, quae pene uua 

* Biss. carent verbo, felicitate; proquo tdrte saprlcnlum 
fuisRCty vita- 



1559 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

discipHna c1iris(iana esl : nec stiperbial lerra et cinis 
{EeclL X, 9), doncc ista nox tota traiiseat, in qua 
periranieuntomnesbeititBiilwiB, ealuli teonumrugientei^ 
fKterentei a Deo eicam iibi (Pial. ciii, 21 ). !n hanc 
«9cam Job ipse petilns est, qui dixit , Tentatioeitvita 
kuwuma iuper terram. Etiam Dominus , /n hac nocte , 
hiquit, poilulavit iatanai vexare voi iieut triticum {Lue, 
sxit , 31). Quis itaque sanfe mentis noti ingemiscal ? 
Coi non per pcenitentiam sic esse displiceat? Quis 
non tota Iiuniilitaie sitpplicans divino adjutorio se 
cxaudibiicm prasbcat , donec transeat omnis ista ten- 
tationum matcrics atque umbra terrena : et ille qui 
nunquam deficit , etiam nobis illucescat sempitcrnus 
dies , et inumiiiet abscondita tcnebrarum , et mani- 
festet cogiiaiiones cordis , et tunc laus erit unicuiqiie 
a Deo (I Cor. iv , 5) ? Deinde quamvisse quisque glo- 
rictur sic habere corpus edomilom , ut mundo cruci- 
Axusabomni opere malo, in scrvitulem redacta membra 
casliget, ne jarn regnet peccaium in ejus morlali cer- 
pore, ad obedieiidiim dcsideriis ejus ; solum unum ve- 
«min Deum colai, nulli simulacrorum rilui deditus, nuUii 
^cris dxmoniorum irrelitus, non accipiens in vanum 
Domen Doiniiii Dei sui , quietem senipilernam certus 
exs|iectan8 , dcbiium honorem parentibiis reddcns , 
ncc criientus liomicidio, nec fornicatione turpalus , 
nec furto fraudulciitus , nec mendacio diiplicatus, nec 
rci vel uxoris alieiix concupisccntia sordidus ; iion 
in suis etiam rcbiis aut luxuria difOuat , aut arcscat 
a^ritia ; non sii contentiosus , non sil contumeliosus, 
non maledicus ; vendat postrcmo omnia sua , et det 
pauperibus , ct sequaiur Christum , atque ihesauro 
eoelesti radiccni cordis infigat : quiU videtur addi 
posse ad tam plenam juslitinm? tamen nologloriciur. 
Intelligat hxc omnia pracstila sibi esse , iion a se exi- 
stere. Qiiid eniin habet , qiiod non accepit ? Qiiod si 
■ccepit, quid glorialur, qitasi non acccpcrit {Ibid,^ 
7)?Erogct snnc pecuiiiam dominicam : consulnt 
proxiiiio , sicut sibi scnlit essc consulium '. Nec pii- 
let salis essc servare integrum quod accepit, ne dica- 
tur ei : Serve nequam et jnger , darci pccumam meam , 
tt ego vetiiem cum uiurii exigerem : ne auferatur ab eo 
quod acccpii , iie projicialur in tenebras exieriores 
{Matth. XXV, 26-30). Quamvehemeutissimam poenain 
4li timere dcbent illi , qui scrvare integrum ^f)ossiint 
4|iiod ncceperunt ; qune spes illorum est , qiii hoc impie 
secleratequedisperduiit? Versabiturergo isle in rcbiis 
livmanis, non carnalts, sed spiritunlis acquisitionis 
deviiitttis orPicio; non quidem negotiis s.TCularibii9 
obligatus , sed tamen quia mililat Dco , non olio desl- 
4ix' torpidus et nbjectus. Detergo, si polest, suas 
eleeinosyiias omnes cuin liilaritate , sive cum cariia- 
iibtis necessilatibus pauperum aliquid crognt , sivo 
aiin paiiis co^Iestis dispensat<ir * iiivictn ndvcrsiis dia- 
hoUm casira in crcdenlium cordibiis consiruit. Ai/a- 
reiH enhn datorem diligit Dem (II Cor. ix , 7). Non ita- 
que txdio frangaiur in difllcultaiibtts rerum , quse iie- 



fS&O 

cesse ost existAni , ut ottemlatur hemiBi quod bomo 
est. Non irt subrepat ia eura qui aut odiose irruit , 
■ut inopportoiie inopia eocictits petit ; aut negi^tio 
800 , cum tu majore occapatas es , indiflerenter llagi- 
tat subveniri ; aut in verbo manifesce justitiae resisiit 
caH» cnpidltate, aut miserabili tariiiate. Non det 
qiiidffoain amplius vel minus quam oportet : noii lo- 
quatur amplius qiiain opus est , aiit cum etiam iion 
optis est. Specioii enim pedet evangelizantium pacem , 
evangeUzantium bona (Rom, x, 15). Sed tnmeti de 
terra sicca piilverem contrahunt , qui sane in judicium 
corum excutitur , qui sibi hanc exhibitioiiem perversa 
voluntale coniemnunt. Non solum ergo propter ipsain 
viUe liujus mortalitatem ' et ignorantiam , et proptinr 
dici malitiam , quae utiiiam sufGceret , sicut dc illa 
dictum est , Suficit diei malitia tua(Matth. vi, 34) ; 
quam jubemur ferre atque portare , donec transcat , 
et sustinere Deum viriliter agendo, ut fructuni aflTcra- 
miis cum lolerantia : sed eiiam propter ipsum pulve- 
remmuiidi hujuH, qui per iiinera consulendi consu* 
lentium pedibtis adhaerescit , et dainna quae in ipsa 
Degotiosissima dispensationis actiotie coiitingunt , 
quae Domiiius pncstet ul cum lucris majoribus coiii- 
pensentur, quotidianam del)einns habere poenitcn- 
tiam. 

5. Laieorum peccata quotidiana. Conjiigii uiui quan- 
donam inculpabitii. Sed si lioc dispensatoies vcrbi Dei 
et ministri Sacramentorum ejus, milites Christi; 
quanto magis cxtcra stipendiaria mulliludo , et qu:e- 
dam provincia magni regis? Quam ne forte vel falsa 
Buspicione avariiiae miles ille fldelissimus atque for- 
tissimus aposiolus Paulus oiTenderet , suis siipendiis 
militavil : et ubi forte defuit sumptus iieccssarius , 
Atioit inqtiit, Eccleiiai exipotiavi^ accipiemab eiati" 
pendium ad veittam miniitrationem (II Cor. xi , 8). 
Qiianto ergo magis Ecclcsiae provinciales (a) sa-cula- 
ribus negotiis obligati , quotidianam debent agcre poe- 
nitentiani? Qiii quamvis a furtis, a rapinis, a frau- 
dibus , ab adiilleriis et fornicalionibus oinniqtie 
luxuria , a crudelitate odiorum et inimicitinrum per- 
tinacia , ab omni denique idololatrix rQedilalc , spe- 
ctaculorum niigacitate , bxresuni ntque schismnium 
itnpia vanitate , alque ab omnibus hujuscemodi flngi- 
tils et facinoribtis immuncs, puri atqtie intcgri csse 
del>eant : tnmen propter adininistrationem rerum !;)• 
miliaiium, et conjiigiorum arclissima viiiculi, tani 
multa peccant , ut non tam de istius mundi pulvcre 
aspcrgi *, qunm kito obliniri videaniur. Iloe cst quod 
Apostolus eis dicit : Jam quidem omnino detictuni est 
in vobii , quiajudicia habetii vobiicum. Quare non mn- 
gii iniqnitatem patimini? quare non potiui fraudamini f 
Nam illud exsecrabile est, quod propter quosdain 



* m editis additur, vd eontulmdmn ; quod abest a ma- 
nuscri|ilis. 

• sk: in uai. At in editis» dUpeittaiimie. 



< itn Mss. Edili vero, mtOaHtitatem. 

* Mss., de isto mmulo putvere aspergi. 

(a) Qiios laicos usitaiius dicimus , ipsos vncat Ecclcsise 
rrovinciales et sti|ieudiario8 : |iulchre aliudens, ul srpe 
alias, ad populareniloquendiusum, qua j)ro\i.)ciu} que 
solvendo mililibus siipendio oI>i)oxi:c esseiit , sii)ieiidiuriae 
dtcelianiur. vide su| ra serro. 30:3, n. 19 , et ciiata ibidem 
luca s.Tnionuin quoninidaiu in Psahnos, necnon TractatUin 
t22 ia Joon., n. d. 



1541 SERMO CCCLl. 

addil H dicil : Sed 90$ iaiquitaUm facitU, H (rtmdaltB^ 
d hac frainbuM (1 Car. vi , 7 , 8). Exoepiis UineB ini- 
laiiaiibua el fnudibus, boc ipsum babere interie 
jttdida et liies de sxcularibus relNis, deiictum esso 
dicii : qood tamen ferendom esse admond , si vel 
ecdesiasiico jodicio lites bujuscemodi ttnianUir. Uine 
esl eiiam illud : Qm iine MxoreeUf eopUUeaqamfnmi 
Dei , f na m ad o pUieeat Deo : ([m aatem matrimomo eon^ 
jamUiu eet , eopiai ea qum mat mundi , qnomodo pli* 
eeai uxori. Qnod eliaro de femina simililer notat. Yel 
illnd ' cnm ait , El ilerum ad idiptum eoiote , ne voo 
tentet eaianaM propter intemperantiam ve$tram, Qiiod ul 
peecalum esse demonstrarel , sed inflrmilali coiicei- 
siiin ; snbfecii stalim : Hoc tiutem dieo tecundum m» 
mam , non $eewiidnm hnperium {Id, vii , 52 , 3S , 5 , 
6). Solaenim generandi causa esl inculpabilis scxus 
Qtriusque commixtio. Quam muUa sunl alia peccaia , 
ftive in loquendo de rebus ei negoiiis aiienis, qno» 
Don ad le pertinent ; sive in vanis cachinnationibus , 
ciiro scriptum sil , Stultui in ritu exallat vocem iuani , 
iapiens uutem vix tacile rideHt (Eccli, xxi , 23) : sive 
in ipsisescis , qux ad necessiiatem suslentandse bujus 
viuc praeparaiitur , avidior atqiie immoderatlor appe- 
liius , s;vpe exccssum niodum postridiana * crudiuuo 
coNiestaiis : sive in veiidendis et emendis rebus cha« 
ritatis et vilitatis voia pcnersa '. Pigetcuncta coiligero^ 
qiuc quisque in se ipso ccrtius comprehendit atqiie 
reprehendit, si divnianim Scriplurarum speculum 
non ncgligcnter attendai. Qux quamvis singula non 
leiliali vulnere ferire sentiantur , siculi bomicidium et 
adulterium , vcl cetcra hiijusmodi : tamen omitia si- 
oiul congrcgata velut scabies, quo plura sunt iiecaiii, 
auft nostnim decus ita extermiiiant, ut ab illius sponsi 
speciosi forma pnc filiis bominum (Pia/. xliv , 3) 
eistissiniis amplexibiis scparenty iiisi medicanicnto 
quotidianx poiniientix desiccentur ^. 

6. Peccata quotidiana omnei ex earnii infirmiHite 
eoHtrahimus. Lucta chriitianm animm. Quod si ralsuni 
est, unoe qiiotidie lundimus peclora? Quod nos quo- 
qiie aiitisiites ad nltare assistenles cum omnibus fa« 
ciinus. Unde etiam orantcs. dicimus, qood in lota 
fc»ta vita oporiel ut dicamus : Dimitte nobii debita 
noilra, iicut el noi dimittimui debitoribus no$tri$ [Malth. 
VI, i2). Non enim ea dimitti precamur, qux jam in 
.Baptismo nisi dimissa credimus, de ipsa Gdedubi* 
tamiis : sed utique de quotidianis peccalis boc dici- 
mns, pro quibus etiam sacrificia cleemosynarum, 
jejuniomm, et ipsarum orationum ac supplicationum 
quisque pro suis viribus offcrre non cessat. Quisauis 
liaque se diligenter atlendcns, nulla <e ipsum adii- 
lalione scdiicil» salis iiiteHigit cum quanlo periculo 
morlis xlcrna^, et cum quaiita penuria perrecioi 
jiisiirue peregriiietur a Doniino; quamvis jam in 
Chh^to, hoc est, in via constitutus rcdire conctur. 
Naui si non habemus peccaia, ct tiindenles peclora 



1541 



1 Apod Er. Lugd. ven. Lov., 11/ Ulud. M. 

* Miis., posl triduana. Ijo?. , j^riduana. Melius Pari- 
iieiKium ediiio Kiveiiiana, postruiitma. 

* Lov., noia perurm; dissentieoUbus edilis aliis et nuh 
Mucri(.iis. 

^siicEr. exvsm. kXUn.^tdeeeoerditr* 



dicimus, />rmiV/e nobii debita noeira; ex boe ipee 
certe et graviter nuUo dubitante peccamos, curo 
inier ipsa Sacramenu mentimur. Quamobrcm, Ui 
quantum Deo. nostro fide , spe et cbariute con- 
neciimttr, el eom in qnanium possomos, imilamur, 
non peecaroos, sed filii Dei sumus : in quanUim au« 
tcm ex occasione cainalis infirmitatis, quia nondum 
raorte resoluu, nondum resurrectlone muuu esi, 
motus reprebensibiles improbique subrepunl, pecca- 
mus. Quod uiique raieri nos convcnit ; ne dura cer* 
vice, non languoris nostri saniuiem, sed damnatio- 
nein superbias mereaniur. Unde utrumque vcrissiroe 
scriptum est : et, Qui natM al ex Deo^ n^n peccai 
(I Joan. 111, 9); et quod in eadem Joannis Episiola 
legimus, Si dixorimui quia peccatum non habemm^ 
no$metip$oi decipimui^ et veritae in nobi$ non esi 
(Id. I, 8). Illud enim ex |irimitiis novi hominis, hoe 
ex reliquiis veteris dictum est : utnimque eiiim agi* 
mus in bac vila. Paulatim .'luiein novitas accedit, ei 
pftulatiin vctusute ccdenie succedit. Cum vcro 
utrumque agitur, in sudio sumus ; nec solum pcr- 
cutimus adversarinm bonis operibns, sed etuim pety 
cala incautius eviundo percutimur. Neqiie nunc quis 
nostrum viceril, sed quis crcbrius reriat, quis foriiiis 
cotifligat attcnditur ; donec alios secum in sein|)iier- 
iiam morlem pertrahat, qui homini sUnti lapsus in- 
vidit, ei ab aliis iriumpltaniibus in fine dicntur : IJbi 
e$t, morif contentio tua ? ubi e$t, mon, aculeui tuus 
(I Cor. XV, 55)? Sed neque facilius ab inimico deji* 
ciniur, quam *cum cum superbiendo imiumur; nee 
velieinentius eum prosternimiis, quam cum bumili- 
late Doininum sequimur; nec acriores ei dolores 
iiinigimiis, quam cum plagas peccatorum nostroruin 
confitendo et poenitendo snnnmus. 

CAPUT IV. — 7. Terlia pcenitentia ieverior pro 
peccati$mortiferi$,Lacryma: $angtti$ pmnitentii. Teriia 
actio est pcenitenti», qux pro illis peccatis subeunda 
esl. Qux Legis decalogus continet; et de quibue 
Apostolus ait, Quomam qui taiia agunt, regnum Dc§ 
non po$ idcbunt {Gnlat. v, 2i). In hac ergo po«ni- 
teniia, majorem quisqiie in se severiutcm dehel 
exercere; ut a se ipso judicntus, non judicelur » 
Doinino, sicut idem apostoliis ait : Si enim nos judi" 
caremui, a Domino non judicaremur (I Cor. xi, 51). 
Ascendat iUque honio adversum se tribunnl mentis 
su.-c; si limet* illud quod oportet nos exhiberi anto 
tribunai Cfm$ti, ut illic recipiat unu$qui$que quod pet 
corpu$ gcisit, sive bonum, $ive ntaium (II Cor. v, 10). 
Constiliiat se anie raeicm suam, ne hoc ei postea fial. 
Nam minntur hoc Deus peccalori, dicens : Arguam 
te, et $tatuam ie ante faciem tuam {P$ai. xLix, 21). 
Atque iLi conslitulo in corde Judicio, adsit accusa« 
trix cogilatio, testis conscieiiiia, cariiifex timor. Ii.de 
quidani snnguis aniini contitentis per lacrymas pro- 
fliiat. Postrcmo ab ipsa niente talis sententia profc- 
ratur, ut se imlignum bomo jndicet participatione 
corporis et sanguinis Dcmini : nt qur se|>arari a regno 
cwlorum iimet pcr ultimam senientiam siimmi ju- 

> Lov.. exiitimei. Aptins caeieri librl, d timeL 



fS;^ S. AUGUSTINI EPISCOPI 

dkis» ppr cceh sift>lioam discipIiiiAin ai Sacramcnto 
cflfileslis panis interim sepnremr. Versclnr ante ocu- 
Ins imngo futtiri judii ii : ul cum alii accedunt ad al- 
lare Dei, quo ipse m>n aoccdil, cogitet quam sil 
contrcmisccnda illn poena, qua percipienlibus aliis 
vitnm setcrnam, alii in morlem prxcipilnnlur 9Cter« 
nam. Ad lioe enim altare, qnod nuiic in Crclcsin esl 
in lerra positum, lerrenis oculis cxpositum, ad 
mysleriorum dlvinorum signacula celebraiida, mulii 
eiinm scelerali possiinl accedcre : quoiiiam Deiis 
commendal iii lioc lemporc patieniiam suara, ul in 
faturo exserat severitatem sunm. Accedtint enim 
ignoranles quoniam patientia Dei ad poinilciilinm 
eos adducil. Illi aulem secundum duriliam cordis 
siri ct 04)r impocnilons, tliesaurizant sibi iraxn in die 
irac ct revelationis jusli jiidicii Dei, qui rcddet urii- 
ciiiqiie sccundum opcrn sua {Rom, ii, 4-6). Ad illud 
autcm altare, quo prxciirsor pro nobis iniroiit Jestis, 
quo capul Ecclesiac prjrcessil, membris cncteris sc- 
ciiiiiris, nullus corum acccdere poterii, de quibus, ui 
jam commemoravi, dixil Aposlolus, Quoniam qui la^ 
lia agutU^ regHUin Dek non powdebunL Solus enim 
saccrdos, sed plaiie ibi lolus assislel, adjuucto sci- 
licct corpore qui capui esi, quod jam ascondii in 
coilum. Ipse esi cui dixit aposiolus Pelrus, Pltb% 
$anela, regale iocerdoUum (I Petr, n, 0). Quoniodo 
crgo in inicriora veli, et in illa invisibilia Sancta 
sanciorum intrare nudebii aut polcrit, qui mcdici- 
imin coDlcsiis disciplinac coniemnens, noluii paulispcr 
a visibilibus sepnrari ? Qui cnim noluii ^iumiliari, ul 
exaliareiur ; ciim exaliari volucrii, dejicieiur ; ei in 
aslemum sejungelur ab x^ieriiis sanciis, quisquis lioc 
lempore per meriia obedientise ei per satisTaclionem 
pcKnilciitiai noii sibi providii locuro in corporc sa- 
cerdotis. Qua enim fronte impudentinc iunc volet 
averti facicni Dci a peccatis suis, qui nunc tolo corde 
non dicil, Quoniam facinus meum ego agnoico, et 
peceaium meum ante me e»l sempcr ( Ptal, l, 5)? Qiio 
pacto, qiixso, Deus dignalur ignoscere, quod in se 
ipse honio dcdignniur agiioscere? 

8. in eo$ qui sibi salulem preeter regnum ecelorum 
poUiceniur. Senlentia ultima mitlens aut in regnum, 
emt in ignem. Aul illud quale est, in quo sibi blaii- 
diunlur, qui sua se vanilaie seducunl? Persevcrjntcs 
eniin iii maruiis alqtie Iiixnriis suis, cum audiunt 
A|)OsloIum dicenlem , Quoniam qui talia agunt^ 
regnum Dei non possidebunt : audeiii sibi pmeter Dci 
regnum salulem, qunm dcsidcrant, polliccri; atqiio 
ila iiiter sc loqunnlur, dum recusniit ngcrc pa^ni- 
lciiiiam pro peccatis suis, ei perdiios morcs ali- 
quando iu niclius cominulsire : Regnarc nolo, sufncii 
mibi salvum me esse. In quo primum eos fallit, quia 
eorum nec salus ulla esi ; quorum iniquiias persevc- 
r;ii. Qiuxl enim ait Dominus, Quoniam abundavit tn)*- 
quitiis^ refrigescet ehnritas muUorum ; qiii aulem pcr- 
severaverit usque in finem^ hic salvus erit (Uatth, xxiv, 
i), 13) : salutem ulique proniisil perseyenniibus 
iii cliariialc, non in ini(|uiuie. Ubi autem charilas 
e»li opera illa roala a rcgno Dei scparanlia essc 



I5U 

mm possunt. Omnis cuiih leX in uno sermoiie fm- 
pUta est^ m eo quod scriptum «/, Diligcs proiimum 
tuum tanqnam U ipsum {Galat, v, U), Dcindo si est 
aliipia dirrereniia inter regnatiies el non rcgnantes ; 
oportei ianion ul in uno regno sini omncs, ne in 
liosiium Aui alienorum numero depiilentiir. Oinnes 
eniin Roninni Romanum rcgttum possideiii ; quain- 
vis non oronos iii eo regiieiil , sed cxieris rcgnanti • 
biis parcanl. Noii auiem aii Apo:»io!ii8 , Qui talia 
agniil , non rognabuni cum Deo ; sed regnum Dei non 
poesidebnnK Qiiod eliam de canic el sanguine dictuni 
csi , Curo et sanguis regnum Dei non pouidebunt ;qiiia 
corruptibile hoc induet incorruplionem , et mortale hoc 
iiiduet iminorlalitatem { 1 Cur. xv, 50, 53) ; ul jam non 
caro et snnguis , sed ex animall corpore spiriiunlis 
corporis babiium naiurnmquc mercalur. Vel illn eos 
lcrreat uliimn senlenlia jiidicis nosiri, quam proptcr- 
ca nunc nperiri voluil, uiab cjus fidclibus pro^cavcn- 
Inr ; dnns metuenlibus se significationem, ut [Ugiant a 
facie arcus {PsaL ux , 6). Exccplis enitn eis qui cum 
ilk> eiinni judicabunt , quiims cl promisii , diccns : 
Sedebitis supcr duodecim tltronos, judicantes duodcciin 
tribus Israel {Matth, xix, 28). Iii quo numero judi- 
canlium onines inlelliguntur , qui proplcr CvaiigC' 
liuro omnin sua dimiscruiil, ei scculi suiii Doitiinuin* 
Duodennrius quippe numerus ad qunmdam uiiivcrsi- 
lalcm referiur. Non enim Paulus aposlolus ibi non 
eril , quia inicr illos diiodccim non fuil. Exccptis 
ergoillis, quos eliam nomine Angclorum significavil, 
qiiando ail , Ctim venerit Filius hominis judicare cum 
Angelis suis, Angeli cnim uiique nunlii sunl. Nuiilius 
auiem rcciissime accipimus omncs qiii salutcm coe- 
losicm hominibus nuniinnl. Unde etiam Evaiigclist.c 
boni nunlii possunt interprelari : el de Joanne B.ipii-^ 
sia diclum est, Ecct milto angelum meum antc faciein 
tuam {Malach, iii , \), His ergo , ul dicerc cocpcrnm , 
cxcepiis, cciern omnium Iiominum niuliiludo, sicu' 
in ipsius vcrbis Domiiii manifcslum esl , in duas p ir 
les divideiur. Posiiurus esi enim oves ad dexicrnin 
hxdos ad sinislram : ei dicclur ovibus , id cst justis 
Venite , benedicti Patris mei , percipite rcgiium qno^ 
vobis paratum cst a constitutione mundi. De lioc utiqiie 
rogno dixit Apostolus, ciim cnnmcraret opcra mala , 
Quoiiiam qui talia agunt^ rcgiium Dei non possidvbunl. 
Audiquidniidinnt qui n sinislris eruni : lle, in(|uil, tf 
igncm wtemum, qni prccparatus esl diubolo et angelhi 
ejus {Matth. xxv, 31-41 ). Qiiapropicr, pnesumcrt 
qiiis niidcnl ' dc tioinine chrisliano, el noii cum on.iti 
olH^dii niia ct liinore nudint Aposiolum diccnlcni, Hot 
enim sritoic^ coguosccntes quoniam oinnis foi nicalor^ aut 
immnndus, aut avarus, qnod esl idolorum scrvi^us , non 
habel hccreditatem in regno Christi el Deif Seiiio vos sc^ 
ducat inanibus verbis : propter hmc enim venit tra Dei 
in filios diffideiitice. Nolile itaque effici participcs eorum 
{Ephes, V, 5-7). Latitis nulcin ad Corinlbios hnpc di- 
cit : Notile errare ; neque fomicatores, neque idolis ur^ 
vientes , neqiie adulteri , ite^iie molles, neffue masculo- 

* Mss.: QiHs gmtdeai; omlsso verbo, prmumert. 



iU5 S£RMO 

THfn concubilores, neque fureSj neque avari ^ neque 
ebriosi, neque maledici,nequerapaces, regnuniDeipoi- 
wlebuni.SeA videlequcmadmodtim limoremetdespe- 
rationem salutis abstuleril eis, qui iiacc iu vila veteri 
commiscrunt.£( /ktc ^uiJem, inquil, fuistis^ ud abluti 
eetis^sed sanciificalieslis in nomine Domini nostri 
Je$u Ckrisli^et in Spiritu Dei noUri (1 Cor. vi, 9-11). 

9. Peenitentia reiapsis post Baptismum amplectenda» 
Qaisquis crgo post fiaptismum aliquoram pristinoram 
maloram opere obligatus tcneiur, usqiie adeone sibi 
iaimicus est, ut adhuc dubitet vilam mutare, com 
tcflDpos est, cum ila peccat et vivit? Nam uliqise quod 
ila pereeveranter peccai, ihcsaurizat sibi irim in dle 
irx et revelationis jusii jiidicii Dei. Quod autem adbnc 
¥ivit, patientia Dei ad poenitentiam eum adducit. Im- 
plicalos igitur tam mortiferoram vinculis peccatoram 
detreciat, aut diflfert, aut dubitat confogere ad ipsaa 
cbves EcciMiafe, quibus solvatur in terra, nt sit solii- 
tns iB cwo ; et audet sibi post hanc vitam, qoia lan- 
tiiai cbrisiianus dicitor , salutem aliquam polliceri ; 
nec veridico illo dominicae vocis lonilrao contremisclt, 
Nm emm qui dicit nuhi, Dondne, Dondne^ intrubil in 
tegmmm cesiorum ; sed qui fadt voluntatem Patris mei 
qm tB ceeiis eU^ ipse intrabit in regnum ecelorum {Mattk. 
Tu» 21) ? Quid, ad Galatas idem aposiolus, nonnc ta- 
lia «numerans codem fine concludit ? Manifesta swtt^ 
inqiiit, o;»erii ainiij, quee sunl formeationes , tfytmtmdi- 
lair, tuxuruB^ idolorum serviHu^ veneficiaf inindeiiim ^ 
eontendoneSj temulationee , animositates , dissendmm^ 
heereeeSf inriiUm^ ehrietates, comessaticnes, et his rnmUia ; 
fHce preedico vohis , ^cut pfmdim , qumiam qui taiia 
agmnt, regnum Dd non pouidebunt {Galat, t, 19-^). 
Judicet ergo se ipsum homo in islis voluntate , duro 
poiest , et mores convertat in mclius : ne cum jam 
non poterit, etiam pneter voluntatem a Domino judi- 
cctur. El cum ipse in se protulerit severissimae me- 
dicinx , sed tamen mcdicinae sententiam , veniat ad 
aniisiiies, per qnos illi in Ecclesia daves ministran- 
tur : et tanquam bonus jam incipiens esse filius, ma- 
ternorum membroram ordine custodito, a pRspositis 
Sacramentoram accipiat satisfaclionis suas modum ; 
ut in offereodo sacrificio cordis contribulaU devotus 
et supplei , id tamen agat qood non solum ipsi pro- 
sit ad recipiendam salulera , sed etiam cxteris ad 
exemplum. Ut si peccatom e]us , non solum in gravi 
ejus maio, sed etiam in tanto scandalo aliorum cst , 
aiqne lioc expedire otililati Ecclesi» videtur antistitl» 
in notitia multoram , vel etiam totios plebis agere 
pocnitcntinm non recuset» nou resislat, non lethali et 
niortiferx plagae pcr pudorem addat tumorem. Memi- 
nerit semper , quod euperins Deus resistit , hunulibus 
autem dat gratiam { Jacobi iv, 6). Quid cnim est infeli* 
cius , quid perversius , quam de ipso vulnere , quod 
biere non potest, non erobeseere» et de ligatura ejus 
erabescere ? 

10. Jn eos qvA pomlenUm negligendee exemplum ex 
ediis sumunt. A communione non prohibentur nisi sponte 
eonfessi, vei legitime convicti. Nemo arbitretur, fraires, 
propierea seconsilium salntifeRB bujns poeniJcniix 

Patrol. XXX IX. 



CCCU. 'i5iG 

debere contcmnere, quia multos forte advertit et no- 
vit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia cri- 
mina non ignorat. Multi cnim corriguntiir, ut Petras : 
multi toleranlur , ut Judas : multi nesciuntur , donce 
veniat Dominus, qui illominet abscondita lenebraram, 
et manifestet cogitationes cordis (I Cor, iv , 5). Nam 
plerique propterea ndunt alios accusare , dum se per 
illos cupiunt exctisare. Pleriqoe autem boni cbristiani 
proplerea lacent, et sufferant alioram peccata quae no- 
veront, quia documenlis sxpe deseruntur, et ea qua 
ipsi sciunt, judiclbiis ecclesiasticis probare non pos- 
sunt. Quamvis enim vera sint quauiam ; non tamen 
Judici facile credenda sunt, nisi certis indiciis dcmon- 
strentur. Nos vero a commonione profalbere qucm- 
quam non possomus(quamvis baec prohibitio non- 
dom sit mortalis , sed medlcinalis ) , nisl aut sponie 
confessum, aot in aliqoo sive saecolari, sive ecelesia- 
stice judicio nomliiatom atqne convictnra. Quis enim 
sibi otrumqoe aodeat aMomere , ot cutquam ipse sit 
et aocosator el judex? Cujusmodi regulam etiam 
Paulns apostolos in eadem ad Corinthios Epistola bre- 
viter Insinuasse intelligKur, cum quibusdam talibus 
commemoratls crirainibus , ecclesiastlci Judicii for- 
Diam ad omnia similia ex quibosdam daret. Ait eniin : 
Scripsi vobis in epistola nan commisceri fomicariis : 
non utique formcarOs hujus mundi , aut avorii, atil ra- 
ptoribuSf aut idolis servientibus ; aiioquin debueratis de 
hoc mundo exire> Non enim possont homines in lioc 
nondo viventes , nisi cum \alibus vivero : nce eos 
potsont Incrifaccrc Christo , si eoram coHoqoium 
convictumque vitavcrint. Unde et Dominus cum pu«- 
blicanis et peccaloribus comedens : Non est opus , 
inquit, sams medicus , sed male habentibus. Non enim 
veni vocare justos, sed peccatores {Malth. ix, 12 eH5). 
Et ideo sequitur Aposlolus, et adjungit : Nunc autem 
scripsi vobis non commisceri. Si quis frater nominatnr 
aut formcator, aut idoUs serviens , atil avarus^ ant vhI' 
iedicus , aut ebriosus , aut rapax ; cum hujusmodi nec 
quidem cibum sumere, Quo enim mihi de his qui foris 
suntjudicare ' ? Nonne de his qtii intus sunt vos judi- 
catis ? De his autem qui foris sunty Deus judicabit. Au^ 
ferle malum a vobis ipsis (I Cor. v, 9-13). Quibus ver- 
bis saiis ostendit non tcmere aul quomodolibct , scd 
per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae com- 
rounione : ut si per judicium auferri non possunt , 
tolercnlur potius, nc pcrversc malos quisquc evi-* 
tando, ab Ecclesia ipse discedens , eos quos fugere 
vidolur , vinciat * ad gelicnnam. Quia et ad hoc no- 
bls sunt in Scripiuris sanctis exempla proposita, ve- 
lut in mcsse , ut palca sufieratur usque ad ullimuni 
veniiiabrum {Maith. in , 12) ; velut intra illa retia , 
ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem , 
qose futura cst in liilorc , id est, in line sxcuii, xqiio 
animo tolerentur {Id. xni, 47-50). Non enim conlra- 
rium est huic loco id quod alio loco dicit Aposlolus : 
Tu quts es qm jutUcas aiienum servum ? Suo domina 

* Apud Er. lAigd. ven. lm.,Quid enmi mf/tt de his qtd foris 
simt judicare ? M. 
» Mis., vincat. 

(Quarnnte-neuf.) 



IWI 



S. AUCUSTINI EPISCOPI 



1548 



fkU^ aut cadit {Rom. xiv , 4). Nolmt eniin hominem 
«b bomine judicari ex arbilrio suspicionis, vel eliam 
exlraordinario usurpalojuJicio : scd polius ck kgc 
Dei secundum ordinem Ecclesis,^sivo uliro confes- 
sum, sive accusalum alque conviclum. Alioquin iUu4 
cur dtxit, Si quii frater nomiRaltir a%t (ormcator^ aui 
idolit iervkns, el C£iera ; nisi quia eam nominationeiB 
Inleiligi voluit qus fit io quemquam , cum sen- 
leniia ordine judiciario atque integritale profertur? 
Vam si nominalio sufftcit, multi damnandi sunl inno- 
cenles , quia saepe falso in quoquam criniiiie * nomi- 
wintur. 

il. Adver$ut eoi qvi pram$ exempli$ acqme$cmtm 
contmmnt pmitetuiam. Prtgpositi mali non tim- 
iandi, Elegan$ $imUiiudo. Nonergoilii, quos mone- 
mus agere poBnitcntiam, quaerani sibi comtles ad 
supplicium; nec gaudeant quia plures inveoiunl*. 
Non enim propterea minus ardebunt» quia cum 
mullis ardebunt. Non est enim hoc sanitatis certum 
consilium, sed mnlevoleoti» vaiium solatium. Anlbrte 
attendunl mulios etlam in ipsb lionoribus ecclesiasii- 
-cis pracpositorum et miuistrornm non congruenter vl<* 
vere sermonibos et Sacraipentis, quae per eos populis 
ministrantur? miseros bomincs, qui hos intuendo 
Christum obliviscuntor ! qui et tanto ante pnsdixit, uC 
legi Uei potius obtemperetur, quam imitandi videan- 
tur illi, qui ea quae dicunt non laciunl (Mattk, xxiii, 3): 
et traditorem suum tolcrans usque in fincm, etiam ad 
evangelizandum cum crfcris misit. Tam sunt autem 
isti aktsurdi et praeposleri et miscri, qiii praeposilorum 
siiorum malos mores imilari eligunt, quam per eos 
prxdicata Domini prstcepta servare; qiiam si quis- 
quam viator remanendum sibi esse exisiimct in iii- 
lere, cum vidcrit miliiaria lapidea litleris plena viam 
«locere, et non ambulare. Gur eiiim non potius, si por- 
vciiire desiderat, tales comites intuetur et consequi- 
tiir, qui ct viam bene demonstrant, et in ea perseve- 
ranter aique alacriter ambulaiii? Quod si isli desint, 
vel potius minus appareant, nam deesse non possunt : 
iion enim sic quaerunt homines chariiate studiosa qnod 
praRdicenl ad imitalionem, quomodo quxrunt iniqui- 
4ate suspiciosa quod murmurentaddeceptionem, par* 
4im non inveniendo bonos» dum ipsi mali suiil; par- 
4im limendo invenire, dum mali «sse semper volunl. 
Sed tamen concedamus non apparere nunc homines 
dignos imitatione. Quisquis boc putas, mente Domi- 
«um iiituere, qui bemo faclus ast, ul liominem vivcre 
dooerel. Si habilat Christus in inleriore homine per 
fidem in corde luo, recordarlsqoe illud quod Joannes 
ait, Qui dicit $e in CM$to mamre^ debet^ptenuidmodum 
UU amkuiatrit, et ip$e ambuiare (1 Joan, ii, 6) : ita jnee 
libi dcerit qoem sequarls, el com le alius vidcril, de 
bonorum Inopia oonqueri desinel. Si enim non nosii 
qiiid sit rocte vivere, divina praecepta cognosce. For- 
tas^is enim molti recte vivont; scdpropterea tibi nul- 
liis recte vivere videlor, qooniam quid slt recle vivere 

> sle vis At edkl, crindna. 

* I.r. loigd. ct voQ., invenerint \m.. fnveniant. 



ignoras. Si aulem nosii, age qiiod oosil; ut el lu quod 
qoaeris habeas, €4.alii8 qood imitcninrostendas. Chri- 
sium animo atteiide, aticnde Aposiolos, qoonim no- 
vissimus est ille qui dicil, Imitatoree mei e$loie, meut 
at ego€hri$li (1 Cor. iv, 16). Altende animo tot niar- 
iyrum millia. Cur eniin te Natalitia eororo coiiviviis 
torpibuseelebrare deleciat, el eorum vitain sequi ho- 
Bestts raoribus non delecut? Ibi videbis non solum 
wos, sed eiiam feminas, postremo pucros el puellas, 
tiec unprodentia decipi, nec iniqoitate pcrvcrti, iiec 
periculitimorefniiigi, nec saecull amore corrumpi. lu 
le iion invenientem quid excuses, non solum pcaeoe- 
plorura ineviubilis rectitudo, sed etiam exemplorum 
iMumerabilis multitudo circumdabiL 

CAPUT V. ^ 12. Peccator nuUu$ deeperet, $ed ad 
pmitentiam eonfu§iat. Mutatio vitm et $ati$factio pro 
eomm$n$. Sed de utiliute ac salubritate pceuitenli.T, 
vx quod iiisiituinras aliqiiando peragamos : si j.im do 
saoiute desperans addis pcccau pecoalis, slcut scri- 
pluroest, Peccalor, cum venerit in profundmn matormn^ 
coniemnit {Prov. xviii, 3) : noli conicmnere, noK de- 
sperare; clama eiiam dc profundoad Dominom, ctdic 
ei : De profundi$ clamavi ad te, Domine; Domine, 
ttauiU vocem meam. Fiant aure$ tum intendenlee in vo- 
Miit ob$ecratiotti$ mem. Si iniquitatee ob$ervaveri$, Do- 
ndne; Domine, qui$$u$tinebitf Quoniam apud te propi' 
1iatioe$t (P<a/.cxxix,l-i). De Uli profundo Niniviinc 
clamaveninl, ei Iianc pro|iiiiaiionem invencnnii : fa- 
ciliusque cst evncuaia eomminaiio Prophctae, iiiinitt 
buroiliaiio peenitentiae (Jono; ni). Ilic forUssc dicis: 
St>d cgo jam bapiiznius sum iii Christo, a qiio ouniia 
niihi peccala praetcriU dimissa siint; vilis fnctiis sum 
nimis iterans vias meas, ei canis borribilis oculisDci, 
conversusad vomitum suum. Quoabiboa spiritu cjiis? 
et a facic ejus quo fogiam? Qiio, fraier, nisi ad ejiis 
misericordiam poenitendo, cujus polesialem peccauilo 
contempseras? Nemo eiiiiii reclc fugil ab illo, nisi ad 
illum, ab cjus severitnte ad ejus boniutein. Quis cniui 
luGUs teexcipiei fogienlem, ubi ejus prxsentia te noii 
iiiveniai? Si aseenderis in coelum, ibi esl : si desccn- 
dcris ad infcmum, adest. Rceipe ergo pennas luas in 
directum, ei babiu In spe in extrema* bujus sxculi : 
eienim illuc manos sua dediiceite, eiperducei ie dcx- 
iera sua {P$al. cxxxvni, 7-10). Qiiidqnid enim fecc- 
ris, quaecumque peccaveris ; adhuc in Iiac vita cs, unde 
te Deus omnino, si sanare nollet', auforret. Cur crgo 
ignorasquia pnticntia Dei ad pGeuilentiam te adducit 
(Rom. II, 4)? Qul enim claiiiando non tibi persunsii ul 
noo reoederes, parcendo damat ut redeas. Intiiere 
Dovld regem : jam uliqne et ipse illtus temporis sacra- 
inenU perceperat, jam utique circumcisus erai, quod 
palres noslri pro Baptisroo habebanl. Naro nd boc dicii 
Aposiolus sanciiiro Abraham signaculum jusiitiac fidel 
recepisse ( Jd. iv, II). Jam eiiam uncius erat un- 
ciione venerabili, qua regale sacerdotium prxfigura- 
balur Ecdesiae. Rcpente autem faclus et adultcrii et 

» Editl, thexfremo. Ai iiss., inextrema. Angitstimis cum- 
dcm PsaUuum 138 enarraos le^ebat, in KOfi$tuna. 
* Mss., » tanari nolUt. 



ISIf SEBMO 

homicidii teoB, DOn fruslra lamcn de tam immiini et 
»brupio proftindo secleris poenilens clamavit ad Doml- 
iium, dicens : Aperte fadem tuam a pecealii melt, et 
vmnes inupiitaUi meas dele. Quo tandcm merilo, nisi 
quia ilem dicit : Iniquilatem meam ego agnotco^ ei pee^ 
calnm meum anle me esl temper? Qnid aotem oblolit 
Doinino unde illum propitinret silii? Quoniam si iw/tiff- 
seB, inqiiit, iacrificium, deditsem utique;holoeautlitnon 
delectaberit, Sacrificium Deo tjnritut contribulatut : cor 
contriium et kumitiatum Deut non tpemit [PtaL L, 1 1 , 
5, 18, 19). Non soium ergo detote obtulit, sed eiiaro 
ista dicendo qnid offerri oporlerel ostendit. Non enim 
sufBcit mores in melius commutare, el a facUs malis 
reecdere; nisi etiam de his qo» facta soDt, satisfiaC 
Deo per poBnitenti» dolorem, per humiliiatis gemi- 
mm, per eontriti cordis sacrifictam, cooperanilbus 
eleeaMsynis. Beaii cnim mitericordet, quoMant ipto^ 
rum mitertbitur Deut {Matth, v, 7). Non enim dictum 
esi, ut tanium abatineamus a peccatis : Sed et de frm- 
teriiit, inquit, depreeare Dominum^ ut tibi dindttankar 
(Eccli. XXI, 1). Et Petnts jaa eratfldelis, jam inChri- 
sto et alios bapiizaverat. Inluere ergo Pctrum prsMu- 
roeiitcin accusatom, limentem volneratum, flentcm 
saoaium. Jam eliam posi adventnm de coelo Spiritns 
sancli, quidam Simon pecunia voluii eumdemSpiri- 
tuni saactum emere, sceleraiissimum et impium rocr- 
cimonium cogitans, jam baplizatus in Christo : el ta- 
nicn pcenitentiae oonsilium ab ipso Petro correplus 
accepit {Act. viii, 13-22). Dicit etiam apostolut Pau- 
liis, qui utique fidelibus miltebat Epistolas : Ne fte- 
rum cum venero ad vos, humiliet me DeuSy et lu§etm 
multot ex hit qui ante peccuverunt, et non egerunt |Mnfi- 
tentiam tuper immundilia et luxuria, el fomica^one 
quam getterunt (II Cor. xii, 21). Circnmstant ergonos 
et prxcepia recte raciendi, ct exempln non tantBm 
recte facientium, sed eliam poenitcntitiin ad rocipien- 
diim salutem, qux Aieral amissa pcccando. Sed foc 
incerriim esse ulrum igno^cat Dcus. Qtiid perdit, com 
siipplicat Deo, qui salutem perdere non dubitavit, ciim 
oAenderet Deum? Qtiis eniin ccrtiis est qnod etiam 
ini{>erator ignoscat? Et tamen pecunia funditnr, ma- 
ria tnnsmeantor, procellarum incerta subeuiitur ; et 
peiie ut mors evitelur, mors ipsa suscipitur. Suppli- 
catur dcinde per homines homiiu : sine dubitalione 
fiunt ista, cum sit dubium quo flne proveniant. Et ta- 
mcn ccrliores sont daves Ecclesiae, quam corda regnm: 
qnibus clavibus quodcumquc In terra solvitur, etiam 
in coelo sololiim promittitur {Malih. xvi, 19). Et mul- 
to est honestior humllitas, qua se quisque bumiliat 
Eoclesia! Dei : et labor minor nnponitury et nullo tem- 
poralis mortis periculo mors xtema vitator. 

SEmHO GCCLIl * («). 

DeutUitate agendm peemtentia^ n. 

CAPUT FRIIICM. — i. Sermoni oeeano daUt ex 
iicUone. Vox poeiiitentis agRoscitur in verbis qoibus 

* Rmendatussd v. et ad Am. Er. Par.Lov. 
(a) Alias, 27 iotcr HomliiisSO. 



ccaii. . 15» 

psallenti respondimus : Averte faeiem tuam a p#cr«fll 
meitf et omnet iniquitatet meat dele (Ptat, l, II). Umto 
cnm sermonem ad vestram Cbaritatem non praepara- 
remus, hinc nobls esse tractandum Domiiio imperante 
eognovimus. Volebamos enim hodiema die vos in m- 
minaiione pennittere,scientesquam abundantes epa- 
las ceperiiis. Scd quia salubriter qiiod apponitur ac- 
cipitis, quotidie multum esuritis. Prxslct ergo Domi- 
nus ipse Deus noster, et nobis virium sufficientiam, et 
vobis utilcm audientiam. Neque enim ignoramus, essa 
scrviendumbonaevestrae etutili volnntaii. Adjuvemur 
ergoa vobiset voto et studio; voto ad Dcum, studio 
ad verbum ; ut ea dicainus qux vobis esse utilia ipae 
judicat, qui vos pascit per nos. Vox igitur in his ver- 
bis poenitcntis agnoscitur : Averte faciem tuam a pec" 
eatit mett^ et omnia faeinora mea dete, Proinde aliquid 
de poenitentia dicere divinitus Jubemur. Nequc enim 
nos istum psalmum cantandum lectori impcravimus : 
sed quod llle censuit vobls esse uiile ad audiendum, boc 
cordi etiam puerili impcravit. Dicamus aliquid de utl- 
litate pcenitenti» : prscscrtim, quia etdiesjamsanGtus 
anniveriiarins imniinet, qiio propinqnaiite humillari 
animas et domari corpora «tudiosius dccct. 

2. Panitentia triplex, Prima baptizandorum. Pegti" 
tentia ante baptitmum imperata Judeeit, Triplex autcm 
consideratio agendae pcenitenti» in sacra Scri(^ton 
invenitur. Nam neque ad Baptismum Cbrisii, ui qua 
omnia peccata delentur, quisquam bcnc acccdii, msi 
agendo pQenitenliam de vita pristina. Ncmo enim eli-r 
glt vitam novam, nisi quem velcris pocnitct. Iluc au* 
tem etiam auctoritate divinoram Librorum probairo 
debemus, ulram baptizandi egerint pcaiiiiciitiam. 
Quando Spiritus sanctus niissus est aiite prumissus, 
et implevit Dominns fidcm pollicitationis suat ; 
accepto Spiritu sancto discipuli, ut nostis, cceperuiit 
loqui omnibus linguis, ut iu illis qui adcrani, linguani 
suam quisquc cognosccrct. IIoc auicm miraciilo ler- 
riti, consilium vil:c ab Apostolis peticrunl. Tunc eis 
Peirus annuntiavit euin colcndum qucni crucinxcruiit, 
ul ejus jam sangulncm bibcreiit crcdeiilcs, quein fu- 
derant ssevientcs. Annuiitiato aiitcui illis Domino 
Dostm Jcsu Chrislo, ct agnosccniibus rcatum suum » 
ut impleretur in eis quod prophela aiiie praedixcrat , 
Convertut tum in mrunmam meam, dum configitur tpina; 
compuncti sunt. Conversi enim sunt in xruronam 
doloris, cum configereturspina pcccati rccordationis. 
Nihil enim mali se fecisse putavcrant, nondum infixa 
erat spina. Loqiicntc autcin Petro, ut agnoscas iufi* 
xam spinam, Scriptura dlxil, Petro loquente compuneti 
tunt corde. Proindc in codem psaltno, cum dictum 
esl, Convertuttum in cerumnam meam^ dumconfifitur 
ipino; sequilur, Peccatum cognovi, et faeinut meuut 
non operuL Dixi, Proloquar advertum me deUitum 
meum DonUno ; et tu dimitisti impietatem cordit w«i 
(Ptal. XXXI, 4, 5). Cum ergo spiiia illa recordatioaii 
compunctl dicerent Aposlolis, Quid ergo faciemmf 
ait illis Petms. Agite paenitentiam^ et baptiteiur tmm^ 
quitque vestrum in nomine Domini nostri Jet^ Ckiittt^ 
et remiUenlur vobis peccata ( Act. ii, 37). Ergo interim 



WA 



S. AUGUSTINl EPISCOPl 



152» 



nmie, si qui forte adsunl t\ eo numero, qui baptl* 
^uiri disponunt (credimus enim oos ftdesso lanto 
ad verbum studiosius, quanto ad indulgentiam vici- 
pittt), bos prjmum paucisalioquimur^uterigant mentes 
ID spem. Ament fleri quod non sunt, odcrint quod 
ftierant. Novum hominem nasciturum jam votooonci- 
piant : quidqiiidde vita praeieritareroordebat,qaidquid 
angebat conscicnliam, quidquid omnino vel niagnum 
vel .parrum, vel dicendum vcl non dicendum, non 
dobitentposse dimitli; nefortcquod vult drmittero 
I>ei miseraiio, contra se teneat humana dubiLitio. 

5. Figum noslrw in iii qtuB hraelilii contigerunt. 
PHra^ fignra Chriitus, Tran$itu$ maris Rubri, Bapti- 
imns. Manna Christi panis ealestis figura. Quomodo 
dbuni el potum spiritualem eumdem nobiscum sumpse" 
runi Israelitce. Petra virga percussa, Exeniphim etiaro 
fn priroo illo populo exliibitum unusquisque UdelUer 
rccordeiur. Ait enim Apostolus : Omtda hac figurm 
nosircB fueruni : cum de rcbus talibus loqucrelur. 
Qnld eniro dixcrat? Nolo enim vosignorare^ frairesy 
ifMia palres nostri omnes sub nube fueruni ; ei omnes in 
Mogte baptixati suni in nube ei in mari ; ei omnes eami- 
dem dbum spiritualem manducaveruni^ ei onmes eum' 
dem potum spiritualem biberwii. Bibebani enim de spi- 
rHudH sequenie peira. Petra autem erai Chrislus (I Cor. 
1, 1»1). Has figuras nostras fuisse ille diiit, cui 
nemo fidclis unquam contradixit. Et cum multa enu- 
meraret, unam rcm solaro solvit, quia dixit, Peira 
mdem erat Chrisius, Sdvendo unuro aliqnid, Caetera 
proposuit inquirenda : scd ne recedens a Christo in- 
<|nlslior errarct, ut firmus quaerai, in petra fundatus ; 
Petra^ inquil, erai Chrislus* Dlxit ilias figuras noslras 
fofsse, et obscura erant omnia. Quis evolveret mvo- 
lncra bta figurarum? quis aperiret? quis discutere 
auderet ? In quibusdam quasi dumetia denslsiimis et 
crassa umbra lumen accendit : Peira, inquit^ erai 
Ckristus, Jam ergo lumine iiialo, quaeramus quid cae- 
terasignificeut; quid sibi veliiit, mare, nubes, manna. 
n.-ec enim non exposuit, sed petra quid esset osien- 
«lit. Per mare transitus, Baptismus est. Sed quia ba- 
ptismus, id est, salutis aqua non est salutis, nisl 
Gliristi noroine oonsecraia, qui pro nobis sanguiiiem 
' fiiditi cruce ipsiiis aqua signaiur. Hoc ut significaret 
Ule baptismus, mare Robrom fuit. Manna de coelo 
aperte ab ipso Bomino exponitur. Paires vestri man- 
dHcaverunlf inquH, mtinna ia eremo^ ei mortui suni, 
Qoando enim vivereiit, cum figiira pnenuntiare vitam 
p6s8ef, vita esse non posset? Manducaveruni^ inquit, 
fiiimna,|f mortm suni ; id est, manna quod manduca- 
verunt non lllos poinit de morte liberare : non quia 
ipBum manna mors eis fuit, sed quia eos a morle 
non liberavlt. llle enim liberatiirus erat a morte, qui 
|)er manna flgurabatur. De ccelo cerie maniia venie- 
hai, attendite quem flgurabat : Ego nwi, inquit, pa- 
nis vivnf, (jtti de ccelo descendi {Joan, vi, 49, 51). 
Sleiit stodiosl autem et bene vlgilantes verba dominica 
atlendite, ut proficlatis et legere ei audire noveritls. 
Kumdm^ Inquit, cUmm sfnritualem manducaverunt, 
Quld Mf eumdem^ nisl quia eum qiiem etiam nos? 



Yidoo aliquantum esse ad promendum explieamfum- 
qiie difftcile quod dicere inslilui : sed adjuvabor be* 
nevolentia vestra, lia^c mibi a Domino impetret f:i- 
ciiltatem. Eumdem, inquit, cibum sphntualem mandu- 
cavmmi. Suflecerat ot diccrot, Cibum spirilualcm 
mandocavcrunt. Emndem, inquit. Eumdem non invenio 
quomodo inielligam, nisi eum qiiem maiiducamus ei 
nos. Quld ergo, ait aliquis, hoc erat manna ilhid , ' 
qiiod ego niinc accipio 7 Ergo nihil niodo venil, si 
ante jam fuit. Ergo evacuatum est scandalum crucis. 
Quomodo ergo eumdemt nisi quia addidil spiritualem? 
Nam qul nianna iUud sic acccperunl, ul tantummodo 
indi^eniiae suae corporali satisfieri putarent, et ven- 
trem suuro pasci, non mentero ; nihil roagnum man- 
ducaverunt, factum satis est eorum indigeniios. Alios 
Deiis pavit, aliis aliquid nuntiavit. Hi lales cibum 
corporalem manducaverunt, non cibum spiritualem. 
Quos ergo dicit patres nosiros cibum spiritualein 
eumdem manducavisse ? Quos putamus, fratres, nisi 
qul vere patres nostrl fuerunt ? imo patres nosiri 
non fuerunt, sed sunt. Omnes enim llli vivunt. Sic 
enim quibusdam lllis infldelibus diclt Dominus, Po- 
frei wfrt iiumifiicavmiiif manna in eremo^ ei mortui 
tuni, Quid est enlm, Pafr«s vesiri; nlsi, quos infido- 
lilala imitaminly quorum vUis non credendo ct Deo 
reslstendo sectamini? Secundum quem intellcctum 
qulbuidaro dicit, Vot a paire diabolo estis ( Joan, viii , 
44). Neque enim diabolos allquero homincm vel po- 
tentla creavit, vel generando procreavit : ei lainen 
didtiir paler impiorum, non propler genernlionem , 
sed propter Imilalionem. Sicut e conlra de bonis 
dicltur, Brgo semen Abrahas estis {Galat. iii, 29) : cum 
loquatiir Gentibus, quae stirpero carnis cx Abraliae 
genere non ducebant. Filil enim erant, non nasceiido, 
sed Imilando. Abrogatur autem et alicnatur a perfidis 
pater Abraharo, quando eis Dominos dicit, Si filH 
Abrahee esseiis^ opera Abrahm facereiis {Joan, viii, 59). 
Et nt malae arbores de Abrahae paternitate glorianles 
eradicarentur, fiUi Abrahae de lapidibos promiiiuniur 
(IfaffA. 111,9). Sicutergo hoc loco dicit, Patresvestri 
manducaveruni manna in eremo^ ei mortm sunt : noii 
enim intellexerunt quod manducaverunt ; itaque non 
inlelligenies, cibnm nonnisi corporalem acceperunt : 
sic et Apostolos dicit, patres nostros, non patres 
infidelium, non palres impioruro, manducanles et 
morienlcs ; scd patres nostros, patres fideliuiu, spi- 
rltualem cibum mandiicasse, et ideo eumdero. Patres 
nosirif inquit, eumdem dbum spiritualem manducaee* 
. runif ef eumdem poium spiriiualem biberma, Erant 
eniro ibi qui quod manducabant, intelligebant : erant 
ibi quibus phis Christus in corde, quam manna in 
ore sapiebat. Quid de aliis loquamur? Inde emt 
primitus ipse Bfoyses limnlus Dei, fidelis in loia 
domo ejus {Hebr. ni, 2), sciens quid dbpensarel, tt 
quia illo tempore iia dispensarl debcrent clausa pr.i;- 
sentiumt aperta futurorum. Brevller ergo dixerim : 
quicnmque in manna Chrisinm intellexemnt, eumdero 
quem nos cibum spiriiualero manducavcrunt ; qui- 
curoque auiem de manna solam saturitatem qiucsie- 



I»3 



SERMO 



ninC, pires inAdelium maiKlucaverunl , «t mArlui 
sanl. Sic etiaro eumdem polum : Pelra enim Chri- 
stus, Eumdem ergo poturo qnetn nos, sed spiritua- 
lero ; id ett, qni iide capiebatur, non qui corpore 
liauricbatur. Audistis cumdem poturo» Petra erat 
Christus : non enim alier Christus tunc, alter nunc. 
Altera quidem illa petra {Kvod. xth, 6), alter lapis 
qiiem sibi posuit ad capui Jacob {Gen. xxTin, il) ; 
ailcr agnus occisus ut manducaretur Pascha {Exod. 
iii), nlter aries hxrens iii ▼epribus immolandus , 
quando fillo suo pepercit Abraham jussus, qnem 
jiissus obtolerat ( Gen. xiii , 13 ) : altera ovit et 
aliera ovis, alter lapis et alter lapis, idem umen 
Christus; idco eumdcm cibum, ideo eomdem potum. 
Deniqiie percussa esl ipsa pelra ligno, ut aqua 
defluerct : virga enini percuasa esl (£aPod. xvu, 5 d 6). 
Qiiore ligno, non rerro, nisi quia crux ad Christum 
accessit, ut nobisgratiam propinaret? Eumdem ergo 
cibum, eiundem potum, sed intelligcntibos et creden- 
tibus. Non inteliigenlibusautem, illud sokim manna, Ula 
Mh aqua ; ille cibus esorienti, potus iste sitienti; nec 
ille, ncc isle credenti : credentiautem idem qiii iiiine. 
Tmic cniro Chrislus venturus, modoChristus venit. Ven- 
lurus cl venit, diversa verba suni, sed idem Christus. 
L Moyu dubitauo figuratioa. Aliquid cliam,quo- 
niaiii res venit in mediuro , de dubitalione fimoli 
Dei Moysi volo dicere. Figura enim erat veterum 
eiiam ista sanctorum. Dubitavit ad aquam Moyses ; 
q4iniido pelram virga percussit ut aqua flueret , dubi- 
tavit. Dubiiationem autem ejus legens quisque forte 
transiret, nec intelligeret, quia nec qusrere auderet. 
Doinino autcm Deo dubiiatio illa displicuit, eC ean 
notavil, non solum argiiendo, sed cliam vindicando. 
Nam propter lianc dubitationem dlcitur Moysi , Non 
inlrodncet lu pofnUum m terram promi§monii {Num. 
XX , 12). Auende in montem , et morere {Deut, xxxii , 
49). Deus liic utiqiie apparet iratns. Quid ergo de 
Moy.se, fralrcs mei? Omiiis ille labor ejus , omnis pro 
IMpuIo xstus ejas , et illa charitas , dicens , Si iimtf- 
til iH'n peccatum , dimitte; mn autem , dele me de Ubro 
tuo {Exod, XXXII , 51 , 3%) , hac subila et repentina 
dubiiaiione damnata est? Et quid est quod conclusli 
lector cum Apostolum legeret , Charitas nwiqumii ca- 
dit {{ Cor, XIII, 8)? Cum qua>dani solvenda propone* 
rem , studiiim vestrum me fecit ct aliud proponere, 
qiiod Tortc non quxrerciiSvVidcamus ergo, et adhuc 
quanturo possumus conemur penetrare mysterium. 
Irascitur Dciis, dicit eum non introduclunim popu- 
lum in lerram promissionis ; jubet ut ascendat in 
nioniem et moriatur. Et tamen multa injungit agenda 
eidcm Moysi : jubet quid agat, quomodo populum 
disponat , quomodo non relinquat passini et negligen- 
ter. Nunquam isla damnato injungere dignaretur. 
Aliud aceipite mirabilius. Quoniam dictuni est Moysi' 
(boc enim placuit Deo cerii mysterii dispensallonis- 
qoe gratia) quod ipse in terram promissionis non in- 
iroduceret populum , eligitur alius Jesus Nave ; ct 
tsie homo non hoc noroine vocabaiur , vocabatur Au- 
scs {Num, xni » 17). Et cum ei introduccndum popu- 



CCCL11. is)! 

luro Moyses cororoendarct , r cavit eum , et mutaviC 
f i nomen , et appellavit eum Jcsum : ut non per 
Moysen , sed per Jcsum , id esl non per legem , sed 
per gratiam popiilus Del in terraro promissionh 
intraret. Sicut autem Jesos ille non vcrus, sed 
figuratus; iia etiam terra promissionis illa non ve- 
ra , sed figurata. Illa enfan populo y^riroo tempora« 
lis fuit : nobis qo» promissaest, aetema erit. Sed ff- 
guris teroporalibus promiltebanlur et pr.Tniintinlian- 
tnr aeiema. Sicut ergo ille non vcras J^sus , ncc iTlli 
terra promissionis vera , sed flgorata : ita manna nofi 
clbus vere coelestis, sed figuratos; fia petra illa 
non vere Cliristiis, sed figuratns, et sic omnia'. 
Quam ergo sibi exigit considerationem dubitatio 
Moysi f Ne forte et ibi aliqna fignra expressa sit, el 
innuerit intelligenti , et ad inqoirendum commoTeril 
el provocaverit animmn. Yldco enim et posl illam dii- 
bitaiioncm , et post iram Dei, et post minas mortis, 
et post remotionem ab introductione populi in ler« 
ram promissionis, molta Deum sic dicere ad Moysen^ 
tanquam ad amicum , qoomodo et anlea loquebatur i 
usque adeo ut ipsi Jesu Nave obedienticc exemplum 
de Moyse proponatur, et hoc eom moneat Deus, nl 
sic ei serviat, quomodo servivit Moyses; et sic m 
pollicetur com eo futuram, qnomodo cum Moyse. 
Evidenter, charissimi, conslringit nos ipse Deus, 
non passim reprehendere , sed intelligere dubitatlo- 
nem Moysi. Figura petra jacens, figura virga pcrcu- 
tiens , figura aqna fluens , figura et Moyses duhitsns. 
Et ibi dubitavit , ubi percussit. Hinc flicta est dnblta* 
tio Moysi , quando lignum accessit ad peiram. Jaro 
veloces praevobnt, iroo tardos patienter exspectenl; 
Dobitavit Moyses quando lignum acccssit ad pelram : 
dubitnvemnt discipuli quando viderunt Domintmi 
cmcifixum. Horam figuram gerebat Moyses. Figmn 
erat Pctri illius ter negantis. Quare Pelrus dubita- 
vit? Quia lignum petne propinquavlt. Cum mortis 81» 
genus , id est , cmcero ipsam praenontiaret Dominns »- 
ipse Petrus expavit : Absit a te , Dondne^ non erit koo 
{Matth. XVI , ^). Dubitas , quia petne imminere Tir« 
gam vides. Ideo spem suam , quam gcrebant de Do- 
niino discipoli , tunc perdidemnt : quodam modo in- 
tercepla cst, quando cmcifixum viderant, qiiando phui- 
xerant occisum. Inveniteos postresorrectionero loqueii- 
tes inler se de hac re, tristi colloquio; et tenensocukNi 
eorain ne ab eis agnoscereiur, non se auferens creden- 
tibos, sed diflerens dubitantes, se tanquaro terlium eol- 
locutorem sermoni commiscuit, et qutcsivit ab eis an- 
de loquerentur. Mirantur illi , quia solus ignoratqued 
in eo facium fuerat qui quflerebat. Tu solus^ inquiunt,. 
peregrinaris inJerusalem ?- El^commeroorant quae geata 
sint de Jesu. Et continuojam desperationis sux medul- 
ias aperiont, et vuhius niedico licet nescientes osleu- 
dunl : Nos autem, inquiunt, sperabamus quod iniUo r»- 
demptio esset Jerael {Lue. xxiv, 13-21). Ecce facU est 
dubilatio, qiiia lignum accessit ad petram : implMa 
est figura Moysi. 

5. Moyses in monle moriens , qnid adumbravit, VI- 
dcainns ol hanc : Ascende in montem, et morere, Per 



IK5 S. AUGLSTliM £PISC0P1 

mortem corporalem Moysi figurau csi mors ipsias 
dobitaiioiiis ; sed iu monte. mira mysleria ! iloc 
eerte expositum et intellectum , quanto dulcius quam 
maBna? Ad petram nata e&t dubitatio, in monte 
morlua est. Quando fuit humilis Cbrisiua in passio- 
3ie, quasi pctra jacebat ante oculos : merito in illo 
dubiiabatur, humiiitas ilia nihil magnum prxtende- 
bat. Herito ipsa bumiliute fiictus est lapis offensio- 
nb : resurrectione autcm clarificatus magnus appa- 
mit, jam mons esL Jam ergo illa dubitatio, qu» 
nau erat ad petram , io monte moriatur. Agnoscant 
di8eipuli,8aluiem suam , revocent spcm suam. Atten- 
de quemadmodum morialur illa dubiutio, attende 
quemadmodum moriatur Moyaes in monto. Non in- 
tret in terram promissionis : nobunus ibi dubiutio- 
nem ; moriatur. Ostendat nobis eani Cbristus mori. 
Trepidayit Petrus : el negavit lcr. Peira emm erat 
QbislMf. Resurreiit, mons factus est : firmavit et 
Peirum. Sed moritur dubitaiio. Quomodo moritur T 
P<fr«y ama$ me? Gordis inspector, cordis cognitor 
Siiterrogat; et vult audire quod ametur, et panim est 
aemel. kiterrogat boc , audit prope cum ta^dio ipsius 
Petri : niratur enim iiiterrogari sc a pnescio, sed 
eliam loties ioterrogari cum semel suHficcret re- 
ipondore eiiam nescienti. Sed tanquam tibi dioeret 
liomiBus « Exspecto , numerus legitlmus implea- 
tur : lerlio confiteatur per amorem {Joan. xxi, 15- 
17) , quia ter negaveral per limorem {Maiik, xxvi , 
M-74). Quod ergo IXominus toiies iBterrogabat , du- 
blutionem iUam in monte oocidebat. 

0. AdBapliimum invilai. Manu$ Mcffdcmitra Amor 
Uck Hune exienUB, nunc demum. Quid ergo, charia^ 
aimi » si paieni baec Y Non ad frauden , sed ad jucmi- 
diutem eiausa erant. Neque enim tam duleiter cape- 
lenlup, si prompu viiescerent. Respiciat ergo nego- 
tinm suum competiturus Baptismum,quem alloqui 
cmperam. Maro Rubrum Baptismus erat, populos 
transiens baptitabatur : iransitua ipse Baplismiis 
trai» acd in nube. Adliuc enim nubilabatur quod 
praMuintiabatur : adkuc occultabatnr quod promilte* 
batuF. Jam modo recessit nubcs, manifesue veriutia 
aerenitas facu est : quia recessit et velum , per quod 
kM|uebalur Moyses. Hoc velum et in templo pende- 
bnt» ne secreU templi viderentur : sed in cruoe Do« 
mini velum conscissum est , ut paterent. Veiii ergo 
ad Daptismum : iiigredere inurepidus viam per mare 
Rubrum ; noli esse de peccato praeterito tanquam de 
iEgyptio sequente sollicitus. Premebant te peccau 
tua duro onere servitulls, sed in .Agypto, in amore 
hujntsaecuK, in.peregrinationo loiiginqua; cogebanl 
te sectari opera Urrena, unquam lateres facere, ope* 
ra iutea operabaris. Premunt te peccaU , veni ^ se- 
cuma ad Baptismum : usque ad aquam liostis sequi 
l^erit , ibi morietur. Time aliquid de vita praeteriu, 
crei^ aliqoid remanaurum tuorum peccatorum , sl 
alkiais remansit iGgyptiorum. Audio voccm pigro- 
nim : Ego, inquit, de prxteritis peccatis non timeo, 
OMBia mihi in aqua sancu per Ecclcsiaa ctiam chari- 

^" Godex v.y operofrarii premente peccaio. reni. 



Utem dlmitti non duiiito ; sed tlmeo fiilttra peecaia. 
Placel ergo in iEgjpto remanere? Interim hoslcin 
praBseotem evade , qui jam te pressit , et }am subjuga- 
vit. De futuria quid tibi bostes mediuris? Quod jam 
fecisli» eui nolueris erit : quod faciurum tc puUs , 
ai volueris non erit. Sed periculoaa est via : neque 
enim eum Rubrum mare transiero, jam ero in terr.i 
promissionis : ductus est ilie popuius per longa de- 
aerU. Interim ab iEgyplo liberare. Quid ergo , puus 
defuturum tibi auxiilatorem in via , eum qiii te cruit 
de vetuaU captiviute? Novos tuos inimlcos noh eom- 
Iteacit, qui te a vetustis hosiibus liberavit? Tantnm 
intrepidus transl , intrepidus ambula , obediens esto : 
noli amaricare Moysi iili , cujus typum ille porUbat 
in bac obedleniia. Fateor, non desunt bostes. Sicut 
enim non deerant qtii sequerenturfugientes, iu non 
deerant qui impedlrent ambulantes. Prorsus, charis- 
aimi , figunc nostrae fuerunt. Interim in te non sit 
qnod contristet Moysen : noli esse aqua amara, quam 
posl mare Rubnim non potuit llle popolus bibere. 
Erat enim et ibi tcBtatio. Et tanien isU quando eve- 
niunl, quando amnricat populus, ostendiraus eis 
Cbristum, qiiae pro iUis tulerit , quomodo pro eis 
aanguinem fuderit : et mitescunt, Unquam nobis li- 
gnoin in aquam mitUntibus. Plane hostem advcraan- 
tem itineri tuo Amalecb habebis. Tunc orabat Moy- 
aes, tnnc eitendebat manos : ct ubi deponebat ma- 
nna , eonvalesebat Amalech ; ubl extendcbat manus , 
deficiebat Amalecb. Et tnae manus extentae sint, de- 
idat Amalecb tenUtor et hujus Itineris impeditor : 
eato vigil et sobrios hi orationibus , in operibus bo- 
nb, non Umen praeter Cbristnm , quia extensio llla 
manuum , Cbristi crux fuit. In ilia extenditur Apo- 
atolus, eum dicit : JfiriMfvs miM crudfixui «sl, ei ego 
mundo {Gatai, vi, 44). Ergo deflciat Amalech, vin- 
cator, et non impediat transitum populi Dei. Si di- 
mittiB manus a bono opere , a cruce Chrisii ; prxva- 
lebit Amalech. Tamcii noli omiii modo aut continuo 
te forlcm futumm puUre , aut pcniiua despcrando 
deflcere. Alternatio enim illa defeetos et fortitudinis 
In nanribna servi Dei Moysl , ibrte alternalio tua fult. 
Allquando enim in tenuiionibus deficis, sed non suc- 
enrabla. Deponebat ille paulum manus , non omniiio 
mebat. Si dicebam , Motue esi pe$ meu$; eece nneeri- 
cordia iua^ Donune, adjuuabai me {Peal. xciu, 48). Noli 
ergotimere : adestin Ittnere auxiliator, qoi in .£gypto 
non defoit liberatop. Noll timere, aggredere viam, prj^- 
snme securus. Aliquando ille deponebat manus, ali- 
quando erigebat ; umen victus est AmaVch {ExoH, 
XVII, 11-13). Rebellare potuit, superare non potuit. 
CAPUT 11.— 7. AlierapceniUntia^qumomniumeet, 
ae quoiidiana, Medicina H pacium in domitdca oratione 
de remitiendie debilie. Jgnoicendum fratri. lUque ad- 
monemurjam de altera loqui poenitentia. Triplicem 
qnippe ejus conaiderationem in sancU Scriptura essc 
proposuL llla priina competenlium est et ad Bapti- 
smum vcnire sitientium : hanc de Scriptnris sanctis 
ostendi. Est alia quippe quotidiatia. Et ubi illam 
ostcudimus poenitcntiam quotidianam? Non habco 



1557 SERMO 

ubi nelius oilflodJaii» ^iiaiii in o*aliaiM qnotidiana, 

ubi DomiBus onire nos docHil, <|uid id Palrom dica- 

mts oiteodit, el lo bis verbis posuit : DimUu nobk 

dehita no$ira^sl€Mi ii noM dimiilimiudikitmkut nosirit 

{Mauh. Ti, 12). Quae debita, liratresT Quandoquidem 

dclMta hic intelligi non possunt nisi peccata ; qiiae de- 

bita dimisit ia Baplismo, itemm utdimitut oramusT 

Certe mortuus est omnis .£gypCios qui scq«elMilur. 

Si uiiul de sequcnlibos bostibus residuum faclum eel^ 

quid oramus iil dimitlalur, nisi propter manus dei*> 

cietites «(Miira Amalecb? Dimiiie KoHt, sfcMi ei nM di^ 

miuimus, Con&lituil medicinain, firmaviipactum. Hie 

preces diclal, ibi preeanti respondet : novit qiio juro 

res ag^tur in coelo, quoniodo impclrari possint desi* 

dcraU. DimiUi visT diniilte, ait. Quid enhn habes 

quod Deo praestcs, a quo vis ut praestetur tibi? Nnnn 

quki jaiH Clirislos salvator in lerra ambulat ? Num- 

quid suseipil iHum modo in domura gaudens Zac- 

clia:ns {Lne, siv, 6)? Numquid ei hospitium et opula» 

pra^parat llartlia {Id. x, 40) T Nibil homm indiget, 

ad dexterain Patris sedet. Sed quando uni ex nummie 

meis fecitiis, mihi feei$ti$ {Matth. xxv, 40). Ilaec esi 

exteiisio manuum, sub qua defecit Amalecb. El ero«* 

gas quidcm paiiperi, qnando aliquid das esaiienti : 

(orte id quod dederis minns hal)ebts, sed in domo, 

iioB iii ceelo. Sed liic quoque in tem, qno jnbenlo 

pneslilisti, ipse supplet quod dedisti. De liac re cuin 

loqiierelar Aposloius, ait : 0iit admitnstrat $emen $e» • 

minanti^ et panem in e$cam submim$lrabit (II Cor. ix, 

10). Operarius enim Oei es, qnaiido das cgenti : se- 

iiiiiiasbicme, quod ineus a^latc. Quid ergo metuis, 

infideliSf ne in bac magna domo Untus paterlaniilias 

non paK^at opcrarium suuin? Cril el ibi, sed qiiod 

sulBciat libi. Dabit Deus necessiuti tolum, non cupi- 

ditati. Opcnro ergo intrepidus, exiende maiins, de- 

ficial Amalecb. S^ hinc» ut dixi, aliquid in domo tua 

ciim dederis, Tcl mious vides quod ibi videbas : noii 

ibj rides cun dederis, donec ileruin det Deus. Dtc 

niihi, com ignoscis de corde, qnid perdis? Cnm igno- 

Bcis ei qui peccai in te, quid niinus habebis iii corde 

100? Inde cnlm dimittis, sed nihil amittis. Imo vero 

onda qiucdam cbaritalis ibat in corde tuo, el Uo- 

qnam de vena inleriore manabat : tenes odium contra 

fratremy obtorasii fontem. Non soium crgo nihil per- 

dis, eum igooscis ; sed abuodantius irrigaris. Charilas 

non angusutur. Pooisibi lapidem offensionis, et tu tibi 

ficis angustias. Viiidical>o me, ulciscar nie , ego illi 

oslendam, ego faciam : xsliias, laboras, cui licet igno- 

scendo esse seciirum, secnrum vivere, secunim ornre. 

Nain ecce qiiid actonis es? Oraiorus es. Qtiid dicam 

quando ? Hodie oraturus es. An non es oraturus ? Ira et 

odio implctns, TindlcUm minarls : non dimittis cx corde. 

Ecce oras, ecce venit orandi hora, incipfs verba illa 

veJ audire vel dicerc. Dietis et audilis suporioribns^ 

Teiitaros es ad bonc vcrsum. Aut si non venturus, 

qiio iturus?Ne ignoscas inimico, deviabis a Chri.sto? 

Plane si in oraiione deviabis, ut nolis diccre, Dimiite 

mobisdebitu nostra; qnia noii potcs diccre, $icut et no$ 

dlnuttimus debitoribu$ no$ln$ ; nc libi cito rcs;toadear 



CCCLH. 



1535- 



lor, Sie dimillo qoomodo et to dimiuls : ergo quia 
hoc noR potes dicere, el aon tIs iJRmitfere, deriibts 
ab hoe verso, et pr.^ctermittes, ei dlces qood seqtrf'- 
lor, Ne nos poHaris induei in ientationem : ibl le ca- 
piei credttor liius, cojus qnasi faclem deviubas. Qu(u 
modo quisqoe in tIco cum occurrerit ef cul alfquid 
debet, si ad manum esl diTerticnlum, diiniitit qua 
ifoal ; ct it per aliam partem, ne faciem vidoat credi- 
loris. Hoc 10 In Isto verso te fecissc arbrtratus es : de* 
TiUsti dicere, Dimitle, siciit ego dimiiio ; ne sic dl. 
mtlterct, id est non dimitierel, quia noii diniittis; el 
Roluisli dicerc, doviuns faciem crediioris. Quem de-^ 
TiUs? quis deTitas? Quo ibis, ubi tu esse possls et 
ille noR esae? Dicturus es, Quo abibo a $phitu tuo f 
et a facie lua quo fngiam ? Si aseendero in ctelum^ tu ii' 
Uc e$; si descendero in infemum, ade$, Quantum po- 
lest a Cbristo debitor fiigere, qnam ut cat in iiifer- 
niim?Adcst isto creditor et ibi. Quid fuclurus es, 
oisi qnod scquitur? Si a$sump$ero penna$ mea$ in <//- 
rectttf^i, et volavero m extrema mari$ {P$nL cxxxviii« 
7-9) : id cst, spc mea finem STcnli mcditahor, in 
prseceptis luis yivain, duabns alis chnrilatis attollnr. 
Iinplc ergo duas alas charitatis. Dilige proximnni 
sicnt tc ipsiim; et noil tencas odiuro, undc fiigias 
creditorem. 

CAPUT IH. — 8. Tertium genwt poenitentias lu- 
ciuo$eB^ pro mortiferi$ peccati$. De$pcratione venim 
onima $tiffocalur. ResUt pcenitcntia» tertium gcnus, 
uiide aliquid broviicr dicam, nt adjnvanle Domiiio 
pi-oposiu cl promissa persolvam. Est pocnitciitia 
gravior atque luctnoslor, in qua propric vocanlur in 
Ecclesia pcenitentes, rcmoti etiam a Sacramenio alta- 
ris parlicipandi, ne accipiendo indigne, jndicium sibi 
manducent el bibant. Illa ergo pQeniientia luctuosa 
est. Grave vnlnus est : aduUerinm fortc commissum 
csl, forte liomicidinm, forte aliqnod sacrilcgium; 
gravis res, grate Tulnns, lethale, mortifemm : sed 
omnipolens medicus. Jam post siiggestionem facti et 
delectationem et consensionein et perpetrationem, 
qiiasi qnatridnamis moHuus putet : scd nec ipsom 
Dominos deseruit, sed clamavit, Laxare, prodi foras. 
Cessit Toci misericordix moles sepnltnrse : cossit 
mors Tilx, cessil infcrnus supemo. Elevalns cst La- 
zarus, processit de tumulo : ct ligatus erat, sicui 
snnt homines in confessione peccati agentes pceni- 
lentiam. Jam processerunt a morte : nam non conft- 
terentur, nisi procederent. Ipsnm confitcriy ab oc- 
culto et a tenebroso procetlcre est. Sed quid Dominns 
Eciiesia* sute? Qtta $oherili$, inqnit, in terra, $oiuta 
eruni et in calo {Matth. xriii, 18). Proinde Lazaro 
procedente, qnia implevit Dominus misericordix sn.'e 
bonnm, perdocere ad confessioncm mortuum laten- 
tcm, putentem ; jam cxtcra implet Ecclesi:c minislc- 
rium : SoMte itlum, et $inite abire {Joan. :ki, 3D-44). 
Sed, charissimi, hoc gcniis poenitcntix nemo sibi 
proponat, ad hoc geniis nemo se praeparet : umen si 
forte conllgerit, ncmo desperet. Jndam traditoreni 
non lam sccliis qnod comtnisrt, quam indiilgentia 
dcspcratio fccil penitus inlcrirc. Non erat dignus mi**' 



1559 S. AUGIJSTINI EHSGOPl 

•ericordla, idao ei nou CulsH luHien iu corde, ut ad 
cju» iDdalgentiaiii conciirrerei qnem tradiderat, sicuC 
jOi qui eum cruciQiLerant ; sed desperando se occidil» 
el laqneo suspendit se» soffocavit se. Quod fecit in 
corpore suo, hoc factum est in anima ipsius. Spiriios 
cnim diciiur etiam iste ventus aeris liujui. Quomodo 
ergo qui sibi collum iigant» inde se occidunC, quia 
uon ad eos intrat spiritus acris liujus : sic illi qni de- 
sperant de indulgeniia Dei, ipsa despcratione intus se 
sufTocant, ut eos Spiritus sanctus visitare non possil. 
9. Conlra Paganoi poautentitB jMmitfttofw peccandi 
ticentiam dari suggitlante$. Soient inde Cliristianis Pa- 
gani iusultare de pasnitentia quse instituta est in Eo- 
desia : et contra nonnullas liaireses tenuit Ecclesia 
Gttliolica istam veriiatem de pcenitentia agenda. Fue- 
mnt enim qui dicerent, quibusdam peccatis non esse 
dandam poeiiitentiam ; et exclusi sunt de Ecclesia, et 
kxretlci faeti sunt. In quibuscumque peccatis non. 
perdit viscera pia maler Ecdesia. Ergo solent indo 
etiam Pagani quasi insultarc nobis, nescientes quid 
loquaiitur; quia ad verbum Dei, quod linguas infan- 
lium facit disertas, nondum pervenerunt. Vos, in- 
quiuntf faciils ut peccent homines, cum illis promit- 
litis veniam, si cgerint poeiHtentiara. Dissolutio est 
isla, non admoniiio. In hanc sententiam cxaggerant 
Tcrba, quanla quisque potest ; lingua vel sonanti, vel 
titobantiy uon taccnt : tamen et quando eis loquimur, 
etsi vincantur, non consentiunt. Tamen qaomodo 
\incanlur, breviter accipiat Cbaritas vestra, quia Do- 
mini niisericordia toium optime constituit in Ecclesia 
sna. Dicunt nos dare peccatis licentiam, quia por- 
lum p(rniteDtiae pollicemur. Si clauderetur adilns poe- 
niteiitiae, nonne iile peccator tanto magis adderet 
peccata pcccatis, qoanlo magis sibl desperaret igno- 
sci? Diceret enim sibi : Ecce peccavi, ecce scelus adr 
misi, jam mibi veniae nullus est locus ; peenitentia in- 
fructuosa est, damnandus sum : quare jam non vivo 
lU volo? Quia ibi non invenio charitatGm, liic saltem 
pascam cupiditatem. Quare enim me abstineam ? Ibi 
mihi locus omnis clausus est, bic quidquid non fe- 
cero, perdo ; quia vita quae posl hane futurt est, non 
milii dabilur.Quare ergo non scrvio libidinibus meis» 
iit eas impleam et saturem, et laciam quidquid non 
licet, sed libet? Diceretur ei fortassis : Sed miser ca- 
pieris, accusaberis, torqueberis, punieris. Sciunt ista 
homiiics mali ab honiiuibus dici, et inter Iiomines 
servari ; atiendunt muiios male et scelerate viventes 
impuiiita hahere peccata : occidtare possunt, redi- 
mere qux occultare non possiHit ; redimere usque in 
seneciulem vitam lascivam, blasphemam, sacrile- 
gain, perditam. Enumerant sibi : Quid?'ille qui tanta 
fticit, non senex mortuus est^? Numqnid attendis 
ideoillum peccatoremct sceleratum senem mortuum, 
ut ostenderet in illo Dcus patientiam, exspeotans pcs- 
niteniiam ? Unde Apostolus dicit : Ignoroi qma patien' 



I5G0 
lia Dei ad pmnitentiam u addudtf ///« mdem eeew 
dmm durmam eerdit euiete&r impeeniteni, thesanriMth' 
wit tUn iram in dieirteet reveiatiomi juiti judicii Dei^ 
fnt reddet uniemque eecundum opera eua (Aom. n, 
4-6). Opus est ergo ut bic timor menCes possideat. 
opos e9t ot ille qui peccare non vult, praesentem 
Deum sibi cogitet, non in poblico solum, sed etlam 
la domo ; non in-domo solum, sed ec iii cubiculo, ifi 
nocte, in lecto suo, in corde soo. Ergo si tuleris 
portura pcenitentix, desperatione augebunC pec- 
cala. Ecce nihil (a) dicunC illi, qui putant ideo au- 
geri peccata, quia portos pfleniteotiae in christiana 
fide proponitur. Quid ergo? Deus, ne per illam spem 
indulgentiae rursos augerentor peccata, non dehinc 
providere debuit? Quomodo enlm providit ne despe- 
rando aogeantor, slc providere deboit ne sperando 
augeantur. Qoomodo enim revera auget peccata qui 
desperaverit, sic potest augere pcccata et qui venlam' 
spertverit : ut dicat sibi, Faciam quod volo, Deus 
bonos est, qnando me convertcro, ignoscet mltii. Ita 
plane dic tibi, Quando me convertero, ignoscet milii x 
si crastinus dies cerius est tibi. Nonne ad lioc te ad- 
moneC Scriptura, dicens : Ne tardei eonverti ad Do' 
mnum^ neque dtfferai de die in diem ; subilo enim VC" 
niei bra ejui, et m tempore vindictee diiperdet te (Ec- 
c/l. V, 8 el 9) ? Ecce ad utnimque vigilavit pro nobis 
providentia Dei. Ne desperando augetmos peccata, 
propositus esc pceniientiaB portns : rorsos ne spa* 
rando aogeamos, datos esC diet oKNrtis incerCos. 

SERMO GCaill * (b). 
Jn die oetavarum Infantium : quoi exkoriatur verbh 
Peiri apoitoli, Depositi ergo omni malltia, etc, (c), 
CAPUT PRIMUM. — 1. Baplixatoi exhortatur. /n- 
noeentia morumretinenda. Bumlitai iectanda. Omnxum 
qoidem aures eC mentes, qoos cura noslra complecti- 
tor, solliciti pastoris sermo compellat : veromtamen 
ad vos proprie nunc dirigitor,qaorom reccns infantia 
spnritoalis generationis Sacramentomm cunabolis in- 
signitor. Vobis enim maxime per apostolom Petriim 
sicdivinomblanditur eloqulum : Depoeita ergo, liiqiiil, 
omtd maHtia et omni dolo et adulaiione et invidia et 

• 

detractione^ tanquam modo nati infantei rationnbile et 
innoeem lae eoncupiicite ; ut in itlo craeatit in sa/v- 
tem,iigustaitii quoniam dutcii eH Dominui ( I Petr. if, 
i-3). Proinde quia gustastis, nos tesCes sumus : nos 
vobis banc soavitatem nutricis ofRcio mlnistravimus. 
Agite itaque admoniti sanctae iiistar infantiae , depo- 
nite malitiam, dolum, adulationem et invidiam cC 
detractionem. Hanc innocentiam sic tenere dcbetis , 
oteam crescendo non amittacis. Qoid est raalitia^ 



> sic victorinns Ms. At Am. et cr., oeeutlare poaunt ;qwB 
eccuUavere, tum poauM rediirere, Uiqueinsenectutem tttee, 
ituciviai^ btatp^imiai, iocritegia perdita enumerant ubi, 
Uvr iti$ qui tanta fecU icnex mortuui estff^ec mulio mclius 
iov. 



* Reoognitussd dnos d. eCdnos r.ad gr. rm. Aik Br. Par. 

LOf. 

a) JNKtBf mihi. 

Alias, 90 ioter Horoilias 2S0. 
In PossidU mdlcolo, cap. 8, notantnr sermones t de 
octavanun In&ntium duo : • ac .nirsniny cap. iO» t de 
eodavis inianliam tractatus duo. • Honc isti diei assignant 
manoscripti orones. Pertinet ad priores annos Augitttini, 
ot ex stilo patct, qui piane idem cst ac semionis 316, ba- 
bili paulo post susceptum ab ipso jpresbyteraluro. ac(jid 
vohienuit verlinus et vindlogus, stiu discrepanltaffl oppo> 
nemes, sed iinuicrilo. 



LOf. 

(a)FOi 

F 

«meoct 



,5b! SEnMO 

Bisi nc»cendi anor? Quid esl dolus , nisi aliud sgere 
d aliad sinulareTQuid est aduUtio, nisi fallaei laude 
teduelio? Quid est iiividm , nisi odium feticitatis 
alieMc? Qotd esldelraciio, nisi merdacior, quam ve- 
racior re^hensio? Malitia inaio delecialur aiieno : 
Imdentla et bono crucntur alieno : dolus duplicat 
€or : adsfaitio duplieat lingoam : dctractio Tulnerat 
faoam. HaJQS autem Testrse innocenlia sanctiutis , 
4«oniam fllia est charitatis, non gaudet tuper iniqui- 
lofe, congoMdet tmtem veritaH (I Cor, im, 6). Simplex 
■I eolumba , et sic astuta at serpens (Maitk. x, IG) » 
Bon sladio nocendi, sed nocentem cavendi. 

CAPUT II.— Ad btnc yos eihortor. Talium at enim 
reguumcwiamm (Maith.xix, 14), bumiliom scilieet» 
boc est, spiritualitcr parvulorum. Non contemnatis , 
Bon abborreatis. Magoonim est isu pusillitos. Super* 
Ma vero fiillax inflrmorum est magnitado ; quae ubl 
■lentem poasederit, eiigendo dejieit, inflando eva- 
cuat , distendendo dissipat. Hamilis esse non potesl 
noceos , soperbus esse non potest innecens. Humi- 
litatem illam loquor, qua non vult peritoris rcbus 
excellcre , sed aetemum aliquid veraciter cogitat, quo 
Don sais viribas, sed adjuta pervcnial ^ Haec malum 
cujiisquam velle non potest, quo nequaquam bonum 
ejos aagetor. Porro autem superbia conlinuo parit 
invidiam. Qiiis vero sit invidus, qui non ei malum 
vdit, cojos bono cmciatur ? Ergo et invidia parit con- 
seqoent»' malitiam : unde procedit el dolus et adu- 
htio et detractio , el omne opus malum, quod pati 
nolisabalio. Pia itaque bnmiiiute servaU, qu» in 
Scripturis sanctis sancU probatur inrantia , secnri 
eritis dc immofUliUte bealorum • : Tatium ettenim 
re§mum etBUnumi' 

S. Ergm Deum umUa mamme mvandd innoeentur, 
In JtraeUtk daUi kaptiMtit figura vitts christiame. 
Porro qui superbos in homines non est, molto maxime 
adveraos Demn oontamax esse non debet : quoniam 
si Do» esl alicoi foeieDdum quod quisqne ab aKo pati 
non vuk, elBullos bominum vull inobedientem pati 
eum qui suo juri snbditus fuerit ; quanto magis ca- 
veodum est, ne iD Deum qnisquam taiis exisut , qua- 
lem in se existere bominem non vult? 

CAPUT III. — Fallunl proinde animas suars qur 
sofficeK existimanl, si quod sibi fieri noluiit, nuHi 
bominum raciant, seseque viia luxuriosa ila corrum- 
punt, ui Deo facere eooenlur quod sibi ab homine 
ficri Dolunt. Neque enim volunl a quoqnam pervertt 
domum suam, qui in se ipsb domum Dei miserabiH 
cxciute pcrverlunt, surdi adversus Apostolum cla- 
mantem, Neteitit^ quia templum Dei estis , et Spiritus 
Dd hMtai m tobitJ Si quis autem Umplum Dei cor- 
rumpit, ewrumpet illum Deus. Templum enim Dei 
sanctum esi, quod estis vos ( I Cor. iii, 46 eH7). Nerao 
se (allal. Qaid ergo se puiant servarc circa alios ho- 
niines innocentiam siiam, cum sibi iu noceant, ut 
Deo careanl habiutore, et puniantur uHore? Hinc 

* KdHi, sed aHems ad vilm perveniat. Fincndanlur ad 
manuacriptas. 

* }t3.tbonarwni 



ccctra. i«M>^ 

etiam fit ut per noxias voIupUles lapsl ct effbsi , 
non soluni templa J>ci esse desinant, verum etiain 
rtiinoe fianit , in qiiibus habitant mafa cTsemoiiia , 
qnibus supplicare , et quae colere incipiunt : fiunfque 
illis, ut dictum est, posteriora deteriora prioribus (Imc, 
XI, 36). Unde vos semine immorUli regeneratos, sicut 
supcrius propter malitiosas nocendi cupidiiates, qui- 
bus fit homioibus quod oderunt, iu postea propier 
tur]^ et illicius cornis delecutiones et nefaria sa- 
crilegia , quibus homines nocere bominibus non vi- 
dentur, non eis faciendo quod nolunt, sed Deo non 
obcdiendo cui cuncU sunt subdita , ipsi dominormn 
Domlno faciuiil quod sibi a servulis suis fieri nolunt, 
idem ipse aposlolus Petrus alloquitur , dicens : Chri* 
sto ergo passo per carnem^ et vos eadem cogilatione 
armamini. 

CAPUT IV. — Quta qui mortuus est came , demil 
peccare^ ul jam non hominum desideriisy sed voluntate 
Dei reiiquum in carne iivat, Sufficit enim prateritum 
tempus votuntates gentium consummasse in liMinibuSr 
et voluptalibus^ H comessalionibus^ potatione et nefandis 
idobrum servitutibus (I PeUr. iv, 1-5). SiifQcit eiiini 
pnetcrilum tempus luteis operibos peccatorum , taii- 
qtiam ifigyptiorum dominalioiii servisse. Jam mare 
Rubrum, Baptisma scilicet Christi sanguine conse- 
craliim, verum dojecit Pharaonem, i£gypiios inier- 
emit ^ : nihil de peccatis praeteritis Unquam de inse- 
qiientibus a tcrgo hostibiis formidelis. De caBtero co- 
giute vilae hujus eremum permeare, el ad lerram 
promissioiiis, supernam Jerusalera, terram viventium 
pervcnire : ne vcrbi Dei contemptu Unquam manna 
f^stidTio, corda veslra velut ora iDteriora deslpiant ; 
ne cibos concupisccntes iEgyptios de alimeotis coe- 
lestibus murmuretis : ne fornicemini , sicut quidam 
illorum rornicati sunt ; et ne tenletis Christum, sicul 
quidam illorum tenUverunt. Si vobis fidem Gcntiliura 
sitientibus amaritudo aliqua resistentium,.veliil aqiia- 
rum illarum- quas Israel non potuil bibere , occur- 
rerit; imilala Domini patientia, velut injecto crucis 
ligna dulceseaiit. Si tenUtio scrpentina momorde- 
rit ; conspccU illius exaluiione serpentis, unquaia. 
morlis in carne Domini victae atque iriumphatx , 
eodem crucis medicamento saneiur. Si adversarius' 
Amalechiu iter intercludere aique impedire conabi- 
tur , perseverantissima extensione brachiorum cjus- 
dem crucis indicio superetur. Veri et germani estote 
christiani : nolite imiuri nomine christianos, opere 
vacnos *. lierum dico, et saipe dicendum est : Su/ficii 
prteteritum Umpus volunta(es gentium consummasu. 
DclesUmini et aversamini canes conversos ad vomi^ 
lum suum : detesumini el aversamini mundaum et 
vacantem domum, quo nequiorcs alii spiritus septem 
adducuntur, ut sinfnovissima homhiis pejora, quam 
erant prima. Vos vestrum mundalorem tenele habi- 
lalorem. Pnecipientes enim rogamus ne in vaeuum 
gratiam Dei redpiatis (U Cor. vi, 1). Suficit enim prm- 

» sic Mss. At editi , coruecratum vos trqfecit^f «^jf- 
n/toj, cte. 
« Efiili, vatws. At MiB., vasuoh 



4565 



8. AUGUSTLNI EriSCOPi 



im 



teritum (empuB wluntates genltum comummaiie. Au- 
dileel aposlolum Paulum : Humanumdico propier tn- 
fmulatem eamU vestras. Sicut enim exhlbuislismembra 
testra sermre immundilia et initiuUaii ad injuslitiam : 
tie nunc exhibete membra vestra servire juttitia: in san- 
eHficationem (Rom, m, 19). 

SERMO CCCLIV (a). 
Ad Comtioentes kabitus : tfuo eos prinmm adversus ob- 

ireelatores et invidos corrobonU^ tum deinde superbiam 

caverejubet (b). 

CAPUT PRIMUM. — I. Chrisli membrn in mundi 
odium , vti prcedixit ipie , necesse est incurrqnt. Iloc 
adinonuil Dominns, cum Evangdium legerelur, 
quoniam qui credil in eum , credil in illum qui eum 
misit {Jonn. xii , U). Missum essc ad nos Saivatorem 
miiudi, fiiles verissiina lencl : qnoniam Clirislum ipsfl 
prrrdical Clirislns, lioc esl corpns Clirisli lolo orbe 
diffusnm. In cnclis enim illc eral , cl strvienli in terra 
pcrscculori diccb.a, Quid me persequcrii [Act. ix, i)? 
Ubi Dominus sic cxpressil ct bic se esse in nobis. Sic 
lolus crcscit : quia quemailmodum ille in nobis esl 
bic , sic cl nos ibi in illo sumus. Hoc facit compago 
cliarilatis. Ipse qui caput noslrum , Salvaior est cor- 
poris sni. Prjcdical crgo Clirislus ChrisUim , prxdicat 
corpus capul suum , ct tuelur caput corpus suum. Et 
Ideo nos mundus odit , sicul ab ipso Domino audivi- 
miis {Joan. xv , 18-21). Non enim Apostolis hoc dice- 
bai paucis, quod odisscl eos mundus; el quia gaudere 
dcbcrenl , cum eis delrahercnt bomines et dicerent 
omnia mala adversum eos , quia propter bac merces 
eorum major cssct in ccbWs (Matth. v, 11 , U) ; non 
eis solis dixK Dominiis, cum hxc dixit : sed dixit uni- 
▼crso corpori suo , dixit omnibus membrls suis. Qui- 
cnmquc in corporc ejus et membrum ejns esse volue- 
rit , non mirctur qnia odit enm mundus. 

2. Membra C/iristi non sotum eos qui foris, sed quos- 
dam etiam intus patiunlur immicos. Corporis auiem 
cJMS sacramenlum multi accipiunt : sed non omncs 
qni accipiunt sacramentum , habituri sunt apud eum 
etiam locuro promissum membris ejus. Pene quidem 
sacramentum omnes corpus ejus dicunt ^^quia omncs 
in pascuis ejus simul pascunt : sed venturus est qul 
dlvidat , et alios ponat ad dexteram , alios ad siiii- 
gtram.Et ntraquc pars dictura est, Dondne^ Domine; 
quando le mdimuSf et mirdstravimns tibi f vel , Domine , 
quando te vidimus^ et non nmistrammus tibi? Pars ulra- 
que dictura est : uni tamcn dicet , Venile , benedicti 
Patris mei, percipite regnum; alteri, Ite in ignem ceter- 
nwUyqui prmparalus est diabolo et angetis ejut (Mallh. 

XXV, 51-11). 
CAPUT II. — Non ergo solos Inimicos nostros de- 

' FossatensiA velus oodex, sacranmtum quidem pene 
omnes gentes aicunt corpus ejus. sic etlam Floriaceusis, omia- 
so laQlum vocabolo, gentes. caeteri fere manuscripti ab edl- 
tis uil dUferunt nisi transpositioae particulae, boc modo: 
rene sacramentum quidetn onmes corpus ejus dicunt. 

* Recogniius ad tros bn. ad qualuor d. ad a. cb. f ft. g. 
Ir. m. pr. rm. vd. cl ad Am. Fj. Par. Lov. 

(n) Alias, dc Tcrbis Domini 53. 

{b) Flonis « sernioucm de verhis Dowimi at^pcUal adl 
Gcr. \\u et iiQ. 



putare dcbemna, charissiml, quicamque bona con- 
scientia Christi membra aumut ; non solos eoa inimi- 
cos Dostros putare debcrous , qui apcrte foris sunt. 
Multo enim pejores sunt qui inlus videntiir , et furis 
sunt. Aroant enim roundum ; et ideo mali sunl. Et 
quidem de nobis ea sentiunt , qaae ipsi diligtint , ei in 
bujus mundi quasi progperitatibus quibos ingemisci- 
raus , invident nobis. Ibi nos fdiees putant, ubl nos 
periclitamur. Felicitatcm vero noslram iniernam nec 
noveruiit ; quia non gustavemnt. Quia vero quidquid 
nobis tcinporalitcr muiidus arridet, magis est pcricu- 
liim, quam ornamentum nostnim, nesciunt; quia iata 
dislinguere gnudia non noverunt. 

5. Coii/tft«nltum tocus exceltentior in Ctmsli eorBore. 
Continenlia ipsorum ab invidis mordeiur , ut probetur. 
MaU boms necessarii. Uiide borlamur Chariutem ve« 
siram , maxime quia vos videmus frequentius conve> 
nisse , qui propositum altius habetis , id est , in ipso 
corpore Cbristi exejus miinere, non meritis vastria, 
ezcellenliorem locum lcnetis, habentes conscientiam * 
qus a Dco donata est Nam et ipsa malts et invidis 
nostris in suspicioncm veuit. M hoc lamen mordclur, 
ut probctur. Si enim in ipsius continenti» professioiie 
laudes quu?rimus bominum, deficimus reprebensioni- 
bus bominum. Cum sis castus servus Dei , ecce ic 
mundus suspic.niur forsitan impudicum , et mordet, et 
rcprehendit, et libenter in tuis detraciionibus iuimo- 
ratur ; malevobe quippe animse quasi dulciter sapit , 
quod pessime suspicaiur ; tu autem si proptcr laiidcs 
humanas conlinentiam suscipero voluisii, reprebcih 
siouibus liumanis defccisti, et loium quod tibi propo- 
sueras * perdidisti. 

CAPUT III. — Porro aiitem si nosti diccre curo 
Apostolo, Gloria nostra Inecest , testimmdum conseien* 
tias nostros (II Cor. i, li); non soluro tibi reprehensio- 
nibus mercedero non roinuit, aed et facit aropliorem. 
Tu taroen pro illo ora, ne tua mercede moriatur. Nam 
et hinc probamur, cliarissimi, qnia si non haberemus 
9)imico8 , non essent pro qoibus orarcmus ex prae- 
cepto Domini nostri dicentia, Ditigite inimicos vestros^ 
el orati pro eis qni vos oderunt (Mailh. t, 44). Unde 
probamus , unde cor nostruro bilerrogamus , utriiro 
hoc faccre valeamiis, si nullum inimicum, nullum re- 
prebcnsorem , nullum detractorem » nnlluro maledi- 
curo experiamur? Vidctis ergo quia et mali necessarii 
siint boiiis. In fomace quodaro modo auriflcis siiiniis , 
hoc est, in hoc mundo. Si aururo non es, simul ardcs. 
.Si aururo es , palea tua csi malus. Si et lu palca es , 
simul eriiis fiunus. 

CAPUT IV. -^ 4. In ChrisU corpore non soU eonU^ 
uenteSt sed etiam conjugaU locum habent. Conjugati Aii- 
mites superbis conUnenUbus meliores. Vemmtamen pri* 
mum id noveritis , charissimi , in corpore Chrisli cx- 
ccllentiora menibra essc non sola. Est enim conjiigalis 
vita landabilis , et habet in corpore Chrisli lociim 
siium : sicut et in nostro corpore non ea sola habeiit 
locum , qux cxccllentius locala sunt , sicut seiistts in 

« Konc , coiinuetuunji. — Ap^id Er. l.ugd. ven. 1 5C/Vii- 
Uan. M. 



IS65 SEIIMO 

fKie ssperiorcm cm^porls partcm occuirnveruiil ; sed 
■i» pedcs portareiil, quidquid subliuic est in terra ja- 
cerel. Unde Apostolus dicit : Et qHis inhonesta wnt 
aosira, nu^i n§ceMsaria tunt. Dcus tmperamt corpfu, 
« ntm es$ent idsmriB in corpore (I Cor. xii > 25-25). 
^OYimu* autem membra Cbristi , qua: conjugalem 
agufU ▼'iam, si membra Christi stnit, id cst, si fidcles 
Mmt , sl futurum sxculuin vel spcrant , vel eispe- 
eunl 9 si nomnt quarc sigmim Cbrititl porlcnl , sietH 
BoviinBs qiiod bonorcm deferont tobis; novimus quod 
Meiioresesse vosjudicaniyquam ipsi sunt. Scd quaiw 
tni vos ilii boDorant, lantnm et yos mutuam honori- 
iccniiam eis pncstare dclietis. Si cnim est in Tobls 
sanciitas, Umete ne pcrdaiis eam. Undc? Pcr stipcr- 
bbm. Aliter perit sanctitas casti , si adulter roerit ; 
aliter perit, si saperbus ftat. Ct audeo dicere , conju- 
falem agentes viiam, si tenent homilitalem^ superbis 
rastts meliores sunt. Coiisideret enim Charitas Ycstra 
q«o<l dico : diabolum altendile, nnmquid ei in jiidicio 
Dei objiciciidam est adulicrium aut rornicntio? Niliil 
horum facit, qui non babct carncm. Sola eiim siiper- 
bia et tnYidia roittit in ignem x*tcriium. 

CAPUT V. — 5. Superbla invidice maler, Agnes 
mrgo et Crispina muUer^ ambas marltjres. Conlinens co- 
fjl£f quid nbi desit , non qnid adiit. Scrvo ergo Dei 
coi subrepserit superbla, continuo ibi est et invidia. 
Mon potest soperbus esse nou iiividus. Invidia filia 
eit superbix : sed ista mater nescit esse sterilis ; ubi 
iKrit, continao parit. !Jt antem non sit in vobis, hoc 
cogitate, persecationls tempore non solam Agnen 
Atee coronatam virginem , scd et Crispinam mulie- 
rem : et forte , quod non dubikitur , aliqui tunc de 
coDtineDtibos defeceront , et roulti de conjugatis pu- 
gnavenint, atque Yicemnt.Unde non frustra dicit Apo- 
stulos omnibus membris Qiristi : AUer alterum e^sti" 
wumtes superiorem »bi, et honore muttio pranenientes 
iFlttUpp. n» S« et Bmu. iii, 10). Ilacc etcnim si cogi* 
letis, non eritis apud yos mngni. Magis enim cogitare 
dcbetis quid vobis desit, quam qoid vobis adsit. Quod 
babes, eave ne perdas : quod nondum babes, supplica 
01 babeas. in qoantis sis ralnor, tibi cogitandum cst ; 
Don in qiiantis sis m:^or. Si eiiim cogiias quantum 
pnccessisti alterum , time tomorom. Si veco cogitas 
qiiantnm tibi adbuc deest , ingemiscis ; et cum inge- 
Diiscis , eoraris» bumilis eris, Uitior ambulabiSy oon 
pRccipitaberis» non inflaberis. 

CAPUT YI. — 6. Charitas sectanda^ ut vitetur inftatio. 
Swperbia tpdd esl^et cur parit inpidiam. An fugienda 
saeniia^ ne infiet, Et utinain j^ssiiit omnes de una 
diantate cogltare. Sola est enim qus et vincitomiiia, 
et stne qoa nilul Yalent oinnia , et qwe ubicumque 
iKrit trabit ad se omnia. Ipsa est qvas non amulatur. 
Quaerift eaasam ? Attende qood seqwtur : Non infiatur 
( I Cor. xui» 4). Prior est in Yltiis superbia , ut dicere 
esperam , deinde invidia. Non enim InYidin peperit 
superiiiam, sed superbia peperit inYidiam. Non enim 
invtdet, nisi amor excelletiti». Amor excellentirt*, su- 
perbia vocatur. Ccm ergo in ordine prior sit superbia, 
lequatur autem invidia ; Apostolus iii laudibus cbnri- 



GCCLIV. 



f565 



tatis nolutt diccrd prius, Ifoti fn/Toltfr ; ct postea, Kon 
eemulatur : sed prius.dixit, fion amulatur ; posien, 
Non infiatur. Quare bocT Quia cum dixissct , Non 
ennulatur , quasi qna*situnis cras causam , qunre iion 
«mulatur ; subdidit , Non inflatur, Ergo si ideo non 
smulatur, quia non infiatur ; si inflaretur , a^mulare- 
tur. Hoc in Yobis crescat , et aniina solidalur , quia 
non inflatur. Scientia , ait Apostoios , tnflat, Qiiid 
ergo? scientiain fugerc debetis, et elecluri estis iiibil 
scire polius quam iiinari ? Uiquid Yobis loquitnur, si 
melior est ignorantia qunm scicnlia? utqitid vobis 
dispuiarous? ulquid ista distinguimus? ulquid quod 
nostis admonemus, quod non nostis inferimus, si 
scicntia cavenda esl, nc iiiflet? Ergo amate scicntiam, 
sed anteponite chnrilatem. Scientia si sola sil, inflat. 
Quia vero charitas cedi/icat (I Cor, viii, i ), non permiltit 
sciciitiam inflari. Ibi crgo inflat scientia, ubi cbarilas 
non xdificnt : ubi aulein a^dificat , solidaia est. Noii 
csl ibi inflaiio, ubi petra est rundanientum. 

CAPUT Yll. — 7. Slimulus camis Apottolo datus, 
ne iuperbiret, Exaudiri optemus^ non ad voluntalem, ted 
ad saniiatem, jEterna quomodo petenda^ quomodo tem' 
poralia. Quanlum aulem tentat inflatio, lioc est, 
elatio, ut propler boc vitium ' eiiam tanius ille Apo- 
stolus apposilum sibi csse dicerel stimulum carnis , 
angelum salana;, a quo colnpliizaretur? Qoi colaphi- 
satur y capul ejus tundltur , ne erigatur : nam et ibi 
de scientia melus crat inflationis, boc est elaiionis. 
Ait enim : In magnitudine revelalionum mearum ne 
extoUar, Ibi ergo meluenda erat elatio, ubi magnarum 
rerum erat revelaiio : c Iii magnitudine revclationum 
€ mearum ne extollar, daius cst mibi stimulus camis 
c mc», angelus 8;itanac, qui me colapbizel. Propter 

< quod ter Domiiium rogavi, ut auferret eum a me : 

< et dixit mihi, Suflicit tibi gratia mea ; nam virtus in 
f infirmitate perficilur > (II Cor. xii, 7-9). Petitaeger, 
ut quod ad sakiiem appouit medicas , cum volueril 
rgrotus aufemiur. Medicus dicit : Non; mordet, sed 
sanat. Tu dicis : ToI!e quod mordet. Medicus dicit : 
Non tollo, quia sanat. Tu ad medicum quare Yenisti 1 
Sanari, an molcstiam iion p3ti?Non ergo ezaudivil 
Doininus Paulum ad voluntatem , quia exaudivit ad 
sanitalem. Nam non est magtmm^ cxaudiri a Deo ad 
Yoluntatem ; non est magnom. Ne putetis magnui» 
esse boc, quando quisqiie orat, pro magno, si oxau^ 
ditur. Quxrc quid orat , quxre in quo exaudiatur. 
Nam non babeaiis pro magno , exaudiri ad Yolun» 
tatcm : liabete pro magno , exaudiri ad utilitatenu 
Ad Yoiuniaiem eliain da^mones exaiiditi sunt , et ad 
porcos quos pctierant, ire permissi sunt (Matik. viii , 
51, 32). Ad Yoluatatem etiam priiiceps corum exaii- 
ditus est diabolus; a quo petilus Job tentandua non 
est negatus, ut esset ille probatus, iste confusus {Jub 
letu), Ad volimuiem etiam Israciitae exauditi sunt; 
et cum adbuc eibus esset in ore ipsorum, nostis quu: 

* sic melioris notx Mss. At Lov.: Qtiando autem tentat m- 
flatio, Iwc esl elatio? lliqne nbi el quando charitas dee>t, 
Nam propter Itoc itiit«nt, elc. Fxlili c^ileri oosiris mauuscri- 
ptis cooscuiiuut, iiisi quod pio, ouMV.um; ha))e:it, Quajui(K 



15^ 



coniecuti sant (xYmiii. xi). Nolite ergo pro magno habe- 
re, eiandiri ad Toluntatem. Aliquando Dcus iraius dat 
quod petis, et Deus propiiius ucgat quod peiis. Gum 
Tero ea quae Dcus Inudat, qux Deus prsecipit , quaR 
Deus ID ftituro sseculo promiltit, ab illo petitis; 
accuri petite, et incumbKe, quantum potestis, oralio- 
nibus, ni sumatis. Illa enim propitio Deo concedun- 
tur : ilb ejus non ira , sed misericordia largiuntnr. 
Qunndo autem petitis tcmpomlia, cnm modo petite» 
cum limorepetite : illi commiltite, ut si prosunt, det; 
si scit obesse , non det. Quid anlem obsit , quid pro- 
ait, medicus novit, non spgrotus. 

CAP13T VIII. — 8. Conlra cantinentes superbos. 
Simt ergo continentes humilcs , sunt superbi. Non 
Bibi promiltnnt superbi regnum Dei. Gxcellcntior lo- 
cns est, quo ducit coutincntin : scd qui se exaltatf hvr 
miUabitur{Lue. xiv, il). Quid qiiaeris celsiorem locum 
appeiilu ceUitudinis, qucm potes apprehcndere re- 
tentione humilitutis ? Si extollis te, Deus dejicit te : si 
tu dejicis te, Deus elcvat le. Sententia Domini est : nec 
addi aliqnid , nec detnihi potest. Usque adeo autem 
continentes homines plerumque superbiunt , ut non 
solum quibuscunique homiuibiis , sed etiam parenti-* 
bus iugrati sint, et adversus parentes extollantur. 
Qnare? Qnia illi genuerunt , isti nuptias contempse- 
runt. Unde ingrati essent qui nuptias conlempsissent, 
nis! illi gennissent? Sed melior est filius pnire sno 
conjugnto, quia ipse non duxit uxorem : et melior est 
Alia matre sua maritata , quia ipsa non quxsivit vi- 
rum. Si superbiory nullo modo melior : si melior, 
sine dubitalione hnmilior. Sl vis te invenire melio- 
rem, interroga animnm tuam, si vides ibi inflntionem. 
Ubi inflatio est, inanitas est. Diabolns ubi inane inve* 
nerit, nidum faoere molitur. 

CAPUT IX. — 9. Conlinentibui quam majame ca^ 

venda tuperbia. Conjugatm humltis quantum melior 

coniinente superbo. Continens superbus locum non ha- 

bet in regno Dei. Deniqne, fratres mei, audeo dicere, 

f.iiperbis continentibus cxpedit cadere , ut in co ipso 

in quo se extollunt huroilientur. Quid cnim prodest 

cui iuest continentia, si dominatur superbia? Con* 

icmpsit unde natus cst bomo, et appctit unde cecidit 

dinbolus. Nuptias contempsisti , liene recisti ; aliquid 

inelius elegisti : sed noli siiperbire. De nuptiis homo 

iintus est , de superbia angeli cccidenint. Si singnla 

vestra l)ona considerem, melior es patre tuo, qni 

iiupiias contempaisti ; et tu melior matre tua , quae 

iHiptias contempsisti. Etenim melior est virginalis 

sanciitas , quam pudicitia conjugalis. kta duo simnl 

st comparentur, melius est illud quam illud : quis du* 

bitat? Sed addendo alia duo, snperbiam et humilita- 

tem ; in istis duolMis interrogo vos, et de his respon- 

dete niihi : Qnid est melius , superbia , an humilitasT 

Ucspondes , Humiiitas. iunge illam Yirginali sancti- 

taii. Superbia vero non soium non sit in virginitato 

lua , aed non remaneat nec in matre tna. Si enim tn 

lenueris superbiam , et tua maier humilitalem ^^ me- 

lior erit mater qiiam filia. Iterum comparalM vos. 

lam dudum singula cum intenderem, meliorem le 



S. ALGUSTINI EPISCOPI f5ua 

invencmm : luodo bina cum inteudp, non dubito prm^ 
fcrre bumilem mnlicrcm virgini superbas. Et qiia- 
modo prxfcrrc? Yidete quomodo praDfcro illnm, quaoi 
modo comparabam. Bona pudicitia conjugalis est, 
melior integrilns virginnlis. Duo bona comparabnro , 
iioii malum et bonum ; scd bonum ct meiius distln- 
guebam. Porro autem duo illa cum posucro , super* 
biam et humilitaiem , numquid possiimus dicere • 
Bonnm est superbia , sed melior est bumilitns ? Sed 
quid dicimus? Superbia malum est, humilitas bonum : 
et superbia magnunii malum , humililas mngnum bo- 
num. Si ergo horum duorum unum est malum , et 
alierum bonum : jungitur malum ad majua tuuin 
bonum, et fil totum malum : jungitur bonum ad ma- 
tris tuae minus bonum, et fit magnum bonum. Miuo- 
rem locum habebit mater in rcgno coeloruin, (|uoniain 
marilala est, quam fitia, quoniani virgo cst. Majorem 
enim locum filia virgo , minorem locum niatcr mari- 
tata,amb2Ctamcn ibi :quomodofulgidasiella,oI>scura 
stella, ambx tamen in coelo. Si vero mater tua fueril 
bumilis, tu superba : illa babebitqualemcumque locum» 
tu autcm nullum locnm. Et qnis invenii allerum locuin 
qui ibi non habuerit locum, iiisi cum illo qui iiide cect- 
dit , slantemqiie dejecit 7 Inde cecidit diabolus , unde 
stantem dejecit hominem. Dejecit stantem : sed Chri- 
stus descendens erexit jacentem. Unde tc tamen ercxil 
Dominus tuus, attende. Humilitate erexit, factns obe- 
diens usque ad morlem, humiIiavitaeroetip6um(PAt/.iiy 
8) . Princeps tuus hnmilis,ettii tnperbus?Caput humiie, 
et merobrum superbum? Alnit Nonvultessede cor- 
pore capitis humilis, qui amat superbiam. Sl autem 
non fueril, videat ubi eril. Ego nolo dicere , ne am- 
plius videar terruisse. Imo utinam terruerim , et ali- 
quid egerim. Utinaro qui sic fuerat , vcl quae sic fuo- 
rat, non sit ulierius'. Uiinaro verba ista infuderim, el 
non efl\idcrim. Totum sperandumestde misericordia 
Dei : quia qui terret, conlristat; qui contrisfcit, eon* 
solatur; sed si qui contristatus est, emeudatur. 

SERMO CCCLY * (a). 

De Yita el Moribus clerieorum suorum^ i (b). 

CAPUT PRIMUM. — 4. Curandum ut bona sit non 
soium eonscientiat sed etiam fama. Propter quod volul 
et rogavi heslemo die, nt hodie freqnentius conveni- 
retis, hoc est qnod dictums sum. Vobiscum hic vivi- 
mns, et propter vos yivimus : et intentio Totumqiia 
nostruro esl, ut apud Christuro vobiscuro sine fine 



* EmcDdatus ad d. gr. m. et ad ulim. Par. lot. ad vetereni 
oodicem S. Qulotini BeUovac^osis, et ad ediUonea coiicUI 
Aquisgraneiisls. 

(a) Alias, de Diversis 40. 

(b) Sermones subsequenles Augustini. qnoa apud pla* 
bemdixit, « dum fbrte de posseasioaibas lovkla ipsios cla- 
c ricis fleret, > roemorat P06si>lius in ^us vita. cap. & 
Citatl olim fteemnt in oonciliis et ecdesbslicis dipiomatiims» 
secundus quidero ante mille et centmn annoa a Petro ab> 
bale in synodo carthaginensi, anno 525, tomo 4 Condlio- 
rmn novse editionis, pag. 1647. Sutiinde vero simui cum 
ejusdem synodi auctoritate budatus est in PrivUe^ Uhi- 
derid Parisiensis episoopi Dionysianis moaachis, el in altero 
Bertefndi Ambianensis Corbeiensii^usooncesso drdlcr roe- 
dium septimi ssculi , toroo 6 Coodiioram , pagg. 487 et 
527. uterque demnm, ^riinus ctsecuodus in AquisgraneoM 
oondlio, anno 8t0 cxbit;|lus Hiit. Primum dtat viofm ad fl 
Cor< vui. 



f 



IM SERMO 

Tlvadiius. Credo aulem waie oculos vesiros esse con- 
Tersalioiieni Dostram ; oi el oos dicere fortassis au- 
tomos, qiaiuvis illi fuuUuin imi^arcSy quod dixit 
Apottolus» Imisaiorn wei estoie, $icut ei ego Chriiti 
( 1 Cor. IT, 16 ). Et ideo iiolo ut aliquis dc nobis inve- 
wat oiale vivendi occasionem. Protidemus enim bona, 
«I ait idem apostolus, non lo/um coram Deo^ $ed etiam 
conm komimbus ( 11 Cor, viii, 21 ). Propler nos, con- 
sdeiitia noslra surficit uobis : propier vos, faina no- 
stra non pollui, sed pollere debct in vobis. Tcnete 
quod dixi» aUjue dislinguite. Dux rcs sunt conscicnlia 
ct faiiia. Coiiscientia tibi , fama proxiiuo tuo. Qui 
fdeua coiiscieutix sux negligit faroam suam, crudc- 
lis csl : niaxime in luco isio posilus, de quo dicit 
Aposiolus scribcns ad discipulum suum, Circa omnes 
U iftsutn bouomm operum prcebens exemptum ( rt(. 

M. 7). 

^ Yita communis^ cujus exemplum in primis chri' 
tfiojiit. Mtonasterium ab AuguslinOf primum in horto^ et 
pTst in episcopii domo institutum, In Loco humili salus^ 
fn fl/fo periculum. Vita communis in monasterio. Pro^ 
priuM aHquid habere quemquam vita illius lege vetitum, 
Lt crgo uoii vos diu teiieam, prxsertim quia ego se- 
deiis loquor, tos stando laboratis : noslis omiies, aut 
pene omnes, sic nos vivere in ea domo qux diciiur 
domus episcopii *« ut , quantum possumus, imiienmr 
eos saiictos, de qtiibus loquilur liber Acluuin Aposlo- 
lorumy f^emo dicebat aliquid proprium^ sed erant iilis 
smaia communia {Act. iv, 3i). Qiiia fortc aliqui vc- 
ftUiun non sunt tam diligenles vit» nostrx scrutaio- 
res, nl boc sic noverinl, quomodo volo vos nosse ; 
dico qukl sit, quod breviicr dixi. Ego, quem Deo pro- 
pitio videtis episcopum vcstriim , juveiiis veui ad 
hum civitatein, ut multi vesirum noverunt. Quxre- 
kuB ubi coiisiitiicreni nionasterium, et viverem cum 
frairibus roeis. Spcm quippe omuem sa:cuii relique- 
ram, et quod esse potuiy esse nolui : nec tameii quai* 
sivi esse quud sum. Eie^ in domo Dei mei abjectus 
tue^ magis quam hahilare in tabernacuUs peccatorum 
(PuU. Lx\xiu,ll). Abcisquidiliguntsaeculum,segre- 
pvi nic : sed eis qui prarsuiit populis, non me cooe- 
quavi. Nec in convivio Domini mei superiorem locum 
clegi , sed inferiorem et abjectu^ : et placuit illi di- 
cere uiibi, AMrende sursum. Usqoe adeo aotein time- 
kiBi episcupatum, ut quoniam coeperat esse jam ali- 
cujus nioiuenti iuter Dei scrvos fama mea, iu quo 
loeo sciebam non esse episcopiun , non iilo aceede- 
rem. Cavebam boc, et agcbam quaotum poteram, ut 
iu loco humili salvarer, ne in alto periclilarer. Sed, 
ut dixi, domino servus contradicere non debel. Veni 
ad iitam civitatem propter videndum amicum, qiiem 
fiiateiii me locrari posse Deo, ut nobiscum esset in 
noaaslerio ; qoasi secunis» quia locus babebat ept- 
ttopun. Apprebensus, presbyter liBCtus sum, et per 
iMmegradum perveni ad episeopatum. Non attuli ali- 
tuid, non veui ad bane Ecclesiaro, nisi curo iis indu- 
Motis quibus ilio tempore vestiebar. Et quia lioc 

* Uiti, ifoiiiiis episcopi, At Colbertinos ante octingenloi 
<laiori|itas liber babetf domvi episcopH, 



CCCLT. 1570 

disponebam, in monasterio esaa com fratribiia \ eo- 
gniio instituto et volnntate mea, beat» memoris so- 
nex Valcrius dcdit mibi hortum illum , in quo nune 
est monasterium. Coepi boni propositi fraires colligeref 
compares meos, niliil iiabenies, sicut nibil babebam, 
et imiuinlcs me : nt quomodo ego tcnuem pauperia- 
tulam meam vendidi et paupcribus erogavi, sic face- 
rent ct illi qui mecum esse voluissenl, ut de communi 
vivcrcmus ; c6mmune autem nobis csscl magiium et 
ubcrrimum praedium ipsc Dcus. Perveni ad cpiscopa- 
tum : vidi nccesse babere cpiscopum exliibcrc buma- 
nitatem assiduam quibusque vcniciitibus sivc trans* 
eunlibus : quod si non fecisset cpiscopus, iiibumaiiiis 
diccrclur. Si autem ista consuetudo iii nioiiastorio 
permissa esset ', indccens esset. £t ideo volui liabere 
in isla domo cpiscopii mccum monasterium cleri- 
corum. 

CAPUT II. — Ecce quomodo vivimus. Nulli licet 
in socielate nosira babcre aliquid proprium : sed 
forle aliqui liabenl. NuUi licet : si qui liabent, faciunt 
quod non licet. Bene autem scnlio de fratribus meis, 
et scmpcr bene credens ab hac inquisitione dissiinu- 
lavi : quia et ista quaerere, quasi male senlire mibi 
videbaiur. Noveram enim, ct novi omnes, qui mecum 
vivcrent, nosse propositum nostrum, nosse lcgein 
Yito! nostnc. 

3. Januarius presbyter proprium eontra monasterii 
legem retinuit. Testamentum fecil. Heereditatem ipnus 
pro Ecclesia suscipere non wlt Augustinus. Us intef 
Januarii filios de ejus htereditate. Yenit ad nos ctiam 
prcsbyter Januarius, qui videbatur sua iionesie ero- 
gaiido quasi consumpsisse, sed non consumpsit *. Re- 
mansit illi quxdain pecuiiia, id est, argcntum, quod 
diccret csse filia suas. Filia ipsius, Deo propiiio, iii 
monasicrio feminarum, et bonae spei est. Gubernct 
illain Dominus, ut impleat qux de illa spcramus, in 
iliiiis miscricordia, non in ejus merilis. El quia infra 
annos erat, et de sua pecunia nibil facere poterat 
(qiiamvis enim videremus fulgorem professionis, la- 
men lubricum timebamus xtalis); facium est ut 
ipsuni argentum qiiasi pucllae servaretur, ut cum ad 
legitiinos annos venirct, faceret iiide quod virginem 
Cbrisli decerel, qiiando oplime jam faccre posset. 
Duni \\xc exspcclantur, coepit ille morti propinquare : 
qui diu tanquam dc suo^, jurans quia ipsius erat, non 
filix, leslamenlum fecit. Tcstamcntum, inquam, fecit 
presbytcr et socius nostcr, nobiscum luaiiens, de Ec- 
clesia vivens, comrounem viiam profitens; tesiamen- 
tum Tecit, hxredes instituit. dolor illius societalisl 
fruclus natus, non de arbore quam planiavit Domi» 

1 Sic Mss. et Aquisyg^raneose concilium. At editi, £1 quia 
Idc disponebam esse m monasterio am fratribus. 

* Uss. , in monasterio ndssa essel. sic eUaro m Acpits- 
graneaM condlio Dinianx edilionis. An, missa^ ihi pc 
silum pro. omissa ? vel forte legeDdtim, in monobtei ium imV 
so, ut iDteUigalur, si iia fierct, iiidecens fore, non mbnasie- 
rio, sed cpisicopo. Dicit saiie de ooasueludiiie siiseii ieiMll 
hospitcs, qua? tuiic maxime in moQableriis ubique vi^olKiu 
Vide Itieronynium, Apolog. in Rufiji. lib. 5, cap. 4. 

* &ias., quod lidebatnr habere, honetle nogimdo^ gcdsl 
eonsumpsttf et non consumpnit. 

^ Sic Mss. EdUi vcro, tanqvam de 8|n ttUAv. 



1571 



S. AUGUSTINl EPISCOPI 



1572 



nus?Sed Ecclesiain Bcripsit 1ixrcdcm?Nolo miinera 
isU« non amo amariludinis fruc^inn E^^o illiim Deo 
quxrebamv sociclatero professns erat, baiic leneret, 
linnc exhiberel, nibil haberet, testamenluni non face- 
rct. Habebat aliquid?non se noslnim socium qnasi 
Doi paiiperem fingcret. Magniis inde mihi dolor est, 
fralrcs. Dico Charitati vestr», proplcr hnnc dolorem 
slatni b;iTcditalein ipsam in Ecdcsia non susciprre* 
Filiuruin ipsins sit qnod rcliquil, ipsi inde faciant 
qiiod volucrint. Videtur cnim mihi quia si eain snsce- 
pero, in isto facto, quod mibi displicel el qiiod dolco, 
ejns pariiccps ero. Hoc volui non ialere Cbaritatem 
vestrnm. Filia ipsius in monasterio feminarum est : 
filius ipsius in monaslerio vironim est. Ambos e\ha)- 
redavit : illam cum laude, islum cum clogio, id est, 
cum vitupcratione. Commendavi * autem Ecclesi» ut 
non accipiant ipsas pnrtiunculas, quae perlineiit ad 
exliaeredatos, nisi cum ad Icgiiimam xtatem pc^rven^ 
rint. Hoc eis reservat Ecclesia. Deinde lilem dimisit 
inler filios suos, in qua laboro. Puella dicit : Meum 
csl^, nostis qnia boc dicebat semper pater mens. Puer 
dlcit : Credainr palri meo, quia moriens mentiri non 
potuit. Et ista contcntio qiiale malum est? Sed si 
pucri isti servi Dei sunt, lilem banc inter illos ciio 
finimus. Andio illos ut paler^ et forte meliiis quam 
pater ipsorum. Videbo quid sit juris, sicut Deus to- 
Inerit, cum paucis fralribus fideiibus honoratis, Deo 
|)ropitio, de nuinero vestro, id est, de plebe ista. 
Andio inter illos causam ; ei sicut Dominus donave- 
rit, finio. 

4. II<ereditatem cujusquam^ exhmedath film^ non 
sutcipii Augustinus, Tamen rogo vos, nemo mc rcpre- 
lieiidat, qnia ej<is b:creditaicin nolo suscipiat Eccle- 
sia. Primo, quia ibctum illius deteslor : deinde, quia 
insrnninm nicnin c>t. Multi laiidant quod dicturus 
suui, scd arK|ni ct rcprcbendunt. Utrisquc facere salis 
valdc (lifncilc csl. 

CAPUT III. — Audistis modo cum Evangclium le* 
gerctur, Canlavimus vobis^et non saltastis; plan^nmuSf 
€t non luxistis, Vetiit Joannes non manducans neque bi» 
b€ns^ et dicuntf Dcemonium habet : venit Filius honiinis 
manducans et bibens, et dicunt, Ecce homo vorax^ po^ 
tator vinit et amicus jmbticanorum {Matth, xi, 17-19). 
Quid ego facio intcr illos, qui parant me reprebende- 
re, ct dcntcs ia me ducere si susccpero baereditates 
€orum qui filios suos irali exbxredant? Iterum quid 
ftum facturus els qiiibiis canto, et nolunt saltare? qui 
dicunt, Eccc quarc neino donat Ecdcsix Hipponensi 
aliquid : ecce quare non eam faciunt qui moriuntur 
teredem; quia eplscopvs Aiigustinusde bonltate sua 
(laudando enim mordcnt, labiis mulcent, deiitem fi- 
giint) donat totuin, non suscipit. Plane suscipio, pro- 
Ateor mtf snscipcrc oblationes bonas, oblationes 8an« 
cuis. Si quisauiem irascitur in fiUum siium et moriena 
exhasredat eum, si viverct, non eiim placarem? non 
ei filiuin suum reconciliare debcrem? Quomodoergo 
cum filio suo volo ut babeat pacem, cujus appeto haB- 

* Mss. , cotnmendavit. Forte meUoay rderendo ad Ja- 

DuiriuxD, 



redilatem? Scd planc, f:i facial qnod s»Tpe bortatus 
sum ; unum filium babet, putel Christum alieruin ; 
duos habet, putet Christum tcrtium ; deccin habet» 
Christum nndecimum faciat, ct siiscipio. Quia crgo 
feci boc in quibusdam rebus, jam volunt boniiatem 
meam vel commcndalionem famae mcx in aliud vcr- 
tere, nt alio modo mc reprehendant, qoia oblationes 
devolorum bominum nolo suscipere. Considereni 
quam mulla susccpcrim. Quid opus est ea nuroerartt? 
Ecce unum dico, filii Juliani * bxreditatem suscepi. 
Quare? Quia sinc rtliis deriinctiis est. 

CAPUT lY. — 5. Bonifocii hmreditatem quare non 
susceperit, Bonifacii b.xrcdilalem suscipere noliii : 
non misericordia , scd timore. Naviciilariam noliii 
esse Ecclesiam Christi. Multi siint quidem, qui etiaoi 
de navibus acquirnnt. Tamen nna tentatio esset, iret 
navis, ct naufragaret : bomines ad tormenti datsri 
eramus, ut dc submersione navis secundum conano- 
tudincm quxreretur, et torquerentur a judice qui 
essent de Quctibus libcraii ? Sed non eos daremos. 
NuUo pacto enim hocfacere deceret Ecclesiam.,OiMis 
ergo fiscale pcrsolvcret? Sed unde pcrsolveret? En- 
thecam (a) nobis habcre non licct. Non est enim 
episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantia 
manum. Quotidie tam multi petuni,tam.mulii gemunt^ 
Uim multi nos inopes intcrpellant ; ut plures trisles 
relinquamus, quia quod possimus dare omnibus, non 
habemus. Non habemus ergo cntbecam. Propter 
naufragium ergo, boc vitnndo feci, non donando. 
Ncmo ibi me laudet, scd nemo etiam vitupcret. Plane 
quando donavi filio, quod iratns paler moriens ahsto- 
lit, bcne fcci. Landent qui voluiir, parcant qui laudare 
nolunt. Quid plura, fratres mei? Quicumqiie vult 
exbncrcdato fillo bxrcdem facerc Ecclesiam, quxrat 
alterum qui suscipiat, non Augusiinum : imo Deo 
propilio ncminem inveniat. Qnam laudabile factum 
sancii et vencrandi episeopi Aorclii Carlhaginensis^ 
quomodo implevit omnlbus qui sciunt, os laiidibi« 
Dei? Quidam cnm filios non habcrel, neque sperarel^ 
rcs suas onrMies retcnto sibi usufruclu donavit Eccle- 
sia*. Nali siint illi filii, et reddidit cplscopus nec opi- 
nanii quae illc donaverat. In potestatc habel>at episoo- 
pus non reddere ; sed jiire fori, non jure poli •. 

6. Clerkis stds pra^dpit, nl n qui habent proprium^ 
ato dinnttanL Clericaium, si ati a sua socielate diec&^ 
dere pinenmi, proponH non auferre, Sinmlare propod» 
tum smielitatis pejus est^ quam cadere « propo^. 
Cleriemus magis onus quam honor. Sanc etlam hoo 
noverit Chariias vestra dixtsse me fratribns mels, qrf 
mecom manent, ut quicumqoe habet aliqnid, ant Tn- 
dat et erogei, aut donet et eommune illud fiiciai. 
Ecclesiam habei, per qaMn nos Dens paacit. Et dedl 
dilatiouem usqiie ad Epipboniam, propler eos qni ?d 
cum fratribtts suis non divisenmt, ct dimiserunt qaoi 
habent apud fralres suos, vel nondom de re ssa aK- 
quid egerunt, quia exspeciabatnr stas legitima. FjM^nt 
inde quod volunt : dum Umen aiat pauperos mecuni, 

* Al., Jtauani, 

• ca Mss., nonjure cwti, 

ia) Eatbeca eat gaae re|K)sitorium. 



ii'n sEinio 

siinul exspeclanlet misericordiam Dei. 5i autein no- 
lufity qui forte nolont : certe ' egosum qui statneram, 
fieul nostis , nullam ordinare clericnnL» nisi qui me- 
cum Tellei manere ; ut si yellel dincedere a proposilo, 
lecte illi lellerem clericatam, quia dcsereret sancts 
societatis promissom ccsptamque consortium. Ecee 
in eonspeetu Dei et ?estro, muto consilium : qui to« 
lont habere aliqoid propriam, qaibus non sufllcil 
Dea« et Ecclesia ejus, maiieant ubi Toluiit, et obi 
possnnC, non eis aafero clericatom. Nolo liabere hy- 
pocritis. Mahmi enini esl* qois nescial t malom esl 
cndere a proposito ; sed pejet esl simulare proposi- 
lum. Ecce dico» audlfe : foi societatem cominunis 
\hst |am suaeeplani, q«e laodalur in Aetibus Aposlo- 
lonia», tfcseril, a TOto soo cadit, et a proressione 
■auMtt eadit. Obserret jiidioem, sed Deum, non me. 
Ego et iion aufero clericalom. Qiiantuin sit pericu* 
lun, ante oculot ejus posoi : fadat qnod volt. Novi 
eniin qiita si aliquem boc faetenlem degradare Tolue- 
ro, non ei dccnint patroni, non ei dccrnnt suffraga* 
lores, et hic et apud episcopos qui dicaiii, Quid inali 
fecsiT Noii potest tccoro tolcrare istam viiam : exira 
eiilscopioitt Tult manere, et de proprio vivere, Idcune 
debeC perdcre clcricatum ? Ego scio quantum mali sil 
profileri sanctum aliquid, nccimplere. Voveic, inquit, 
ef reddite Domino Deo veHro {P$al. lxxv, 42) : el, ife- 
Sni esi non wntere^ quam vovere et non reddcre {Eccle, 
▼» ^)* y^ff^o etsi nunquam fuit in monaslerio, ct vir- 
go saCra est, illi nubere non licet, quamvis esse in 
monaslerlo non compcllitur *. Si autero coepit essc in 
monASlcrio, et dcseruit, e( tamen virgo est ; diniidia 
ruil. Sic et clericus duas res professus est, et saiicti- 
latem, et clericatum : interiiis ' snnctitatem ; nam 
clericatum propter populum suum Deus imposuit cer- 
Ticibus ipsios, cui magis onus est quani lionor : scd 
qui$ sapifns et intelliget liac {Psal. cvi, 43)? L>go 
professus est sanclitatem y proressus est communiicr 
TiTcndi socJelatem ; proressus est quam bonum et quam 
jucundum, habitate fratresin unum {Psal, cxxxii, 1) : 
si ab boc proposito ceciderit, et extra nianens cleri- 
cus fuerit ; dimidius et ipse cecidit. Quid ad me ? Non 
eum judico. Si foris servai saiictilatem, dimidius ce- 
cidil : si vero intus haboerit simulationem, totus cc- 
cidiL Nolo habeal Dcccssitatem simulandi. Scio 
qoomodo bomines ament clericaium : neinini eum 
loUo iioleuii mecum conimiuiiter vivcre. Ilabet Deumy 
fui mecom manere Tult. Si parattis est pasci a Deo 
per Ecclesiam ipsios, non liabere aliquid propriom, 
sed aul erogare paoperihus, aut in coinmune mitte* 
re, maneat mecum. Qoi boc non vuli, babeat iiber- 
laien : sed Tideal ulnun babere possit felicitatis 
aeiemitalem. 

7« Poliicetur iemmm wbaequentm. Suniclant bxc 
nunc interim Cliaritali Teslrae. Quod egero ciun fra- 
Iribus roeis, annonliabo vobis. Spero enim bona. 
Onines mihi libenter obediunl : nec inventurus sum 

^ sic LoT. In B. , ergo. u. 

* ifss., Firffo ea , si nunquam fitU in monasterio , non 
tompeUitur, st autem ccepU esse, etc. 

* Uss.j interim. 



CCCLVI. 1574 

aliqiios haberc aliquid, nisi iiliqna neccssitate rcligio* 
nis, non occasione cnpidilatis. Qiiod crgo egrro post 
Epiphaniam, Charitati vestrse in Domini Tolnnlate 
oontiabo ; et quomodo lilem finiero inier duos fratres« 
filios presbyteri iannarii, non Tohis taccbo. Malia 
lociitus som, date Teniam loqoaci senectnti, scd tiinidae 
inftrmitati. Ego, sicot Tidclis,pcr a^utcm modo seniii, 
sed per inflmiitatem corporis olim snm senex. Ta- 
men si Deo placet, quod dixi modo, ipse dct virc^, 
non vos desero. Orate pro me, ut quantum incst ani- 
ma in hoc corpore, et qualcscumque Tires suppetunt, 
in Tcrbo Dei scnriam Tobis. 

SERMO CCCLVI * (a). 

De Vlta §t Uaribus cleHcorum suorum, ii (6). 

t. Forma vhendi eeenobltarum in AviibHs Apottolo^ 
rum descripta, Charitali vestnc hodie de nobir ipsit 
sermo reddendus esl. Qnod enim ait Apostolus, 
speetacttium facti ntmus mundo el Angeiis et homini" 
bns (I Cor. it, 9). Qui nos amant, qoxrnnt qnod laii- 
dent in nobis : qui autcm nos oderunt, detraliunl 
nobis. Nos autcm in uiroqae medio constituti, ndju- 
Tante Domlno Deo nosiro, etTitain et famam nosiram 
sic custodire debemos, ut non erubescant de detra* 
ctoribus laudatores. Qooinodo aulcm vivere velimos, 
qnomodo Deo propitio jam vivamus, quamvis de 
Scriptura sancta molti novcritis, ttmen ad comme- 
moraiidos yos, ipsa de libro Actiium Apostolorum 
Ttbis lectio rccilabitur, ut videatis nbi descripta sil 
fonna quam desidcramus implere. Dum ergo recita-' 
tur, Tos inteniissinios volo, ut posl cjus rccitationem,' 
quod institui loqiiar, Dco donaiilc, iiitcnlioni vestrx. 
^Et Lazarus diaconus legit : ) c Cum orassent, mo!us 
est locus in quo erani congrcgnti, et iinplcli suiit 
omiics Spirilu sancto, et loqucbaiitur vcrbuin Dci 
cum nducia omni volcnli *. Mullitudinis autem cre- 
deiitiiim erat auima una ct cor uiium : et ncmo eo- 
rum qunc possidcbal, dicebat aliqtiid suiim csse, sed 
erant iHis omnia communia. Et virtule magna rcdde- 
bant Apostoli testimoniuhi resurrcctionis Doiniiii 
, Jesu : graliaque magna erat snper oinnes illos. Nequo 
enim qoisquam egens eral inter illos. Qnotquot enim 
possessorcs prxdiorom vel domorum erant, vcndcn- 
les aflerebant pretia illorum, el ponebant ante pedes 
Apostolorum. Disiribuebatur antem unicuique proiil 
cuiqueopos eral > {Act, it, 3i-55). (Cumqiie Lazarus 
diaconus recitasset, et cpiscopo codicem tradidissel ; 
Augustinus episcopiis dixil : ) Ct ego legere toIo. 
Plus enim me dclectat bujus Tcrbi^esse lectorem, 
quam verbi mei dispotatorem. i Com orassenty motus 

* EdiU, «otoilt credere, Abesl» eredere, a manascripcis. 

* Emendatus ad onmes Mss. et Edd. fai sermoDe prttce* 
denti modo desigiiatos. 

(a) Alias, de Diversis SO. 

{b) In carthaginensi ^fnodo anni 525 afpellatur c de Mo- 
ribus clericonim secundus liber. » In Landerici auiem el 
Bertetricli Pnvilepo, « libri de Gradibus ecclesiastids « vo- 
cantur iidem isti sermones, puta quod hic Augusliaus cleri* 
eoniin siiignlos gradus percurrat, et n. 9 dical,.« Sic cuiiii ad 
ectt ^aitatiiii asceudere volui. » 



i^'i& 



esi locus m quo crnnl eongregati, ct impleti suiit 
uiMiies Spirilu s^ticto, c< loqucbnnlur verbum Dei 
€UiD liducia ooini volcnli. Multitudinis autem crcden- 
tium crat anima una ct cor unum : et ncmo eorum 
qux possidcbat, diccbal aliquid suum esse» sed erant 
iilis omiiia communia. £t virtute magna reddcbant 
iiposioii iC:»liinonium resurrectionis Domini Jesu : 
gnitiaquc magna erat sui>cr omncs iilos. Neque enim 
quisqiiam cgciis erat inlcr iilos. Quotquot cnim pos- 
sessores pncdioruin vcl domorum erant, veiidentcs 
aflcrebaiit prciia eurum , et poncbaiit ante pedes 
Apostolorum. Distribuebatur autem unicuique proul 
cuique opus erat. > (Cumque episcopus legisset, 
dixit : ) 

2. Unde AugusUno viium e$t de luorum ciericorum 
vita apud plebem agere. Audistis quld velimus : orate 
ut possimus. Gontigit autem quaedam nccessilas, ut 
kDcdiligenliusagerem : quoniam, sicut jam nostis, 
prcsbyter in noslra socielate constitutus, quali socie- 
tati pcrhibet testimonium lectio, quam modo, cum 
reciiarenius, audistis, moriens testamentum fecit^ 
quia habuit unde faceret. Ki-at quod diceret suum, 
cum inea societate vivcrel, ubi ncmiiii liccbal dicere 
aliquid suum, sed essent illis omuia communia. Si 
quis dilector ct laudator nostcr apud dctractorem no- 
struui prsedicaret istam socielalem, el diceret, Cum 
episcopo Augustino sic vivunt omnes cohabiiatorcs 
ejus, quomodo scripium esl in Actibus Apostolorum : 
cootiiMio ULe detractor caput movens,dcntem promo- 
Tcns , diccret, Ita vere sic ibi vivitur ^ quomodo tu 
dicis 7 Quare mentiris ? Qiuire falsa laude Iionoras in • 
dtgiios ? Noiine ibi modo in corum societaie positus 
prcsbyler lcstamentuin fecil, etquod habuitquomodo 
voluit di>posuit, etrcliquil? Ccrte omnia ibi suiit 
communia ? cerle nemo dicit aliquid suum ? Sub bis 
verbis quid ageret laudator meus ? Nonne os ejiis 
quasi pluinbo oppilaret ille dciractor? Nonnc illum 
laudassc pocniterct? Nonne rcvcrenlia perfusus et ii- 
liiis sernionc confusus, vel nobis vel tcsialori illi ma- 
lcdiceret ? IIxc fuit neccssitasi ut ad istam diligen- 
tiam venircmus. 

5. Clerici omnet Auguslini in proposilo pauperta^t 
tonstantes inventi. Vatcns diaconus^ Patricius sub" 
diaconus, Nuntio crgo vobis unde gaudeatis. Omnes 
fratres et clericos mcos, qui mecuin babitant, pre- 
sbyleros,diaconos,subdiaconos, et Patricium nepotem 
meum, tales invcni, qualesdcsideravi. Scd qui desua 
qualiciimque paupertale, quod statuerant, iiondum 
fecerunt, hiduo sunl, Valens diaconus, et paulo anle 
dictus nepos meus subdiacoous ; sed mairis viia hn- 
pediebat, quia inde vivebat. Exspectabatur in illo 
edam legitimse xtatis accessus , ut quod facerct , 
firmissime laceret. Nondum autem fecit, quia ipsos 
agellos habet cum suo fralre communes, et sub in- 
diviso eos possidcnt. Si autem divisi foerint, eos 
eupit ' Kcclesio: confcrre, ut inde alantur qui sunt in 
proposito sanctitatis , quousque in hac vita dcgiint. 

* Mss., Sic aulem cupU eos ; omlsso, dititi fuerim. U 
patik) infra, loco, Hthuc autem mancipia sunt , hanent, Uac 
aiummaacipiatuni. 



S. AUCUSTLNI EMSCOIi 157« 

Scriptum est eiiim, et hoc Apostolus loquitur, Qui 
auUm suis, et maxime domettidt, non providet, fidem 
denegat, et esl, infideli deterior (I Tim. v, 8). Adliuc 
autem mancipia sunt ei simiiiter cum fralre commu- 
nia, nondum divisa. Disponit ea maoumittere; non 
potest antequam dividanlur. Quid enim ad qucm per- 
tineat, adhuc igiiorat. Ad ipsum sane, quia major est, 
pertinet divisio ; et ad fratrem ejus electio. £t ipse 
frater ejus Deo servit, sahdiaconus est cum sancto 
fratremeoct coepiscopo Severo iu Ecdesia Mileviuna. 
Hoc agiiur, hoc sme dilatione peragendum est, ut illi 
servuli dividantur, manumitiantur, et sic det Eccle- 
six, ut eorum excipiat alunenlum. Ncpos autem meus 
ex quo conversus est, etmecum esse coepit, impedie- 
baiur ct ipse aliquid de agellulis suis agere inviia 
usufructuaria matre sua S qu» boc anno defuncta 
est. Intcr ipsum et sorores ejus * sunt quxdam in 
Chrisli adjutorio cito (inienda : ut et ipoe fadat quod 
servum Dci decet, quod ipsa professio, et isu exigit 
lectio. 

i. Fauttinu* diaeanut. Diaconos Fanstinns, sicut 
pene omncs nostis, hic de militia saeculi ad monastc- 
ruim conversusest : hic baptizatus» hide diaconus or- 
dlnaius. Scd quia exiguum est quod videtur possidere, 
sicut jurisperiti loquuntur , jure» non corpore (a) re- 
liqucrat illud , ct ab ejus fratribus tenehatur. Nun- 
quain inde cogilavit cx quo conversus est, nec ipse 
aliquid quxsivit a fcatribus suis, nec ab illoestaliquid 
quxsitum. Modo quia ventum est ad hunc articuluro 
temporiSf cum consilio meo dlvisit ipsam rem : et di- 
Biidiam donavit fratribus suis, dimidiam Ecclcsiaa 
pauperi in loco eodem constitutae. 

5. Severut diaconut cmcut. Diaconus Severus sub qua 
Dei disciplina ct flngcllo sit, noslis: himcn tamcn non 
perdidit meiilis. Unnm domum hic emerat propter 
mairem et sororem suam, quas de sua patria huc 
dcsiderabat adduccre.Emerat autcmnon sua pecunia, 
quam non habcbat ; scd ex collatione rcligiosoruni 
viroriiin, quos mihi quxrcnti etiam nominans iiidica- 
vit. De ipsa * non possum dicere quid feceril, aut quid 
disponat, nisi quia toium et ipse in mea posuit vo- 
luntate, ut quidquid ipse vellem, hoc inde ficrct. Sed 
habet quasdam causas cum matre sua, quarum causa- 
rum me judicem posuit ; ut cum illoe causa: fuerinl 
terminata;, flat de ipsa domo quod cgo voliicro. Quid 
antem velle potero Deo regente, nisl quod justttiaju- 
bet, et picias postulat? llabet ctfam in patria sua 
aliquos agellos : disponit eos sic dlstribuere, ut 
etiam illic in illo loco posit» pauperi largiatur Eo- 
clesSa;. 

6. Hipponemit diaeonui. Diaconus Hipponensit 
bomo pauper est, quid aiicui conferat, non habet : u- 
men de laboribus suis anieqiuim esset clericus eroe- 
rat aliquos servulos, hodie illos in conspectu vestro 
manumissorus cst episcopaiibus Oestis. 



* «fis., usufructuaTio fnatris snee: omissa voce, mrtlt. 

* sic Mss. ct Aquisgraoense concilium. ai edili , et soro- 
rem eju^. 

* Ms^.. De ipso. 

(o) Ftric, roqmi i non jtire. 



1577 SERMO 

7. ErtuUmi diaemHg, Diaconus Eraclius anle ?e- 
ftim ocalos yertaUir ; opem ejus IncenC coram oculis 
Tcstrts. De opere ejus et expensa peennia memorinni 
sancti Mariyris habemas (a). De pccouia sua cmit 
eiiaBi possessionem ex consiiio meo : nam ipsam 
peciiniani Tolebat per manus meas crog^ri, sicut niihi 
piaceret. Ego sl pecuni» avidus essem, aut necessila- 
les Bieas ipsas, quas pro panperibus habeo, in hac 
e^insa plus curarem, pecuniam acciperem. Quare, di- 
eit aliquis? Quia possessio illa qu» ab illo empta et 
Ecclesiac donata esr, adliuc nihil pr.cstnl EcclesinR. Mi- 
nusenimbabebatad pretium, etquia mutuatus fucrat, 
boc de cjiis adhuc fnictibus reddit. Homo sum senex, 
i|iiaiiius mihi de illa possessione potest fructus nccc- 
dereTlfmnqiridpromitto mihi lot annos esseTicinrum, 
donec suom preiium illa pcrsolTst? Quod crgo vix 
diu partibus reddit, de proximo haberem totum, sl 
acdpere Toloissem* Non feci, aliud aitendi. Faieor 
eniiD?obis,etipsa suspecta mihi adhucaetas ejus fuit» 
et Terebir neforte, ut sunt bomines, matri ejus hnc 
displiceret; et diceret inductum a roe fuisse adolc- 
seeiilem, ut bona ejns patcrna consumerem , et eum 
egeniem relinqucrem. Ideo Tolui fjus pecuninm in 
illa possessiooe senrnri ; ut si aliquid, quod Deus 
STertat, aliter quam Tolomus, evenisset , redderetur 
Tilla * ne culparetur episcopi fama. Scio enim quan- 
tsm Tobis sit fama mea nccessaria : nam mibi suf- 
fidt eoiiscicntia mea. Emit etiam spatiuni ab ista 
poitea ecdesia * notumTobis, et suapccunia xdifica- 
Tit domum. Et hoc nostis. Ante paucos dies prius- 
quaro sermonem de hac re liabcrem vobiscum, eam 
donavit Ecclesia:. Exspcclabat enim nt eam perfice- 
ret, et perfectam donarct. Fabricandi autem domum 
necessitas illi nulla eral, nisi quia cogilavit matrem 
soaoi huc esse venturam. Si autem venisset, in re 
lilii snibabitaret : modo si vcnerit, in opere filii sul 
babltabit. Testlmoiiium ei perhibeo, paupcr rcman- 
8it : sed fn charitaiis possessione ' permansit. Aliqui 
servuli ei reliqni fucrant, jam quidem in monasterio 
Tiventci, quos tamen Gesiis ecclesiaslicis manuniis- 
sonis est hodie. Nemo crgo dical, Dives est : uemo 
existimet, nemo male loquatur, nemo se ipsum vel 
animam saam snis dentibns laniet. Pccunum nuUam 
iubet servatam : utinam qnam debet restituat. 

8. Snbdtaami. Caeteri, id est, subdiaconi, paupcres 
ianl, Deo propitio, misericordiam Dci exspectant. Unde 
ipsi fadant non habent : nullas habenles facultatcs, 
finiemnt mundi cupiditates. Yivunt nobiscum in socie- 
tate Gommuni : nemo eos disiinguit ab illis qui aliqnid 
attulerunt. Charitatis unitas prxponenda cst terrenae 
commodo hxreditatis. 

^ sicHss. et Aqdsgranense ooodUnm. At editit redde- 
relnriUa. 

* MBs., ab itta fmtera eededa, 

* sic Mss. et Aquiagranease coodlium. At UUm.y fnrofei» 
mm, Ijov.. pmmtttfOfie. 

(a) stefinani Ibrte collocandis retfqniis , qnae r.on ronlto 
ante anmni 415 in Africam allatae sunt . sHlificataD). sic 
aermo laulo poi^ Epiphaniam habitus, ad inilium anni 4XS 
pertin«>it. Eradhun porro, de quo hic loguitur, fiictum po« 
itan preshytcmm Anmtiniis suum in episcopatu suoeesBo- 
rcn deslgnavlt anno 4^ die 96 septcmorls, ex eoist. 313. 

Patrol. XX XIX « 



CCCLYL 



157« 



9. De preibyteri*. Restant presbftcri. Sieenimad 
cns gradatim ascendere volui. Cito dixerim, paupercs 
Dei sunt. Nihil ad domum societalis nostnc attule- 
runt, nisi ipsam, qua nihil charius est, charitatem. 
Verumtamen quoniam scio nalos fuisse rumores de 
divitiisipsonmi, non a me ad aliquid compeilendi, 
scd vobis meo sermoiic purgandi sont. 

10. Leporius presbyier. Vobis dico, qui forte nesci- 
lls (nani vestrum plurimi sciunt), presbyterum Le- 
poHiun , quamvis snnculi natalibus clarum , et apud 
suos honcsiissimo loco naium , tamen jam Deo ter- 
vientcm, cunctis quaehabebat relictis, inopemsuscepi ; 
non quia nihil habuit , scd quia jaro fecerat quod le- 
ctio ista porsuadct. Ilic non fecit , sed nos scimus 
ct ubi fecit. Unitas Christi et Ecclesiae una est ^ 
Ubicumqiie fecit opus bonum , pertinet ct ad nos, si 
congaudeainus '. Hortus cst unusubi nostis ;ibi mo- 
nasterium suis consiituit , quia et ipsi Dcoserviunt. 
Ille hortus ad Eccles am non perlinet, ncc ad ipsum. 
Et adqucm, dixcrit aliquis? Ad illud quod ibi est 
monasterium. Sed quod vcrum est , usque ad hoc 
tempus curam pro illis ita gerebat , ut sumpticulos, 
quibus susteniantur , apud se haberet , ct eis ipse, ut 
Tidebalur, Impenderet. Scd nepropter hoc daretor 
locns hominibus, suspiciones suas rodentibus, et veo- 
trem non implcntibus , hoc placuit et mihi et ipsi, 
ut sic se illi transigant , quasi isie jnm de sxculo 
exierit. Numquid enim cum obieril ipse, ilUs dispen- 
Situms est aliquid ? Melius est ut vidcat illos ibi l>eiio 
convcrsantes , ct regente Deo in disciplina Christi sie 
TiTcntes, iit dc illis tantummodo gaudeal, non corum 
necessitalibus occiipctur. Pccuniam noii liabet, quam 
suam dicere possit : habcbat xenodochiiim aedifican* 
dum, quod inodo videtis aedificalum. Ego ilii injunxi, 
ego jiissi. Oblcmpcravit mihi libcnlissime , et sicut 
videlis , opcratus cst« quoiiiodo mco jussu ctiani 
basilicain ad octo Martyres fabricavit, de his qum 
per Tos Dcus donavit. Ccepit cnim de peciinia qu:n 
data erat Ecclesiae propter xenodociiiuin, ot cum ccd- 
pisset xdificare, ut sunt religiosi desidcrantes openi 
sua in coelo scribi , adjuverunt prout quisqiie voluit, 
et fabricavit. Opus ante ocnlos habemus : oiniiis hoiiiti 
quid factum sit videl. De pccunia , quia non habci, 
mihi credant, dentem compescant , non frangani. 
Emcrat de ipsa pecunia xenodocliii quamdam domuiii 
in Carraria , quam sibi existimabat proptcr lapides 
profuturam ; scd lapidcs cjus domiis fabricx ncces- 
sahi non fucrunt, quoniam aliunde provisi suni. 
Domus ergo ipsa sic remansit , peiisioneni pr.TStii ; 
scd Ecclesix , non presbytero. Neino amplius dicat : 
In domum presbyteri , ante domum presbytcri , atl 
domum presbyterl. Eccc ubi est domus presbytcri , 
ubi cst domiis mea , ibi cst domiis presbyteri : alibi 
non habet doinum ; sed nhicumque ' habet Denm. 

IJ. Lis inter Januarn /iHas, sponte fimta. Quid am- 

* Mss., rnitas ChrisH est^ Ecclesia una esl. 

* Ua in Mss. et in coocilio carthagfnensi. in editis antem 
et In Aquisgranensi ooncilio, vt tibi congmideamus. 

* Edtti, mit ubicKnuftte. Longe verius Uas., ted «M- 
eumque. 

(Cir^uante.} 



1579 S. AUGDSTLM £PISCOPI 

piiui qaxrhis? Nisl quia me illud memiiii eliam pro- 
niisissc, ut ad vos perferrein quid egisscm inlerduos, 
fratrem yidelicet et sororem , filios Januarii presliy- 
teri , quia orta inler illos fuerat conlroversia pccu- 
niaria : sed tamen, sicut inter rralres , salva , Deo 
propitio, chatitate. Promiseram crgo^uiKre, ut inier 
illos qiiidquid esset , judicando finirem. Paravcratii 
me judicem : sed anteqtiara judicarcm , ipsi undc 
jodicalnrus fueram , finierunt. Non inveni unde jii- 
dicarem, sed unde iaetarer. Acquieverunt omniiio 
concnrditer Toluntati mere et consilio meo , ut pares 
essent in pecaiiia , quam reliqiiit pater eoruro, Ec« 
clesia renuniiante. 

12. Oblrectatorum calumnitB siiie rixa refellendee, 
Post sermonem meum locuturi siint homines ; sed 
et quodlibet homines loqoantur , qualicumque aura 
flaiite , perducetur inde aliqiiid ad aures meas. Et si 
liierit tale, ut sit ilenmi necesse nos piirgare, respoa- 
debo detracioribus , respondebo maledicis , respon- 
debo incredulis , noa nobis credentibus prgeposiiift 
suis S ut potero, respondebo qued Dominus dederit : 
interim modo non est necesse, qoia nibil fortedi- 
cturi sunt. Qui nosamant, libere gaudebunt : qui 
nos oderunt, tacite dolebont. Tamen si lingnasexer- 
cucrint, audient, Deo propitio, vobiscum responsio- 
ncm nicam , non litem meam. Non enim koininet 
nominaturiis sum et dicturus , IUe hoc dixit , iste sic 
detraxit , cum fortasse etiam ad me falsa, quia el hoc 
poti^st fieri, perferantur. YerumUmen qiixcumque 
perlaU rucpint, si oporterc videbilur, loquar indo 
Charitati vcslr«. Ante oculos vcstros volo sit viu 
Roilra. Scio quia quaerentes licenliam male faciendi, 
qusrunt sibi exempla male viventium , et inultos in- 
famant , ut socios invenisse videantur. Ideo quod no- 
fttnim est , fecimus : plus quid faciamus , non habe- 
mus. Anie oculus vestros sumus. Nullius aliquid dc- 
sidcramiis, nisi bona opera vestra, 

43. In communein usum cedere vuU^ qtue clerteU 
9uh offerumur a /idelibui. AugusHni modetlia. Et vos 
exbortor, fratres mei , si aliquid vuUis clericis dare, 
sciatis quia non debeiis qoasi vitia eoruin fovere 
conirame. Ommbus oflferte quod vuiiis, olferte de 
voluntite vestra. Quod commune erit , distribuelur 
unicuique sicut cuique opus erit. Gazophylacium at- 
lendite , et omncs habebimus. Valde me delecut , si 
ipsuro fuerit prxscpe nostrum, ut nos sinius jumenu 
I)ei,vos ager Dei. Nemo det byrrhum , vellineam 
lunicam , seu aliquid , nisi in commone ' : de coni- 



1580 



^ sic (^iss. At ediii, non vobii credenUbus ffresbjfteris suis. 

* codlces manuscripti, Nemo del bijrrhum^ tweam {tmt- 
«im, msim comnmne ; omisao, te/, et, seu atitfuid. pyrrhum 
bic U'^i voiebat Erasmus, piieuni rubrum e^ iiioopo usiutum 
iulcrpreutus in ceosura skd Reg- Aug., lom. I. sed verius 
«aoioo Utiri editi et roauuscrii/ti babeot, byrrhum. guod 
tndunieaiiun nonuttUis derlcale est aut episcopaie, aliis 
vero comniuuius quoddam usUiiuc eUani apiid pro anos vnl- 

5ant. Aogustinns sapra, in sermooe t6l, c^p. 10, n. 10, 
e feroina ad amasiuro suum : c li a dixerit, Nolo habeas 
« talem byrrbnm, nonhabet. i llessianaH in Cesarii Viu, 
». 9, ipseque Osarius in suo Tesumealo amicularis 
byrrlii sui meminit. U.vrrbus albus dichis etiain es(, quo 
Uiduebanlur reccns baptizali, apud Gregorium pjpani, 
nh. 7 Ind ?, cpivl. 5. 



muni acrjpio ol mllit ipsi« cum sdam commune me 
La1)ere velle quidquid habeo. Nolo Uiia offerat San- 
ditas vestra, quibus ego solus quasi decentius uUr ; 
oflenitmihi, vcrbi gmtia» byrrhum prctiosum : forta 
decet episcopura , quamvis uon deccat Augustinum, 
id est, honMnem paupcrem , de pauperibus natum. 
Miido dicturi suni bomines quia invcni preliosas vc- 
sios , quas noii potuisscm habcre vcl in domo palris 
mci, vol in illa sa>cnlari professione inca. Non decet : 
tilcni debeo liabcre, qiialcm possum, si non habne- 
rit. fratri meo darc. Qnalem potest balicre presby- 
tcr, quulem polesi habcre deccnter diaconus et sub- 
diaconus, Ulem vole accipere : qiiia iu commune ac- 
cipio. Si quis nicliorein dodcril , veodo : quod et 
faccre solco ; nl qiiando non potesl vestis csse com- 
inunis , prciliim vcstis pessit esse communc. Vendo, 
et erogo paupcribus. Si lioc euni ddecut, ut ego ha- 
beam ; talem dct, undc non erubcscani. Fatcor enkn 
vobis , de prcliosa vcste crubesce : quia non decet 
hanc professionem , hanc admoidiionem , ni>n decet 
b:cc mcmbra, non dccet hos canos. Eliam illud dico : 
si forte in nostra domo vel in nostra societate acger 
esi aliquis , vel post xgritudincro, ut necesse sit eum 
anlc hotam prandii rcGcere; non probihco religiosoc 
vel rciigiosas inittcre cis quod cis videtur ut niit- 
tant : prandiuni tnmcn et coeuam exlra iicmo ha- 
iMibit. 

14 Ctericorum albo expungendumsialuit, qui pauper" 
tatis propositum violaverit, Ecce dico , andistis , au- 
diunt : Qui habere voluerit proprintn et de proprio 
vivcre, et contra isla pnrcepta noslra facere, parum 
est ut dicam , non mccum mancbit : scd ct ch ricus 
non erii. Dixeram cnim , ci scio ine dixisse , qiiod si 
nollcnt suscipere socialcm vitiin nostram , non illis 
tollercm clcricatum ; sed scursum niuncrcnt , seor- 
sum viverent , qnomodo nos.scnt Dco vivcrent. Ct 
U:i ea ante ociilos posui , qnantum mnluin sil a pro- 
posit') cadcre. Malui enlm habere vel claudos ^ quain 
plaiigcrc morluos. Qui enim hypocriia est, mortuus 
Cfrt. Quoinodo ergo quicumque voluissct cxlra ma- 
nerc et de suo vivere , non ei tollercm clcricatum : 
ita modo quia placuil iliiK, Deo propitio, socialis h:cc 
viu , quisquis cum hypocrisi vixerit , quisquis iiiven- 
tus fucrit habcns proprium , non illi pcrmitto ut iiide 
faciat tcsunientum, scd delcbo cuin de Ubula cleri- 
cornm. Inlcrpellct conlra mc niillc concilia , naviget 
contra me quo voluerit, sit certe ubi poluerit : adju- 
vabit me Deus , ul nbi ego episcopns suin, ille cleri- 
ciis csse non possil. Audistis, audierunt. Sed spero 
in Dcum nostrum et misericordiani cjus ^ quia sicut 
disposilionem meam isum hilaritcr accepenmt, sic 
eam pure ridelilcrque scrvnbunt. 

15. Presbyter Barnabas. Dixi aliquid suiim non ha- 
bere prcsbyleros cohahiutores meos , inter quos esi 
et prcsbyter B^irnabas. Sed dc illo audivi qiiardani 
fuisse jaclaU, anie omnia (|uod einil villam a dilecio 
et honorabili fiUo mco Elcnsino. Hoc falsuin cst ; 



^ Fdiii, etccos vei 'taudos. vox, rorrofi abost a ma^r:. 
icri^Us. 



nio^iaslcrio iloiiavil illc,iioii vciiilidil. Ego suni (cslis. 

Qukl aniplius quxmis , ignoro. Ego sum tcstis: 

doiiavit ille , non vcndidit. Scd dum non crcditur 

doiiarc potuissc , crcditus cst vcndidisse. Beatus 

lionio, qiii tam bonum opus fccii, ut non credcrctur. 

Tamcn vcl modo creditc, ct delraciorcs audire libcn- 

tcr desinilc. Jam dixi , cgo sum testis. Dictum est 

dc illo (a) quod anno pnrposilurx sux pcr industriam 

debiui ftcerii , nt diiin toIo ego rcddi debita , darem 

ilii licentiam * posceiuli fundum Viclorianensem : 

ttnqiiam dixisset mihi , Ut rcddnm dcbiia mea , da 

mibi in decem annos fundum Victorianensem. Et 

iioc falsum est. Sed fuil unde rumor nascerelur, fe- 

cil dcbita reddenda. A nobis reddita sunt partim, 

unde potucratit. Rcmansit aliquid qiiod non debeba* 

lur * , etiam monasterio iili quod per ipsum Deus 

iitstituit. Cum crgo rcmansisset , coepimus qiixrcrc 

iiiidc dcbitum reddcremus. Ad conductioncin ipsius 

fundi nullus accessit , nisi quadragiiita solidorum of- 

fercaspciisionem. Scdvidimiis fundum ainplius possc 

dare , ut cclerius redderetur dcbilum ; ci coniniisl 

(Idci e]us , nt de ipsa conduciione lucra non requiro- 

reiil fralres; sed quidquid daret fundus, dc ipsis 

fnictibas imputarciit ad dcbitum. Fide agilur. Para- 

Ins e^t presliytcr utnlium constituam, qiii de fructi- 

litis fratribus rcddat '. Ex iiumero veslro sit aliquis, 

cui bxc committam ; ex nnmcro ipsorum qui ad nos 

lalia pertulerunt. Sunt cnim in vobis homines reli- 

giost , qui cum rumorcm falso rcprehensum esse 

doluerunt, et taincn crcdidcrnnt fnctum. Ex ipsis 

crgo aliquis veniat ad nos , siiscipiat possessionem, 

omncs fructus pretiis suis fjdclilcr vendat , ut reddi 

possit lacilius qnod debctiir , ct hodie recedit inde 

cnra presbyteri. Locos ctiam ipse , ubi monaslerium 

constitQtum est a memorato honorabili filio meo Eleu- 

siiio, Ipsi prcsbytcro Bamabx donatus cst antequam 

onlinarciur presbyter; inipso loco monasterium in- 

siituit. Scd Limen quia nomine ipsius donatus erat 

lociis , miitavit instrumcnta , ut nominc monasteril 

possidentur. Dc fundo Victorianensi, egorogo, cgo 

borior, ego peio, ut si quis religiosus est, flde agat, 

et exhil)eat EcrlesinQ isiam opcram , ut cito dcbitum 

rcddam. Quod si ncmo de laicis fucrlt invcntus, ego 

prn*pnno ^ alium, iste illuc non acccdel. Quid vultis 

amplius? Ncmo lacerct scrvos Dci : quia non expe- 

dit laceraiilibus. Scrvis Dei qnidcm merces falsis de- 

Ir^ctionibus erescit : scd crescit ctiam poena detra- 

hentihos. Non sine causa dlctum est , Gaudete el ex- 

fs/faie, quando delrakunt de vobis, dicentes faUa : quia 

mgrcet vettra nwgna eu in caiii (Matih. T, 11 , 12). 

Nohimtis cum detrimento vestro magnam habere 

mcrcedem. Minus ibi haheamus, ct tamen vobiscum 

ibi regncmus. 



SEKMO CCCLVII • (a), 
De laude paci$. 



ilSi 



* Mss. carcDl vocc, Ucentiam. Hac forte omissa , loco^ 
poeeemii^ legendura erat, poicentij vel, pro amdi decem, 

* lu colbertino codice saii tum a prima mann fticrat» 



* ediii, deiriium reddal, At Mss. doo habeul, detUum. 
^ EdiilY pronono. iieUusll8s.;m'iifpow. 
(a) rone, micium eU e$ de tUo^ sctlicet Bamabe [.resby- 
yiio. 



Apud Cariliagineni liaiiitus, iostante coUationecuni DonatistU. 
aiuio 411, circilcr 15 diem niaii. 

i. Pacis lans. Tcinpus cst exhortari ChariUlem 
TcMram, pro virilMis quas Doininus donal, ad paceiii 
amandani, cl pro paco Doininum deprccandom. Sit 
crgo pax dilccta iioslra et amica, cuin qua sil casUmi 
CJibile cor nosirum ; cuin qiia sit (ida requles el noii 
aniarum consortium, cum qua sit dulcis complexu» 
ct inscparabilis amicitia. Pacem laudarediffldliutesi« 
quam habcrc. Si cnim eani laudare volumus, Tires 
optamus, scnsus qiixnmus, verba libramus : si autem 
habcrc Tohimiis, sine aliqiio labore habemus et poe« 
fiidcintis. Laudandi siint qui aniant paccm : qui an- 
tom odcrunl, mcliiis inlcrim docendo ac lacendo pa« 
candi, qimm Titupcrando provocandi. Vcrus pads 
amaior iiiimicorum cjus amator est. Quemadmodum 
cnim, si Iiiccm islain amares, caccis non irascereris , 
scd eos doleres ; quale eniin bonum lu caperes, nes- 
«^, et ideo quanto bono illi fraiidarentur conspidens, 
misericordia tibi dlgni Tiderenliir ; ei tl opes liabo^ 
res, si artcm, si mcdicamenMim, polius ad eos sa«> 
nandos currcres, quani damnandoi : iia si pacia ama* 
lor es, quisquis es, miscrere euin qni non aniat quod 
amas, qui iion habet qiiod liabes. Talis qiiippe eai 
res quam diligis, ut non invideas composscssori tuo. 
Habettecum pacem, ct tibi non angustat posses- 
aioiiem. Quidquid tcrrenum amas, dimdle e&l ut ba- 
benti non iiivideas. Deinde si forte ascendit in ani-< 
mum luum, lerram, quam possides, eommunicaro 
cum amico, ut laudetiir bcnevoleniia tua, ut etiam in 
istis tempoi-alibus rebus charitas pradfceliir : si ergo 
Tclis possessionem luam lerrenam, Tehit prxdium, 
Telut domum, tcI quodlibel bujusmodi, coinmimil 
care cum aniico ; communicas curo ano, ei admiitis 
eum ad socieiatem, et gaudes cum illo. Coglias ad- 
roittere teriium fortassis, el qiiarturo : jam allendtii 
quantos capiai, qiianlos feral, vcl dcmoa ad lnhabi- 
Undum, tcI ager ad pascendum ; ei dicis, iam qum- 
lum non capit, sexius habiuire iion poiesl nobiscum, 
septimum quando pascii tantilla possesoio ? Eidudii 
ergo catcros, non lu, sedangusiia. Ama pacem, habo 
pacem, posside pacero, cape ad le qnanlos poirs a<l 
possidendaro pacem : Unto latior eril, qiianlo a plu- 
ribus possidebilur. Domus lerrena cobabilatorei mul<. 
108 non capit : possessio pada cum rouliis habiUlori - 
bus erescit. 

2. Paeem hoc eti habera, quod amare. Quam bo- 
mim csl amare l Hoc cnim esl habere. Qiiis auieni 
M>lil cresccre quod amaiTSi paucos lecum tIs esse 
irt pace, panra tibi erii pax. Siviscrescere isUm pos-. 
sessionem, adde possessorem. Nam illud quod dixi, 
fratres, Ronum csi amare pacem, et ipsum amare e^t 
habere, qiianti consut? qua tocc laudeliir, quo eorde 
cogiictur: lioc cst liabere, quod aroare? Considera 
castera, quoruni bomincs cupidiiatc eonflagranl.Vti|tf 

• Emendalns ad d. v. et ad sjrm. 
(a)Alias loiersimoodiaBosao. 



1585 



S. AUCUSTINI EPISCOPI 



1534 






iiliuin amare funfloB, argenlum« aurnin, GVm nume- 
rosos, preliosas et ornaus domos, amoenissinia et 
preliosissinia prsedia. Amat boc 7 Amal. Mumquid j.im^ 
qul amal, habet ? Potest fieri ut horum ominum ama- 
tor inanis sit. Quando non liabet amat, cupiditate ar- 
det ut liabeai : eum autem babere eceperii, timore 
cxucialur ne perdat. Amat boiiorem, amai pocesta- 
tem. Quanti liomines poteslalibus accipiendis privati 
SDapiranl? et plerumque ante illos occupat ultimus dies, 
<|Mam i^erveniant ad id qnod amanl. Quanli ergo cou- 
sliii, quod cum aiuaveris, habebis ? Non preiio qux- 
risqaod amas; iion aiiibulas ad patronum, per quem 
perveniis. Ecce ubi a(as, ama pacem, d tccnm esl 
quod amas. Res isla cordis est : nec sic enm aniicis 
GiunmuHicas pacem, quomodo panem. Panem quippe 
ij cominunicare velis, quanto plures sunt quibus 
ihuigitur, Uunto minus fit unde datur. Pav auiem ilii 
^ni simliis est, qui in manibus discipulonim Domini 
frangendo el dando erescebat. 

S» SMumtici Md pacem pacifice retocandu Donar 
IjHanuM ORtimcs ab unkate alienu$. Habete igitur pa- 
cem, fratros. Si vuUtsad iUam traliere cxteios, primi 
illam habete, primi illam tenete. Iti vobis ferveat 
quod babetis, ul alios accendat. Odit p;icciii b;ereli- 
Mi, el lucem lipptis. Numquid ideo mala lux, quit 
lipfMis nnu potost cnm tolerare? Odit lucem lippus : 
aed tattien propter hicein creatus est ocuhis. Datur 
iiaqne opera ab eis qui amant pacem, ct volunt se- 
cum possideri qiiod amant, ut possessore addito cre- 
Mni possessio. Deot ergo operani curari oculos lip» 
poruin, qnalibet ope, quoiibet conalu. Nolens cura- 
Mtr, uon vult dom curatiir : sed duin luccm viderit, 
delci Ubiltir. Puia quia succenset; noli histando de- 
faiigari. Amator pacis, altende, et delecUire tu prior 
pukhritudiiie dikcue tux, ct inardesce ad traliendum 
alierum. Vidcal quod vides, amet quod amas, teneat 
qued lenes. AlhiqutUir te dilecta toa, quam diligis : 
hiquilur libi, Ama roe, ct conliiiuo habes me. Ad- 
iIhc lecimi quoa fiotes ad amandum me ; casta ero, et 
uilegra pennanebo. Adduc quos poies, lnveniant, 
teiieaiit, perfrit:intur. Si lucem istam nm comimpanl 
muUi videtiles, me corrumpunt niulli amantes? Scd 
uolunt venire, quia iion liabent unde me possint vi- 
tlere. Nolunt venire, quia splendor pacis reverbcral 
lippitiidinain dissensionis. Vide miserandam Tocem 
lipporuiu. Nunthitur illis» Visuin est ul pacem ha- 
beanl Christiaai. Tali nuiitto iili accepto, aiunt uiier 
se, Vae iiobis. Quare ? Unilas venit. Quid est? qu» 
V6I, Vsc nobis, uniias venit ? Quaiito justius dicere- 
ita, Vs nobis, disseiisio vcnii? Absithoc, ut veniatdis- 
•euaJo : hxc lenebrae sunlvidcniium.Nam venituuitis, 
gaudenduin eat, fratres. Quid expavisti?Uniiasvenii, 
liietum est. Num dieium est, Fera venit, ignts venit? Uiii- 
tas vcnil» lux venit. Si velil veridice respondere, diccl 
vobis : Non expavi, quia fera venit : non cnim tiinidus 
aum : sed expavi, quia lux veuit ; iippus enitn sum. 
iHMida igitur opera curandi. Gommunicaiiduin esl 
ciim illis, quod conunnnicatione iion (It angustuiii, 
pruviribus, quantiiiii valciuus» quantum donai Deus. 



i. Mansueiudo hanrelidi exhibenda lHigantitug et con- 
ttciantibus. flonjuryiis, $ed magi$ ajmd Deum precibu$ 
agendum e$t contra hmetico$. Proinde, charissimi, 
exbortor Charitatem vesirani, ut exhibcalis illis chri- 
stianam et catliolicam mansuetudinem. Nunc curan« 
dis inslatur. In fervore sunt oculi snnctorum *, 
cautccurandi» lenilerque iraciandi sunt. Ncmo susci- 
piat cnm aliquo liiem, nemo velit nunc vel ipsani 
suam fidem allercando defendere, ne de lite scin- 
tilln nascatur, ne quxrenlibus occasionein occasio 
prsebealur. Prorsus conviciuni audis, tolera, dissi- 
roula , pra}leri. Meinento curandum. Vidcie qnani 
bl.-indi sunt niedici eis quos etiain mordaciicr curant. 
Audiunt convicium, pra^bcnt medicamenlum , nec 
rcddunt convicitim convicio. Verbum sit vcrbo : ut 
uiius sit curandus, aller curat : non duo litiganlcs. 
Fertotc, obsecro, fratres mei. Sed non fero, inquit, 
quia blasphemat Ecclesiam. II(»c te rogat Ecolesia, 
ul feras, quia blasphemalur Ecclcsia. Delrahii, in- 
quit, episcopo meo; criinen dicit in eplscopum 
meum, et taceo ? Crimen dicat, et tace ; non agiio- 
scendo, sed ferendo. Hoc prxslas cpiscopo luo, si 
proillo tcmpore non miscearis. Inlellige tcmpus, lia- 
beto consillum. Deum tuum quanti blaspheniani ? Tu 
audis, et ille non audit? lu nosii, el ille noii nnvii? 
Et tamen (acit oriri $olem $upcr bono$ et malo$^ et pluil 
$uper ju$to$et in]u$to$ {Malth. v, 45). Oslenilil pa- 
tieniiam, dilTert |K)lcnliain. Sic el tu agnosce tompus, 
noli provocare tumenles oculos ad turbandos sc ipsos. 
Anialor pacis es? Sit libi in cordebcne cuin dilccia 
tua.Elquid agam?Ilabes qiiod agns. Tolle jurgia, 
coiivcrlcre ad precos. Noli conviciis ropellcre con- 
vicianlem, sed ora pro co. Loqui vis illi conlra illuin : 
loquere Deo pro iilo. Noii tibi dico quod laceas : scd 
elige niagis ubi h^qiiaris, apud qiicm tacilus loqucris, 
labiis clausis, cordc clainante. Ubi non le viilel» ibi 
esto bonus pro illo. Illi autcin paccin non amniiti, et 
liligare volenli, responde pacincus : Quidquid vis di- 
cas, qtiantumlibet oderis, ul placuerit dctesleris, fra- 
ler metis es. Quid agis, ut non sis frater meus ? Pror- 
$us bonus, nialus, volcub, nolens, fraler nieus es. Et 
ille : Unde sum frater tuus, hostis, inimice (a)? Sic 
quomodo ista dicis, frater meiis es. Hirum videttir : 
odit, dctesiatur, et frater est? IIU eniin vis credain 
nescienli quid loquntur?ciijtis opto saniiatem, ut iu- 
ceni videat, et Tratrem agnoscit. llli crgovis credam, 
qtiia non suin frater ipsius, quia deteslatur, qtiiaodit, 
et iion poiiiis ipsi luci? Aiidiamus quid dicat ipsa 
lux. Prophetam lege : Audite, qui paveti^^ verbum Do- 
mini. Spirilus sanclus loquitur per Isaiam prophelam : 
Audite, qui pavetis^ verbum Domini, Dicite^ Fratrcs 

* Forte, $auciorum* 

(a) Nolebaiil videlicet se fratresdid Donaiistx, et ta- 
mea fratres a nostris dict^baotur. Otlatus, lib. ! adver- 
sos Parmenianum,» Noluol,» inquit, « se dici Iratres 
c Dostros. Sunt sine dubio iratres , quamvis noa iioui ; « 
et lib. i, c Non eaim polestis nou esse iratres, quofi iia- 
c dem sacrainenlorum viscerilnis unamater Eodesia genuii, 
c qtios eodem modo adoptivos fllios Deus pater excepii. » 
Quo in genere plura etiam Augustinus, cum agit comr^a 
Doualistas. siiui. 



I5S5 



SERMO CCCLMIL 



VM^ 



moitri eslh, eii qui vo$ oderunl, et qui vos detatantnr. 
Oiiid csi? Radiatit li«. ostcndil fralcrnilaicm : cl 
adliuc dicil lippiis, Claiide fencstnim. Pncbe oculos 
luos liici : agnosce fralrem in lcnebris noii consiiiu- 
tnm, in lcnebris consiitulus : et dic. dic sccui iis. vcrba 
Bei dicis el non mea. Dicite, dicil Deus, Fratres no- 
Mtri estis : quibus ? eis qui vos oderunt, Nani quid ml- 
rom si dicilis cis qui vos diligunl? //i» qui vos ode- 
Tunt, et qui vos delettantur. Ulquid hoc? Aiidi^ el can- 
ftx a«ipicc frucium. Velul inlcrrogaveris Donwnnm 
Dcuin luum, et dixeris, Domine, quomodo dicain, 
Fraier mdus es, qui odil, qui deieslalur? Dic quare. 
Ut nomen Domini honorificetur. Appareat vet inju- 
ennditate : ipsi aulem erubescant ( Isai. Lxvi, 5, sec. 
LXX ). Vide, obsccro , frMCiiim paiicntiae , taiil;c 
mansuctudinls. Dicite, Fratrcsnostriestis. Quare? Vt 
nomen Dmnini honori^cetur. Quarc autcro non (e 
agnoscit fralrcm ? Quia noinen Iiominis bomines bo- 
DorUicavil. Ergo dic, Fraicr mciis : oderis licel, dc- 
teslcris liCi-l, frater iiieus cs. Agnoscc in te Kigiium 
patris niel. Seriiio palris nostri. Male fralcr, liligiosc 
fratcr, fraur mcus es tu. Dicis etenim tii, quomodo 
et ^n, Pater noster qui es in ctelis {Matth. vi, 9). 
UiHim dicimus : quare in uno non suinus? Rogo le, 
fraicr, agiiosce quod mecum dicis, ct damiia qiiod 
concra me facis. Advcrle verba excuiitia dc orc luo. 
Aihli, noii iiic, sed te. Vide cui diciinus, Paler 
noster qui es in ccelis. Non amicus, non viciiius ; 
scd ipse cui dicimus, concordare nos jubel. Simiil 
habemus apud Patrem unam vocem : quarc non simul 
habcmus unampacem? 

5. Pia opera pro Ecclesiie obtinenda pace. Jejumum 
solemne post Pentecoslcn. Hospitalitas in eos qui Car^ 
thaginem veniunt collationis cfltt«a.,Talia dicite arden- 
ter, diciic lcniler. Dicile ardcnies fervore cbarilalis, 
non luiiiore dissensionis, el deprccamini nobiscwn Do- 
niiniim soleiunibus jejuniis. Qux jain reddimus Deo, 
reddamus el pro caiisa. Jain eiiim jejunamus posl 
Pentecoslen solemnilcr : cl uliqiie jcjunarcmus , 
ctiamsi Isla causa non essel. Quid ergo dttbcmus fra- 
iribiis iiostris, quos iii nomine Domini Dei iioslri, me- 
dici nosiri, curandos sanandos<|ue suscipimus, ilii of- 
ferentes ut saneniur, iion nobis manus mcdici praesu- 
roentes? Sed quid facimus? Deprecemur ipsum inedi- 
cum , jejunaiites biimili corde , pia confessionc, 
timore fralemo. Exbibeamus Doinino pietalem, fra- 
tribus cbaritalem. Crescant eniin clcemosyiMB noslra, 
quibus exaudianlur facilius orationes nostras *. Ho- 
spiuiiutem sectamini. Tempus esl : servi Dei veniunt. 
Tempus est, occasio esl, quare perit? Atlende quid 
liabes in coenaculo domus tu» •. Allende el sursum 
quid reponas, quid tibi serves, dc quo ibesauro solo 
securus es. Pone sursum, commenda non scrvo tuo, 
sed Domino tuo. Numquid iilic Umes ne fur obrepat, 
ne cifraclor invadat, nc hostis turbulcntus eripiat? 

« in uno Ms., crebresemit etiam eteemosyme vestra, qm- 
bnsexaudiuttturfacUiusotationesvestras.^ 

« la eodem M8.t Jttende quid habes m sacculo domus 
tum. 



Fac ut liabcfls qiiod libi reddatur. Nee hoc tibi reddi- 
tur *, quod posueris. Feneraiorem to vult DomhiuSy 
tcd suum, non proxinii tui. 

SERMO CCCLVUl * (a). 
De pace et charitute» 

rarthaguie babitus, ante ooDationein cum Donatlstn, n. 

1. Pacis condliandas cura cathoHds episeapis. Vinei 
nolsns M veriiate t vincitur ab errore. Curam iiostram 
pro vobis, et pro iiiimicis nostrls et vestris , et pro 
sahite omnium , pro quiete ^ pro pace commuDt , pro 
uniiale quam Doininus jtissit, Doininus diliglt, ad- 
jtiveni prcces Sanctitaiis vestme, lU de Ula identidcm 
ct ad vos loquamiir, ct vobiscum gaudeamiM. Eteiiiiu 
de pacc ct cliariuie loqui , si scmper amamiift, seiHr 
per debemus. Mulio magisu^rgo isto tcinpore , quanda 
p:ix sic ainatur , ui iii periculoejiis amaiid» et tenen^ 
dx consliluti illi , quibtis mahim pro inalo non reikli» 
mus , ei cum qiiibus, sicui scriptum esl , odio habeii- 
tibus paccm suiiius paciOci , et quia pacem loquimur 
eis, debellare iio& volunt gratis (Psal. cxix, 7). llliergo 
qiii ules suiit, periclitantur Uiter amorem pacis ct coii- 
fusionem pudoris : nec id agunt, cum vincl nohmt , ut 
invicti sint. Qui enim vmci a veriute noluni, ab errore 
Tincuntur. si eos cliariUs polius quam aiiunositas 
supcraret! fnde victores fierent, unde victi easent. 
Nos auiem Ecclesiam caiiiolicain » ad ciijus pacero et 
cencordiam et reconciiiutionem inviurous inimicos 
cjiis , non humaiiis opinioiiibus , scd divinis testimo- 
niis, amamus, teiiemus 61 defeDdimus. Qujd com 
illoagam , qui pro parle clamat , et contra totuni liti- 
gai ? Nonne bonum illi est viiici , qui si victus fuerit, 
toium tcncbit; si viccrit, in parto reroanebit? Imo si 
vincere sibi videbitur. Nam non vincit Disi veritas : 
vicioria veriutis est cliaritas. 

2. TesUmonia pro EccleatB catholiae unHate. CotUmt* 

tio catholicorum quomodo dileelionis es(, non Utis. Quid 

ergo vobis, fratres, Ecclesiam catbolicam toto orbe 

tcrrarum fructificaniem atque cresoentem comroen^ 

dem multis verbis , et mcis. llabemus verba Dominl 

pro illa , et pro nobis. Donunus , inqiiit , dixit ad me : 

FiUus meus es tu ,. ego hodie genui U. Postula a me , <!• 

dabo tibi gentes heereditatem tuam, et possessionem tuam 

fines Urrm (PsaL u, 7 et 8.). Quare ergo, fratrcs, do 

possessione liiigamus, et non polius sancus tabiikis 

reciiainus ? Vcnisse nos opinemur ad jiidicem. De 

possessione conteniio est : et bacc conteniio non litiHt 

sed dilectionis est. Denique litigator lerreiue posses- 

sionis ad boc liiigat, iit excludat adversarium : nos «t 

intromiiiamiis. Liiigator terrenx possessionis , cum 

audierit adversarium diccntem , Possidere Tolo ; re* 

spondet, Non permilto. Ego aulem frairi dico, Possi- 

dcas mecum volo : ille lillgando dicii, Nolo. NoQ ita- 

quc timeo ne contemnat me Domiiius , ct corripiat , 

> in UQO Ms.» Nec hoc titisolum redditur^ quod poiitgrii. 
* Emeodaius ad Mss. et Edd. in seriuone iirscedeati mods 
deslgoatos. 
(a) AUa&y.iuter Sirmondianos 36. 



15^ 



coniecuti sant (xYiiiii. xi). Nollte ergo pro magno habe- 
re, eiandiri ad Toluntatem. Alifiuando Deus iralus dat 
quod petis, et Deus propiiius iicgat quod petis. Gum 
Tero ea quae Dcus laudat, qux Deus prsecipit , qusft 
Peus in ftitnro sseculo promiltit, ab illo petitis; 
sccuri petite, et incumbite, quantum potestis, oralio- 
nibns, m sumatis. Ilia enim propitio Dco concedun- 
tur : ina ejus non ira , sed misericordia largiuntnr. 
Qunndo aiitem petitis tcmpomlia, cnm modo petite» 
cuin timorepetite : illi committite, ut si prosnnt, det; 
si scit obcsse , non det. Qnid aulem obsit , qnid pro- 
sit, medicus nofit, non spgrotus. 

CAP13T VIII. — 8. Conlra continentes iuperbos. 
Snnt ergo continentes humilcs , sunt superbi. Non 
Bibi promiitnnt siipcrbi regnum Dei. Gxcellentior lo- 
cus est, quo ducit conlincntia : scd qui se exatlat^ hur 
miiiabUur{Ltte. xiv, il). Quid quseris celsiorem locum 
appetilu ceUitudinis, qucm potes apprehcndere re- 
tentione humilltatis ? Si extollis te, Deus dejicit te : si 
tu dejicis te, Deus elcvat te. Sententia Domini est : nec 
addi aliquid , nec detrahi potest. Usque adeo autem 
continentes homines plerumque superbiunt , ut non 
solum qnibuscumqtie hominibus , sed etiam parenti- 
biis iiigrati sint, et adversns parentes extollantur. 
Qnare? Qnia illi genuerunt , isli nuptias contempse- 
runt. Unde ingrati essent qui nuptias contempsissent, 
nisi illi genuissent? Sed melior est filius pnlre suo 
conjugnto, qnia ipse non duxit uxorem : et melior est 
Alia malre sua maritata , quia ipsa non quxsivit vi- 
rum. Si superbiory nullo modo melior : si mclior, 
sine dubitaiione hnmilior. Si vis te invenire melio- 
rera, interroga animnm tuam, si vides ibi inflationem. 
Ubi inflatio est» inanitas est. Diabolns ubi inane inve* 
nerit, nidum faoere molitur. 

CAPUT IX. — 9. Conlinentibui quam maxime ca^ 
venda superbia. Conjngatm hunuUs quantum melior 
conlinente superbo, Continens superbus locum non hu' 
bei in regno Dei. Denique, fratres mei, audeo dicere, 
f.iiperbis continentibus expedit cadere , ut in co ipso 
ii) qiio se extollunt liuroilientur. Quid cnim prodest 
ciii inest contlnentia, si dominatur superbia? Con* 
icmpsit unde natus est homo, et appctit unde cecidil 
diabolus. Nuptias contempsisti , bene fecisti ; aliquid 
inelius elegisti : sed noli siiperbire. De nuptiis homo 
iiutiis est , de snperbia angeli ccddemnt. Si singnla 
vi*stra bona considcrem, roelior es patre tuo, qni 
impiias contempeisti ; et tu melior maire tua , quae 
iHiptias contempsisti. Etenim melior est virginalis 
sanciitas , quam pudicitia conjugalis. kta duo simnl 
st comparentur, melius esl illud quam illud : quis du* 
bitat? Sed addendo alia duo. snperbiam et huroilita- 
tem ; in istis duobus interrogo vos, et de his respon- 
dete mihi : Qnid est meliut , superbia , an humilitasT 
Uespondes , Humilitas. iunge lllam yirginali sanctl- 
taii. Superbia vero non solum non sit in virginitato 
lua , aed non remaneat nec in matre tua. Si enim tn 
lenueris superbiam , et tua mater humilitatem ^^ me- 
llor erit mater quam filia. Iterum comparabo vos. 
lam dudum singula cum intenderem , meliorem le 



S. AUGUSTINI EPISCOPI laua 

invencmm : luodo bina cum intendo, non diibito prm^ 
fcrre bumilem mulicrcm virgini superbas. Et qiia- 
modo prxferre? Yidete qiiomodo praD.fcro illam, quaoi 
modo comparabam. Bona pudicitia conjiigalis est, 
melior integritas virginnlis. Duo bona comparabnro , 
Don malum et bonum ; sed bonum ct meiius distin- 
giiebam. Porro autem duo illa cum posucro , super- 
biam et humilitatem , numquid posstimus dicere • 
Bonum est superbia , sed melior est humilitas ? Sed 
quid dicimus? Superbia malum est, buroilitas bonuro : 
et superbia roagnum malum , humilitas mngnum bo- 
nuro. Si ergo horuro duorum unuro est roalum , et 
alieruro bonum : jungitur malum ad roajua tuuin 
bonuro, et fit toiuro malum : jungitur boniim ad ma- 
tris tuae minus bonnm, et fit magnum bonum. Mino- 
rem locum habebit mater in rcgno coeloruin, quoninin 
maritata est, quatn fitia, quoniam virgo est. Majorem 
enim locum filia virgo , minorem locum niatcr mari- 
tata,ambx tamcn ibi : quomodo fulgida stella, obscura 
stella, ambae tamen in coelo. Si vero mater tua fueril 
humilis, tu superba : illa habebitqualemcumque locum, 
tu autem nullum locnro. Etqnis invenit allerum loeuui 
qui ibi non habueril locum, iiisi cum illo qni inde cect- 
dit , slantemqiie dcjecit 7 Inde cecidit diabolus , unde 
sianiem dejecit hominero. Dejecit stantem : sed Chri- 
stus descendens erexit jacentem. Undc te tamen ercxit 
Dominus tuus, atlende. Humilitate erexit, factus obe* 
diens usque ad mortem, huroiliavitseroetipaum^PAi/. n, 
8) . Princeps tuus hnmilis,ettu anperbus?Caput humile^ 
et merobruni superburo? Absit. Nonvultessede cor- 
pore capitis huroilis, qui amat superbiam. Sl autem 
non fueril, videat ubi eril. Ego nolo dicere , ne am- 
plius videar termisse. Imo utinam terruerim » et aii- 
quid egerim. Utinam qui sic fuerat , vcl quae sic fuo- 
rat, non sit ulierius*. Uiinaro verba ista infuderiin, et 
non efl\idcriro. Totum sperandumestde misericordia 
Dei : quia qui terret, conlristat; qui contristtt, eon* 
solatur; sed si qui coniristatus est, eroendatur. 

SERMO CCCLY*(a). 

De Vila et Moribus elerieorum suorum^ i (b). 

CAPUT PRIMUM. — i. Curandum ut bona sil nom 
soium eonscientiaf sed etiam fama. Propler quod volul 
et rogavi heslemo die, nt hodie freqnentius conveni- 
retis, hoc est quod dictnms sum. Vobiscum hic vivi- 
mus, et propter vos Tivimus : et intentio votumqiie 
noslmm est, ul apud Christuro vobiscum sine fine 



* EmcDdatus ad d. gr. m. et ad ulim. Par. Lov. ad veterem 
eodioem S. Quiotini Bellovac^osis, el ad ediUoaea coiicUI 
Aquisgranensis. 

(a) Alias, de Diversis 40. 

(b) Sermones subsequentes Augustini. qnoa apud pla* 
bemdixit, « dum fbrte de pcesessionlbas invkla ipsios cla- 
c ricis fleret, > roemorat P06si>iius in ^us viui. cap. & 
Citatl olim fteerunt in oonciliis et ecdesbsticis dipiooiatUMU, 
secundus quidero ante miUe et centmn annoa a Petro ab> 
bate in synodo carthaginensl, anno 5*25, tomo 4 Condlio- 
rum novae ediUonis, pag. 1647. Subinde ?ero simui cum 
ejusdem synodi auctoritate budatus est in Privtieglo laa- 
derid Parisiensis episoopi Dionysianis moaachis, el in altero 
Bertefndi AmbianeiisisGorbeiensi))usooiices80 drdlcr roe- 
diiun sepUmi sax»di, toroo 6 CoodUoram , |iagg. 487 et 
S27. uterque demnm, ^riious ctsecuodus in AquisgraneoM 
oondlio, aimo 8t0 cxbit^lus fuit. Primum dtat llorus ad fl 
Cor. vui. 



1565 



noitri e$ti$, ei$ qui vo$ oderunl, et qui vo$ detc$tantnr. 

Qnid esi? Radiatit te. ostcndil fralcrnilnicm : ct 

aiHiuc didl lippiis, Claude rencslram. Prcbe oculos 

luos Inci : agnosce fralrcfn in lenebris non consiiiu- 

tnm, in lenebris consiitulus : et dic, dic sccunis, vcrha 

Dei dicis et non mea. Dicite. dicil Deus, Fratre$ no- 

sfn e$ti$ : quibus ? ei$ qui vo$ oderunt, Nam quid ml- 

ram si dicilis cis qui vos dilignnt? lli$ qui vo$ ode- 

runt, et qui vo$ detestantur. Ulqoid hoc? Audi^ el can- 

ftx a^ipicc frucium. Velut inlcrrogavcris Dorainnni 

Dcmn tuum, et dixcris, Domine, quomodo dicam, 

Fralcr indus cs, qui odil, qui deieslalur? Dic qu.ire. 

Ut nomen Domiid honorificetur. Appareat vel in jtt- 

ennditate : ip$i autem erube$cant ( I$ai. Lxvi, 5, sec. 

LXX ). Vide, obs<cro , frjicium paiienliae , tani:c 

mansiicuidinis. Dicite, Fratrc$no$trie$ti$. Quare? Vt 

mmen Dmnini honorificetur. Quarc autcra non le 

agnoscit fratrcm ? Quia nomen liominis bomines bo- 

norUicavii. Ergo dic, Fraier mciis : oderis liccl, dc- 

lesleris liccl, fi-atcr /neus cs. Agnoscc in te Kiguum 

patris uici. Senno palris nostri. Male fralcr, liligiosc 

fratcr, fraUT meus es tu. Dicis etenim tn, quomodo 

et ^o, Pater no$ler qui e$ in c(eli$ {Matth. vi, 9). 

Unum dicimus : qunre in uno non sumus? Rogo le, 

fraicr, agnosce quod mecum dicis, ct damna quod 

contra me facis. Advcrle verba exeuntia de orc luo. 

Aiitli, noii iiie, sed te. Vide cui dicimus, Paler 

no$ter qm e$ in cieli$. Non amicus, non vicinus ; 

sed ipse cui dicimus, concordarc nos jubel. Simul 

habcmiis apud Patrem unam vocem : quarc non simid 

babcmus unampacem? 

5. Pia opera pro Eccle$i<e obtinenda par^. JejmHUM 
$olemne po$t Penteco$lcn. Ho$pitalita$ in eo$ qui Car- 
thaginem vcniunt coUationi$ cflusa.^Talia dicile arden- 
ler, diciie lcniler. Diciie ardenics fcrvore cliarilalis, 
non luinore dissensionis, el deprccamini nobiscwn Do- 
niinum solcnmibus jejuniis. Qux jain reddimus Deo, 
reddiimus et pro caiisa. Jam enim jejunamus post 
Pentecosten solemnilcr : el ulique jejunarcmus , 
etiamsi isla causa non essel. Quid ergo df.bcmus fra- 
Iribus iioslris, quos iii nomine Domini Dei iiostri, me- 
dici nostri, curandos 8anandos<|ue suscipimus, illi of- 
ferentes ut sanentur, non nobis manus mcdici praesu- 
mentes? Sed quid facimus? Deprecemur ipsum inedi- 
cum , jejunantes biimili corde , pia confessione, 
limore fralemo. Exbibeamus Domino pielalem, fra- 
Iribus cbarilatem. Crescant enim cleemosyiMB noslra, 
quibas exaudianlur facilius oraliones noslnc *. Ho- 
tpiuiiutem sectamini. Tempus est : servi Dei vcniunt. 
Tempus csl, occasio est. qiiare pcril? Attende quUI 
liabes in coenaculo domus lu» •. Allcnde el sursum 
quid reponas, quid tibi serves, dc quo tbesauro solo 
securas es. Pone sursum, commenda non scrvo tuo, 
sed Domino tuo. Numquid iilic times ne fur obrepat, 
ne cifractor invadal, nc hostis lurbulentus eripiat? 

« in ono Ms., crebre$cant etiam eleemosyme vestrw^qtd' 
bnsexaudumturfacUiu$otatione$ve$tras.^ 

« ia eodem Ms.t Mtende qutd habes m $accHlo dcnm 
vm. 



SERMO CCCLMU. *^ 

Fac iit iiabcfls qiiod tibi reddatur. Nee hoc tibi reddi- 
tur *, quod posucris. Feneratorem te vult DonduuSy 
tcd suum, non proximi tui. 



SERMO CCGLVUl * (a). 
De pace et charitute. 

rartiiaguie babitos, ante ooDationem eum Donatistis, n. 

1. Paci$ condliandm cura calhoHci$ epiecapie. Vinei 
noleu$ M vcritate ^ vincitur ab errore, Curam nostram 
pro vobis, et pro inimicis nostris et vestris, el pro 
sahite omniuiD , pro quiete ^ pro pace commirni , pro 
uniiate quam Dominus jiissit, Dominus diligit, ad- 
juvenl prcces Sanctitiiiis vestrne, lU de illa identidem 
ct ad vos loquamtir, et vobiscum gaudeamiis. Eteiiiin 
de pacc ct cbariute loqni , si semper amamiis, sem- 
per dcbemus. Mulio magisxtrgo isto tcmpore , quanda 
p:ix sic amatur , ul in periculoejus amaiid» el tenen^ 
dx constituti illi, quibiis malmn pro malo non reddi^ 
mus , ei cum qnibus, sicul scriptum est , odio haben- 
tibus paccm sunius pacinci , et quia pacem loqyimur 
eis, debellare nos volunt gratis (P$mL cxii, 7). Itliergo 
qui Ules sunt, periclitantur inler amorem paeis ct con- 
fusionem pudoris : nec id agnnt, cum vincl noliint , nl 
iiivicti sint. Qui eniiii vinci a veriute nolunt, ah errore 
Tineuntur. si eos charius potius quam aiiiroosius 
superaret! Inde victores fierent, unde victi essent. 
Nus autem Ecclesiam catholicam » ad ciijtts pacem et 
cencordiam et reconciiiuiionem inviurous Uiimicos 
ejiis, non humanis opinioiiibus , scd divinis testimo- 
niis, amamus, tenemus 61 defendimus. Qujd enin 
illo agam , qui pro parte damat , et contra totuni liti- 
gat ? Nonne bonum illi est viiici , qui si viclos fuerit, 
tolum tencbit; si viccrit, in parto reroanebit? Imo si 
vinccre sibi videbitur. Nam non vincit nisi Teritas : 
Ticloria veriutis est cliaritas. 

2. Te$limonia pro EccMm cathoiicm unitate. Cantmt'' 
tio catholicorum quomodo dileetioni$ es/, non Utii. Quid 
ergo Yobis, fraues, Ecclesiam catholicam tolo orbs 
tcrrarum fructificantem atque cresoentem cominen- 
dem mullis verbis , et meis. Habemus verba Dominl 
pro illa , et pro nobis. Donunui , inquit , disat ad me : 
FHiu$ meu$ e$ tu ,. ego hodie genui u. Po$tula ame^el 
dabo tibi gente$ hcereditatem tuam, et po$$e$$iottem tuam 
fine$ terrm (P$al. M, 7 e/ 8.). Quare ergo, fratrcs, do 
possessione liiigamus, et non polius sancus tabnhs 
rcciunius ? Vcnisse nos opinemur ad jiidicem. De 
possessione conteiitio est : et bxc contenlio non litUi» 
sed dilectionis cst. Deniqne litigaior terrenae posses- 
sionis ad boc liiigat, ut excludat adversarium : nos ul 
intromiitamus. Litigator terrenx possessionis , cum 
audicrit adversarium diccntem , Possidere toIo ; re* 
spondet, Non permilto. Ego autem frairi dico, Possi- 
dcas mecum volo : ille litigando dicit, Nolo. Non ita- 
qtic timeo ne contemnat roeDominus, el corripiat, 

> in UQO Ms., Nec hoc itH so/tmi redditur^ quod poiitgrii. 
* Fjneod.aus ad Mss. et Edd. in seruione iirxcedenti ffloas 
designatos. 
(a) Alia&,.iuter Sirmondianos 36. 



I.Ttl 



S. AUGUSTINl EPISCOPI 



1o8^ 



sicul illot fralres , vel illttm fratrein , qui eura inter- 
' iHdlavit in populo , et ait : Donune , dic fratri meo , ul 
dhldat meeum hceredUatem. Gontinuo Dominus pro- 
ferens corrcptionem, quia oderat diTisionem :/)fc, 
homo^ inquit , quis me constituU judicem , aut diviso- 
rem hcereditatis inter vo$ ? Ego autem dico vobit, cavete 
abomm eupiditate {Lmc* xii» 13-15). Istam correptio- 
nem non timeo. Interpello enim Dominum mcum , fa- 
leor , interpello. Non tamen dico, Domine, dic fratri 
meo^ ui dividat hmreditatem mecum : sed dico, Dominc, 
«iicfratri meo, ut teneat mccum unitaiem. Ecce pos- 
•essionts hnjus tabulas rccito , non ad hnc ut solus 
posstdeam , sed ut frntrcm meum mccum nolentcm 
possidcre conviiicam. Eccc tabulas , fratcr : Postula 
«HM, inqnit, ei dabo iibi gentet hareditatem tuam, et 
poaesaionem tuam fines terrte, Chrisio dictum esi. No- 
bts ergo dictum est, quia Christi mcmbra sumus. Quid 
curris In parie? aut quid rcmanes in parte? Ecce to- 
tum teiic quod in tabulis. QunDris intcr quem et qucm 
|:08sideas, quomodo solcnt instrumentis qiixri posscs- 
•ores, inter quos sint affines. Qui tibi dcdit omncs a- 
iies, nullos dimisit afrincs. 

5. Teeiimonium pro eaihoiica Eceiesia. ARud testimo- 
uium. Audi sanctarum aliud lestimoninm tabularum. 
De Domino dicilur Christo in figura Salomonis : Do- 
mhuibiiur a mari mque ad mare, et a fiumine usque ad 
tenmnos orbis ierra:, Coram illo procident jEtfuopes , ei 
inimid ejus terram tingsut, Regcs Tharsis et insulas niii- 
neru offereni : reges Arabum et Saba dona adducent, Et 
mdorabunt eum omnes reges terra : omnes gentes servieni 
4Ui. {P$al, Lxxi, 8-li).Qtinndodiccbatur, credebatur: 
qnandoimpletur, negatur. Tenc crgo mcciim hoDredila- 
imamariusqoeadmnre, eta flnniinc, scilicct Jordnne, 
«ibi coeptumest Christi mngisterium, usqtie ad tcrminos 
orbis teme. Quare non vis ? Quarc liuic promissioni et 
lixreditati, diviiiis tuis, inlmicus es f Quarc non vis ? 
Propter Donatum ? propter Cxcilinnum ? Qnis fiiit Do- 
natusfqiiisCaecilianusfUtique homines. Si boni, bono 
mio , non mco : ergo et si mnli , malo siio, non nico. 
Tu Cliristuin accipc , et zelantcm Christo cjus Apo- 
Ktolnm attcnde : Numqitid Panlns cruclfixus est pro 
robis f aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ut nulcm 
hoc diccrel , vide qiiid horruit : Unusquisquc vestrum 
dicii, Ego qmdem sum Pauli , ego autem Apolto , ego 
wer0 Cephm , ego autem Chrisfi. Divisns est Christus ? 
Snmquid Pautui pro vohis crucifixits est ? aut in no- 
mine Pauti baptizati estis ( I Cor. i, 12 tfM3) ? Si iion 
in nomine Pauli , raulto minns in nomlnc Caciliani ; 
tiifillo nmpliiis, et miilto minns * in nominc Doiiaii. 
Kt lamcn ndhuc posi apostolicns voccs, posl Ecclosix 
flcclnrationem cl lolo muiido dilalnlioncm , dicilur 
mihi, Non diinitto Donnf.nm, nondiinitio ncscio qncm 
Oniiim , Lucinm * » Parmcninnum ; millc nomiiin , 
mille 8ci!>suras. Privabis te, scqiicndo hoinincni, kmla 

* ilxc vcrbn, m notuine roicitiani, nvttto amplius ei 
muito mwuf, altfunt a vss. Colbcrtino ct viciorioo. 

* sinn., rorwii, i.ucitnn. l.egendnm videtur (iaium^ iU" 
einm ; qux pronomitia sunl pooi soliin pro qo- lihet lio- 
niior, ut siij ra m sermone iS, cop. 5, n. 5. 



hxredilate , de q\A modo audistl , A mari usque tut 
mare , a fiumine usque ad termmos orbis ierrm ? Quare 
illam non tcncs? Qnia bominero amas. Quid cst homo. 
nisi animal rationale factum de terra ? Idco crgo ini- 
micus es , quia terram lingis. Despice hoc potitis 
Noli lingere terrara, ut spem ponas in eum qni fecil 
coelum ct terram. Hxc spcs noslra , hxc tesiimonia. 
Deus deorum Donunus locutus esl, el vocavit terram , a 
gotis ortu usque ad occasum ( Psat. XLix , 1 ). Noli rc* 
manere iii terra , scd quo vocata est tcrra. 

i. Cliaritas taium mandatum^ quo pax redintegratur. 
El quis polest ibi omnia de tabulis sanctis posses- 
sionis hujus testiinonia recilare? Quarc ergo non 
convcrluntur ad Ecclesiain , nisi qnia ipsiiis est vox 
£cclesi:r, Convertantur ad me qui timent te , et cogno» 
tcant testimonia tua ? Vidit hoc Ecclesia , quod dixit 
in Psalino : modo audislis ; recentia sunt vcrba in 
auribus et coi*dibos vestris. Omnts consummationis 
vidi finem, Qnid cst , Omnis consummalionis vidi 
finem? Consuminationis perfectionis, non consum- 
ptionis : vidi fincm perfcctionis , non ahornionis. 
Omtiis consummalionit vidi finem. Quis cst islc finis ? 
Latuin maitdatum tuum vatde (Psat. cxviii , 79, 96). 
Finis ciiiin pra:cepti esi , jam vos dicite mecuin 
(a populo acclamatum csi), diaritas de corde puro 
(I Tim. I, 5). Omnes dixislis, quod non inrrucluose 
semper audislis. Finis prwcepti est charitas de corde 
puro. Fitiis , quo pcificimur, non quo consuniiinur. 
Islc finis lalus cst , quia mandatum Dcl esl , dc quo 
diclum est, Lntum mandatum tuum valde, Mandatum 
novum do vobis , ut vos inviccm ditigatis {Joan. xiii, 
5i). Vidc lalitudincm maiidati bujus. Ubi laium est? 
numiuid in carne ? Iii corde polius. Nam si et in 
carne lalum essct, audilorcs sludiosi, angusiias non 
pnleremini. In cordc latum est. Ubi laluni cst vide, 
si sit undc viJcns , et liinc audi .\poslolum , quam 
Intum cst mandaliim charilatis. Charitas autem Dei 
diffusa est in cordibus vestris {Rom. v, 5). Non dixil, 
Incliisa ; scd, diffusa, Vcrbuni cniin quod esl incliisn, 
quasi angustias sonal : quod esi diffusa , latiiudinem 
insinuat. Lattim ergo mandatum tuum vatde. Domiiic 
Dcus noslcr, approba quia propler ipsam latiludincin 
fratrcs nostros ad posscssioncm pacis inviinnius. 
Episcopi vultis cssc ? Nobiscum estote. Non vull po- 
pulusduos cpiscopos. Nobiscum in b:crcdi(ate fralrcs 
cstolc. Ntm proptcr honorcs nos:ros impcdianius pa- 
ccm Chrisii. Qucm honorcm iii coelcsti pacc acre- 
ptori snmus , si honorem nostrum niinc in lcrrcna 
lite defendamus ? ToIIalur parics crroris , ct simul 
simiis. Agnosce inc fralrcm : agnosco tc fratrcin : 
scd exccpio schisinatc , cxccpio errore , exccpln dis- 
sensionc. 11.tc corrigntnr , ct mctis cs. Aiiiion vis 
cs^c mcus ? Ego, si to corrlgns, volo cssc tutis. Ergo 
snhbio crrorc dc mcdio, tnnqu.uii pnrielc inaccria» 
contrndiclioiiis ct divisionls, esto fralcr inciis« ct cgo 
siin fratcr tnus, ut ambo simus ejus qui Domiiiu:» cst 
ct mciis, et luus. 

5. Cathoiici quo animo teniunt ad coitationctn, IIoc 
dicinnis amnrc pacis , n'>ii difti<!cnlia vcriialis. !Iuc 



1JS89 SCRMO 

Mtini rescriptimus , boe propositum If^isiis {Efiiiit. 
i9Sii ifB) ; quia amttin conferendam non riigiroiif , 
imo Dl eooferaiiir infiUiniis ; ut cum demonstraTero 
possessionem , sic cum Hio conimuiiicem iiaeredita- 
lem. Intrcptdut veniat , sccurus venial , doctns * 
Tenist : nolo auctorilale pnejudicare. Aperiamus 
oculos ad illum qui errare non polest : ipse nos 
doceal qu.ne sit Ecclesia. Audistis testimonia ejus. 
Non eam coDiaminant bumana delicia , quam non 
rcclemil branana justitia. Et tamen, curo alia sit causa 
Eedesia», alia bominum, et omnino dislincla sit, 
■ee bominum causam formidamus , quos accusa?e- 
rvnt et convinccre non potuerunt. Purgatos novimus, 
pargaios legimus. Qui si non essent purgati « non in 
causa eorum Ecclesiam coiistiluerem, nec «dilicarem 
saper arenam, et dejieerem de peira. Quia $uptr 
hmne petram , iiiqnit » tcdificabo Eccletiam meam , it 
partm inferorum non vineent eam {MattH. xvj, iS). 
Petra aulem entChrisMis. Numquid Paulue pvo volris 
erueifixug esl f Hoc teiiete, boc ainato, boc rralerno 
ei pacifice dicile. 

6. Rogai ne qm$quam de plebe irruat in locum colla' 
ftomt. Ad coliatinnis loeum buIIus vestrum irriiat, 
rratres mei. Prorsus, si fieri potest, eliam per illum 
locum transitum devitate , ne forie aliquis conteniio- 
tiis et litis adilos inveniator, vel occasio aliqua pne- 
beatinr, el iRvemant ipsam occasionem qui quxrunt 
occasiooem. Ilaiime quoniam qui parom Denm 
liment, ant admonitionem nostram parvi pendunt, 
▼el qoia praesentla diligunt, debent saltem terrcna 
polesiatis sevcritatcm venerari '. Edictum viri iilu- 
stris (n) pubiice propositum legistis : quod quidem 
Aon propter vos propositum esl qul Deum timeils, 
et commonilionem episcoporum veslroruni non cob- 
lemnitis ; sed ne quis isla non curet , iie qiiis ista 
contemnat. Vidcant igitur qiwles sunt : ne fiorle illis 
evcnial quod ait Apostolus, Qui enim re^etit potestaii^ 
Dei ordinationi resistii, Principes enim non suni 
timendi bono opere^ sed nuUo (Rom, xiii, 2 e/5). Vite- 
mus omncs seditiones , onines causas scditionis. 
Furte diciiis : Inlcnti sumiis quid facturi surous. El 
quid vobis iiijiiiigamus ? Partes forle ubcres pietatis. 
Nos dispmenNis pro vobis : vos orate pro nobis. 
Oralioiies eliam vestras » sicut jam ante prxmonui- 
rous, jejuniis et eleemosynis adjuvate. Addite pcnnas 
illis» quibus volant ad Deum. Sic ageutes negotiiim» 
Ibriasse uiiiiores nobis eriiis, quam nos vobis. Netno 
eniin nostrom In bac disputatione de se pncsumit ' : 
va Deo est tota spes. Neque eiiiin rocliores sumus 
Apostoio, qui dicit» Orale pro iiobis. Orate^ iiiquil. 



* Ms. V., mdoeius veniat, 

* Ms. d.y lerreiMV poiesiatis timere severilatem, Edsr 
etum^ etc 

* its ez eodem Bis. cL Iprose prmumU,] 

(a) kfestt MarceUinl tribuni et notarii, qut judex Honorfi 
Angiisti noonae prse^uit coUatioai. Ejus edicio, quod in 
Gestis primae oognitionls oontinetur, de admonenda per 
episDopos i)let>e inter caetera cavebaiur, ut « nullus vel 
« bucus veLepiscopus,uliraoumerum pneslitutum in illr.m 
< traoquiUissinium ooncilii locumcontra probil Uuni nioUre- 
c tur aooedere, i etc. Siaii. 



CCCLIl. 1590 

pro me, ut detur mihi sermo {Ephes. vt, 19). Hlum 
ergo pro nobis rogetis, in quo spem posiiimus, ut de 
nostra disputatione gaudeatis. Tenete ista, fratros, 
obsecramus vos : per nomen ipsius Domini, per aa* 
ctorem pacis « plantatorent pacis ^ dilectorein pacis, 
orainus vos \ ut eum pacifice oretis, pcirice depro- 
cemiui ; et meniineritis esse firii ejus , a quo dictimi 
cst , Deati padfici , quoniam filii Dei vocabuntur 
{Matth. T, 9). 

SERMO CCCLIX * {a). 

De eo quod scriptum est in Ecelesiaslico^ cap, \\w, i, 
Coiicordia fratruni, ct amor proiimoruin , etc, De 
lUe et concordia cum Donatistis {b). 

Habilus post coUationem. 

1. 7ria excelleniia. Concordia rara ^ quare. Priiua 
icclio divinorum eloquiorum , dc libro qui appeUatiir 
Ecclesiasiicus, commendavit nobis tria quxdain ex- 
cellentia et consideratione dignissima , concordiani 
fratrum, et amorera proximorum, el virum ac muUe- 
rein sibi consenticntes. Bona bxc sunt pbne, jucun- 
da et laudabilia in rebos bnmanis ; sed^ in divinis 
rebus mullo potentiora. Quis est cnim qui uon coit- 
gnudet concordibus fratribus ? Et quod dolendiiiii 
esl , in rebus bumanis tam magna res rara est : res 
ab omnibus laudatur„ a paucissimis custoditiir. Beati 
qui iu se ipsis amplectunlur , quod etiam in aliis 
laudare cogunlur. Nulli fralres noii laudant concor- 
dantes fraires. Et uiide fraires concordes essc dilO- 
cile esl? Quia litigant de terra , quia volunt esse 
tcrra. Audivit enim ab initlo peccator bomo, Terra 
es » ei in terram ibis {Gen, iii , 19). Unde discutiamtis 
et perscrutemur vocem , quam justus dcbet audire a 
coiitrario. Si enim recte dictum est pecc:Uori , rcrrn 
eSf et in tcrram ibis» reclo didlur jiislo , Cocium es, 
et in coeluin ibis. Aut non suiit jusii conli, cum dti 
Evaiigelisiis apertissime dictutn sit, Ca7i enurrani 
gloriam Dei f Et quidem qiiia de ipsis dictum est, 
consequeiitia satis edocent. Et operoj inquit, mantiiim 
ejus annuntiat firmamentum, Quos dixit coelos , ipsos 
dixit Urmamentum. Dies did eructat verbum , et nox 
nocti indicat scientiam, Non sunt loquelas , neqne ser^ 
moneSy quorum non audiantur voces eorum, Quxris 
quorum , et non invenis nisi coclorum. Dictum ergo 
dc Aposlolis , dictuin de annuiitiatoribus verilatis. 
Unde sequitur, In omnem terram exivii sonus corum, 
et in fines orbis terrce verba eorum, Non sunt loqueUe^ 
neque sermones , quorum non audiantur voces eorum 
{PsuL xviii, 2-5). Quandu iii eos vctiil Spiritus san- 
cliis , et coBpit Detis liabitare cochiin quod fecit dc 
tcrra, locuti suol, iinplente et donaiitc Spirilu sanclo, 



' ita legendom curo nno Ms. ol. [per amorem potii, per 
pUmtatorem pacUf oramus vos,] 

* Emendatus ad cl. v. et ad Sirm. 

(a) AUas, de DiversisOl, et ex Sirniondtaois 37. 

(6) dtat Florus ad 1 Tbess. lu. Mcolaus l^r in praefk- 
tione ad Hilarn fra^menta, m. 49, opinatur caribagino 
babitum in dedicationem hasilic^e Florenliae, ex Aurtuio 
eptscoiK), qui et Floreiis diceretur, oognominaise. Vidii m^ 
tam (b) infra, iiag. 1597. 



Vo9y S. AUGUSTINl EPISCOPI 

linguis omnlum gontium. Inde dicfuni, Non $unt 
loqueUe, neque iermmei^ quonm non audiantur voces 
eorum. Et qui:i iiide missi sunt ad praniicaiioneni 
Kvanjjclii per omnes gentcs, In omnem terram exivil 
9onui corum, et in fines orbis terrce verba eorum, Quo- 
rum ? Coelonim, quibus recte dicitur, GcBlum es, et 
in coeluin ibis : sicut recte peccatori, Terra e$, et in 
terram ibis, 

!3. Terrence possessionis amor causa discordim, Fra- 
trcs crgo si volunl essc concordes, non amcnt terram. 
Sed si voiunt non amare terram, non sint terra. 
Quxrant possessionem qune dividi non potcst, et 
semppr concordes crunt. Unde intcr fratrcs discur- 
dia? unde perlurbntio pielalis? unde unus uterus, et 
non unus animus, nisi dum curvatur anima eorum, et 
partem suam quisque respicit, et parti suu! opimandx. 
et exaggerandx opcram impendit, ct in possessiohe 
8ua vult liabercuniiatem , qui cum fratre suo possidet 
divisionem ? Bona est ista possessio, cnjus est ? Noslra 
est. Mngna possessio f Sic dici solct. Tota tua est , 
fratcr ? Non ; babco bic consorlcm : sed si vull Deus, 
vendct mibi pnrtem suam. Adulator rospondet, Faciat 
Deus. Quid faciat Deas? Ut oppriroatur vicinut , et 
partcm siiam vendat vicino. Faciat Dcot : bene co- 
gitas, compleat tibi Deus. Quoniam laudatur peccator 
tii desideriis animas sucb; et qui iniqua gerit^ benedicitur 
{Psal, X, 3). Qiiid tam Iniqaum quam velle ditesccre 
alterius paupertnte ? Et tamen abundat boc : qui im- 
qua gerit, benediciiur; et forle prxvaluit, et forte 
pressit cl oppressii, torsit et extorsit, non qucmciim- 
que consortem , sed forsilan fratrcm. Mclius est at 
««goemam, quam cxtraneus. Et ille facile oppressus, 
si cst juslus , babet consolationem. Audiat Scriptu- 
ram, quani modo audivit. llle iaborat inopia, frater 
cjus plenus est copia. Scd plcnus est lerra, ct inanis 
jtistiti;p. Advcrle lerra , quid audint ille paupcr. Noli 
timete^ cum dives faclus fuerit homo , neque cum muUi' 
plicata fnerit gloria domus ejus : quoniam cum morie- 
iur, non accipiet ea {Psal. xnvm, 17, 18). Tenc tu 
pnupcr quod non dimitlas moriens ^ et quod acquiras 
in xternum vivens. Tcne justitiam, non te pceniteat. 
Goniristiris quia in terra paupcr es tii? Pnupcr bic 
(iiit qui crcavit tcrram. Gonsolatur te Dominus Deus 
fiius , consolatur te Crentor luus, consolatur te Rc- 
(Irmplrr luiis. Gonsolatur te non avanis Trater tuus. 
Dignniiis cst enim csse frater nostcr il!e Dominus 
nuster. Solus fralcr sine <Iubilatione fidissimus , cum 
(iiio coucorJia possidcnda est. Dixi eum non avarum, 
ct foric inveiiio avaruin. Avarus est : scd nos vu!t 
bal)ere, nos vult acquirere. Pro nobis taiitum preiinm 
<ledit sc ipsum : niliil ad boc pretium nddi |K)lcst. 
Dedit pretium sc ipsum, et factiis cst Redemplor no-' 
ftter. Non enim sic se dedit pretium , ut nos iiiimicus 
diroitteret , et ipsum possiden^t. Dedit se mortl , oc- 
cidens mortem. Morte quippe sua mortcm occidii , 
B<m n)orte occisus est; et inorte occisa , libcravit nos 
a mortc. Vivebat enim morientibus nobis mors , mo- 
rictur viventibiis noliis , quando ei dicetur , Ubi est, 
morSf contentio tua(lCor» xv, 55}? 



1592 

3. Donunus interpeUatus ut fralri fnbeat fuereditatetn 
partiri , cur facere renuit, Preeceptum ut demus onmi 
petenli , quomodo imptendum. Talis ergo fraler iiiter- 
pellatas cst a quodam fratre contra fratrem, inier 
qiios Don erat concordia propter terraro , et ait ilii : 
Domine, dic frairi meo, ut dividal mecum IkBreditaiem. 
Totam tulit, mibi partem meam non vult dare, con- 
lcmiiit mc, audiat vel te. Quid pertincbat nd Domi- 
num ? Sicul cogitamus nos bumilcs bumilia, reptantcs 
in terra , consiituti in hac vita , et neminem volcntes 
contristari , et plerumque inde gravius contristantes , 
quid diceremus? Veni, frater, redde fratri tuo partem 
suam. Non hoc dixit Dominus. £t quid illo jiistius? 
Qu/s talem judicem iuveiiiat, quem inierpellet contra 
avaritiam Tralris sui ? Nonne gaudebat ille bomo tan- 
dem sc invcnisse magnuin solatiiim ? Magnum quoque 
adjutoriuin sine dubitntione sperabat, diceiis tanio 
jadici, Domine^ dic fratn meo^ ut dividal mecum hme^ 
ditalem. At ille quid dixit? homo^ quis meconstimit 
divisorem bcereditatis inter ro<?RepuIit Doiiiiiius, iion 
deditqiiod pclebalur, non concessit gratuitum I)ene- 
iicium. Quid magnum erat?Quid inde pcrdebat? quid 
in eo beneficio saltem laborabnt ? Ntm dedit. Ubi cst , 
Omni petenti te^ da {Luc, vi, 50)? Non lioc cgit ille, 
qiii Robis vivendi prxbtiit exempltim. Quomodo nos 
id fiicturi samas? Aut qiiomoilo dabimus quod iin- 
pendimus, si non daroas liencfieium ubi nibil impon- 
dimus, ubi nibil erogamus, ubi nibil amiltimus? Noii 
dedit Dominas boc, nec tamen nibil dedit. Mlnus 
negnvit, sed quod plus est donnviu Dixit roanifeste , 
dixit, Omni petenli te^ da, Qiiid, si aliquis petat a te , 
non dico quod inutile est dare , sed quod turpe est 
dare? Qaid, si petat mulier aliqua, quod petiit molier 
a Josepli ? Quid, si pctat vir aliquis, quod falsi senio- 
res a Susanna peticrunt? Etiam liic sequenda est illa 
tanqiiam generalis scnlcntia, Oiiifit pclenti /e, da? 
Absit. Faciemus ergo hic contra prxceptum Doiiiini ? 
Imo facinmus secundum pneceptum Domini , et mala 
|)cteniibus non demus, ncc contra istam seiiteniiam 
faciemus. Dictum est enim, Omni petenti te^ da. Non 
est dictum, Omnia petenti te da. Omni pelenti te^ da : 
prorsus da ; etsi non quod pelit, lu tamen aliquid da : 
malum petit, ta bona da. Fecit boc Josepb. Non dcilit 
quod petebat mulicr impudica ; et dcdit tamen quod 
audire deberet , ne impudica esset cxemplo suo : et 
ipsc non incidit in foveam libidinis, et dedit consiiinm 
castitntis. Hoc enim rcspondit : Absit a me , ne hoc 
faciam domino meoy ne polluam torum ejusqui eredidit 
miltt omnia in domo sua {Gen. xxxix). Si servus acrc 
emptus hanc fidcm servavit domino , qualem debct 
coiijux scrvare marito? Hoc erat admonerc. Ego 
scrvus boc non faciam doniino roeo : tuconjux dcbes 
hoc facere marito tuo? Dedit et Susnnna, ncc dimisit 
eos inancs, si impleri vcllent consilio pudicitiic. Non 
soluut cnim noii consensit ; sed el non tacuit quare 
non conscnsit. Si consentio, inquit, vobis^ pereo Deo ; 
«i non consentio , non effugio manus vcstrai : melius 
autem est in mmins testras incidere , ^iiam Deo perire 
{Dan. xiii). Quid rst aulciii, HIcUus cst in manus ve- 



1893 

Urtu indien, qwim Deo perire ? Vos Deo pcrislis , qni 
uUa qicertlis. Ergo hanc regtilain lenele. Dale quaiido 
peiiroiiii, eUi noii boc qnod pelimini. Hoc fccil Domi- 
nns. Pelebtt ille, quid? Divisionem hxredilalis. De- 
dit Domlnns, qnid? Peremplionem cupidilalis. Quid 
petebat? quid aocepil? Dic fratri meo , ut dividat me- 
Citm hanreditatgm, Dic^ homo, qui$ me constituit diviso^ 
rem hcereditatit inter vos? Ego autem dico vobit, quid ? 
Onete ab omni cnpiditate ^ Ct dico qtiare. Forle enim 
diinidium bxredilatts ad lioc pelis, ut ditescas. Audi : 
HomMnis eujutdam divitit tuccetsit regio; sticccsstit 
magiios habuit » id est , muliis froctibus fecundau 
est *. Et cogitavit apud te dicent : Quid [aciam , quo 
congregem fructut meot ? Et dtligenier cogiians , iii- 
veffi, inquit, 9Ntd faciam. Dettmam veUre$ apolhecat^ 
fiiciam novat, implebo eat, Majores cniin facinin, qiiam 
craiit Tctercs. Et dicam atnnm mem : llubet mnlta 
bona ; tatiare , jucuudare. Ail illi Deiis : StulU , qui 
¥.ilde tibi Tideris ' esse cordatus : nosli cniin de- 
iiniere velera , et xdificare nova , ct tu in veiusiaie 
rnina remtnsisti , qui yelera iii le ipso deslriiere dn- 
buiiii, Qt jain terrcna non isapcres : Siulie, quid dixi- 
5ti? cui dixisti? Animae tu:i! dixisli , Jucundare, habet 
multa bona. Bac nocte repetetur unima tua^ cui lalia 
promisisii. Quw protnititti, cujut erunt {Luc, xn , 13- 
20) ? Noii ergo timere, eum divet factut fuerit homo ; 
qma nan , cum morietur, aecipiet ea. 

i. Concwdia fratrum ia aeletti htereditate. Lsligare 
quit centendut. Ecce quale consilium Dominus fratri- 
bus dedit dissldentibus , quo concordes cssent, ut 
earerent capiditate, etconlinuo implerenttir vcritaie. 
Inveniamus ergo lalem liaerediutem. Quamdiu loqui- 
mur de concordia terrenorum frairum, quae rara est, 
qo» sospecta est, quae dirRcilis est? Loquamur de illa 
fratmin concordia , qoae vera esse debel , cl potcst. 
Fratres sint ChrislUini omnes, fralres sinl fldeles om- 
neSy fralres sint naii cx Deo et ex visceribus matris 
EcclesMe per Spirilnm satictum : fratres sint, babeant 
et ipsi hsreditaiem dandnm ^, et iion dividendnm (a). 
llxredilas eorum Deas ipse est. Cajus sunt ipsi h»- 
redilas, ipse est vicissim eorum haeredius. Qiiomodo 
sunl ipsi ejus baeredilas? Pottula a me^et dabo tUd 

«emiet ktgredilatem tuam (Ptal. n , 8). Quomodo esl 
le ipsiMiim baeredius? Dominut part hmreditaHt 
wtem^et eaiieU mei (Ptal. xv, 5). In hac hxrcdiute 
coneordia custoditur : pro hac b.-crcdilate non liiiga- 
tur. Alia hsrediUs liligando acquiritur : ista litigando 
amitlilor. Noleiiles homines hanc hxrcdilatem per- 
dcre , vilant litigare. El quando forle videnlur ritl- 
^re , non rttigant. Scd forte Tideniiir litigare , aot 
piiUnlur litigare , cnm volunt frniribus consiilere. 
Videie qoam consors sit corum litigniio , quam paci* 



* lltc addit oodex d.« ifumquid petHwem inanem dimisit^ 
ei non potius veriiate imnletitj si we impleri vellet ab eoqut 
mi^ roKtte ab omni cufnditate ? 

* lla legeodQm ex eodem oodlce d. [guceetsui magmn 
kabnitt ei tnultis fructibut fecunduta ett\ 

* tu legendum ex eodem codice d. et Ix)v. sirm. , 
qitia vaUte videri». [qui vdde rtderis.] 

^ AUquot librt, tenetuinm. 

(a) mc oiuD deiiiaebatsemio de Divcrius 01. 



SERUO CCCLIX. VM 

fica , qnam bcnigna « qiiam Jiista , qtiam ndclii. Nam 
nos liiigare vidcmur cum Donalistis : sed non litiga- 
mus. Ille ciiiin litignt, qiii adversario sno male vult ; 
liliqat ille qui advcrsarium suum viilt delrimenluni 
pati, sc augmcntum ; illi nliquid decedcre , sibi accc- 
dcre. Non sic stimus nos. Sciiis el vos, sciiis qni exlra 
unilnlcm liligmis ; scilis el vos, qtii ex divisionc nc- 
quisili es':is : scilis quin ista lis non esl talis lis, qiiia 
non est malcvoln , qtii:i noii icndit iti dctrimenlnin 
advcrsnrii , scd mngis in lucruin. Yolclmniiis ciiiiii 
eos, cum quibus liligare videbnmur, vcl ndhuc vide- 
mitr , acquirere nohisciim ; non pcrdcre , ut nos nc- 
quiramur. Deniqiie alin vox nostra est, qtinin fuil 
frntris illius , qui intcrpellnvit Chrisium in tcrra am- 
bolantem. Nam ct nos inlerpclluntis ctim in hac 
caiisn in coclo scdcnlcm : ct non dicimtis , Domine , 
dic frntri meo^ ut dividat merum htercdilatem ; sed, Dic 
fralri moo, ul tcncat mecum hrcrcdilalem. 

5. Cathoiicorum propotitum et voluntas pro EccletiiK 
pace. Qiioninm hoc volumus ct ptiblica Cesta tcstnn* 
tur : qtioninm hoc volucrimus, iiuliccs stint rion Un- 
lum sermones, sod rutcrn? noslrx dnt.r ad illos. Cpi • 
scopntum amaiis? Nobiscum hahete. In vobis nihil 
odiinus, nihil deleslnmur, nihil exsccramur, nihil 
anatbcmamos, nisi humanum errorem. numnnum, dl« 
ximus, deteslamiir errorem, non divinam veritilem : 
sct) quod Dci halictis, ngnoscimus ; quod vcsiriim im- 
probum liabctis , corrigimus. Signum Domini mei , 
signum Imperatoris mci, characterem Rcgis mei, in 
dcscrtore ngnosco ; quacro, invcnio, admoveo, accedo, 
appreheiido, dtico, corrigodcscrtorcm, non violocba- 
ractcrem. Si qnis ndvertal, si quis atlcndal, hoc iion 
est litignre, scd amare. Diximus possc iii una Eccle- 
sia, pacis causa, esse fratres concordcs : speciosa 
eiiim res est concordia frntrum (a). Non posse eniin 
dnos esse cpiscopos. Diximus , ut ambo sedcant ' iu 
iina simplici basiiicn ; ille in catliedra, ille ut peregri- 
nus ; illc in cathedra christiana, ille in hncretica quasi 
collega juxla sedcni : rursus ille in congrogaiione siia 
pra^sideat *, vicissim ille in sun. Pocnitcnliam pncdi^ 
catain esse in n^missionem peccniortim per omiies 
gentes ab ApostOlis tncipiintihus ab Jerusalem, dixi- 
mos. Qtiid respondebis liuic Ecclcsiae, quae est per 
omiies gcnics ab Apostolis incipieniibus ab Jerusalem 
aniincala? Diximus : Ponamus omnino malnm habuc- 
ril causnm Cxcilianus '. Unus homo malam causani 
hnbens , duo homincs, quinque , decem , prnjudica- 
btint tot millibns fidcrium toto orhe lerrarum multi- 
plici fccundiute difTusonim ? Diximus tsU. Crcdidit 
Abrahain, ct promissx sunt ci omncs gciites : pecca- 
vit Ca;cilianus, et perienint omncs gentcs, ut plns va« 
leal qiiod itriquitns commisit, quam qnod vcriias pro« 
misit? DicU suiil h;cc : loguutur. Oiniuno contni 



* codcx c1., tff aHemi sedetmi. 

» idera codex cl., rursus ilie in catqregaUone fraUrwk 
utsideat. ... 

< idemoodcx c1., ronanvts onmino qiuM mniam lumuer^ 
catisam cccciiiimus. 

(o) vide ci ist. Ii8 iatcr Augtislioiaaas, a colUt. r», csp. 
SjU. 



1505 



S. AUCUSTINI ECISCOPI 



1590 



•\Cfn|ila divimi, conlra tcslimonia, qu;r. asscniul Ec- 
cle»iani tol» orbc lcrranim diiTundi, ciijiis Ecclcsis 
In iioniine Doniini leiieinus unilaleni, nibil ilii respoii- 
dere potuerunt. 

6. De CasdlianOf talva Ecclaiof causa, judicium ha- 
beri voluerunl, Ca^ilianus inventus innocens. Sulva crgo 
causa EcclcsiaBy confinnuia, ei incommutabililer flxa 
ac slabilita, lanquam supra fundamenlum pclriC, quani 
porix inreronim noii vincant : bac ergo salva, veni* 
nius d ad causam Occiliaiii, jam securi quidquid ille 
invenirelur admisisse. Fortc cniin, si ut bomo inveni- 
rcUir in aliqua culpa, nos liiigaturi eramus, ut proptcr 
cnlpain unius homiuis Jamnandi anl rcbapiizandi ju- 
dicarcmur? Et diximus, Salva causa Ecclcsix, cui 
nibil pra'judicat peccatuin Occiliani; nccjustitiaCx- 
< iliani coronat Ecciesiam ; nccculpa Cxciliani damnal 
Ecclesiam ; videamusct ipsius causain qualis sit. Sus- 
cepimus cam discuticndam, scd lanqiiam fralris, non 
tan(iuam pnlris , aul matris. Paler nobis Deus cst « 
matcr nobis Ec<rlesia est : Gxcilianus frater fuii, aul 
fratcr est ; si bonus, bonus frater ; si inalns, malus 
fratcr, lamen fraler. Si invenerimus eum innocentem, 
jain vos ubi erilis , qui et in ipsa bumana calnmnia 
defecistis? Si auleiii inveiilus fuerit nocens, si inven- 
liis fucril rciis, nec sic victi sumus, qnia unitatcm 
Ecclesiue , qiix invicla est , obtinemus. Invenlus sit 
prursiis reiis, lioniinem anathemOy Cbristi Ecclesiam 
non dcscro. Iloc fecimiis, diximus : deinceps eum ad 
altare iiitcr episcopos, quos lideles et innocentes cre- 
dimus, nnn recitabimus. llocsolumfccimus^a). Num- 
quid propter Cxcilianum rebaptizaturi estis orbem 
terrarum? Hac securitate constitutaetfirmat:i, cuspit 
discuti causa Cxciliani. Inventus est iniiocens, inven- 
tus est a calumniantibus appctitus. Semel absens da- 
mnaius , pRrsens ter absolutus {b) : damnatus a fa- 
ctione, abs(»luius ab ecclesiastica vcritate. Lecla suot 
h;cc , pn)bata sunt hxc Quxsitum utrum babercni 
qiiod coiilra dicerent. Consumpiis omnibus lergiver^ 
satioiiibus calumniarum suarum , aut ubi nihil contni 
evidciitissima profcrre documenta, nec contra ipsiut 
iiinoceiitiain Ca^ciliani potuerunt, prolata sentcntia 
esi advrrsus eos. El lamen ipsi dicuiit, Yicimus. Viii- 
caiit, sed se, ut possideat eos Cbristus; vincateosqui 
redcmit eos. 

7. iluUi ex Donatislarum schismate conversi ad Ec" 
elrsiam. Et Limen dc niiillis gaudemus. Blutti eorum 
fnictuose vicli sunt, quia nec vicii sunt. Error buina- 
niit victus est. homo salvalus est. Nam mcdicus non * 
conu^ndit cnm xgroto; ct si xgrotus facit cum mcdi- 



* rartlcuh negans abest a Colbertino codice. 

{d\ \ide collat 5, capp. 230/253, 235. 

{b) Damoauis fuerat a DooaiisUs ia synodo, apiid Carlba- 
gtnem, anno 3ll. Absolutus cst primum Roinae in condlio 
sub lielidiiide, an. 543 : Iterum, Arehle a concillo geue- 
rall, an. 3U : |)oslremo, Mediolani a Conslaniino impcra- 
tore, ad quem pars adversa provocarat, an. 515. Tou au- 
tem In enm crumnatio,quod ordioatus fuissel a Fclice AiJiuu- 
fcn« episcopo,qiii sacrotcodfcessub Dioclellano tradidisse 
rerebatur. Quod etsi verum foret, ad scbismatis causam sa- 
tts noo erat; quia alia est causa Ecdesiae , alia honuuum. 



-..-. . "!L?* ^^ rublidsoomprobatum est KeUcem ci «sco- 
puai tnditoreiB non hiissc. siiui. 



co, vincitiir febris , ct sanalur a*grotiis. Nam hoc iii- 
tcndit inedicus, vinccre : hoc intcndit ct febris, viii- 
cere. Positus est qnasi in mcdio a^rotus. Si viccrit 
nicdicus, salvns est a^grotus : si viccril fcbrift, inoric- 
tur .Tgrotus. In contcntione ergo nostra contendebal 
medicus pro salute, pro febre contendebat a-grotus. 
Qui animadverterunt mcdici consiliinn , vicerunt, fc- 
brcm superaverunt. Ilabcmus eos sanos et gaudentes 
nobiscum iii Ecclesia. Blaspbemabant iios aiitea, qiiia 
fralres nos non agnosccbant : febris enim mentcm tur- 
bavcrat. Nos lainen illos ct detCdlantes nos , el s:r« 
vientcs in nos amamus , et saevicntibus a^rolis ser- 
vicbamns. Rcsistebamus, contendebamus, et quasi li« 
tigabamus ; ct tamen amabamiis. Molesti enim sunt 
omnes qui lalibus languenlibus serviunt ; sed ad salii- 
tem molesti sunt. 

8. Obstinatornmquorumdaminepta excusatio. Aliorum 
insania el fnror, liivcnimus aulein homines aliquando 
pigros dicentes, Verum est, doimiie, verum cst; ncii 
est quid dic(Tc. Quid ergo ? Yeni, age. Pater meu.« ibi 
esi mortuus, inatcr mea ibi sepulta. Mortuum noiiM- 
nasti ct sepullum. Vivis » adhuc esl cum quo loqiii. 
Parenles tui christiani fuerunt in parte Donati : pa- 
renles coniin fortc et ip«i christiani, avi aut pro;ivi 
ccrtc p.igani. Qui ergo prinii facli sunt cbrisiiani, cuin 
cilulisseiit parcntes suos paganos , nnmquid coiitra 
vcritalcm frigidi fuertint? numquid aactoritatem mor-> 
tuoruin parcntum secuti suntv et oon potius mortuis 
parcntibiis vivuin Cbristuin prxtulerunt? Si ergo hic 
vera unilas est , extra quam necesse est in acternum 
moriaris, quare mortuos parentcs tuos sequi vis, mor- 
tuos tibi et Deo? Quid dicis? rcsponde. Veruin dicis, 
non est quid diccre. Quid vis faciam ? Consuetudo 
nescio qusc teiict sibi homines tales. Letbargioi suiit, 
contrario morbo laborani, dormiendo moriiuri siiiit. 
Alii pbrenetici sunt, molesli sunt. Nam ctsi moriturus 
cst lelhargicus, vel scrvienti sibi non est moleslus. 
Phrenetici noolesti sunt, qui menlcin pcrdidenint, et 
insani atquc furiosi armati vagantur bac alqiie illac» 
quxrcntes quos occidant, quos excxccnt. Nova enim 
nobis nuntiata suni, cuidam presbytero nostro lingiiani 
exsecucrunt (a). Isti pbreneiici sunt. Exccrccnda est 
charitas , amandi et ipsi. Multi correcti flevcrunt , 
mulli corrccli : nos novimiis, ad nos vencruiit de iiu- 
niero ipsorum furiosorum. Flcnt quotidie prxterita 
sua , ncc satiantur lacrymis atiendeutcs eoruni furo* 
rein, qui non digcsta ebrietate vanitalis adbuc txviunt. 
Ei-go (|iiid facinius? Talibus servire cbaritas cogit. Et 
quamvis inolesli sumus utrique generi , et letbargi' 
cuin excitando, ct phrcuelicum ligaodo, ainbos t&iucn 
amamus. 

9. Concordia fratrum in Ctiristo. Booa res eoneordia 
frutrum ; scd videie iibi : io Christo Cbristianorum. 
Et amor proximorum. Qiiid, ti adbuc nonduni est fra- 
ter in Cbri^to ? Quia hoino , proiimus est ; anies et 
iptum , ut lucreris et ipsum. Si ergo concordcs cuin 
fratre cbrisliano, ames autein Droximum, etiam cuni 
quo modo coiicordia iion est, qiiia noiidum in Ckristo 

(a) \ide AugusUni ei ist. tao, n. 30. 



1597 

fraicr esl, quta noiidsni iii Cliristo renatos est, non- 
duin Chrisii sacramenUi nofil ; paganns est , Judxos 
est ; esi lamen proxlmus, quia homo esl : si amas ct 
iiisuni, acccssisti et ad aliam dilectionem alio dono« 
ci sic sunt in te duo, Concordia fratrum, et amorproxi' 
wwrum. Ex his omnibus concordiam tciicnlibus cnra 
fralribus et ;imanlibus proximum , consial Ecciesia 
dcvoia Christo, ct subdila Yir», ul liat terlium, Vir ei 
muUer nhi coniemiefitet ( Eccti, xxv, 2). Uniie admo- 
nenius ChariUtcm vcstram, et vos exliorlamur in Do- 
wiino, prxscntla contemnatis, fralrcs mci, quic non 
Tobiscum moriendo portails : caveaiis peccaui, cavea- 
tis iniquiiales, cavcalis sxculares cupidilales. Tunc 
enini est fruclus nosler In nobis inlegcr, ci incrce^ no- 
stra apud Domiiiuin plcna gaudiorum. Nam elsi dici- 
mus quod dicendum est, elsi prffdicamus quod pnc- 
dlcandum est, ctsolvimus nosapud Doinintim in cnn- 
spccto Domini, quia non kicuiinus quod timcmus, non 
lacuinius qiiod amanius , ut supcr quem venerit gla- 
dius vindict» dominicas , quid spcculaU)ri imputel 
noii inveniat : tamen nolumus mercedem noslram sc- 
curam esse vobis pcrdilis, sed vubis invenlis. Nam ct 
apostolus Paulus securus crat de nierccde sua, ct l:i- 
men quid ait populo? NuncpivimuSf$ivo$statisinDo' 
nuno ( 1 Thess. in, 8). Loquor vobis el CharilrUi vc- 
sirae, secundum jussionem Domini, palres el fratrcs. 
Loquor etiam pro fratrc mco episcopo vesiro («) , 
cnjus gaodium esse debctis , obediendo Domino Dco 
nostro. Certe in nomine Dei facta est vobis Iktc eccle- 
sia opera ipsius, pcr fidelium fralrum collalioncs lie- 
ncGcas, miscricordes. devotas. Facia est vobis hxc 
ecdesia : scd vos magis eslis Ecclesia. Facla est vo- 
bis, quo corpora vesira inlreiit : sed nientcs vestrrc 
debcnt essc, qoo Dcus iiitrct. Honorastis cpiscopum 
veslnim, ul lianc basilicam Florcnilam (b) vocare 
vclletis; sed Floreiitia ejus vos estis. Nam sic dicit 
Aposlolus : Caudium et corona mea vos eslis in Domi- 
no {PMiiffp.iv^i). Qiiidquid est in sxculo, vanc- 
■cit, transit. Vitn isia quid est , nisi quod Psatmiis 
dixit : Mane sicut herba iransiet, mane floriet el prwler- 
Ht : vespere decidet, durescit et arescit {PsaL lxxxix, 
€)? Hoc est omnis caro. Idoo Cliristus, idco nova vita, 
idco spos actema, ideo consolatii^ immortalilatls pro- 
mlssa, ei in Domini canie jam reddila. A nobis enim 
assumpla cst iila caro , qux jam iinmortalis est , et 
nobis quod in sc implevit, osiendit. Propter nos enim 
camcm habuit. Nam propler se, In principio erat Yer- 
frviii, a Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 
{Joott. 1,1). Quxre carnem ct sanguincm : ubi in 



(a) sa«:icamur legcnduro, secundum jussionem domrd 
ptttris ei frairts. ijoquor enim iro ftatre meo episcopo vestro. 
Uoc epilogo ulilur (oquens ahcnae plebi , a. ud quaiu forte 
noo soleluit concioQari. 

(6) Qaeniadroodum basilica Fansti et bQsillca l^nliana 
dictaesonta vausla et I^nlio concliloribus, sJcFloreiilia 
boc looo hasilica de nomine Florenlil e) isropi. Ciijus vei-o 
scdis ei ifico|.us liieril inc<>rliini est : nisi Florcnliuni iiilcl- 
ligi placifiil Hip()Oueiisium-<liarryloruni iu Proconsubri pro- 
viocta ei isoo| uni, qui ct colblioni Doiiatisiaruni cuni cac- 
lerishoc anno tuleHhit, ut oognltionis priniae Gt^sla ilecla- 
rant , et aiiquot | ost a;uios Le|iorii iiionachi c|/isiohe aJ 
Gallos sul)scri|isil cuui Auguslmo ct aliis. Quod si veruiu 
ttu non carthagine , neque HipiioneHPcgio , sed Hyppone- 
diJrrjlohabituaidici seruioaem ooQscntaucuai lucrit. isitM. 



SCRMO CCCLX. |.«S9S 

Tcrbu? Qiiia vere nobis compnti voluit, ct nos redi- 
mcrc, indult sc furma servi, ct descendit qtii hic crat, 
ut appareret qui non aberat ; et voliiii ficri honio qul 
fecit hominem, creari de malre, qui creavit niatrcm. 
Ascendit usqiie in cnicem , mortuus cst , ct oslAudit 
nobis qnod novcramus, nasci ct mori. Iniplevit in se 
humilis h:cc vetera nostra nsitata et noia. Nasci et 
morl noveramus : rcsurgere et in a^temtim vivere nop 
novcramus. Duo ergo noslra vetera liumilis .nssuni-. 
psii : duo alia mngna ct nnva excelsus iniplevit. Re- 
stiscitavit cariiein, levavil in cccliim carncm, sedet ad 
dcxteram Patris. Caput nosirum esse volnil, caput 
pro membris clamavit : quia et cum hic essct, dixil, 
Pater, volo ut ubi ego snm, ibi sint et isti mecum (Joan. 
xvii, 24). Speremus hoc et dc cnrne iiostra, rcsiisci- 
t:itionem, cummulaUonem, iiicorruplioncni, immorta- 
lilatcni, xternam mnnsionein : ct ngamus ut perve- 
uiaiiiiis. IIxc crit Florcntia, vera Florcntia. 

SEKMO CCCLX ' (n). 

Ad vigHias Maximiam ', de quodam Donalista (b) qui 

reversus est ad Ecclesiam. 

Deo gratins , fratrcs , cimgrattilaniini rralri vestro, 

qui mortuus erat ct revixil , perieral el inventus ett. 

Gratias paticnlia: ct misericurdiae DomHii Dei iioslri : 

paticnti», quia suslinuit tardaniem ; niisericordi» « 

quia suscipere dignatus est redenntem. U;cc est vinea, 

ubi noD opcrabar, et vircs mcas in aliena coiisuiiipse« 

rani. vinea dilecla Domino meo , non soluni labor 

meus iiihil tibi proderat , verum ctiam conlra tc ini-> 

mico tuo serviebam. Magiio sudore spargebam, qnaiide 

tibi non coUigebam. Gratias plmtatori tuo, apud 

quein non manet merccs operariorum etiam hon 

uovissima vocatorum. Scrus advenio, sed denariuin 

Don despero (Matth. xx, 9). Qui prius fui I>laspbe« 

mus , et pcrsecuior, ct injiu*iosus adversiim te : sed 

misericordiam consecutus sum, qnia ignomns feci 

(I7im. I, t3). Tcnebam enim verba pareiiiiim ine* 

orum , non Patriarcliarum , non Prophelariim , non 

Aposiolorum ; scd parentum carnis mese. Non ac- 

quicvi cariii et s^inguiui ; sed acquievi superaius ve- 

rilati, ct requicvi redditiis uniiali. Nuinquid non 

easdem Scripturas lcgebam , quas et nuiic lcgo? Sed 

etinm ille doctor Geiitiuin vas eleclionis , ex Satilo 

Paulus, ex elato ininimus,ex prirdone p:istor, ex 

lupo aries , llebrxus erat ex HcbnRis , sccunduiH 

legem Pharisxus (Plulipp. lu, 5, 6), ad pedes Gama- 

lielis doctoris legcm eruditus (Act, xxn , 3) : ct la- 

men Cliristum, quem legebat in Prophetis, nec se- 

dere noverat iii ccelis , nec coli permitiebat in terris. 

Fidcm passioiiis et rcstirrectionis ejus nescieiis ore 

caiiinhat, ctsaeviens crrorc vasiabal. Secunduin Fro- 

phctas, in quibus natus crat et crcvcrat» jain Cbrisius 

surgens a niortuis sedebat in coelu ; et ille adhuc iii 

panMUuin suoniin CTcabatur nicndncio , quia euni 

disciiMili ejus furaii rui^raiil de scpulcro. Sic et cgo 



* Ms. r. non , ad Maximktd, scd, cd Kajimini vtgiHas 
pra^fert ; alicujus fofsitan niartyris Alricani. 

* Eioendatus ad cl. v. r. ct ad siriU. 
(a) Alias, inter Sinnondiancs 58. 

{b) inio cujusdam Donatistx ore aut nomm? proounlla 
tus, s«r'J dicU-iic huuJ (hil>ie An^usliuo. 



\m 



S. AUCLSTINl EPISCOPI 



11)00 



()c Ecclcsia cnibolica toto orbc dilTusn circunitiinde- 

iKir diviitaruin vocibus Lilicrarum ; el me surdum 

raciebanl a parcntibus iuleulala lal>a crimina tradi- 

lorum. Non mc Pauli mciilis comparo , »cd |>ccralis. 

Eliamsi lain boiius csse iion mcrui , non lamcn sine 

meUicina corrcptionis lam mabis fui. Ncc iilc spon- 

siim agnosccbat in Libris qiios lcgebai, ncc ego sitoii* 

sam. Qui rcvelavit iUi de Christi clarincalionc quod 

scriptum est , Exattare $uper cosios , Deus ; ipse rcve- 

lavil mihi de Ccclesiic elTusionc qiiod scquilur, Snper 

omnem letram gloria tua {PsaL cvii , 6j. Ulra(|uc le- 

stimonia aperta sunl vidonlibiis , scd clausa crcis. 

lUis oculoii aperuil Baplisiniis Clirisli , mihi pnx Chri- 

sti. Uluin iav.icrum aqiue saiicl:e reddidii novum : 

roeoruin auiem charitas cooperuit multitudinem pec- 

caloruin. 

SERMO CCCLXI * (a). 

De Rcsurrectione mortuorum, i (//). 

CAPUT PRIMUM.— I. Animadvertimus, cuin Apo- 
i^loli Cpistulii logcrelur, Inudabilem motum fidei cha- 
riiaiisque vcslrac, quemadmodiim exhorrucrilis horai- 
ucs, qiii piilanles hanc solain esse vilain, quam ciim 
pccoribiishabcmusconimunem, post morlem aiitem 
flniri totum qiiod est hominis, ncc csse spem uUam 
jiritae alterius meUoris, pniritum malarum atirium 
corrumpenles, dicunt : Manducemnt et bibamus; eras 
enim morimur (\Cor. tls, 5i). Hinc ergo sumafur 
tioslroc disputalionis exordium , cl bic sit nosiri velut 
cardo sermonis, qiio caelcra , qatc Domlnus suggerere 
dignatns facrit , refemntiir. 

CAPUT II. — 2. Spes fidcfque nostra , resurreetio 
mortuorum, Charitas nostra. Dum quassliones de fu^ 
tura resurrectione. Spes cnim iiostra est resurre- 
ctio mortuorum : fides nostra est rcsurrectio 
roortuorum. Cbaritas ciiam noslra est , quam prxdi- 
catio renim qu;e nondiim videntur inflaininat , et ac- 
cendit desiderio, ciijus mngnitudine finnt coriia nostra 
eapacia heatitudinis qux venlura promitiitur, quam- 
diu creditor quod nondum videtur : cliaritas crgo 
etiam ipsa nosira , nec circa tem|ioraUa h:rc el visi- 
bilia debet occupari , ut tale aliquid nos habituros in 
rcsurrcctione speremus, quale modo, si conicmiiiniiis, 
mclius vivimus melioresque sumus, camales videlicet 
voluptales alqiie dclicias. Siiblata itaque flde resur- 
rcelionis morluorum , oninis iiitcrcidit doctrina chri- 
stiana. Fiindata vero fide resurrcctionis mortuonim , 
iion coniiiiuo securilas cst de aniino cbrihtiano, nisi 
distinguatur vila illa qux futiira est, ab ista qu.ne trans- 
it. Iiaque sic proponendum cst : Si non resurgcnt 
mortui , null.i spes nobis esi futurx vitx : si aulcm 
resurgait moriui , erii qiiidem vtla futura ; scd se- 
cunda quaesfio est, qualis erit. Prima Itaque disputalio 
esi, utrum fiitura sit rcsurrectio mortuonim : secunda 
vero disput.itio est, qualis fiitura cst in rcsurrectione 
vita sanctorum. 

* ctsli^lus ad d. r. t. v. et ad Lov. 

{a\ Aiias, de Diversis liO. 

{b) Possidius, in ludiculo, cap. 1, notat • dc Resnrreaione 
tractatiis duos. t Priimiin citat Ft:)rus ad 1 (^or. xv ; secuii- 
duiii, idem ipsc ac Bcda ad i cor. xv, ct ad CoIqss. m. 



CAPUT III.— 3./it dtera infidelis errat^ in altera 
cUrisiianus carnalis, Chrislianus auctoritatis pondere du- 
undus. Qiii crgo dicunt mortuos non rcsurgerc, chri- 
sliani noii sunt : qui vero putanl mortuos cum resur- 
rexcriiit, cari>aUtcr csse victuros , carnales cbristiani 
sunt. Qiiidquid ergo disputationis est adversus opi- 
Dionem eoruin qui rcsurrectionem mortuoruin ne- 
gant, advcrsus eos est qui foiis sunl, cx quoruin 
numcro non hic arbitror adcsse aliqucm. Undc super- 
flua vidcri poicst nostra disscrtio , si fuerit iiniiio- 
rata , ut doccre conemur resiirgere mortuos. Aiicto- 
rilatis cnim pondcre cbristianus diicendiis est, qui 
jam Christo crcdidil, qui nullo modo putat mciitiri 
Aposluluni. Suflicit crgo ut istc audiat, Si mortui non 
resurgunlf inanis est prasdicatio noslra, inanis est et 
fides reslra. Si mortui , ini|iiit , non resurgunt , neque 
Christus resurredt (Ibid, 14, 13). Si autem Christus 
rcsiirrcxit, in quo salus cst Cbristiauoriim , non uli- 
quc impossibile csl resurgere mortuos : qnoiiiam ille 
qui suscitavit FiUum suum, et iUc qui suscitavit car- 
ncin suam, cxtero corpori, quod cst Ecclesia, in 
capitc demonstravit exempliim. Poterat ergo csse sii- 
pcrQiia dispuialio de rcsurrectione mortiiorum, ut jam 
siisciperemus eam quam inter se Christiani solcnt 
liaberc, cum resurrexerimus quales erimiis, qucmad- 
moduni vivemus, qux erunt negotia nostra , eruntne 
aliqua , aut nulla : si DuUa erunt , desidiose victuri 
sumus nihil agendo; aut si aliquid agcmus, quid agc- 
mus : deinde, inanducaturi et bibituri sumus, coiijun- 
ctioncs marium feminarumque futurae sunt, an aliqua 
simplex el incorrupta vita communis; ctsiitacst» 
quaUs erit ipsa vita, qualis motus, qualis figura ipso- 
rum corporum. Istae dispiitationes Cliristiaiiorum 
suiit, salva fide resurrectionis. 

CAPUT lY. — 4. Hesurrectionem fuluram probare 
iuscipil. Ad lianc ergo dispuiationem , quantiim vcl 
suscipi vel promi per hoinines hominibus poiest, 
quaiesvdnos sumus, vel vos estis, jain jamque trans- 
irem, nisi me iii illa quxstione« ubi quxritur, iitriim 
omnino rcsurgant mortui , aliqunntulum immorari 
cogerct soUicitudo quxdam de nimis carnalibus fra- 
tribus nosiris et prope paganis. Num neminem hic 
paganiiin nimc esse arbitror, sed omncs christianos. 
Pagani vero ct Inisorcs resurrecUonis quotidie in 
aiiribus Cbristianorum imniiirinurare iion ccssant: 
Munducemus el bibamus ; cras enim morimur. El (|Uod 
dixit Apostolus, subinfcrens sollicitudiiicm suam ct 
subjungcns huic scntcntiar!, Corrumpunt mores bonos 
colhquia mala : incliicntes isia mala ct sollicitiidinem 
gerciites pro infirmis , non solum paterna, sed etiam 
roaterna quadam charitate , etiain liinc dicemus ali- 
quid, quanlum forte sufficiat Cbristianis , quia ho- 
dierDO die hos omnes qui convcnenint dcvutio circa 
Scripturas major adduxit. Ncque enim diei alicujus 
fcsti solcmnitas ad ecclesiam Dei etiam turbas ihea- 
tricasconvocavil.SoIcDtcDimquidam non de pietale, 
sed de soleniniUitccoiicurrcre. Ilxc consideralio fecit 
ut primo dicainus de resurrcctioiie mortuorum ; ct 
deinde , si copiam Dominus dcderit , qualis sit postea 
vita futura justorum. 



ICCi SERMO 

CAPUT V. — 5. 1» #M ^ iic fnwMum hie decer- 

muil, q»am poti morUm sHpenH nlfttV.— TfniM, ifM|itH 

Apostohis, ne iicui $erpent Evam uduxit oitutia fM, 

tk ei vetirce mentet corrumpantur a cattitate qwe ett fn 

Ckritio (11 Carm ii, 5). Horain auiem menles cornim- 

punt il!a eoUoquia. Manducemut et bibamut ; crat enim 

norimur, Qui h«c amant, qni haic sccinnlnr, qui so- 

lam esse tiiam islam arbilranlur, qui nihil de crlero 

speranl , qui Dcum aut non roganl , aut proplcr hoc 

rofram, quibus onerosus est scrmo diligcnliaD. audiant 

nos cuin magtia trislitia isia dicenles. Manducarc fo- 

lunt et bibere; cras enim moriunlur. Uiinam yere 

cogltarent se cras essc morititros. Qiiis enim tam de- 

mens alqnc perversiis est, quis lam hosiis anim» 

snae, qni crastino die morilurus non cogiicl fiiiita esse 

omnia propter qnac laboral? Sic cnim scriptum est, 

/fi illo die perient omnet cogitationet ejut (Pial, cxly, 

A\, Elsi homiucs propter eos qiios liic relinquunt, 

les^amenti curain gerunt imminente die mortis sn?R ; 

qoanto magis dcbent de anima siia aliqnid cogitare? 

Co^italhomoquosrertnqual, el se qni hxc omnia 

relinquit non cogitat? Ecce habcbunt filii lui quod 

dimittis, 1« nihil liabebis, et toU cogiutto tua in eo 

eonsamitur qua peregrini post te iranseant, non quo 

tnutseuDlc8 peneuiant. Urmam ergo esset cogilalio 

de morte. Sed cura eflcruntur mortui, cogilatur mors, 

eldicilar:V» miscro! talis fuil, iieri ambulabal; 

aut , ante septem dies illum vidi, iilud atqne iilud 

mecum loculas est ; nihil csl homo. Murmurant Isia. 

Sed forte cum mortuus plangitur, cum funus curatnr, 

cum exsequiae prxpnrantnr, cum cffcrtur, ctim ilur, 

cara sepeiitur, Tigct iste sermo : sepulto autem mor- 

luo, eiiain talis cogilatio scpeliiur. Rcileunt itl;£ cu- 

rae monifene , obliviscitur quem deduxerit , de suc- 

cessione cogitat decessnrus ; redilnr ad fraudes , ad 

rapinas, ad perjnria, ad vinoleuiiam, ad infiniias cor- 

ports ▼elaputes, non dico, cum exliausue ffierinl« 

periliiras , sed cum liauriuntur pcreuiites ; et , quod 

esl penitciosios, dc sepulto mortuo argumentum sepc- 

liendi cordis assumitur, et dicitur, Manducemut et M- 

bmnut ; crat enim morimur, 

CAPUT VI. — 6. Returrectionit fidet irridetur ab 
imcredulit, Parentalia, In eot qni objiciunt mUum a 
mortuit rediitte. Irridenl etiam fidem assercntium re- 
smrecturos esse mortnos , dicenies sihi : Ecce isie 
fMsiltts est in sepiticro, audiaiiir vox illius. Scd hiijus 
non potest : palris mei vocein audiam, avi niei, proavi 
«iei«Quis inde snrrcxit? Quis indicavit qnid ag:itur 
apud inferos? Bene nobis faciamns, cum vivimus : 
cmn anlem morlui fuerimus, eiiamsi parcntes noslri, 
aat cburi , aut propinqni alTeranl ad sopulcra nostra, 
sHm aflerent qai vivnnl , non nobis mortuis. Et hxc 
qoldem hnrtsil eliam Scriptura, dicens de qnibusdam 
bona prscsentia non sentientibus, Tanquam ti eputat^ 
iiiqutt, moffao cireumponat {Eccli, xxx, i8) : et ma- 
nifesium esl lioc ad moriuos non pertinere, et con- 
flnelndtMm hanc esse Paganorum , non venire de 
propagine illa el veiia justiti» patrum nosirorom 
P^riarcbarum , quibus exseqtiias celcbraus esse lc- 



CCCLXi 



IflflS 



gimiis , parenutum esse non legimns. Hoc ettam in 
moribus Jiid;eonim animadverti potcst : non cniin te- 
nuemnt inde virtulis friigom, scd lamen teauerttnt in 
quibusdam solcmnilalibus consuetiidinis veiusutem. 
tl quod objiciunt quidam de Scripturis, Frange pa- 
nem tuum, et effuude vinttm tuum tuper tepulcra juttO' 
rMifi, et ne tradas eum injustis (Tob.w, 18); iion est 
quidem dc hoc disserendum , scd lamcn posse dico 
inlcliigere fideles qtiod dicliim csl. Nam quemadmo- 
dtim isia fideles faoiaiJt rdigiosc ci^a memorias suo- 
rum mitnm est (idclibus ; et qiiia non sunl isla exhio 
benda injuslis, id est , liifidelibus, qiiia, Justut ex pde 
vivit (Hom, i, 17), ciiam hoc fid«*libus nolutn est. 
Ncnio crgo qua^ntl de medicina vnlniis, cl de Scrlpiu- 
ris conctiir lorqncre vinenlum , unde laqucum morlis 
injiciat animce sux. Manifcslum csl qtiemadinodum 
illiid iniclligaiiir, et apcrla alque salubris cst hxc cc- 
Icbratio Chrislianorum. 

CAPUT VII. — 7. Fidet nottra in corde^quatiClm$tut 
in navi dormient, excitanda, ut tempestatsedetur, llliid 
ergo, ut coeperani dicere, videamtis, propicr honiines 
immnrrouraiiles iii aures infirmorum , Manducemut 
et bibamus; crat enim morimur: quia dicnnl, Nullus 
iiidc resurrcxit, non audivi vocem cujusqtiam, cx 
quo ibi positus cst avus meus« cx qtio aiaviis , ex 
qiio paier ; nullins audivi voccm. UesjHindiMe , 
Clirislinni, si cbrisliaiii estis : ne furle ctim vultis 
in populis inebriari , pigeat vos corriiploribtis re- 
spondere. Habctis quid respondeatis : scd fiuctualia 
conciipisccniia voluplatum, el vullis ingurgilari cl 
vivi sepeliri. Surgit cupiditas ebrietatis , et qiiasi 
flnctus quidam irruil in animam, atlmclus flaiu iiialc 
suadenlis. Tempcslatem ergo magnam pateris, non 
vis respondcre corruplori , cum faves propinalori ; 
sed fluclus concupiscentix nimis erigiiiir, et obriiere 
vult lanquam navem cor tuum. Chrisiianc , dormit in 
navi tua Cbrisius : excita illtim ; jubebit icmpcsiaii- 
bus ul omnia iranquillentur (Matth. viii , 2i-26). IIIo 
cnim lemporc , quando discipuli in navi fluetuabanl 
Cbristodormienlc, significavcrunt nuctuareCliristianos 
cbristiana fide dormionte. Vidcs enim quid dicit Apo- 
stolus : Habiiare, inquit, Christum per pdeni in cordiout 
vestrit (Ephet, iii, 17). Sccundum eniin pracscnllani 
pulchrittidiiiis ct divinilaiis suas senipcr cum Paire 
est; sccundum prxscnliam corporatcm jam supra 
coelos ad dexierani Patris est : sccunduin prjescnliam 
vero fidei in omnibus Christianis cst. Et idco crgo 
fluctuas, quia Chrislus dormil : hoc est, ideo concu* 
pisccniias illns, qusc excilanlur flaiibus male suaden- 
tium, non supcras, quia fides dorinit. Quid cst, fides 
dormit?Sopitacst. Quid cst, sopita est? Oblilus es 
eam. Quid ergo cst cxcitarc Christum? Excilare fidcm» 
reminisci quod credidisti. Ergo rccordare fidcm tuani, 
excita Chrislum : ipsa fides tua jubebit fluciibus, qui- 
bus turbaris, et veiitis pcrversa suadentium : statim 
discedent, siatim omnia conquiescent; quia elsi nou 
desistil malus suasor loqui , jam non commovd iia» 
vem, noii fluctuiu cxcilat, non mcrgil vchiculum quo 
portaris. 



I6d3 



8. Resurrectlomi [ulurig fides resurgente Christo »/i- 
lis comprobata. Totus orbis attestatur fidei nostrui, Onmia 
testimonium pcrhibent resurrectioni, Qiiid ergofacU exci- 
taiis ChrisUim? Quidlibidixeralmalusille scrmocina- 
l<ji?Quid dixeral illccorruplor, corrumpcus boiios ino- 
I es per collo(|uia inala? quid dixcral? Ccrle Imc dixerat : 
Ncmo iiide rcvLTSUS osii iion nudivi palrcin incum, 
non avum mcum ; rcdeal iiidc aiiquis, dical qiiid illic 

agilur. 

CAPUT VIH. — Tu jam excilalo Chrislo in navl 
tua, rccoleiis fidcm luam, rcspondc iili, ct dic : 
Slulle, si palcr luus rcsurgerel, credcrcs ; Doniinus 
omniuin rcsurrexil, el iioii crcdis? Unde cnini iia 
Yoiuil morielresurgcre, nisi ulomnes unicrcdercmiis, 
ne a mullis dccipereuiur? Ctquid facercl pater tiius, 
si resurgeret et loqucrelur, iierum morilurus? Al- 
lcndc cuin quanta ilie potestutc resurrcxcrit, qui jam 
non moiiiur, ct mors ei nltra non dominnbitur (Aoiii. 
VI, 9). Osteiidit se ipsum discipulis ct lidelibus suis : 
contrectaia esl soliditas corporis , cum parum esset 
quibusdam videre qiiod meinincranl, nisi eliam tan- 
gcreiit quod videbant. Coiiriruiatii fides cst , non so- 
lum in cordibus,sed eliain in oculis hominum.Ascen- 
dit illc , qui hxc dcnionslravil , in coelum , misit 
Spiriium sanctum discipulis suls, pradicatum cst 
Evani^clium. Si nicnlimur hxc, iiilcrroga orbcm lcr- 
raruin. Mulia qux proniissa sunt, facta sunt : multa 
qiix spcrabaiilur,1mpleia sunt : in fide christiana to- 
tus orhis vigct. Nou audent Chrisli resurrcctioiti de- 
trabere, nec ilii qui nondum Chribto crediderunt. Te- 
slimonium in coelo, testimonium in terra : lestimo- 
iiium ab Angclis, teslimonium ab inferis. Quid 
rcniansil, quod non clamct? Ct tu dicis, Manducemut 
et bibnmus; cras enim morimur! 

9. Exemplum rcsurrectionis in semine. Sed tristis 
facius cs dc sepulio chanssiino luo , quia non statim 
ntidisli voccm ejus. Yivchal, inorluus est : nianduca- 
bat, jaiu noii manducal : senlicbnt , jam irjn scntil : 
non intcrcst gaudiis et hcliti.e vivoiiim. 

CAl^UT IX. — NuiiKiuid plnngcres scmcn, (juando 
:irnrcs?Si crgo essct quisquam ila rcruiu impcritus, 
qui ((U udo clTcrtur seincn in ngniiii, et in lcriani 
ininiiiir, et rincia glcha scpclitur; si crgoesset quis- 
qiinm igiinrus reruin ctinin pro{ e futiiraruin, qui plau- 
gorcl ir.ticum, quia mcniinisset xstatis, et cogiinrct 
npud bc dicciis, lloc rruinentum , quod modo scpul- 
tiiui est, quanto !a])orc messum, apportatum, tritu- 
raiiim , purgatum, senabntur in horreo , vidcbamus 
(Jtis decorem, et gratiilahnmur; niodo ablatum est 
ab ociilis nostris; terram exaratam video, rruinen- 
tuiii vero nec in horrco , nec hic cenio : frumcntum 
qiiasi morluum atquc sepullum lngubriter plangent , 
flerct ul)ertiin , attendens glcbas el terrain , messem 
aulem non videns : quomodo irrideretur a quibusli- 
bet iiidoctis, sed in illa re non indoctis; imperitis 
quidem aliarum rerum, perllis autem illius rei quam 
plaiigcrct ilie dcformiler imperitus ? Et quid ei diee- 
rent itli (|ui scirept, si Torte propterea ipse plangebtt, 
quia nihil horu n scicbnt ? Noli csse tristis ; lioc quod 



S. AUGUSTINI EPISCOPI m\ 

sepelivimus cerie jam non csl in liorreo . non est in 
iiiauibus nostris : veniemus ad agrum bunc « et de- 
icctabit te viderc speciem scgctis , ubi ntinc plangit 
nuditatem arationis. lUe qui novcrat quid esset de 
frumento vcnturum , el in ipsa aratione gauderet : 
ille vero incredulus vel potius Insipiens, et, ut verius 
dicam , inexpertus plangeret quidem forsitan primo , 
sed expcrto credens consolalus abscederet, et futu- 
rain inesscm cuin expcrto speraret. 

CAPUT X. — 10. Resurrectionis nostrte exem- 
plum in Christo. Omnis creatura loqnitwr resur- 
rectionem. Evigilaiio animalium, Novilunia. frondes 
arborum. Sed solent videri per annos singulos mes- 
«es : generis autem liumani iina ultima in fine sa!culi 
messis assurget. Oslendi nunc oculis non poiest : sed 
de niio principali grano datum est experimeniuin. Di- 
cit ipsc Domhius , Si granum sic manseritf et non 
9norti/icatnm fuerit, solum manebit (Joan, xn,24), 
dicens de sua niortificatione , quia multiplcx futiira 
est iii illuin credentitim resurrectio. Exemplum datum 
cst dc uiio grano, sed tale excmplum cui credereni 
ciiincs qul grana csse vellent. Quanquam et omnis 
creatiira loquiltir resurrectionem , si surdi noii sii- 
mus : unde conjicere debemus quid in fiiie scmel dc 
genere hiimano facturiis est Deus , ctim tot sirailia 
quolidio vidcamus. Resurrectio Cbristianorum seniel 
erit, somnus animaliuin et evigilalio quoiidiana est. 
Dormire, morti simile csi : evigilare, resurrcctioui 
siinile est. Ex hoc quod quotidie lit, crcde quod se- 
mei fuiurum est. Luna pcr omnos menses nascitur, 
crescit, pcrficitur, minuitur, consnmitur, iniiovatur. 
Quod iii luna per nicnscs, lioc in rcsurrectionc somcl 
in toto teinpore. Quomodo id quod dc dormiertiibus 
quotidie, hoc de lunn pcr singulos meiiscs. Unde 
abcunt, unde redeunl froudes arboribus? in qu;i^ se- 
crcta discedunt.do quibus secretis adveniunt? Ilieins 
,eal«€Qrte uunc arbores arentibus similes voriio teni- 
porc vircscunt *. Niinc primum factum est , an et 
prxtcrito aiino ila fuit? Iino et prxlcrito sic ftiit. In- 
terccptum est ab aulmuno iii hieme , redit per vcr- 
niim in scstate. Ei^o annus redit iii tempore , et ho- 
mines, facti ad Unaginem Dei, cum mortui fuerint in- 
tcribunt ? 

CAPUT XI. — ii. Quomodo de terra qucedam iii- 
<(a](rafi<tfr. Sed potest mihi aliqtiis dicere minus dili- 
genter inspicicns mutationes instaurationesque re- 
rum : llla folia putruerunt , nova nascuntur. Bene 
aulem considcrans videt quod et illa qnae putrcscunt, 
in vircs lerrx cedunt. Unde enim terra pinguific:i- 
tur, nisi de putredine terrenorum ? Attendunt hanc 
qui agrum colunt ; et qui non coluiit, quia in urlie 
seinper vivunt, de horlis certe vicinis nrbi cognoscant 
coiitemplibilia qiixque purgamcnU civilatis quibus 
studiis servenlur, a quibus etiam pretio compareii- 
tur, quo portentur. Certe jain contemptibilia , ex- 
iiianiu omni utiliute , ab inexpertis possent putirl 
Et quis dignatur stercus intucri? Quod intueri bomo 



i^ftiridescunt. 



if;.15 SERMO 

hotrcty senmre cnrat. Illud crgo qnod consumplum 
pm et abjectnm videbnlury redit in pingncdinem 
terre , pingucdo in succum , snccus in radtccm ; ct 
quod do terra io radicem iransii , invisibilibus acccs- 
sibus niigmt iii robur, dirCribuiUir per ramos , a rn- 
inis in gcrmiiia , a gcrratne in rriiclus el rolin. Eccc 
quod borrebns iii puircdine stercoris, in arboris fe- 
cuiiditate et viridilale miraris. 

CAPUT XII. — 12. Objeetw, quod corjnn abeal m 
ciMerem. Mos jEgypiiorum, Cabbarce. Nolo initii jaiii 
o|ipoiKis quod soles op))onere : Non mnnel inicgniin 
oorpus S(.*pulti mortiri; nam si niancret, resni^cie 
rredcrem. ^gyptii ergo soli crcdnnt resurrcclioncm, 
quia diligenier curant cadavcra morlnoruni. Moreiii 
eiiim babent siccare corpora , et qunsi xiica reddcre : 
Gabbarasea vocant *. Crgo sccundum istos, qni se- 
cretos naturx sinns ignorant, ubi oninin salva sunt 
€Iondttori, etinm cum morlalibns scnsibus subira- 
huntur, soli ^gyptii bcnc credunt resurrectioiicm 
moritiorum suoruni, alioruin vero Christianonim spes 
in aiigusto cst? Sa^pe eniin vel veluslale vel abqiia 
noii sacrilega necessitate apertis vel nudatis sepulcris, 
iiiYeiilasunt corpora pulruisse, el suspiranies geniue- 
lujit homineSy qni solent corpomli specie delectari, 
et dixerunt in cordibus suis : hane iste cinis ali- 
^uando habebit illam spccicm pulclirilndinis , redde- 
Uir vita^ , reddetur luci ? Quando istiid crit ? Quniido 
ego aliquid vivuin de hoc cinere sperein? Qui hoc 
dtcis, vides in sepulcro vel cinerem : roplica nctnteni 
luam 9 ti cft, verbi gratia , iriginla , qiiiiiqunginta vcl 
ampllus annorum : in sepulcro vel cinis csl nioriiii , 
tu ante quiiiquaginta nnnosquid eras? ubi eras? Cor- 
pora omtiium nobirum , qui nunc loi{uiiiiur, vel au- 
dimus, post paucos aiiiios ciiiis erunt, aiile paueos 
auDOS uec cinis cranl. Qui ergu potuit pnrare qiiod 
uon erat, dcliciot repararc qiiod oral? 

CAPUT Xlli. — 13. Cofilra mala coUoqitim fide» a 
Chrislo fimiala. Dcsinant ergo mitrinura male loqucu- 
ttuin, et coiTuiu|M}ntittin niores bonos celloquiis nia- 
iis. Figile pcdcs iii viu , figite : ut non reliiiquatis 
vi.kra, non ut icinaucatis in via, sed quemndmodum 
dictuuiesty Sic currite^ ui eomprehendalii (I Cor. ix , 
fii). Scinper vigcat Clirtstus iu corde«qui voluit in 
e.iptte ostendere quod membra caslera spcrent. In 
(cn-a quidem iaboraraus, caput nostrum in coelo jnni 
ncc ooorilur, nec dcficit , nec aliqiiid patilur : passuin 
est taiiieu pro nobis. Quia Iradiitu e$t propter delxcta 
nostra, et resurrexit propier justificationem nostram 
{Rom. IV, i5). lloc nos pcr fidein novimus : quibus 
autem se oslendit, per oculos didicerunt. Noii tamen 
Dos reprolMiti sumus , quia resurrexity et eum videre 
oculis eamalibus iioo potuimus. Ilabemiis pro nobis 
ipsius DttDuni testiinonioin, quod dixit dubitanti disci- 
puJo et tactu quxrenti quod crederct. Nam cuni ex- 
dama&et cicatricum coutrcctalione coiivictiis, et 
dixJisseipDominus meuSfet Deu» iuei/s:ilic coiitra, Quia 
tiduli uic, inquit» et credidisti; beati qui non vldentet 

* veri)a istbaiCy cabbaras ea tocam^ aUua a maau- 
ioiptls. 



CCCLXI. 



ifux; 



\ 



credunt {Join. \\ , i4-2P). Expcrgisciinini crgo ad 
bealiludiiicin vcstraiu, luillus innle sundeiis excuiiai 
de cordibus vesiris (piod Christus Infixit. 

14. In eos qui reiurgere Christo ttmtumUcuissedicunl. 
Membrorum conjunctio cnm Chrislo capite. Apta simili' 
tudo. Ncque niilii illud dicalur. iloc ciiiiii diritur nb 
oiunibus, qui jam clinm iiiviii niicioritnti Cbristi ccs- 
seruut. Ouincs eniiu pene Pagnni, ctinm ((ui noliint 
aut diflcriinl Christum dcvotionc npprcliondere , iioii 
atidcut rcprelieudere : quniiivis nuilcniii Cbrisiianos , 
Cliristum nou nudcut; ccdunt cnpiii , et adliuc coi- 
pori iiisuliant. Sed corpus nudicns insulintiones co- 
nim, qui jam ccduul cnpiii , non se iinccisum puti t 
a capite, scd subuixum. Nam si pra^cisi csscmus, dc- 
boimus timere voces insullnntiuni : noii nulciu uos 
esse pnccisos ille ipse testatur, qui Paulo, adhuc 
Saulo Ecclesinm pcrsequoiiti, nit, Saute^ Saule^ qmd 
me persequeris? Jani iraiisiernl per maniis impirtaiis 
iudaeorum , jani inreriia pcnetravei*at , jaiii dc sepul- 
cro resurrexcmt, jam in coeliim ascciiderat, jam dono 
Spiritus sancti credeiitium corda dilMverat a que fir- 
mnvcrat, ad dextcmm Patris .sedeiis intcrpcllans pro 
nobis : noii se iternin niortt traditiirus , sed iios de 
morte liberaturus , quid potcrat perpeti a Saulo sx*- 
viente? Unde illum luanus illa tangebat, quamvis es- 
set ille , sicut scriptum e!»t , Spirans cwdem (Aef. ix , 
i, i)? In Christianos hiinii laborautes impetum fh- 
cere poterat : iii Christum autem quando et quotnodo? 
Clamat tnmen pro c;cteris membris , et non dicit , 
Quid persequeris meos ? si enim diceret , Qiiid per- 
sequcris meos ? credercmus servos. Sed iiou lanium 
cohccrent scrvi domino , qiinntum Cliristlani Cbristo. 
Alia cst istn conipngo : alius ordo membrorum , alia 
unitas charitatis. Caput pro membris b><|tii ur , iicque 
hoc saltem dicil, Quid pcisetiiieris mcmbra men?sed 
dicit, Quid me perseqneris? Non tangebat cnput, sed 
tangebnt quod capiti junctum est. 

CAPUT XIV. — Jain sxpe dlximus , scd quin si- 
militudo apta est, et rem bene instnuat, repetcnda 
est. Qui te in turba calcat , pedem tuiim premit , lin- 
gu:c autcm nibil facit. Qiiid sibi ergo vull , quod liu- 
gua clamat, Calcas me? Prcssum pedis est, nulla lin- 
gux Ixsio , sed una compngo. Et si unum memhruni 
patitnr , compatiuntur omnia membra ; et si glorificatut 
uttum membrum^ congaudent omnia membra (I Cor. xii, 
26). Si ergo lingun tiin pro pede luo loquiiur , Cliri- 
sius in coelo pro Christianis non ioquitur? Non sic 
ergo loqoitur lingun lita pro pede , tit dicat , Cnlcns 
p(fdcm meum ; sed , Calcas roe , cum ipsn non tacta 
sit. Cognosce illum caput tnum , cum pro te de cofio 
loquitor, et dicil, Saule, Snulet qnid me persequeris ? 
Ei^o , fmtros . cor hoc diximus ? Ne forle ita vobis 
subrcpant illi de quibus dicit Aposlolus, Corrumpunt 
mores bonos colloquia mala; quia dicunl, Manducemus 
et blbamus; cras enim morimur {Id. xy, 53, 3S) : ut 
dicant vobis (non nudent enim Christoin reprelicn • 
dere, conlremiscont majesiatis aoctorilaiem toto orbe 
rtindatam ; srd qoomodo scriptom est , Peecator mde- 
N/, ct iraseetur, deiuibus luis frmidet et tabacel {PscU, 



1C07 S. AUGU5TIN1 EPISCOPI 

cxi, ^O) : frendere polcsl, cl labosccrc poiest; bla- 
hpbcinare nutein Cbristum non audel) ; nc forle ergo 
ita lqquantureldicnnl,Cbristu tantuni licuit. Aliquan- 
do enim et ex aninio dicuiit, aliqiiando aulem tiuiore 
dicunt : lu tamen ct quid audeant dicere altende , ct 
quid non audcant. 

CAPUT XV. — 15. Chrislus dolose ab infidelibut law 
datur, ne timilem resurreclionem tperemut. Dicturi ergo 
8unt : Dicis mibi quod resurrexcrit Cbristus , et iitde 
spcras resurreclioncm niorluoium ; sed Cbristo licuit 
rcsurgerc a mortuis. Et incipit jam laudareCbristum, 
non ut illi det bonorcm , scd ut tibi fuciat despera* 
lioncm. Serpcntis asiuia pcrnicies , ul laude Cbristi 
te avertat a Cbristo, dolose prxdicat quem vituperare 
iioii :iudct. Einggerat majesiatem illius , ut singula- 
rem faciat, ne tu spercs tnlc aliquid, quale in iUo rc« 
turgente monstratum cst. Et quasi religiosior apparet 
erga Cbrisluni , cum dicit : Eccc qui se andct com* 
parare Cliri^to , ut quia resurrcxit Cbristus , et se re- 
lurrecttiruiii piiiet. Noli perturbari perversa kude Im- 
pcratoris lui ; bostiles insidix te perturbant, scd Cbri- 
sti biimilitas et bumaiiitas te consoluiur. Ille prxdicat 
qiiantum crcctus sit Cbri^tus a te : Cbristus autem di- 
cit qiiantiim descendit ad te. Uesponde ergo huic : ex- 
cita illam iidein ; tcmpcstas est , flucius sunt , iaborat 
uavis, dormit Cbristiis; excita illam fidem , noli obli- 
¥ii»ci quod crcdidisti (Mailh. viii , 24-26). Statim re- 
spondebis , cum in te fidcs evangdica vigilare coepe- 
rit. Non eris inops in respondendo : non enim tu cris 
qoi loqueris ; inanens iii te Cbristus arripict instru- 
inentum siium linguam tu.^un , veiut gladium suum , 
nteus corde tuo et voce tiia tam|uam posscssor iti- 
habitans , rcsibtct adversario , sccuruni te facict : tu 
lantum cxcita dormientcm , id est, recordare obli- 
tain ndcm. 

CAPUT XYl — 16, Chruti resurrectiorte tpem nobit 
returrectionit merito alUitam ette. ilorlaUtat Chritti 
unde. Chrittut quotnodo factut mediator, Peccala quo^ 
Modo in Chritto. Mortalitat pama peccaii. Modo eiuni 
quid dictunis suro, unde talibus rcsponsurus sis ? Non 
novum aliquid dicam , sed id quod credidisti. Exciia 
ergo fidem , et responde diccnti , Cbristus solus po- 
luit, nos non possumus : responde ct dic, Ideo Cbri- 
slus potuit, quia Deus; ille uiique, quia Deus. Si quia 
Deus, quia omnipotens ; si quia omnipotens, cur dc- 
spcrabo quod poterit et in me , quod demonstravit in 
ge propter me? Dciiide qiixro unde resurrexit Cbri- 
fttus. Bespoiidebit, A mortuis. Qiixro quare niortuus 
sit. Numquid enim Deus mori polest ? Jlla etiam di- 
vinitas Verbum jcquale. Patri , ars omnipotentis ar- 
lilicis , per quem facta sunt omnia , incommutabilis 
sapicntia , in se ipsa manens , innovaus omnia (Sa^. 
vii , 27) , attiiigens a ftne usquc ad finein fortiter ct 
disponeiis omnia suavitcr (Id. viii , I) , niori potnit ? 
Nott , inqnit. £t larocn Cliristus mortuus est. Unde 
uiortutis est? Yidelicet quod non rajnnam arbUraim 
gtl ette ofquaUi Deo^ ied iemeliptum exinammt^ fer- 
iMiiiii term accipieni, Ante aulem quid ait? Qui cum in 
(orma Dei ettet {PkUipp. ii , Ofi7). Formam Dei ac- 



160.S 

ceperat, an in aa naturaliter crat >? Distioguit Apo- 
stolus. Cuin fomiain Dei diceret , ettei dixil : cum 
formam scrvi nominaret, accipient dixit. Cbristus ergo 
eral aliquid , accepit aliqtiid , ut cum illo ununi essct 
quod accepcrat. In forma Dci crat a^qualis Deo, sic- 
ut evangeiisia iile piscator loquilur , Verbum erat in 
principio , el Verbum apud Demn , et Dcut erat Ver- 
bum (Joan. f, i) : boc cst, Cum in (orma Dei ettet , 
tion rapinam arbitratut etl ette a^alit Deo. Quod enin. 
non naluraliter inest, sed usurpaiur illicitc, rapin. 
est. iEqiiaiitalcm Dei usurpavit angclus , ct cecidii 
et lactus es4 diabobis : xqualitatem Dei usurpavi* 
homo, ct cecidit, et factus est inortalis. Hic auten., 
qui iiatus cst xqiialis, quia noii natus ex tempor# , 
sed sempitemo Patri sempitemus Fdius , semper r - 
lus , per quem facta sunt oinnia , in forina Dei o t. 
Ut autem mediator esset inter Deum et homine» m- 
ter justuro et injiistos, ioter immortalem ct moi«vles, 
assumpsit aliquid ab injustis et mortalibus • y^ yaiis 
aliquid cum justo ct immorUli. Cum justo enim et im- 
roorlali servanijustitiam,ab injustis clmorialibns as- 
Bumeiia mortalitatem , factus in raedio rcconcilintor , 
dejiciens muruin peccatorum nostroruro; unde illi ca- 
nitur a popuio suo , El in Deo meo Irantgrediar mu' 
rum (Ptal. xvii, 30) : rcddens Deo quod peccaia ab- 
alicnaverant, redimens suo sanguine quoddiabolus pos- 
sidebai ; mortuus est pro nobis, et resurrexit pro no« 
his. Portiivit peccata nostra , non illis inbxrens , scd 
ea siistinens : sicut Jacob portavit pelles bx^dorum , 
utpilosus patri bcnedicenti videretur (Gen. xxvn, 16). 
Esau malus pilos proprios babebat , Jacob autein bo* 
nus aJienos portabat. Mortalibus quippe hominibiis 
pcccata inluerent. Non autem ifducrebant illi qui 
dixerat , Potetialem habeo ponendi animam meam , 
et potetlatem habeo ilerum tumendi eatn ( Joan, x , 
48). 

CAPUT XYII. — Mors crgo in Doiniiio nostro si- 
gnum fuit alienorum peccatoruro, non iXBiia proprio- 
rum. in omnibus autero hominibus iiiortalitas poeiia 
peccati est : trabitur euim ab origine peccati , unde 
omnes yenimus; de illius hominis lapsn, non de bii- 
jus descenso. Aliud enim est cadere, aliud desccn- 
dere. Cecidit nnus ncquitcr, dcsccndit alins inisori- 
corditer. Sieut eniin in Adam omnet morlHnlur , tic m 
Chritto omnet mificabuntur (I Cor. xv , 22). Porlaiis 
ergo aiieiia pcccala , Qnee non rapui, iiiquit , (unc ei- 
tolvebam (Ptal. lxviii, 5) : id est, peccatum non ba- 
hcns inoriebar. Ecce^ inquit, veniet princept hnjus 
mmndi^ el in me mhii invemet. Qitid est, nihil in me in^ 
vemeif Non in me inveniet roeritum roortis. Mcritum 
enim rooriis peccatum est. Quafe ergo moricris ? Sc- 
quitur , et dicit : Sed ul tciant omnet qma volunlatem 
Palrie mei facio , iurgile , eatnut Innc (Joan, xiv , 30 , 
51). Et surgit pergens ad passionem. Quare? Quia 
voluntalem Patrb sui faciebat, non quia principi pec- 
eatoram aliquid debebat, in quo peccatum nullum 
ent. Ergo Dominus noster Jesus Cbristus divini- 

* iiis.y Fwmam tervi acceperat , «i jn ea naiuraSler 
iaerai? 



utem scciiin alMilil, lUDrialitalcm aulem a nobis 
assuinpbil. Hanc acccpil iu ulero virgiuis M riac , 
coiijungens se ipsum Yerbuni Dei human£ nalu- 
rjB « lanqiiam spoiisus sponscc iu llulamo virginnli , 
ui ipse unquam sponsus proccilcrcl dc ibalamo suo 
(Pm/. XVIII , 6). 

17. Mortalitas in Chri$to vera, non ex merito, ied ex 
migericordia. Chriui resurrectio secundum camem antea 
mortalem. Si juitum eum fatentur, non fefcUil prowit- 
tau rewrrectionem, Redi crgo ad id quod dicebam. 
Morlalilas de peccalo venii in omnes homines : in 
Domino autcm dc misericordia eral , cl lamen vcra 
ent ; quia lalis caro vera erat , ct vere morlalis erat, 
siniiruiidinem habcns caf nis peccati (llom. viii , 3) ; 
non similiiudincm carnis , sed simililudinem car- 
nis peccati : vcra eiiim caro , sed non pcccali caro. 
Non eoim luorialilalem illam , ut dixi , merito pec- 
i*aii acceperal, qui semetipium exinanivit forniam servi 
accif^ens , et factus obediens usque ad mortem, Quid 
ergo erat , et quid habebat? Divinitas erat , habens 
moruHtatem. Unde autom mortuus esl , inde re- 
MiiTexit. 

CAPUT XVIII. — Ad cos jam rcspicite qwl di- 
mnt : Christus solus poiuit resurgere , non auicm tu. 
8ed responde et dic : Christus in co qnod cx nobis 
•ceeperat , resurrexit. Tolie formam servi , non cssct 
m qaa resurgeret; quia non csset in qua morcrctur. 
Quid ergo mihi de laude Domini mci fidem vis dc- 
stniere, quam in me ardificavit Dominiis mcus? Ex 
illo enim quod formam servi acccpit , moriuus est. 
Secundnm hoc auiem resurrexit, secundum quod 
mortuos est. Nullo modo ergo scrvi resurrectionem 
desperaverim, cuni in forma servi Dominus resurrexe- 
rit. Ant si potcntiue hominis tribuunt quod Cbrislus 
resmrexit a mortuis ; nam et hoc solent dicere, quia 
homo erat tam jostus, ut posset etiam resurgcre a 
.mortuis : ut interiin secundum ipsos loquar, et de 
Domini nostri divinitate non dicam ; iile tam juslus, 
«I a mortuis etiam rcsurgere mereretur, nulio pacto 
»06 faliere potuit, cum etiam nobis resurrcciioncm 
iromti^it. 

CAPUT XIX. — iS. Unde probata superius resur* 
rectio futura. Omnia ergo qux dicta siint, fratrcs, ad 
id valcnl, ut sitis iiistrucli , si qui dicuut non resur- 
gere mortuos. Dicta sunt autem, si mcmiuistis, quan- 
inm Deus suggcrere dignatus cst iiecessaria , et de 
rcrum natnra quoiidianisque cxemplis dicta sunl tc- 
stimonia ; ct de ipsa omnipotentia Dei cui nihil difO- 
eile est , qui si potuit facere quod non eral , mulio 
magis poiest reparare quod erat ; ei de ipso Domiiio 
iH Salvatore Jeso Christo, quem constat resurrcxissc, 
neqiie ejas resnrrectionem faclam nisi in forma ser- 
li , quia neque mors fieri potuit, tinde opus essct re- 
surgere, nisi pcr formam servi. Uiide qitoniam servi 
ftumus, id in forma nostra sperare debemus , quod 
ine in forma seni pncmon«trare dignatus cst. Ob • 
tfCAscant ergo lingiine dicciilium , Manducemus et 
ktbfimuM; erat enim morimur. Pnirsiis cl vos re- 
Pateol. XXXIX. 



CCCLXI. 



teto 



spondele, et dicitc: Jcjune;iais cl orrintis; cras cnim 
n)oriemur. 

CAPUT XX. — 19. Vltimum judiclum exspevtare 
exemplo ISoe admonemnr, Hcsiat ul dicamus qualis 
eiit in resurrcctione vita jiislorum. Scd quia jnin ho- 
die modcrntum lcinpus videlis assumptum, id qiiod 
rcddidimus riiminatc : hoc autcm quod dcbciiins, 
oralc ut aliquando reddamus. lliud ma\ime lcnete 
qunre locuti sumus , prxsertim proptcr dies fcsios 
islos, fratrcs mei , qiios Pagani celebranl. Atteii<iiiu 
vobis : transit hic mundus, rccordamini Evangoruim 
ubi prxdicil Dominus sie fulurum novissiinuni dicm , 
quomodo in diebus Noc. Manducabant et bibtbant, 
emebant et vendebant , uxores ducebant , nubebunt ^ 
donec intravit Noe in arcam ; vemt dituviumf et perdidit 
omnes {Luc, xvii, 27). Habelis aperlissime ilominum 
prjemoncnlem , ct alio ioco dicentem , Ncn gra- 
ventur corda veslra in crapula et ebrietate (Id. xxi, 34). 
Sint lumbi vestri accinctij et lucernce ardentes * ; «I 
similes estote pueris exspectantibus dominum iMuiti, 
quando veniat a nnpliis (Id, xii, 55, 5G }. Exsiicclc- 
niiis cum venlurum , iion iios torpcntes invcniat. 
Turpe est mulieri conjugatx non desideraro virum 
suum : quanto turpius Ecclesix non dcsidcrare Chri- 
stum? Vcnit vir ad cnrnalcs amplexus, et inagnis vo- 
lis castx uxoris accipitur : veniurus est sponsus £c- 
clesix ad tradendos xtcrnos amplexus , ad facieiidot 
nos sibi scropiternos cohaeredes, et nos ita vivimus, 
ut cjus advcntum non solum non desidercmus, scd 
ctiam timcamus! Quam vcruin est quod sic venlurus 
est dics ille, quomodo in diehus Noe? Qunm multas 
sic invcntunis est, ct eos qui christinui appelluntur? 
Idco per tol annos xdificaiur arca, ut evigiicnt qui 
non credunt ( Gen. vi ). Pcr centum annos illa a*difi« 
cata est, et non cvigilaverunt ut diccrcnt, Non siiic 
causa homo Dei arcam a^dificat, nisi quia imminct 
cxitiuin gciicri humano ; et placarcnt iratu Dei, con- 
versi ad mores qui placcnt Dco , quomodo feccrunt 
Ninivita;. 

CAPUT XXI. — Fecerunt eiiim fructum pccniten- 
lio}, et propitiaverunt iraiu Dci. 

20. Ninive juxta prophcliain eversa^ sed per pceni- 
tentiam, Annunliavit Jonas, non misericordiam , sed 
iram futuram : non enim dixit, Tridiio, ct Ninive 
evcrictur ; si autem pCQuitcniiam hi isto triduo egcri- 
tis, parcet vobis Deus : non dixit hoc. Eversioneni 
solam min:\lus cst, ct pr«cnuniiavit : ct Uimen illi de 
Dei misericordia iion desperantes, convcrterunt se ad 
pGonitondiim ; et pepercit Deus ( Jotwf lu )• Sed quid 
diccmus? quia Proplieta mentitus est? Si camaliter 
intelligas, falsum videtur dixisso : si spiritiialitcr hi- 
lcUigas, factum est quod dixit Propiieta. Eversa etit 
ciiiin Ninive. Attende quid erat Ninive, et vide quia 
eversa est. Quid erat Ninive? Manducabant et bit>o» 
bant, emebaut, veiidcbant, plauubant, aniificabftm* 



I Editl addunt, in manibus vestiis ; qood abest a MSs. nnu 
liic taoium, sed ubique. fere apud Augiislinuin. lisdein vcr« 
bis carent Mss. grxci, neq ea exhibei uostra \ulg»la iu 
aiiliquis Corbeionsihus bii.'Iiis. 

fCipqnnnte-une,) 



ICII 



S. AUGUSTINI EPISCOPl 



iGlj 



perjuriis vacabanl, nientlaciis, ebrielalilms , facinori- 
bus, corruplionibus : bsec eral Ninivc. Allcnde modo 
Niiiivc : plangunt, dolenl, contrislanUir, in cilicio ct 
cinere, in jcjuniis el oralionibus. Ubi cst illa Ni- 
«iTC ? Nempe cvcrsa cst, quia non in illis supcriori- 
bus nclibus conslitula cst. 

CAPUT XXIl. — 21. Repreheniione digniores qvi 
uunc Christo tEdipcanle Eccksiam non convertnniur^ 
qnam qui olim Noe ccdipcante arcam. Ergo, fratres, ct 
nindo rcdificatur arca, et illi centumanni tempora isla 
sunl : tiitus iste traclus temporis illo annorum nu- 
mcro sigiiinraius cst. Si crgo digne perierunt , qui 
Noc xdincantc arcam dissimulaverunt ; quid digni 
^unl, qui Cbrislo xdificante Ecclesiam a salulc dissi- 
niulant? Tantum iiitcrest inter Noe et Cbristum , 
(|uaDlum iiiter servum ct Dominum; imo vcro, quan- 
lum inlcr Deum ct hominem. Nam servus ct do- 
ntirius possunt ct duo bomlncs dici. Et tamen quia 
liomiAe scdincantc arcam non crcdiderunl bomi- 
Ties, datum est de illis cavcndum exemplum posie- 
Hs. Christus Deus propler nos bomo scdiGcal Eccle- 
slnm; illi arerc fundameiitum se ipsuin posuit : quo- 
fidie ligna'impiiiribilia, fideles bomines renunliantes 
huic sa^cuto, iiitrani in arciae compagincm; et ad- 
hne diciinr, Manducemns ei bibamus; cras enim 
morimur f Vos ergo, ut dixi , fralres, conlra illos 
dicite , lejQficmus et Orcmus ; cras eniin morimur. 
flli cnim dicunt , Manducemus et bibamus ; cras enim 
utorimur, qui resurrectionem noii sperant : nos aulem 
qui |am resurreclionem et loquentibus Proplictis , et 
prdedi^cante Cbristo ct Apostolis credimus ct annun- 
tbmus, qui speramus nos post istam morlcm victuros, 
non dcliciamus, nec corda nostra oneremus crapnla 
et ebrictalibus; sed solliciti exspectantes, acciDcli 
Itimbis ct lucernis ardcnlibus, adventum Domini no- 
striy jrjunemus ct oremtis , non ideo quia cras moric- 
mur, sed ut sccuri inorianHir. Quod rcslat ergo , fra- 
tres, in noroine Domini alio tcinpore a uobis cxigile. 
Conversi ad Dominum , etc. 

SEraiO CCCLXII * (fl). 

De Besurrectione mortuorum , ii. 

C4PUT PRIHUM. — 1. Dicendtm qualis fnlura sil 
fuii^nim resurr^tia. In memoria rctinentcs follicila- 
lioiiem nostRini, Gonf^ias etiam ex Evangdio et 
Apostolo fecimus recitari lectiones. Quicumque enim 
vestrum pnelerito sermoni adfucrtmt , recordantur 
iiobisciim propoftitam de resyrreciione ((Qxsli<)neni id 
geminam dispatationem a nobis disiribuiam : ut pri- 
100 disaereremus, propler eoe qui dubitant, vcl eiiam 
qui negant, utrum futura sit resurrectio moriiiorum; 
poscca verOi quantum possumus, secundum Seriptnras 
^oaerertmus , qualui iu reeurrectione Tulura sit viia 
jiistorttm. In prima ergo p&rte ubi iraclavittias quod 
reaurgant mortui, tam diu sumus immoraii, sicut roe- 
luiniase dignamiui , ut lecuiMke quaestioni tractand^e 

* fjuendMmaditt. t.T. eiadLof. 
(«I Alia» deDiversiiflt. 



tcmpus deficeret, atque lla eam in hunc diem difTcrrtt 
cogcrcmur. Iloc ergo a nobis debiium vcstra poscil 
intenlio, et nos reddendi tempus agnoscimus. 

CAPUT II. — Pariter ergo pia co^xiis intentione 
Dominuin deprecemur, ut ct nos opportune solvamus 
debilum, et vos salubriter rccipialis. Est cnim ha^c , 
quod falendum est, major quxslio : sed omnibits qua;- 
ationibus dilYicilibus furtior est charilas,cui omnes 
^rvire debemus, ut Dens qui lioc pnccepit, omnea 
nostras difncoliates in facilitatem gaudiumque con- 
veriat. 

2. Idem tractatur argumenium, Meministis esse a 
nobis illo die responsum qaibusdam diceniibus, sicul 
Apostoliis eos arguit, Mandncemns et bibamus; eras 
enim morimur : subjtmgens et dicens, C&rmmpunl bo- 
nos mores coUoquia mala ; atqiie ita conchidcns, Sobrii 
estote , jmti , et notite peccare : ignorantiam emm Dei 
sfuidamhabenl; ad revereniiam vobis loquor (I Cor, xv, 
32-54). Haec yerba apostolica omnes audicrimus , ct 
cordi inandavetimus : et qwsquis andlerit , ei cordi 
mandaverii, opera indiceiU. Qui atidit enim, tanquani 
ager cst semen excipiens scminantis : qui autcm cerdi 
mandal , similis est glebam frangemi , et quod semi- 
natum est opcrienti : qai aotem secundum id quod 
i^adivit et cordi mandavit operatiir, ipse est qui sorgil 
in messcm , ct fructum affert cum tolerantia , aliud 
tricenum , aliud sexagcnuro , aliud centenum {Mntth^ 
xniy 25, et Luc. viii, 15), Huic non ignis vehjt pales, 
aed borroa siciit frumento pra*paranuir. 

CAPUT III. — In ipsis ergo abdilis borreis, in re- 
anrrectione mortuorum beatitudo cst illa perpetua 
etiam ipaa secreta justorum , quo eos recipiendos 
Scriptura commendat. 

3. Ytisculorum nomine beatorum secretee sedes siqni" 
fUatcB. Absconditum imUui Dei. Yasorum etiam no- 
roine alio loco oommcmoravit, quando ait Domi- 
naa Jesos ChrisinS, simile esse regnom ccelomm 
sagenaCy id est, retibus; rctia enim quacdam sa- 
gona appellaiilur. Simile ergo est , inquit , re^ttin 
emlorum sagenx m$m in mare^ et ex omm §6- 
nere congreganti : quce cum impleta esset, educentes , ei 
secus littus sedentes, clegerunt bonos in «osa» malos ou- 
tem foras miserunt ( Matlh. xiii , 47 el 48). Significare 
vuluil Dominus nosler modo sic milti verbum Dei su- 
per populos et stiper genles, quomodo sagena in mare 
jacitur. Colligil autem modo sacramentis cbrislianis 
et bonos et mnlos : scd non omnes quQs sngcna tollit, 
ctiam vasculis reconduniur. Yasrula enim sunt saiH 
ctorum sedes, et beatae vitx magna sccreta , quo non 
potcrunt omnes pervenire quicumque cbrisliani ap- 
pcllantur, sed qiii sic appellanlur, ut siiH. Sane ouiem 
boni ct mali pisces intra sagenam natanl, et boni to- 
lcrant nialos , donec in fine separentur. DicfUin cst 
eiiam quodam loco, Abscandes eos in abscondito cultsu 
tui ( Psat. XXX , 21 ) : loqiiebatur enim de sanctis. 
Abscondes eos, inquil, ia abscendito witus tui : id esl« 
quo non possunt sequi ooili bominiim, ne<]ue cogila- 
tiones morialiuro ; aecreta quxdam significana nimia 
ahacondita nimis occuHa ^ in ibscoodito vuitus Dci 



1613 SER510 

ili&U. KdniquMl cirnaliter cogitandum est babcrc 
lieiim qiiamdaa facicm grandtm, et in facie ejus esac 
aiiqiiod receptacalom corporale, ubi sancil abscon- 
deiuU suiH? Hdec Tidetis, fralrcs, quemadmodiun car- 
tialis siiit, etab omnium fid«liiun corde respuenda. 
Abscondiuim ergo vullus Dei quid oportet inlelligi , 
nisi quod tantnmmodo vuliui Dei cogniluro est? Cum 
ergo dicuntur borrea , ut bigniOcentur sccrcta, et alio 
loco dicunlur Tascula ; neque borrea sunt quoe novi- 
mus, neqiie vascQla. Nam si aliqiiid unum talc esset, 
alterwn aliquid non diceretur. Scd qtiia per siniilitu- 
dincs honiinibus notas , ot possunt, iiisinuantur iiico- 
gnita, ad boc utrumque nominatum acciprtc, ut se- 
cretom intclligatis, et horrci noinine et vasculorum. 
Sed n qmritls quale secrettim, audite Prophe- 
lam dicentemy Abicondet €0$ in abtcondUo vul" 
tu$ tui, 

CAPUT fV. — 4. Ad patrimn fide sMpramiM. Quae 
cnm iia sint, fratres, in hac adhuc viia percgrinamur, 
adhue in illam nescio qaam patriam fide suspiramus. 
El qnare nescio quam , mdc cives 6umos , nisi qnia 
in longtnqua peregrhiandu obliti eam svmus, ut pa- 
Irtam nostram possimus dicere ncscio quam ? Ilanc 
oMirionem expelUt de eorde Dominss Christos , rex 
ipshis patriae , veniens ad peregrinos ; ot snsceptione 
camis dtvinitas ejus fit nobis via , ut per hoiiiiiiem 
Diristum pergamus, ct in Deo Ghrisio maneamus. 
Qttid ergo, fratres? sccretum illud , qnod nec oculas 
Tidit, nec nuris audivit, nec in cor bominis ascendit 
(1 Cor, II , 9), quo eloquio vobis explicaturi sunius, 
aol qno oculo nos visuri? Possumus aliqutd allquando 
nosse , quod doqui tamen non possumus : qaod au- 
lem non novimus , aiiquando eloqui non valcmus. 
Cum ergo fieri possit tit si ego illa nossem , eloqui 
ea vobis non possem; qnanto difficilius eloquium 
meuna eril , quando et cgo, fratres , vobiscum pcr 
lidem anibulo , nondum per speciem ? Sed hoc ego , 
an et ipse Apostolus? Nam consolntur ignomntiam 
nostrnm , et xdificat fidem , diccns : Fralre$ , ego me 
wm arlriiror apprehendis$e. Vnum aulem , quce retro 
obGtu$, in ea quce anie $unt extentu$ , $ecundum inten' 
Uonem $equor ad palmam $uperncB vocalioni$ (PhHipp, 
ui, iZet 14} : undesc demonstrat in via esse. Et alio 
loco : Quamdiu $umtt$ , inquit , in corpore^ peregrina- 
mmr a Domino : per fidem enim ambulamu$ , non per 
ipeeiem (II Cor. v, 6 ^l 7). Et iterum : Spe enim, in- 
quit , $alvi facli $umn$, Spe$ autem qum videtur, non 
t$t $pe$ : quod enim videt qui$ , quid $perat ? Si autem 
quod non videmu$ $peramu$, per palientiam exspectamu$ 
{Rom. viii, 24 et 25). 

CAPUT V. — 5. Eccle$ia docet quod credidit, non 
quod nomt. Sic ergo , fratres , audite a me voccm 
qnx est hi Psalmis, piam, humilem, mansuetam, non 
e].ilam, non turbutcntam, non pRecipilem, noii tome- 
rariam. Ait enim quodam in loco Psahnus : Credidi, 
fropter quod locutus aum. Et interposuit boc testimo- 
nium Apostolns , aique subjecit : Et no$ eredimu$ , 
fr9pterquodetloqmmmr{P$aLcxv^iO,et\lCor.n,il). 
Vulttt ergo ea me t£cere qme novi? Non voi fallo, au- 



CCCLXn. 1^14 

ditc quod credidi. Non vobis vilescat, quia quod cre- 
didi auditis : auditis enim veraccm confessioncm. Si 
aulom dicercm , Audile quod novi ; audiretis temera- 
riaio prxsumplionem. Si crgo, fratres, omnes nos, 
ct, ut crcdimus sancloruin lilteris, omnes etiam qui 
ante nos in carne vixerunt, cl per quos loqucns Spi- 
ritus Dei distribuit liominibus Unliim quantum satis 
esset significari pcregrinantibus , omnes quod crcdi- 
musloquimur: Dominus autero ipse, qu:c noverai. 
Quid igilur, si solus Dominus de viu in aternuni fu- 
tura nosse polerat quod dicebat ; aiii vcro scquenlcs 
Dominum, ideo quia credidcrunt? Invcnimus ipsuiii 
Domtnuin noslriim Jcsum Christum , scientom quki 
loqiierctur, non dicentcm (anicn. Ait eiiira quodain 
in loco discipulis snis : Adh&c mulla habeo vobi$ di" 
cere; $ed non pote$ii$ illa portare modo (Joan, xvi, li). 
lUcpropler illorum infirmiutem, non propier suam dif- 
ficultatem, quod novcrat dicere dilTorebat. Nos autein 
propter communem omnium nostrum infirmilatem, 
non quod novimus salis digne eloqiii conarour, sed 
quae digne credimus , iit possumiis , explicamus ; et 
V06 capite ut potestis. Et si amplius forte capcre ali- 
quis vestrum potest, quam ego dicere; non attendat 
ad exiguum rivum, sed currat ad iibcrrimum Ibntem : 
quooiam apiid cum est fons vilx, in ciijus lumiiie vi* 
debimus Inmen {P$aL xxxv, 10). 

CAPUT Yl. — G. Chri$iimo de re$urreetlmie dM» 
iaee non licet. Quia ergo est resurrectio dispuiaviinnay 
aic credimiig , sic credere debemut , sic loquimiir, 
quia sic crcdidimus, si christiani sumut, intuemes po- 
lcntiam bracbii Domini slcrnentis usquequaque so* 
perbiaro gentium, et aedificantis hanc fidcro Um lata 
per orbem terrarum , quam promissum ctt mulio an* 
lequamfierel: bxc intuentes, xdificamur ad crcden- 
dum ca quse nondum videinus , ut ipsam visioncin 
mercedem fidci recipiamus. Cum ergo manirettuin 
sit fidcl nostrsD futuram resurrectionem mortuoruro , 
et iu manifestimi , ut hiiic qiiisqiiis dubiuverit , ini- 
pudentissime se dicat christiannm ; quxritiur qualia 
corpora habcbunt sancli , et qox viu coruro futura 
sit.MuIiis enim visum estresurrectionem qiiidem fieri, 
sod per solas animas. 

CAPUT VII. — 7. Qumtio, qualia futura $int cor- 
pora, Regnla fidei^ $ymbotum. Apta $imilitudo. Quia 
vcro rcsurgunt et corpora, non opus est diu disserero 
post serffionom pneleritum. Sed objicitur bujusraodi 
quaestio : Si corpora futura sum, qualia futura suiit? 
Talia qualia nuncsunt, an allcrius roodi? Si adte- 
rius modi , quis ille modus? Si talia , crgo ad eadcni 
opcra ? Quia ergo non ad eadcm pra*scribit Dominus, 
qnin non ad talia docet Aposlolus. Nam non ad etm« 
dem viiam, non ad cadero facu morulia cl corrupli« 
bilia ct peritura alqnc transeunlia , non ad oariialia 
gnudia, non ad carnalcs consolalloncs. Si ergo non ad 
eadem, nec talia. Si iion tarn, quomodo ergocaro re- 
surget? Carnis autem resurrectionero babemus in re- 
gula fidei, el eam confitentet baptizamiir. £t quidquid 
ibi confitemur, ex veritate et in veriuie confiterour. in 
qua vi vimnt el movemur el tmnut. Temponl&ut e&ii!> 



1615 > S. AUCUSTINI EPISCOn 

gesiis ri trnirsenMiiirtis (iiiibiisdain nc pnclereuiUibus 
fHClis instruiinur nd vilaiu x*l<Tnain. Omnia qnnc gesla 
sitnt, ul saiubrc alifiaid audirenius, ut mlrjcula (ie- 
rciil , ut Dominus noster nascerelur, esurirct cl si- 
tiret , comprcbeiideretur, contumcliis aniceretiir, va- 
pularel, cruciflgerctur , morcretur, sepelirelur, re- 
surgeret, in ca^lum ascendcrct, omnia iransierttut ; et 
cnm pra.'dicanliir, fMlei nostrae actiones quxdain lem- 
pornl'8 et transitoriae prredicantur. Numquid qiiia 
ipso} lranscunl,<quod per-easxdifiealur similiicr imns- 
ilTlniendat enim Sanctilas veslra , ut videntis lioc 
\)er similiiudinem. Archilectus xdificat pcr machinas 
Iransiturasdonium niansui%m. Nam in isto lam magno 
ct aniplo, quod videtnus , anliricio, cum iiistruerelur, 
inacliinu! fiierunt, qiix Iiic modo non sunt; quia qiiod 
pcr cas a.'dincabatur, jam perfectum stat. Sicergo, fra- 
tres, xdiGcabatur aliquid in (ide chrisliana, et pcrfe* 
cta suntquirdam machinamcnta temporalia. Dominus 
ciiim nostcr Jesus Christus quod resurrexit , Irans- 
nrium est ; neque cnim adhuc resurgit : et quod ascen- 
liil in CQsIum , transacluni esl ; iicque cnim adhuc 
a^ccndit. (juod aulem iii illa vila cst , ubi jam non 
moritur, et mors ei ulira niin dominabiiur (Rom. vi, 
9) ; quod vivit in aeiernum etiani ipsa iii illo nalura 
huniaiia , quam suscipere , et in qua nasci , et in qua 
inori ct scpeliri dignatus cst, hoc xdificatura est , 
lioc scroper manet. Machinae autem pcr quas xdifi- 
catum est , tninsierunt. Non eiiim semper in uicro 
virginali concipitur, aut scmper de Maria virgine na- 
ftcitur Christus, aut sempcr comprehciiditur, aut 
seniper judicatur, flagellatur, crucifigitur, sepclitur. 
Oiniiia hxc machime depulantur, ut aedificaretur per 
lins machinas illud quod manct in xternum. Dxc au- 
tcm rcsurrcciio Domini nosiri Jesu Christi in coelo 
posita cst. 

CAPUT Yill. — 8. jEdificium coslestis Jerutalem 
habei fundamentum $ur$um. Chri$tu$ el fundamentum 
rtosrrtifii, et capuL Attcndat Charilas vestra aedinciuin 
mirabile. i£dificia quippe i^ta terrena pondere suo 
terram prcmunt, totusque nutus pondenim in isla 
structura magnitudine ad terram nititur, et nisi con- 
tineatur, ad infcriora contcndil, quo pondus adducil. 
Quia ergo hi terra xdificatur, in tcrra fundamentum 
prscmittitur ; ot siipra fundamenium securus instruat 
qui sedificat. Ergo ponit in inio firmisbimas moles , 
ot idonee possint portare desupcr quod imponitur , 
et pro inagnitudiiie ledificii niagniludo fuiidamenti 
prxparatur : in terra tamcn , ut dixi , qnia et illud 
quod xdiOcatur supra, utique in terracollocatur. Je- 
rnsalem illa noslra peregrina in coelo xdificatur. 
Idco prxcessit fundamciituni Christus in coelum. Ibi 
ciiim fundainentum nostrum e^t ei caput Ecclesix : 
1191U ct ftindamentum dicilur et c^iput, et rcvcra ita 
eftt. Quia et caput xdiKcii fundamentum Cit : non 
enim capiit est quod finitur, sed unde incipit sursum 
versus. Tcrrenoruro xdificioruni culmina subrigun- 
tur, cnpul mnieii in terrx soliditatc consliluunt. Sic 
et oaptit Erclesix prxcessit incoelum, ct sedci ad 
ikextcram Patris. Quoniodo opcranlur homines, ut ai) 



4(;i(i 

constilncndnni fundamenlum aliquid (rahant quod in 
inio stahilianl , propier sccuriialem SHpcrveiiUir.B 
mf)lis in consiructionibus fabricx fulurje : sic per 
omnia illa qiix contigerunt In Christo , nasci, cresce- 
re, comprchcndi , contumeliam pati, flageliari, criici- 
figi, occidi, mori, scpeliri, velut atlracla est moles ad 
fund.imcnluin ca^Icsie. 

9. Agendum ut in Chri$to a:d\ficemur. Chri$tu$ fuH- 
damentum ed, si primum in corde locum obiineat, Igni$ 
gehennee quam timendu$, Posito ergo in suminis fuiida- 
mento nostro, xdificcmur in eo. Audi Apustoliim : 
Fundamentum, Inquil, aliud nemo potesl ponere^ pra^ier 
id quod po$itum e$t, quod e$t Christu$ Je$u$. 

CAr€T IX. — Sed quid sequilur? Unusquisqke 
autem videal quid superadificet $uper fundamentum , 
aurum, argentuni, lapidc$ preiio$o$, ligna, fenum, fli- 
pulam. In C0DloquidcmChristuscsl,sed eiiam ineordo 
credeiitium. Si primum locum habel Chrislus, i^cto 
positum cst fundamentum. Ergo qui adific^it, secu- 
rus xdificel, si pro dignitate fundamenti xdificat au- 
rum, argentum, lapides prctiosos. Si autcm noii pro 
dignitate fundamenli xdificat, ligniim. fenum, stipu- 
lam ; saltem leneat fundamentum, et proplcr illa q^ue 
exstruxit arida ct fragilia, ad ignein se prxpaiel. 
Sed si fundamentum est, id est, si priniuni locuni iii 
corde Christus oblinuit, sa*cularia vrro sic ainaiitiir , 
ut iion Christo prxponantur, sed eis Dominus Chii- 
stus , ut sit iu xdrPicio cordis teneiis fundameiituin , 
id esl, primum locuro : detrimentum, inquit, patietur; 
ip$e autem $alvu$ erit^ $ic tamen quasiper ignem { I Cor. 
111, iO-15). Non est nunc tcmpus hortari vos, ui 
potius aurum, argentum, lapides pretiosos xdificeiis, 
quam lignum, feoum, siipulam, supcr tam magnuro 
et validuro fundamentum : sed tamen breviter diclum 
sic accipite, quasi diu et roultis verbis dictum. Novi« 
mus enim, fratres, quia quisquis vestrum propter 
ilia qux niodo diligil, per comminationes aliciijus 
judicis in carccrcm milteretur, ut soluin fumum jia- 
tcrctiir, illa omiiia mallet amittere, qiiam locuni illum 
pati. Noscio quo autem modo cuin ignis nominatur 
in die jiidicii futurus, onincs contemnunt, et flamoias 
foci liiucnles, flainmam gebeniix pro niliilo ducunt. 
Qiix est ista duritia ? qux tanta pcrversitas cordis ? 
Si vel sic timerent homincs quod ait AposioIii>, per 
igncm^ quomodo limet qnisqiie ne vivus ardeal, quod 
illi uno momento contingit, donec scnsus menibra 
desercns oinnes iilas flammas supcrfluas facit; lime- 
ret lainen , ct non facerel aliqnid quod jure prohi- 
betur , ne ad illum crucialuni momciiti unius perve- 
nirct. 

CAPUT X. — iO. Hesurrectio laU$ $peranda qualis 
in Chri$lo prascessit. Angeli apud Abraham vere man- 
ducarunt. Sed , ut diii, fralres , niinc de hac re spa- 
tium iion est dissercndi : illud dico , hoc nos spcrare 
deberc in rcsurrectione mortuorum, quod expressuni 
est in capiie nostro, quod exprcssum est in corporo 
Domini noslri Jesu Christi. Quisquis aliud spcr.it, 
jam non xdificat super fundamcntum , oon soluni 
aururo, argentum et lapides pretiosos, scd nec ipsaiu 



tCl7 SLRMO 

slipulam. Exlra cniiti ponil lotuni, quia non iu Cbrislo 
IMNiit. Resurrexil crgo Dominiis noslcr ii^eo corpore, 
iii qiio scpulius est. Resurreclio promillilur Clirislia- 
nis. Talcin resurrecUonem speremus , qualis in Do- 
DiiBO noslro prxcessit omnium nostrum fiJem. Ad 
lioe enim prxvcnit, ut HJcs nostra superxdiflcelur. 
Quid tgitur? Quomodo non lales, quaies nunc siimus? 
Caro enim Domiiii nostri Jcsu Cbrisii resurrcxit, scd 
ascendit in coelum. In lcrra officia humana servavit , 
9t persiiaderct hoc rcsurrcxissc quod scpultum eral. 
Numquid autem et iii cqrIo Lilis cibiis est? Nam et 
Angelos oflicia bumaiia in terra lcgimus cxsccutos. 
Veserunt ad Ahrabam, et manducavcrunl ; ct cum 
Tobia aiigclus fu.t , et manducavit. Quid dicimus , 
qaia phanLisma crat illa manducatio , el non erat 
vera?Noiiue mauircstum esl, quod vitulum occidit 
Abraham, paiies reciiv et ad nicnsam posuit; mini- 
slravit angclis, ct manducaveruiit {Cen, xvni, 1-9) ? 
Omnia i&ta roanircstissime Cacta ct manifesiissime 
exprcssa siuil. 

CAPUT XI. — tl. Uomo cx neeeisitate manducat , 
angeims ex pateslnle, Qiiid ergo dicil iii libro Tobia: 
angjclus ? YidUiit me manducare^ sed visu veslro vidc' 
huUs{Tob. XII, 19). Numquid qiiia non nianducabat , 
sed inauducarc vidcbalur? Imo vcro maiiducabal. 
Qukl eslergo, visuvcstro videbaiis? Inlendat Sanciilas 
ve^lra quod dico : intendat in oralioiicm plus qttam 
io Die; ut iutelligatis quod diciinus, ut ci nos iia di- 
camus qiiemadmodum vos oporlel aiidire et intclli- 
gere quiMl anditis. Corpus noslrum quamdiu corrupti- 
bile e&l et rooriturum, iudigentiain palilurrcfcctionis, 
iude et (ames exislit : propterca esurimus ct siiimus; 
ct si esnricm siliuique nostram dislulcrinius diuiiiis 
qoam potcst corpus sustinere, perducitur ad tabiflcam 
Biaciem, et ad quamdam inorbidain cxilitatem, disce- 
deiilibus viribus et non siiccedcntibus : et si ampliits 
liat, mors eiiam coiiseqiietur. Nam seniper de cor- 
pore iiostro disccdit aliquid quasi quodani fluvio 
disccssioiiis » scd inde non senlimus vircs discedcn- 
les, quia per rcfectionem assuuiimiis succcdenles. 
Qood eniiii copiose accedit, paulatim disccdit : pr<i- 
plerea panro temporc reflcimus, productiore autein 
lempore dcsenmt iios vires, qu;c acceptae suiit ciiin 
reflcercmas. Sicut olciim in Iucerna, quod parvo 
tempore roittitur, diutius paulatimque consumitur. 
Cam autem prope consumptum fuerit, jain languor 
fiaromulT illius quasi fames lucernac, admonet nos , 
d eonUnuo subvenimus , ut insiauretur iila species , 
ei mafieai lux in lucerna , cibo suo refecia ciim adji- 
ciroas oleiim. Sic vires nostro^, qoas accipimus man- 
ducaiido , eunt et doserunl nos perpctua discessionc , 
scd paulatim. Nam et idipsum nunc agitur in nohi>, 
el in omnibus actionibiis nostris, in omniciiam quicte 
nostra iion cessal ire quud acceptum est : el si luerit 
•moino consumpium , ila homo et morltur quoniodo 
kicema cxsiinguitur. t't aiitcm non inoriatur, id cst, 
M non exsiinguatar, non quia moriiur animo, scd ut 
oorporalis ba*c vita nostni iion cxslinguatur, et qttJ3- 
dam qaw vigilatio iu isto corporc succcdat, curriiuus 



CCCLXII. 1518 

et subjieimus qiiod recossii , ct rcncerc diclmui. Qui 
dieit reflci, qiiid rcQcit, si nihil deflcit? Per indigpn 
tiam ergo hanc elcorruptionemetiam morituri sumiis 
omnes , quia talo cst lioc corpits, ut ci mors debita 
rcservelur. Ilanc enim morlalilaiem signiflcanl pelles, 
qiii!>us induti stinl Adam ct Cva, ct dimissi de para- 
diso {€en. iii, 21-24). Pellcs cniui niortcm indicaiit, 
qiLC a mortuis pccudibus dctrahi solent. Cuin ergo 
portnnius islam defcclibilem inlinniiniom, cui clsi 
cibus nunqitam dcsil, scd suhiiide rcparct vires, non 
tanien efflcit ut mors non sit fitiura (lotus cniin ille 
staius corporis pcr siiccedcntcsxtates, etiamsi diutius 
liic vivatur , veniet aliquando ad terminum senectu- 
tis, et ultra qtio porrigatur non inveniet nisi mortem. 
N:im et lucerna ipsa, etiamsi subinde scmper mittas 
oleum, non valet sempcr ardere ; quia, utaliiscasibus 
non exstingnatur, ipsa stupa deflcit, et quadani quisi 
scncclute consumiiur ) : quarodiu ergo talia corpora 
gerimus, ex defectu indigemus, ex indigetiiia esurimu.s» 
cx esuric manducamus. Angelus vcro non cx indigenlia 
manducat. Aliud cstenim cx potcstaie aliquid facerc. 
aliud ex necessitate. Mandticai homo, ne moriatur : 
mamlucat angelus,uLmorialibuscongruat.Si enlm mor- 
tcm iu)n timct angclu:;, non cx defectu rcflcittir : si iiOii 
ex defectu rcficitur , noii c\ iiidigentia manducal. Qui 
autem videbant angelum matulucare, tanquain esu • 
ricntem putabant. IIoc est quod ait, Yi$u vestro vidc- 
batis. Non eniin dixit, Vidcbatis nie inanducare , soil 
non manducavi : Yidebalis, inqiiit, me manducare^sed 
visu veslro videbatis; id e^t, ego manducabam ut vohis 
congruercm , non quia fatncni uUani aut indigciuLiui 
paticbar, qua cogente vos mandnciirc coiisucvi«itis , 
et idco quos manducare videritis, cx indigcntia id 
fleri SMspicamini , qtii cx vestra consuctudine mcti- 
inini quod videtis : hoc esl, visu veslro videbalis. 

C.4PUT XII. — 12. Manducundi potcstas postresurre- 
ctionem eril^ sicut in Cltristo, non necessitns. Qiiid or^u^ 
fratres mei? Scimus, sicut dicit Apostolus, quia Chri- 
stus resurgens ex mortuisjam uon moritur^ et tuorsei 
ullra non dominabitur. Quod enlm uiortuiis esl peccaio, 
mortuus cst scmel : quod aulem vivit , vivit^ Deo {Rom. 
VI, 9 et 10). Si ergo ille jam non muritur, et mors ci 
ulira non domiiiabitur; sic nos resurrecturos spenr- 
rous, nt in eo slatu sempcr simus, in qitem resurgendo 
niutabimur. Blanducaiidi autciu et bibcndi eliaiiisi 
polestas crit , nccossitas noii erit. Ernt autcm tuoc 
cur hoc faceret Dominus , quia erant adhuc in carue 
quibus vcllct congruere , quibus eliam cicatriceji 
ostendere voluit. Non enim qui fecit oculos cxci, 
quos in matris utcro non acceperat, sine cicatricibus 
resurgcre non valebat. Qui si vellet ipsius carnis smv 
mortalero indigeiitiam anie mertem ita commutare , 
iit n/>n haberet aliquam necessitatis inopiain, possct 
uti(|ue : in manu cnim hahebat , quia Deus erat in 
carnc, et omnipotcns Filitis, siciit omnipotcns Puter. 
Nam et ip^^am carnem suam ante mortcm ninlavii in 
qtiod voluit. In inontc quippc cum discipulis cum 
essct, sicut sol splenduit vuliiis cjus {Matth. xvii, 2). 
Uoc autem potestatc lecit, o^uderc volmit qtiia. «l 



1M9 S. AUGUSTINl LHSCOPl 

ipssfn carncm suaiu posscl ab omni indigentia com- 
lomare, ut non niorcretur si nollet. Poteslaiem, inquit, 
knteo ponendi animam meam , et potettatem liabeo ite- 
rum iumendi eam, Nemoeam toltil a me (Joan. x, 18). 
Polestas bscc magna , qua possct et non mori : sed 
major misericordia , qua voliiit mori. Ad hoc cnim 
fccit pcr misericordiam , qtiod posset et non facere 
per poiestatem , ut nobis cotistitueret rundnmentura 
resurreciionis : ut illiid quod propler nos mortale 
portabni.ct morcrctur, quia morituri sumus; et ad 
immortnlilatem resnrgeret, ui immortalitatem spcrc- 
nius. Idcoquc antc mortem non solum scriptum est 
qiiin manducavii et bibil, sed etiam quia csurivit ct 
silivit {Mattli, iv, 2i , et ioan, xix , 28) : pnst resnr- 
reciionem lantum quia ct manducavil ct btbit, non 
autem quia esurivit et sitivil ; quia in corpore non 
nmplius moriluro non crat illa indigentia corruptio- 
nis, nt csset nccessitas rcfectionis , sed erat pntcsias 
cdcndi. Factum est causa congrucndi , non ut subve- 
niretur inopix carnis , sed ut suadcrelur vcrilas cor- 
poris. 

CAPUT XUI. — 13. QumtiOy quomodo earo et 
tanguit non pot$idebit regnum Dei. Adversus hanc 
tantsimeyidcntiam, nonnulli nobiscx Apostolo faciiint 
qnxsiionem : contra i8lamquippedispuiationem»vid6 
qiiM objiciunt. Non, inquiunl, resiirget caro : si 
enlm rcsurgel, possidebit regnum Dei ; apcrte auiem 
dicit Apostolus, Caro et sangui$ regnum Dei non possi' 
d^t. Audistis, cum Apostolus legerelur. Dicimus 
carnem resurgere, et elamat Aposiolus, Caro et tan- 
tlKit regnum Det non pattidebit, Ergo coutra Aposto- 
lum pracdicamus, aut ipse conira Evangelium prxdi- 
raTit? Evangelium divina voce tesiatur, Verbum caro 
faelum eil, et habilavit m nobis {Joan. ), 44). Si caro 
faclum est , vera caro factnm cst. Nam si non vera 
caro , nec caro. Sicut vera caro Mariae , vera caro 
Christi, qiio: indc suscepta est. Haec vera caro com- 
prehensa, flagellata, colaphiznti, siispcnsa ; hxc vcra 
caro mortua , haec vera caix) scpulta est ; hxc vera 
ciiro a morte eliam rcsurrexit. Reddunt testimonia 
cicatric^s: vident oculi discipuIorum,et adbuc fluctuat 
admiraiio; compnlpat maiius, ne dubilct animus. 
Conira tanlam evidentiam , fmtres, qiiam hoc 'modo 
voluit Dominus noster Jesus Christus persuadere di- 
scipnlis cam pcr orbcm lcrrarum proedicaturis ; con- 
tra hanc evidentiain pugnare videtur Aposlolus, 
dicens : Caro et tangnit regnum Dei non possidebit? 

14. Solvitur quattio. Prima expotitio Apottoli, Pos- 
aemus banc quxsiionein iia solvere , et resistere va- 
nis calumniatoribus : verumtamen et sic solvetur, 
quoiDodo poiest cito respondcri, et diiigentius, qiiod 
ait Apostolus, considerabimus uodc sit dictum. Dico 
crgo quomodo possimus faciilime responderc. Quid 
habet Evangelium ? Quod resurrexit Christus in eo 
corpore , quo sepuUus est t qula visus, quia contre- 
elatus esly quia discipulis ait puiantibus quod spiri- 
tus esaet , Palpali , el videie , qwa tfnritMt earnem u 
v%sa non habal, nnU me videtit habere (Luc. xxiv, 
S9). Qwid conlRi Apostolus? Caro et tanguit, in- 



1G20 
quit, regnum DA non pottidebunt, Aniploctor utmni- 
qne, nec dico ista pognantia , ne ego ipse conlrn 
siimiiltiro pugnem. Quomodo crgo ampleclor utruni- 
que? Cilo, ut dixi, possem sic re^pondcre : Apo- 
stolos ail, Caro et tanguit regnum Dei lueredilate pot- 
tidere non pouunt. Recie dixit; non esl eniin carnis 
possidere, sed possideri. Non enim corpus luum nll- 
quid possidet, sed anima tua per corpus possidct, quas 
ipsum etiamcorpus possidet. Si ergo sic resurgii caro, 
ul habeatur, noii hnbeal; ul possidealur, non possl- 
deal : quid mirum si caro et sanguis rognum Dei non 
possidebit, qnia utiquc possidebitur? Nam cos possi- 
detcnro, qui non suiit regnum Dei, sed rrgmim dia- 
boli, ct ideosnbditi sunl volnptatibus camis. Unde eC 
ille paralyticns gmbaio porlabaliir : sed sanato Doml- 
nus ait, Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam 
{Marc, n, II). Sicergo paralysi sannta tenet cameni 
suam, et ducil quo vuh : non quo non vult a carac 
fpse trahitur, et portat poiius corpus, quam portaiur 
a corpore. Manifcstum est quod in illa resnrrectione 
non habebil caro illeccbramm tractum, ut ducat ani- 
mam per qiiasdnm titillntiones atque blanditias, 
qiio anima non vult, et plemroque superatur, dicens : 
Video aliam legem in membrit meit repugnantem 
legi mcntit mete , et eaptivnm me ducentem in lege 
peccati^ qnte etl in membrh meis. Adhuc porlatur gra« 
baia,paralyiicus, nondnm porlal : exclnmet ergo, /n- 
felix ego homo, quit me Hberabit de corpore morHt Im* 
;iM?Re8pondealui', 6>«aVi Dd per Jesum Chrittmn 
Domlnum nostrum {Rom. vii, S^-25). Cum ergo resnr- 
rexerimus, non noscaro pertabit, sed nos eam poriabl» 
mut : si nos poriabimus , nos eam possidebimiis : si 
nos eam possidebimus, non ab ea possidebimnr ; quia 
liberaii a diabolo regnvm Dei sumas : atqne ita caro 
et sanguis regnuro Dei non poasidebit. Ergo caluronia- 
tores illi conticescant , qui -vere sunt caro et sanguis, 
et nihil possunt nisi carnalilcr cogitare. Quia etiani 
de illis in eadcro prudcntia carnis pcrseveranlibus , 
unde caro et sangiiis mcrito appellantur , recte dici 
pottiit, Caro et tattgnit regnum Dei non pottidebunt. 

CAPUT XIV. — Eliam hoc modo solvatur hoic qn»- 
siio : quia tales homines, qui caro et sanguis appel- 
lantur (de lalibus enim etinin Apostolus dicil, i^oit 
ett nobit coUuctatio advertut camem et tanguinem 
[Ephet. VI, 12]), si ifon sc ad spirilualem vitam con* 
verterint, et spiritu facta carnis morliflcaverint, re* 
giium Dci possidere non poterunt. 

15. Verior Apottoli tensut. Verumtamen quid ail 
Apostoliis , dixerit aliquis ? Ille enim verior sensM 
est, qui circumslantialectionisaperitur. Itaque ipsuni 
potiiis audiamus, et ex tola qua^ circa est contextione 
Scriplune , quid in eo loro inleHigi voluerit, videa- 
mus. Sic enim ait : Primut homo de lerra , terre' 
nut; tecundut homo de ccelo, Qualis terrenut^ talet ef 
terreni ; et qualit caslettit , lalet el cxlettet. Sicui 
portavimut imaginem terreni ^ portemut et imaginem 
ejut qui de ceelo etl. Hoc aulem dico^ fratret^ quia eara 
at tanguit regnum Dei non potndebit ; neque corruptia 
incorruptionem (i Cor. xv, 47-50). Singula ergo videa* 



iCii SEUMO 

Dius. Primus homo^ inquil, de terra, lerrenu$; $ecundui 
kemOf de cosh. Qualis lerrenns^ tales el lerreni, id cst, 
omnes moriluri : et qualis coelestiSf tales et ccetestes, !d 
estrOfiiiics resurrecluri. Jam enim coelcstis homo re^ 
surrcxit, cl asceiidil in ccelum : cui pcr tidein iiunc 
iiicorporamur, ut sil ipse caput noslrum ; membra au- 
tera ordine suo sequanlur caput suum, ct quod prx- 
laonsiraluin est in capitc, tempore suo demoiistretur 
in meinbris : modo autem hoc flde portcmus, ut ad 
i;>sam rem et speciem suo tenipore veniamus. Sic 
eiiiin alio li;co dicit : Si autem resurrexistis cum Chri- 
sto « qn(S sursum sunt quarite , ii6l Christus est in deX' 
itra Dei stdens ; qucg sursum sunt sapite , non qum 
SHptr terram ( Coloss, iii » i et 2). Sicut ergo cum in 
iiobismeiipsis nondum surreiimus, sicut Chrisius in 
corpore , per fidcm tamcn cuin Christo rcsurrcxisse 
nos dicimur : ita imngincm coele^tis hominis , id 
esi, qui jain in coelis cst, fide interim portare nos jubct. 
i6. Chrislus quomodo homo de cmlo ceslestis. Si 
quis aulem quarit cur hoiniiiem secundum non in 
cielo di^cerit , sod dc coelo , cum el ipse Dominus de 
terra corpus acccperit , quia uti(|ue Maria ex A.dain 
ei Eva eml progeuita ; intelligat tcrrcnum honiiiiem 
secoudnm terrcnam concupisccntiam diclum : et 
i|uoiiiam affectus ille lerrenus esi, quo per concubi' 
liini maris et femin^e nascuiitur homines , trahentcs 
eliam cx pareiitibns originale pcc('aium ; corpiis au- 
lein Domini nuilo tali affeclu ex utero virginali crea- 
Uim est, quamvis de tejra Christus assumpserit car- 
uem 9 quod iiitelligitur Spiritus sancttis signiflcare , 
iliceiis y Veritas de ttrra orta esl ( Psal. lxzxiv, i2 ) ; 
Don tanien terrenus , sed CQolestis homo , et de coelo 
dicitur. Si eiiim suis boc fidclibus per graiiam prae- 
•tilit , ut rectc dicat Apostolus, Nostra enim conversor 
tm in coelis est ( PhiUpp. in, 20) : quanto magis ipse 
ceelesUs hono , et de coelo diceiidus est , in quo nul- 
iiim unquam peccatum fuit ? Propter peccatum cnim 
dictam est homiai , Terra ei , et in terram ibis ( Cen, 
lu, 10). De ccelo crgo codlesiis bomo ille reciissime 
didior , cujus conversatio de coelo nunquam reces- 
sit : qiiamvis Dei Filius ctiam bominis filius factuii 
de lcrra corpus assumpserit, id est , formam seni. 
Non euiin as<-endit, nisi qui desccndil. Quia etsi cx- 
leri, quibuscumque donaverit ascendunt, vcl potius 
«^jus gratia levantur in CQeiiim , etiam sic ipsc ascen- 
dit, qiiia corpus ejus fiuut ; et sccundum hoc iinus 
asceiidit : quoniam sacramenlum magnum in Christo 
ct Ecdesia exponit Apostolus, quo scripiuin est, 
Et erunt duo bx eamem unam ( Ephes. v, 51). Unde 
ctiam dicitur, Igitur uon jam duo, sed una caro (Matth. 
iix, 6). Qiiapropter nemo auendit in coetuni , nisi qni 
dt coeto descendit, Fitius hominis, qui est in ccsio 
{J0an. 111, i3). Proptcr hoc enim addidil, qui est in 
eedo^ ne quisquam ejus conversationem de coelo re« 
eetftisse arbitraretur , cum per terrenum corpus in 
lcrra boRiiuibus appnrercl. Ergo sicut portavimus 
imagiHem terreni , portemus et imaginem ejus qui de 
mle esl^ intcrim fide, per quam etiain cuni illo re- 
surrciiniust : ut et sorsum cor habeamus , ubi Chri- 



CCCLXIL iGii 

sius csl in dextcra Dci scdens ; ct idco qux sursuui 
sunt quxramus, ntquc sapiamus, iton qih-e supcr tci- 
rain. 

C.\PUT XV. — 17. Hoc nobis resurrectione prcf" 
standum^ quod in Christo pracessit. Caro sangttis 
pro corruptione. Scd qiiia de rcsurrectione corporis 
aj;ebat ; nani ita proposiieral : Sed dicit aliqvis , 
Quomodo rcsnrgunt mortui ( l Cor. xy ,Zo) T qno 
autem corpore vimiunt ? el propterca dixerat, Primin 
homo de terra terrenus^ secundus homOy de eceto. Qualis 
terrenus^ tales et lerreni ; et quatis coslestis^ tales ei coe- 
lestes : ut hoc speremus in nostro corpore futuruni , 
quod in Christi corpore prxcessit ; atquc hoc qiian- 
qiiam nonduin rci|)sa percepimus, interim Hdc tcnea- 
mus. Ideo subjunxerat , Sicut portavimus imaginem 
terreni, portemns et imaginem ejus qui de cceto est. Nc 
ad talia nos resurrccturos crcderemus , qiialia se- 
cuiidum primum homiiicm corruptibiliter ageb.imiis, 
siibjecit siatim : Hoc autem dico , fratres, qnia caro 
et sanguis regnum Dei hiereditate possidere non possttnt, 
Atque ostendere volcns quid dixeritcarnemctsnngui- 
nem, quia non ipsam speciem corporis , sed comi- 
ptionem significat nomine carnis et sanguinis , qii.is 
corrupiio tunc non erit. Corpiis cnim sine corru- 
plione, non proprie dicitur caro et sanguis, scd cor- 
pus. Si eniin caro cst, corruptihilis atquc mortalis 
csl : si autem jam non moriiur, jam noii corruptibi- 
lis ; ct ideo sine corruptione manente specie , noii 
jani caro, sed cor|)US diciiur : ct si dicitur caro, non 
j:im proprie dicitur , scd proptcr quamdam f^peciei 
similitudincm. Sicut possuinus fortc propler eaiiidcni 
siinilitudiuem, clinin Angelorum carnetn diccre, cimi 
sicut homines apparuerunt homiiiiLiis ; cum essciit 
corptis, non cnro : quia corrupiionis indigcntia iton 
incrat. Quixxrgo possumus secundtim similUudlneni 
omem appellare etiam corpus quod jam non cor- 
rumpitiir, secutiis sollicitus Apostolus exponCrc vo- 
luit quid dlxeril cnriiem ct sanguincm ; quin scciin- 
dum corniptioncm Iioc dixit, non secuiidum S|>e- 
ciein : et suhjecit statim , N&fue corruptio incorrtt- 
piionem hareditate possidebit : tan'|uam dlccret, Quod 
dixi , Caro et sanguis reynum Dei non possidebjt ; lioc 
dixi, quoniam corruptio incorruptionem non possidebit, 

18- Quomodo in coelo erit corpus nostnm , si non ' 
erit ibi corruptio. Curnis non erunt eadem opena posi 
rcsurreclionem. JudoBorum et Sadducceorwn error cfo 
rcsurrectione. Resurrectio ad vltam Angetorum. Et ne 
quisquam diceret, Si ergo incorruptio a corruptione 
non potest possideri, quoinodo ibi erit corpiis no- 
strum ? audite qiiod seqnitur. Qunsi ciiim dicercliip 
.\postoIo, Qiiid est ergo quod dicis ? IVustrano cre- 
didiinus carnis resurrcclioncin ? Si caro cl sanguis 
rcgnuin Dci non possidebit, frustra crcilidimiis resur- 
rexi>se Dominuiu nostrum a mortuis in corporc iii 
quo natus ct crucUixus est, in eo ascendissc in ac- 
lum coram oculis discipuloruin suorum, dequo coelo 
ad te clamavit, Sautef Saule^ quid me persequeri^ 
(Act. IX, 4) ? Occurrit hoc Paulo sancto ct beato apo- 
stolo I et pia charitate parturicuti tiUg& suos ia Chf^ 



I6'i5 



S. AUGUSTINI EPiSCOri 



m% 



slo pcr Evangelium genitos (/ Cor, iv, 15), qnos ndliuc 

|i:irliiriebal donec Chrislus in eis rerorninrelnr (Galat, 

\\\ 10), id cst, donec porlarcnl pcr fidem imngincm 

ejus qui de coelo csl. Nolebal cnim cos in ca ruina 

remanerc, ut arbitrarcntur se lalia faciuros in rcgno 

Dei, in illa xterna vila, qnalia facicbant in liac vita , 

In Toluptatibus mnndncandi cl bibcndi, nubendi, nxo- 

res duccndi , ct eos carnalitcr gcncrandi (a) : ba?c 

enim opcra corrnplio carnis babet, non ipsa spccics 

raniis. Jam ergu quia non ad talia rcsnrrcctnri su- 

mus, prxscripsil, ut jam dudnm dixcram, Doniinus 

in evangelica lectione qnse modo recilata est. Jud.xi 

cnim resurreciioncm quidem credcbant carnis, scd 

tnlom Tuturam pntabant, nt ea vita essct in rcsurre- 

ctionc, qualcm inhoc so^culo gerebant ; atqne ita car- 

naliter cogitantcs , Sndducoiis respondere non pote- 

ranl proponentibus de resurrcctione quncslionem , 

cnjns eril uxor mulier, quam septcm rrntres sibi snc- 

ccdentes habnerunt , cum vellet unusquisque frairl 

suo mortuo ex cjus uzore semen cxciiarc. Sadducxi 

oniin sccla eral quaedam Judxonim , qucc non crc- 

debat rcsurrcctionero. Judxi ergo Sadduca^is isUim 

qiixstioncm proponcntibus fluctuantcs cl hxsiinnics 

respondcrc non poterant , quia regnum Dei a cnrnu 

i*t sangninc, id esi, incorruptioncm a corrupiionc 

possidcri possc arbilrnbantur. Yenil Yeritns , inlor- 

rogalur a dcccplis et dccrptoribus Sadducoeis, propo- 

nitur iila qwcstio Doniino. £t Dominus qui scirct 

quid diccrct , ct quod ncsciebnmiis crcderc nos vcl* 

let, respondct auctorilale mnjcstnii.s sua; quod crc- 

damiis. Apostoliis autcm exposntt qunittiim ei daium 

est : quod, quantum possnmu^*, inielligamus. Quid 

crgo Doininus SadducTis ? Erraiis, inqnit , non sclcn- 

Ui SeripturaSt neque virtutem Dci. In resurrectione 

enim neque nubunt^ neqne uxores ditcunt ; nrque enim 

incipiunt nwri^ ied erunt cequales Angclis Dei. Bfngnn 

virtus Dei. Qiiare non nubunt, nequc iixorcs dncunt ? 

Quia non incipient mori. Ibi enim successor, ubi 

dcccssor. Nullaergo ibi talis corruptio. Ct ille Doini- 

niis pcr xlatcs ab inranlin usque ad juvcntulcm cu- 

ciirril, quia carnis adhuc morlalis gcrebnt substnn- 

liain : posteaquam rcsiirrexit in xiate in qua sepiil- 

tus est , . ntimquid crediinus eum in roelo scne- 

scerc ? Crgo erunl^ inquit , cequales Angelis Dei. Abs- 

tulit de mcdio siispicionem Judccorum , refcllit cn- 

lumnias Sadducxorum : quia Jud.ci crcdebant qiii- 

ilem rcsurrccluros mortuos, sed ad quae opera rcsnr- 

gcrciit; carnaliter scnlicbanl. Erunt aquales^ inquit, 

Angelis Ddi, Audisti de virlute Dci, audi eiiam de 

.Scripturis. De resurrectione , inquit , non lcgi^tis , 

quomodo locutus sit Dominus ad Motjsen de rnbo, 

diccM : Ego sum Deus Abraliam , Dens Isaac^ et Deus 

Jneub ? Non est Deus mortuorum^ sed vivorum ( Matth, 

XXII, 23 53, et Luc. xx, 27-38). 

CAPUT XVI. — 19. Resurrcctio ad vitam sine cor* 

ruptione. Mutatio carnis in metius bonorum propria, 

.Qu.od ergo resurgamus, diclum cst : ct qnoiiiam ad 

(fl) noctlus forlo lo^eretur : uxorcs ducendi^ natos, vel, 
jfueros camaLler generandi ; aut cum &iorel, Elem. cril., 
p. 190 : uxorts ducendi, ex cis camatiicr gcmrandL M. 



viiam Angeloruin rcsurgimus, a Domino audivimus : 
in qna vcro spccic resurgamus, ipse ostenditin re- 
snrrcctionc sua. Quia vcro ipsa spccics comiptio- 
ncm non habcbit, Apostolus dicit : Hoc autem dico, 
fratres, quia caro et sangnis rcgnum Dei hcereditate 
possidere non possunt ; ncqne cormptio incorruptioncm 
hanreditale possidebit : ut ostcndcret nomine carnis ct 
sanguinis corrupiionem mortnlis nnimalisque corpo- 
ris se inlelligerc voliiisse. Deinde soivii jnm ipse 
quxstionem, quam possent ab eo solliciti audttorcs 
exquirere : quia sollicitior ipse deinicltectu filiorum, 
qunm filii sunt dc verbis pnrentntn. Subjiingit ergo, 
et dicit : Ecce mysterium vobis dico. Qnicscatcogitntio 
ttia, homo, quisquis cs. Coeperas ciiiin cogiiare di) 
verbis Aposioli, quod caro httmana non rcsiirgat, 
cum audires, Caro et tanguis regnum Dei non posside^ 
bit : sed pnpbe aurem conscquentibus verbis, et cor« 
rige pracsumpiionem cogilationis. Ecre, luqnil, my- 
sterium dico vobis : omnes quidem rewrgemus, sed non 
omnes immulabimur, Quid est hoc ? Mulalio qiiippo 
aui in pcjns est, aiit in melius. Si ergo positn est inii* 
taiio, ut nondum videamiis qtialis erit, ntruin in nliijuid 
mclitis, an in aliquid deterius : ergo scqnafur, et ipse 
exponat ; qnid nobis est suspicari ? Ct Tortassc hu- 
mana siispicione labi in errorem te non pcrmiiiit in 
conjccturas luas nposlolica ancloritas, et boc liqiiido 
cxponit , cujnsmodi mutnlionem velit intclligi. Qnid 
ergo ? Ciim dixisset, Omnes rcsurgemus, non lamen 
omnes immutabimur : video omncs resunecluros el 
bonos et malos ; sed qui immulabuntur , videnmtis ; et 
hinc iiitclligamiis mnlationem, utrnm in mclius an in 
deteriiis sit fiitura. Si enim mnlornm est i.sia mulatio, 
in pcjus ; si autem bonorum, in mclius erit. Jn ato- 
mo, inqiiit, in ictu oculi^ in novissima tuba. Canet enim 
tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immntabi" 
mur. Jam ergo in melius crit ista mutatio, cum di- 
cit, Et nos immutabimur : scd nondum expressum cst 
quantura exprimi oportuit, qnousque corpus nostrum 
commulatur in melius. Quid est ipsum melius, non- 
dum dictum est. Nam et ab inrantin in adolcscentiam 
ciim mulatur, potest dici in mclius commutari, ubi 
ctsi minus infirmum, adbuc tamen infirmum et mcv- 
tale e>t. 

CAPUT XYII. — 20. Celeritas resurrectionis. Alo- 
mus, quid. Atomus in corpore. Atomus in tempore, 
Jctus ocm/i. Crgo singula diligentius retractrmus. In 
atomOf inquit. Difficile vidctur bominibus rcsurgcre 
mortuos : sed mirum est qucmadmodum abslulcrit 
Apostolus omnes ancipitcs dinicullatcs de cordibus 
fidelium. Dicis tu , Non rcsnrgunt mortui : ego noii 
solum resurgere mortuum dico , scd tanla celerilale , 
quanta non conceptus et nalus es. Qiiania enim niorn 
est ut formctur faomo in ulero, ut perficintnr, ut nnsca - 
tur, ut xlatum succcssione roboretur ? Numquid fortc 
sicresnrrectunisest?Non : scdm atomo, inqttit. Miilti 
nesciunt qnid sit ntomus. Atomus dictus csia re.ur;, 
qiiod est sectio : Arofiet gncccqnod sccnri non potesi. 
Sed dicituratomusin corpore, dicilurin tcmporc. In 
corporc dicitur, si quid inveniri poicst qtiod qnidein 



IG3S SEUMO 

•Jividi non possc p.rliibetur, corpusculum aliquoii 
lam minutum, ut jam non habcat ubi sccari possit. 
Alorous autem in tempore momentum est breve^quod 
jam non habet ubi dividalur. Vcrhi grntia, ut pos- 
sint eliam cordu lardiora capcre qiiod dico : lapis 
esi ; divide cum in partes, et partcs ipsas dividc in 
lapillos, lapillos quidem in grana , vcluti sunt arciix, 
mrsusque ipsa arenx grana divide in minuiissiniuin 
paWerem, doncc si possit pcrvcnias ad aliquam minu- 
tiam,qualis jam dividi non polest. Ilxccstalomus in 
corporibus. In lempore vero sic intclligitur. Annus, 
verbi gratia, dividitur in menses, menses dividnnlur 
in dics. dies adhuc in horas dividi possunt, horto 
adhue in paries horarum quasdam productiores , 
qa» admittunt divisiones, qunusque venias ad tnntum 
lemporis punctum, et qnamdam momenti slillam , 
al per nullam morulam produci possit, et ideo jam 
dividi non possit : hxc est atomus temporis. Dicebas 
ergonon resurgere morluos : non solnm resurgunl, 
sed lanta celeritate resurgunt , ut in atomo temporis 
fulura sit omnium resurrectio mortuoriim. 

CAPUT XVIII. — Et exponens tibi atomi celcrila- 
tm, cum dixisset, m atomo^ adjunxil cOutinuo, 
qitantum fieri possit actionis ac molus in aiomo tcm- 
poris, Inklu ocuti ait. Scivit enim obscure dixisse, 
m alomo^ et planius dicere voluit quod racilius intelli- 
gcreiar. Qaid est ictus oculi? Non qtio pnlpebris 
chodimus ocnlum ycI apcrimus : sed icium dicit 
ocnli emissioncm radiorum ad nliquid cernendum (n), 
Mox enini nt conjcceris aspccliim , cmissus radiiis in 
coelam pervenit, ubi solem et lunam el siellas et si- 
dera contiiemnr, lani immenso intervallo a tcrra se- 
parata. Tubam vcro novissimam, signum novfssimum 
4li»t. Canei eii?m, in/j|uit, tubOf et mortui resurgent 
ineomipiif et nos immulabimur, Nos utique fideles 
dixit, et priores resurgenles ad vitain xlcrnam. F)rgo 
illa mutatio, quia piorum atque saiictorum est, iii 
mdias erit, non in deterius. 

21. Immulatio sanctorum in resurrectfone qualis erit, 
Caro ei ianyuis proprie eorruptionis et mortatitalis no- 
ndna. Sed qux est ista mutaiio? quid est illad quod 
iii, Iminuiabimur? Species amitlitiir quoc nunc est , 
an sob corruptio, proptcr id quod diclum cst, Caro 
d tanguisregnum Dei possidefe non pozsunl; neque cor 
rupiio incorruplionem hcereditate possidebit ? Quod ne 
aoditorem moverct ad desperandam carnis nsurre- 
ctionem , subjecit , Ecce myslerium vobis dico : omnes 
reargemus , ud nan omnes immutabimur, Et nc pu • 
taremiis immutationem in pejus fuluram : el nos, 
inquit, immutabimur. Restat ergo ut dicat qualiB iro- 
mntatio rularasit. Oportet enim hoc corrupiibite^ inquit, 
imdmere incorruptionem, et mortate hoc induere immorla^ 
iiiaiem, Si comiptibile hoc induetur incorruptione , 
el morlale boc fnduetur immoruiiiate ; jam non erit 
comipiibilis caro. Si ei^o non erit corruptibilis caro, 
cessabit nomen comiptionis in carne ct sanguine, 
cesaabit eliam nomen proprium camis et sanguinis ; 
quia inortalitatis sunt isu iiomiua. El si ita cst» et 

(a) ?fcle sapra, lerm. 277, cap. 10. 



tCCI.lCII. 



fli26 



caro resurget, et quia iminuiatur ct ni {ncomipia, 
caro ei sanguis regnum Dei non possidebit, Quoil %i 
illnm immiitationcm in cis aliquis inteHigerc voliie- 
rit , qiios tanc .idhuc vivos ille dies invcntunis est ; 
ut qui jam morlui erant, resurgnnt, qui aiitein adhtic 
vivunt, Immutentur; ui eorum personam suscepibse 
credatur Apostolus, cum ait, Et uos immulnbimur : 
eadem tamen ralio conscquciur, quia illa incorrupt'o 
ad omnes uliqne perlincbit , cum corruptibite lioc in* 
duet iucorruptionem, el morlale hoc induct immorlali' 
ialem, Tunc pet sermo qui scriplus esl , Absorpla esl 
mors in vicloriam, Ubi est , mors, conlenlio tua ? nbi 
est^ mors^ aculeus tuus? Corpus auieni quod jnro mor- 
tale uonest, nnn propric dicitur caro et sangiiis , 
quae terrcna siint corpora : scd corpus dicilur, quod 
jam cceleste dici potest. Siciit idcm aposioliis cuin 
dicerct de cnniium dilTcrenlia : Non onmis^ inquit, 
caro eadem caro- Alia quidem est hominum, alia pecorum, 
atiapiscium, alia volucrum, alias^pentium, Ei eorpora, 
iuquit, cateslia, el corpora terreslria {\Cor. xv, 59 et 
55). Nullomodo aiilem diccrclcarnes coelcstcs ; qiiam- 
vis carnos possint dici corpora, sed terresiria. Omnis 
cniro caro corpus est : non nutcro oninc corpiH 
cnro : noii soluin quia coeleste corpus noii dicitiir 
caro, scd ctiaro quxdaro ipsa lerreslria , srcul tigiia 
el |j{ ides, et si quid ejiismodi est. Etiam sic cr^o 
caro ct saiiguis rcgnuro Dci pos>idcre non possunl : 
quia resurgeiis caro iii tale corpiis commutabitur, iu 
quo jnm non erit roortalis corruptio, et propterca ncc 
carnis et snnguinis noroen. 

CAPCT XIX. — 22. Error quorumdam circa verita- 
tem resurrectionis, Scd intcndite, fratres, rognimis 
Yos ; non est res parvi pendenda , de Hde nosira agi^ 
lur : cui non tain a Paganis cavendum esi , qiiani a 
quibusdam perversis, qiii se Cliristianos dici ci vldcri 
volunt. Non cnim deerant etiam sub Apostolis , qui 
dicerent resurrcctionem jam factam cssc , ci (idem 
qiiorumdnm perverterent , de quibus Aposiolus, Qni 
circa verilatemt inquil, erraomifi^ dicentes resnrre' 
ctione^n jani factam esse ; et fidem quorumdam snbverle- 
runt (II 7fm. ii, 18). Non autcro vncat qnod non ait , 
A vcritnte aberravcrunt ; sed , circa venlatem, mn 
lamcn verilatem tenuerunt. Morsergo lollilur, ct non 
erii quodam modo : sicut Apostolus ait , Absorbebitur 
mortale a vita (II Cor, v, i), Sic eniin diclum est ct 
de Doroino, quia deglutivit morlem (I Petr. iii. 22). 
Non enim quasi rccodit mors habens aliqtiam sub- 
stanliam suam : sed in ipso corpore ubi erat , csse 
desinet, utspeciem videas, speciein leneas, quaira^ 
corruptionem et mortalilatem , et noii invenias. Dis- 
cessii ergo aliquo co^ruptio ? Non : sed ibi inlerem • 
pta est , ibi absorpta est. Propterea cutn dixisset , 
Oporlet corruptibite hoc induereiucorruptionem^ ei mor^ 
tale hoc immortatitalem induere : tunc fiet, inqnit , 
scrmo qui scriptus esi^ Absorptaest mors in victoriam, 
Ubi est, morSf contenlio lua ? ubi esi, mors , acuieus 
tuus? £t non ait, Discessit mors in victoriatn ; sed , 
Absorpta esi mors in victoriam, Quoinodo ergo ilii 
circa veriuiicm aberravcruiit? Quia vcram dixeroitt 



«Ci7 S. A13C13ST1M EI1SC0P1 

resiirreclioiiem unnm, sed aliam ncgaverunt. 

CAPUT XX.— 23. Restirrectio duplex, in spiritn et 
in corpore, Corpora inifuonun qualia reiurgent. Esl 
cuini resurreclio sccundum fidcm , in qua omnis 
qui credit, resurgil in spirilu. Eienim ilie bene re- 
surgetiii corporc, qui primo resurrcxil in spiriiu.Nam 
qui anlea in spiriiu pcr Adem non resurrexerinl, non 
nd lllain commulaiionem resurgent in corpore , ubi 
assumetur et absorbebitur omnis corrupiio , sed ad 
illam poeialem inlcgriiatcm. Nam integra erunt et 
corpora impiorum, niliilex eis imminulum apparcbit; 
Aed ad pcenam erit inlegritas corporis, ct quxdam, ut 
ita dicain, quxdam firniitas corporis, corruptibilis fir- 
mitas : quia ubi dolor esse polerit, non potcstdici non 
esse comiptio; quamvis noii deficiat iila infirmitas in 
doloribiis, nedolor ipse morialur. Nam ipsain corru- 
plioncai nomine vermis propbetice significaiam non 
iocongriie creditur, ei ipsum dolorem nomine ignis. 
Scd quia firmitas tanta crit, ut ncc doloribus cedat 
IQ mortcm , dcc ad incorruplionem, in qua nullus 
dulor est, commuteiur; proplerea sic scripium est, 
VerunB eorum non morieturt et igm$ eorum non exstin- 
guetur(lsai, lxvi, 2i; Marc» ix, 43, 45). Commutalio 
vero qiise corruptioncm non liabebit , sanctorum crit. 
illorum ergoerit, qui modo habeiit resurrectionem. 
»piritu8 per fidein ; de qiia resurreciione dicit Apo- 
slolus, Si autem resurrexistis cum Christo, quee surtum 
kunt qumrite^ ubi Christus est in dextera Dei sedens : 
qum tursum sunt sapt/e, non quas super terram, Mortui 
tnim estisy et vita vesira abscondita est cum Christo ia 
Dto, Quomodu morimur secundum spiritum , ei re- 
fiurgimus seciindum spiritum : sic postea morimur 
sccundum cariiem, ct resurgimus secundum carnem. 
Socuudiini spiriiiim mors est, non credcre vana qu;e 
crcdebal, non facere mala qiix faciebal. Seciindum 
»|)iritum resurrcctiocit crcdere salubria qux non cre- 
dcbat, ct faccre bona quae non facicbat. Qui terrcna 
idola et figmenta deos putabat, unum Dcum cognovit, 
iu eum crcdidit, moriuus est in idololatria, resurrexit 
in fide christiana. Ebriosus erat, sobrius est; mor- 
luus est ab ebrietate, resurrexit in sobrietale. Sic ab 
omnibus malis operibus cum receditur, mors quae- 
dain fil iii anima , et in ejus bonis operibus resurgit. 
i/or/i/icn/e, iiiquit Apostolus, tii^iii^ra vestra qum sunt 
super terram , immundiliam , per/ttr6a/ron£ni , concu» 
piscentiam malam , el avaritiam , inquit , qua est idolo^ 
rum servitiu {Coloss. iii , i-5). Hortificatis ergo istis 
inembrib , resurgimus in bonis qua: sunt istis contra- 
ria; iu sanctitate, in tranquilliiate , in charitale, in 
clcemosynis. Quomodo autem prxcedit mors sccun- 
Uum spiritum, resurreclionera quae est secundum 
spiritum : sic prx*ce8sura est mors secundum cariiem, 
resurrectionein qiLne futura est secundum carnem. 

GAPUT XXI.— 2i. TestimoniadedupUciresurrectio' 
ne ex Aposiolo. Uiramqiie ergo iioverimus,et spirilua- 
leiD et corporalem. Adspirilualem pertinet quod dictum 
j*si» Surge^ qm dorms; et exsurge a martuis (Ephes* 
T , ii) : et illud • Qtu sidebant in umbra mortis , lux 
ma €st M (iMi. IX , 2) : et iUud «luod paolo ante 



1G28 

commemoravi, Si consurrexistis cum Christo^qu^ 
iursum sunt qwjerite. Ad corporalem auCem resiirre- 
ciionem pertinet quod nunc dicit Apostolus, qui lalem 
sibi qiircslionem proposucrat : Sed dicit aliquis^ quo- 
modo resurgunt mortui ? quo autem corpore venietit ? 
Agcbat ergo de resurrectioiie corporis, in qua pra- 
cessil Dominus Ecclcsiam suam : de liac ergo ail , 
Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem ^ ct 
mortate hoc induere immortalilatem. Propler illud qiiod 
dixcral , Caro et sanguis regnum Dti non possidebit. 
flnbcmus autein alio loco apertissime ipsius apostoli 
Pauli tesiiinonium de rcsurreciione secuiidum spiri- 
lum , cl de resurrcclione secundum carnem. Corpns 
enim morUle, quod animatum est vcl aniinatum 
fuit, caro dicilur. Sic ergo Apostoliis loquilur : Si 
autem Christus in vobis^ corpus quidem mortuumesl 
propter peccatum , spiritus autem vila est propter justi- 
tiam. Eccejam rcsurrectio spiritus per juslitiain facU 
inlclligitur : vide utruin speranda sit cliam corpoi is 
resurrectio. Mortale eniin corpus noliiit appellare 
niortale, sed mortuum ; ei lamen hoc se sisnificassc 
in consequentibus apcrit. Sequitur itaque , et dicit : 
Si ergo spiritus ejus qui suscitavit Jaum a mortuis , ha- 
bitat in vobis ; 7111 suscilavit Dominum nostrum Jesum , 
vivificabit et mortalia corpora vestra per habitantem Spi- 
ritum ejus in vobis (Rom. vin, 10, H). Quaproptcr 
illi circa veritatem aberraverunt , uiiam negaverunt re- 
surrectionem. Si enim omiii modo eam negarent , a 
Tcrilate aberrarent , non circa veritatem, Qiiia vero 
circa veritatem aberraverunt , confessi sunt unam , qiue 
secundiim spiritum fit ; negaverunt autcm alteram» 
qnx per cariiis resiirrectionem &peratur, dicentet re- 
turreclionem jam [actam etu : quod nisi ila dicerenl, 
ut illam qu2& in corpore futura est credi et sperari 
prohiberent, non de bis diceretur, Fidemquorum- 
dam subverttmtm 

CAPLT XXII. — 25. Attiboi resurrectiotxes in Evan- 
gelio. Resurrectio sccundum spirilum , qtue tiunc fii per 
fidem, Sed audite jani manifesiissinniin tcstimonium 
ipsius Domini hiEvai)geIio secundum Joannem , uno 
loco ambas resurreclioncs , et qux secuiidum spirituni 
inodo fit , et qux sccundum carnem posiea fiitura 
esl, ita declarantem , ulomnino dubitare non possil, 
. qui qiioqiio modo christiaiwm se dicil , et evangelic;c 
auctoritati subjcclus cst ; ut nullus adilus caiumniii- 
toribus restet, ct quisi per fidem cbristianam volen- 
tibus evertere Christianos , insei endo venena sua , ut 
occidant animas infirmorum. Scd cx ipso codice aii- 
dite. Proptcrea eniin non tantum disputaioris , sed 
etiam lectoris fungor olTicio, utsermo isic iiostcr san- 
ctaruin Scripturarum auctorilale fulciatur , non hii- 
inanis suspicionibus supcr arenain xdificetur, si forte 
aliqiiid non memoriter occurrerit. Audite crgo Evange- 
lium secundum Joanticm. Dominus loquitur : Atnen , 
aitun dico vobis , quiii qui verbum meum audil 
et credit ei qui misit me, habet vitam aternam; et in 
judidum ftorr venit , ted transittm fecit a morte in rt* 
lani* Amen , amen dico vobis , quia venit hera^ et niiff 5 
erl , juando mortui audient vocem Fiiii Dei ; et fnt as^ 



1619 SCRMO 

diervU, vhchi. Sicut emm Pater habet vHam in $mn- 
ipso , iic dedit et Filio vitam hahere in semetipio ; et 
pHestatem dcdil ei etjudicium facere, quia fHiui homi- 
nis esi. Salite mirari hoc , quia venii hora, in qua omnes 
qni in monumento sunt , audieni vocem ejus : et proce* 
dent qui bona fecerunt , in resnrrectionem vitce ; qui vero 
maltt egenml^ in resurreciionem judicii (Joan, v, 24- 
^). Arbitror quidem miilios irilelligcre ab ipso Do- 
miito in lioc loco ulramqiie resurreclioncm, et secun- 
dum spiritum per fldcm , el sccundum carnem , per 
illain notissiniam tubam distincte aperteque declara- 
tam. Tamen h;GC eadem verba diligenter considere- 
mas, ut omnibus aiidientibus manifestum sit. Amen, 
amen dico vobis , quia qui verbum meum audit et credit 
ei qui misit me , habet vitatn celernam ; et in jndicium 
wiH venitt sed transitum fecit a morte in vitam, Secun- 
dum spiritum resurroctio esl, qux Ht modo per H' 
dem. Sed ne ita proposila viderelur , quasi adbuc 
kmge rutora sit ; quanquam non dixerlt , Transiturus 
tsi a morte In vitam ; sed , transitum fecii a morte in 
Miom : lamen ne verbo prxteriti temporis figuraie 
usos videretur, sicut est , Foderunt manus meas et pe- 
de$ (Psal, ixi , 17) , quod adbnc futurum prxnuntia- 
batur; seqnitur, et hoc ipsum planlus explicat : Amen, 
amen dico vobis , inquit , qma venit hora et nunc est , 
quando mortui audient vocem FiUi Dei ; etqui audierint^ 
vivent. Quod supra dixit , Transiit a morte in vitam ; 
boc nunc dicit , vivent. Sed ne illud quod ait , Vemt 
kora , in finem sxculi speraretur , quando etiam cor- 
porum resurrcctio futura est ; addidit , et nunc est, 
Non euim ait taDtum , Venit hora ; sed , Venit hora , 
et nune est. Qui autem audierint hanc vocem , vivent ; 
scilicet vita quam superius signiflcavit, dicens, Trans^ 
Ht a m&rte ad vitam» Hic crgo eos signiflcavit qui ad 
poenam judicii non pertiiient ; quia prxveniunt ju- 
diciuro fide sua, ct transitum faciunl a morte ad vitam. 
CAPUT XXIII.— 26. Resurrectio secundum carnem 
fiUura. ResUit ergo ut judicium Tulurum ostendat in- 
ter bonos et malos : quia hic bonos tantum commer 
nioravit ad pra^sentem resurreclioneni , qu£ secun- 
dum spirilum est, pertiiiere. Sequitur itaque, el di- 
cit , Et potestatem dedit ei et judicium facere , quia ft' 
iius hominis est. Insinuavit secundum quid acceperit 
IHMestatem judicii : quia filius, inquit, hominis est, 
Nam secundum id quod Filius Dei cst , sempilernam 
ciim Palre babet potestalem. Jam quomodo sit futu- 
rim jiidicium , conscquenter exponit : Nolile , inquit, 
mirari hoe , quia venit hora , in qua omnes qui in monu* 
mentis sunt , audient vocem ejus : el procedent qui bona 
fecerunt , in resurrectionem vitce ; qui vcro mala ege* 
rHiil, tfi resurrectionem judicH. Superius cum dixissety 
Venit hora ; adjecit , et nunc est : ne illa bora pr^nun- 
tbta puiaretur , qua in fine sxculi futura est corpo- 
rum resurreciio. Hic ergo qnia ipsam volebat intel- 
ligi , euffl dixisset , Venil hora ; non adjecit , et nunc 
est, Item stiperius mortuos dixit audire vocem Filii 
Dei , monumentorum autem nullam commemoratio- 
nom fccit : ul distingueremus mortuos per menlls er- 
rorem qui resurgvnt modo per fiden , ab eis mortuis 



CCCLXII. irso 

quorum cadtvcra In monumentis sunt rcsnrrectura in 
iiltiroo saH;uii. Hic ergo ut llh in flne speraretur cor- 
porum resarrectio , Omnes , ait , qui in monumentis 
sunt , audient vocem ejus , et proccdent, Item siiperias, 
Audient , fnqult , vocem Filii Dei ; et qui audierinl , tt- 
vent, Quid opus cral addere , Qui audierint ; cum pos- 
sct iia dici , Audient voccm Filii Dei, et vivent : nisi 
quia de bis dicebat qni socnndnm menlis errorein 
morlui snnt, quorum multi andiunt el non andinnt, 
id est, non oblemperant , non cieihint? Qni vero sic 
audiunt , quomodo volebat audiri , cum diccret , Qui 
habet aures audiendi , audiat (Luc. viii , 8) ; ipsi vi- 
vent. Audient ergo multi , sed qui andierint , vivent , 
td est, qni crediderint. Nam qul sic nudicnt, ut non 
crcdant, non vivcnt : unde apparct de qiia morte , ct 
de qua vita eo loco dixerit : de mortc scilicet qtinR nd 
solos malos pertinet, co ipsoquomali sunt ; ct de vita 
qune ad solos bonos )ieninet , eo ipso quo boni flunt. 

CAPUT XXIV. — llic auicm , ubi secnndum cor- 
pora resurrectnros pronuniiat, non ait, Audient vo- 
cein ejtis , et qui atidierint , procedent. Omnes enim 
novissimam tubaro audlent, el proccd^nt, quia ofttnes 
resurgemns. Sed qnia non omncs immuiabininr, se- 
qtiitnr et dicit , Qui bona feeerunt , in resurrecticmm 
vitm ; qui vero mala egerunt , in resurrectionem judicH* 
Stiperius itaque ubi pcr fidem sccundum spirituin re- 
viviscitor, ad eamdcm Borlem omnes reviviscant; 
ut viia eorum non distribtialur in beatitudincm et mi- 
scriam , sed ad bonam pnrlem omnes pertineant. Et 
ideo cum diiisset , Qui audieriftt , vivent ; non adjccil« 
Qtii bona egerunt, in vitam xternam ; qui vero maln 
egeront , In pcenam a>ternam. Hoc eniin ipsum qiiod 
dictum est, viventf in bono tantummodo accipi voUiit : 
sicut eliam superius , Transitum, inquit, fecit a morte 
ad vitam ; nec dixit ad quam vttam ; qnia pcr fidera a 
morte reviviscere, non potest esse mala vita. Ilie 
autem primo non , Audient vocem ejus et' vivent ; 
ipstim enim, vivent^ per loiam isiam lectioncm lii 
bono Intelligi voluit : sed dixit , audient, et procedenl, 
quo verbo significavit corporalem moinm corp )nini 
de locis sepnllurarum snanim. Sed qiiia procederc do 
monnmcntis non omiiibus ad bonum erit : Qui bomi » 
inquit , fecerunt , m resurrectionem vitoi ; eliani bic 
vitsm in bono tanlum intelligi voluit : qui vero malm 
egerunt, inquit, tii resurrectionem fudieii^ judicium 
scilicet pro poena posoit. 

GAPUT XXV. —27. Qualecorpus, et qualis sancto* 
rmn vita post resurrectionem. Jam crgo, fratres, ne* 
mo quxrat pen^ersa subtiiitate cujusinodi fignra erii 
corporum in restnrrectione mortuorum, <|nanta sta- 
(ura, qnalis motns, qaalis incessus. Sufi.cit tibi quod 
restirgit caro tiia in ea spede, in qua Dominus apps« 
ruit, in hominis ntique specie. Sed noli propier spe- 
ciem timere corruptionem : si enim non rimueris cnr- 
niptionem, non tiincbts et illam sententiam, Caro «c 
sanguis regnum Dei non possidebit : nec incides in la- 
queum Sadducxorum, qncm proplerea non possig 
evitare, quia putas ad boc resorgere hoinines, ut dii« 
cant nxores, et genereiit filios, et agapt ofera vi« 



I65t S. AUGUSTINI EPISCOPI 

i;c morlalis. Si qujcris qualis cril vila, quis horai- 
niim lioc poteril explicarc? Yila cril Angelorum. 
Quicumque libi polueril ostendere vitain Angoiorum, 
ostendct Tilam eorum ; qnia xquales fuluri erunt An- 
g«^lis. Si autem Angelorum viia occulla cst, nemo 
quacmt amplius; iie pcr errorcm non perveniat ad 
id qiiod quxrit, sed ad quod sibi ipse connnxerit. 
Pnrpropcre enim qurcrit, et fesiinans quxrit. Tu in 
via ambuln; vciiies ad patriam, si non deseras viam. 
Tencie ergo Gliristum, fratres, lenete fidem, tcnete 
viam : ipsa vos perducet ad id quod videre modo non 
potcsiis. In illo cnim c^ipite apparuit quod spcretur 
in membris; lii illo fundamenlo demoiislraium esl 
quod iii noslra .tdincelur fldc, ut postea perficiatur 
ia spccie : iie forte cum putaiis vos cernere, appareat 
vobis aliquid p^r imaginem falsam quasi esse quod 
noii est, et dimissa via in errorem devietis, ei ad pa- 
trinm quo diicit via, id est, ad spccicm quo ducit 
fidcs, non perveniatis. 

CVPUTXXVI. —28. VUa timUi$ Augelorum eril, 
carens operibus corruplioni» el indigenlice. Sabbatum 
perpeluum. Mimicordias opera cur ibi nuUa erunu Dices, 
Quotnodo viviint Angeli ? SufflCit tibi scirc hoc, quod 
iinn corruplibiliier vivunt. Facilius enim tibi poiest 
dici quid ibi non erit, quam qiiid ibi crit. Possum 
eniin et cgo, fratrcs inei, breviter vobis percurrere 
qiisudam qii.ne ibi iion erunt : et hoc propierea pos- 
sum, quia ista expcrti sumus, ct novimus ca qiix ibi 
non eriint. Quid aulem ibi crit noudum sumus expcr- 
ti. Per fidem enim ambulamut, nondum per tpeciem : 
quamdiu sumus m corpore^ peregrinnmur a Domino (II 
Cof. V, 6 ell). Quid ergo ibi non eril? Ducere uxo- 
rem, ul niii propngcntiir ; qnia non cst ibi mors : 
iion ibi erit crcseero, quia nec senescere : non eril 
rcfcclio, quia ncc defectio:nnn ibi erunt ncgotia, 
qiiia ncc indigentia ; nec ipsa laiidabilia opera bomi- 
num iniiocentium, qiiae cogit operari egcsias et necessi- 
tas hujus vitac. Non enim dico tantummodo non ibi fu- 
liira opcra laironum aut feneratorum, sed ipsa quae in- 
nocentes hominesoperanturproptcr indigentlam sub- 
levandarum bumanarum necessitaturo,nonibierunt. 

CAPUT XXVII. — Sabbatum erit pcrpetnum, quod 
a Judxis celcbratur tcmporaliter, a nobis autem in 
^iernum iiitclligitur. Quies erit inefTabilis, qiiae ex- 
plicari iion potest; sed, ut diii, utcumque explica- 
tur, cnm dicuntur qux ibi non erunt. Ad illam quie- 
tem tendimus, ad iilam spirilualiter regencramur. 
Sicut enim ad labores cariialiter nascimur, ita ad 
qiiieiem spiritualiter renascimur : clamante illo, Ve- 
M'e ad me, omnet qui laboratit et onerali estis, et ego 
reficiam vos (Malth. xi, 28). Ilic pascit, ibi perficit : 
lue promiitit, ibi reddit : bic significat, ibi cxprimit. 
Cuiii aiitem iii^illa beatiiiidine ei spiritu et corporc 
fieifecii salvique fuerimus, ista iiegotia non erunt; 
Rcc illa ibi eruat, quic hic laudantiir in bonis operi- 
k«s Chrlstianorum. Quis enim non laudatur cliristia- 
nus porrigcndo panem esurienti poiumque siticnti, 
vMtiendo niidum, suscipiendo pcregrinum, pacando 
litjgiosttin, visitaudo xgrotum, sepelicndu mortuum, 



f633 

consobndo lugeutem? Magna opera, plena miseri- 
cordi», plcna laudis et gratiae. Sed nec ipsa ibi emiit: 
quia opera misericordiai necessitas miserix conipa* 
ravit. Quem pascis, ubi nemo esurit? Cui potum das. 
iibi neino sitit? An vestitunis es nudum, ubi omncis 
ipsa immortalitate vcsliti sunt? Audisti paiilo ante 
tunicas sanctorum, loquente Apostolo, Oporlet corrk- 
plibile hoc induere incorruptionetn. Ubi inducre sonat, 
indunicnliim indicat. Uoc indumcntum Adam perdi- 
dit, ut pcllcs accipcrct. An peregrinum susceptunis 
es, ubi omnes in patria sua vivunt? iEgrotos visitn- 
bis, ubi omnes eadcm incorrupiionis firmitate vigc- 
bunt? Mortuum sepulturus, ubi semper vivunt? Liti- 
gantes concordalurus, ubi omnia in pace sunt? Tri- 
stcs consolaturus, ubi omnes in xternum gaudebunl? 
Quia ergo cessabunt simul miserix, cessabunt hxc 
opera misericordix. 

GAPUT XXVIII. —29. Qute erit beatorumaclio posi 
returrectionem, Amen et AUetuia cril tota actio nostra 
sine twdio. Quid crgo ibi agetur ? Nonne jam dixi, fa- 
cilius me dicere quid ibi non erit, quam quid ibi crit? 
lUud scio, fratrcs, quod non sumus dormitaiurt va* 
cando, quia et ipse somnus subsidium defectionis da- 
tus csl anima». Quippe intentionem perpeluam mor- 
talos sensus agitaiitem non ferret fragile corpus, 
nisi scnsibus consopitis ad eamdcm agitationcm fe- 
rcndam rcpararclur ipsa fragilitas; et quemndniodiim 
ex morie innovatio futura est, sic niinc cx somno vi- 
gilatio ficret. Ibi crgo non erit. Ubi enim non esi 
mors, nec imago mortiserit. Nec Umen cuiqunm siib- 
repat timor ta^diorum , cum ei dicitur quod seinpcr 
vigilabil, cl non ngelaliquid. Possum dicere, ctqiio- 
modo qiiidcm fuiurum sil, non possiim dicere, quia 
nec videre ndhuc possum : tamen aliquid non impii- 
denlcr dico, quia de Scripturis dico, qu:c ibi eril 
aciio noslra. Tota actio nostra, Amcn et Allchiia erit. 
Quid dicilis, fratres? Video quod auditis et gnvisi 
estis. Scd nortc iteriim carnali cogitntione contrislari, 
qiiia si forte aliquis vesirum siclerit et dixerit (|i:oli- 
die, Amen et Allcluia, txdio marccsoei, ot iii ipsis 
vocibus dormitabit, ct tacere jam volel : ct proptcrca 
putet sibi csse aspcrnabilem vium, et noii desidcra- 
bilem, dicentcs vobismetipsis : Amcn el Alleluia sem- 
per dicturi sumus, quis durabit? Dicam ergo, si po- 
tero, quantum potero. Non sonis transeiintibus dicemus 
Amen et Alleluia, sed affectu animi. Quid est enim 
Amcn? quid Alleluia? Amen, est verum : Alleluia, 
laudale Dcuin. Quia ergo Deiis veriLis cst incommu- 
Uibilis, sine dcfectu, sine provectu, sine dctrimento» 
sine augincnto, sine alicujos falsitalis inclinatione (a), 
perpetua, et stabilis» et semper incorruptibilis ma- 
nens ; hxc autem quae agimus In creatura et in isla 
vita, velut figursc sunt rcrum per significationes cor- 
ponim, et quxdam in qiiibus ambulamus per fidem : 
cum viderimus facie ad faciem quod nunc videmiis 
per speciilum in ?cnigmate (ICor. xin, 12), tuiic 
longe alio et ineflabiliter alio afleclu diceniu<;, Ve- 

(a) Mcliuscum Morel, El. cni., p. 316, inqnimUone, quw) 
vocabuluin apj rimc resjjondel torti» parii cnumerationi» 
|>roxiroe sequenlls, id esi, tncorruptibilu, M 



1035 S.RMO 

rum c^t; ct cuni hoc dicemus, Amen uiliue dlccmus, 
sed iusatiabili saticlate. Quia enim non dcerit aliqnid, 
jdeo «atietas : quia vcro illud quod non decrit scm- 
pcr detcctabit, idco quiedam, si dici i)Otcst, insatiabi- 
lis satietas erit. Quam crgo insatiabilitcr saliaberis 
Tcritale, tam insaiiabili verilaie dices, Amcn. Jam 
qoale est quis potest dicerc, quod oculus non vidit, 
nee auris audivit, nec incorhominiiascendil (I Cor. n, 9)? 
Qaia Itaque sine aliqno fasiidio et cum pcrpetna dc- 
leckitionc videbimus verum , el ccrlissima evidenlia 
contuebimur, amore ipsius veritatis accensi ct inhx*- 
rentes ei dulei cl cisto amplexu codcmque incorpo- 
reo, tali etiam voce laudabimus enm, ct dicemus, 
Alleinia. Exsultanles * enim se ad parilcm laudem 
flagranlissima charitate invicem et in Dcum,omnes ci- 
Tcs illius clviiatis dicent, Alleluia ; quia dicent, Amen. 

CAPUT XXIX. — 50. Requies etrecubitusbeatorum in 
eontemplatione ac laude veritalis. Uxc igilur vila san- 
clorum eliam corpora eorum commutata in coelestcm 
el angclicum statum sic impicbit, alquc immortaliter 
Tegelabit, ut ab illa beatissima conlcmplatione et 
laude veriiatis, nuUa corruptio nccessitatis avertat 
ant avocct. [la ilUs cibus crit ipsa vcrilas : ipsa au- 
tem rcqnics tanquam rccubilus. Qnod enim diclum 
esty quia recumbentes cpulabunlur, sicut dicit Domi- 
nus, Quia multi venienl ab oriente et occidente^ et re- 
eumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno Pa- 
irit mei (Matth. vin, 11) : hoc significatum cst, quo- 
niani magna requic pascenlur cibo veritalis. Talis 
enim cibus rcricit,et non deficit; implet el integer 
est : tu consummaris, ipse non consumilur. Talis est 
ille cibus, non qualis isic, qui deficit ut reficiat, et ne 
vilam finiai qui cum accipit, ipse finitur. Rccubitus 
ergoille, sempiterna requies erit : epulae illae, veriias 
incommutabilis crit : epulatio illa, vita xtcrna erit, 
id cst, ipsa cognitio. Quia hwc est^ inquit, vita osterna, 
ui eognoscant te solum verum Deum^ et quem misisti Je* 
sum Chrisium (Joan, xvii, 3). 

CAPUT XXX. — 31. Vita delectabiliter summeque 
tacantium in visione Dei. Preeatio post concionem, 
Nani quia illa viia in contemplatione veritalis non soluni 
ineflabiliter, sed quia el del^tabililer pennanebit, mul- 
tis \ucU Scriptura testatur, qux omnia commemorare 
non possumus. Inde csl illud : Qui diUgit me, mandata 
mea c-Mto4ii ; et ego ditigam eum; et ostendam me ipsum 
illi (Joan. xiv, 21). Tanquam enim fructus el merces 
ab eo quaereretur, quia mandala ejus custodiuntur : 
Osiendam^ inquit, me ipsum illi ; perrcciam bcatitudi- 
ncm ponens, ut cognoscatur sicuti cst. Inde €st ct 
illiid : Dileetissimi, fiiii Dei sumus, sed nondum appa- 
miiqmd erimus. Scimus qttia cum apparuerit, similes 
ei erimus ; quia videbimus eum sicuti est (I Joan. iii, 2). 
Ideo et Apostolus Paulus, Tunc^ inqiiit, facie ad fa- 
eiem (I Cor. xiii, 12) : quia ciiam dixit alio loco, In 
eamdem imaginem transformamur a gloria tn gloriam^ 
ianquam a Domini Spiritu (II Cor. iii, 18). Et in Psal- 
mls dicit, Vacate^ et videte quia ego sum Dominus (Psal, 
xu\ 11). Tunc ergo optime videbilur, quaiido suinmc 

* Forte, exnoruitfes. 



CCCLXIIf. 105J 

vacabilur. QuanJo rutem summc vacabitur, iiisi ciun 
iransierint teniponi laborinsa, tempora necessiinium, 
quibus inodo obsliicti siimus, quamdiu tcrra parit 
homini peccafori spinas ct Iribulos, ut in sudore viil- 
tus sui manducet panem suum? Tcm{!Oiibus er^o 
terreni hominis omiii cx parle transaclis, ct dic co^- 
lesti<i hominis oinni ex parle perrcclo, sunime vide- 
bimus ; quia summe vacabiinus. Fiuita eniin corni- 
ptione et indigentia in resurreclionc fideliuni, non 
erit propter quod laborctur. Quasi eniin dicerelur, 
Recumbite el manducate; ila dictum est, Vacate et ri. 
dete. Vacabimus crgoclvidebimiisDcunisiculiest; ei 
videntes laudabiinus Deum. £t liajc crit viia sancto- 
ruin, h:cc aciio quieloi um, quia sine dcrectii laudabi- 
mus. Non uno die laiidabimus : sed sicut dies ille non 
habel terminum tcmporis, ila lausnosira non Iiabcbit 
terininum ccssationis ; et idco in sxcula saeculorum 
laudabimus. Andi ciiam hoc Srripiuram dlcentem 
Dco, quod nos dcsidcramus : Beaii qui habitani in 
domo tua; in sacula saculorum laudabunt te (Psai. 
Lxxxiii, 5). Conversi .nd Doniiiium, ipsnin deprecenmr 
pro nobis ct pro omni plebe sua aslante nobiscnm hi 
atriis domus sux : quam custodire prolegcreque digne* 
lur; pcr JesumChrislum filiumcjiis Dominum nostrum, 
qui ciim co vivit ct regnat in sxcula sxculorum. Ameu. 

SEKMO CCCLXIli * (a). 
De cantico Exodi (b). Cap. xv, J' . 1 21. 

1. In Scripturis sanclis considerandis nos regero 
debet earumdem Scripturarum auctoritas. Sensuni 
nostriim, fratrcs cliarissinii , in Scripinris sanctis 
consideraiidis atquc traclandis regere dcbet ca- 
rumdem Scripturarum nianircsiissima auctoritas ; ot 
cx eis qux aperte dicta sunl ad niitriendos nos, ea 
quae obscurius dicta sunt ad exercendos iios, fide- 
liter disscranlur. Quis enim audeat aliler exponerc 
sacramenta divina, quam cordc atque ore apostolico 
prxdicatum atque prncscriptum est? Dicit autein apo- 
stolus Paulus : Nolo vos ignorare, fratres, quia patres 
nostri omnes sub nube fuerunt, ct omnes per mare 
transierunt, et omnes in Moyse baptizati suni^ el in 
nube^ et in mari; et omnes eamdem escam spiritualem 
manducaverunt^ et omnes eumdem potum spirilualem 
biberunt. Dibcbant autem de spirituali consequente eos 
petra ; petra aulem crat Christus. Sed non in plurimis 
eorum beneplacitum est Deo. Prostruti enim sunt in 
deserto. hwc autem figuros nostrm factm sunt , «l non 
simus cupientes mala, sicut et iUi cupieruni. Et paulo 

* Emendalus ad r. v. ct ad sirm. 

(a) Alias, inter sirmondianos 2. 

(b) Idem est titulus a|.ud Possidiuro, iDdicoIi ca|». 8. 
F.xcerptiim ex hoc serinonc i roUxiiis cxbibet Joannes tio- 
mans Ecclesis diaconus in suis colleclancis ad priorus 
septem veieris Testamenti libros, nonduoi vulgatis, quonini 
penes nosest ex bibiioliieca corbeiensi pervelustum exem- 
plar, auctoris forsiiaD selale, autcerte annispcstnoouni sa*- 
culum nOQ multisdescriptum. Dubium oobis aiiquandoscr- 
monem istmn effecerat enarrandi genus ooncisum et sub- 
obscuniiu : sed cum Auguslinum caeieroquin niaximeaapiat, 
rar est crcdere locis nonnullis obscuniatem aflatam esso 
iibrariorum lat su ; sicuti videre licet in uno et altero loco, 
qucm ad Joannis collcctanea rcdintcgramus. Suspicamur 
^rseterea sermonem bona parte esse decurtatUDi. 



ti:35 



S. AUCUSTINI EPISCOH 



IG56 



posl : Otmtia luecy iiiquU, in figura conlingcbanl illii ; 
uripta $unt autem ad correctionem uostranit in quos fi- 
tits imculorum detenit (1 Cor, x, 1-ii). 

2. Traiuilui maris Rubri figura Baptismi. Hinc ila- 
que, dilccligsimi, nullus fidelium dubilaverit, irans- 
i(um itlius populi per niarc Rubrum liguram fuisse 
Baplismi noslri : ul a diabolo el angclis cjus, qui nos 
tanquam Pharao et iCgyplii, luto carnis oluioxios vel- 
ut laterum opcribus alterebant, ducc Domino nostro 
Jesu Cbrisio, cujus tunc figuram Moyscs gerebat,per 
Baplismum liberali, Cantemus Donuuo : gbriose enim 
magnificalus est ; equum et eqiiitem projecil in mare. 
Nobis cuim mortui sunt, qui uobis jam doroinari non 
possunt : quoniam ipsa delicta nostra, qux nos illi 
ftubditos fccerant, lavacro gratix sanct;e liberatis 
iiobis, lauquam iii mari submersa atque deleta suut. 
Caulemus ergo Domino : gloriose enim magnificatus 
€$t; equum et equilem projecil in mare^ supcrbiam ct 
supcrbum dekvil in Baptismo. Jam quippc huniilis 
ftubdiius Deo caiitat boc canticum. Nnm supcrbo glo- 
riain suaiu quxreuti, et se magnificanti, non cst gio- 
riose magQiiicatus Dominus. Justificatus auiciu im* 
piiis, eredendo in eum qui juslificat Impium, ut de* 
IHiteiur fides ejus ad justitiam {Rom. iv, 5), ut jnsiiis 
ei fide vivat (/i/. i, i7) ; ne ignorans Dei juslitiam, 
et suam volcns constituere, justitia: Dei non sit subje- 
cius (Id, X, 5); verissime caniat adjutorem et pro- 
lectorem sibi Dominum in saiutein, Deum suum, 
queni bonorificat. Neque enim esl ex iliis elatis, qui 
coguosceiiies Deum, non sicut Deum bonorificave- 
Kunt (Id. I, 21). Dicit itaque, Deus patris mei. Deus 
est eiiim patris Abrabam^ qui credidit Deo, etdepu- 
latura est illi ad juslitiam (/(/. iv, 5). Ci ideo parvuli, 
1I0Q de nostra justitia prxsumentes, sed de ipsius 
Kratia, magnificamus Dominuro, quonlam ipse conte* 
rit pugnas, qui pax esi nostra. Ct ideo Dominus iio- 
wen est illi : cui dicimus apud Isaiam, Posside nos 
iJsai. XXVI, 15). Dominus nomen est iUi. Non eramiis, 
ei fecit nos : pericramus, et inveiiit oos : vendidcra- 
mus nos, et emit nos. Dominus nomen est illi. Currus 
Pharaonis et exercitum ejus projecit in mare. £t exal- 
iationes sxcularcs, et catervas innuroerabiliuro pcc- 
c&torum, quae in nobis diabolo roilitabaiit, delcvit iii 
Bapitsmo. Ternos (a) stratores curribus imposuerat, 
qiil nos timore doloris, timore huroiliationis, tiroore 
mortis» perbequendo terrebant. Hxc omnia siibmcrsa 
soBi in iiubro roariy quia illi consepulti sumus per 
fiaptisnium in roortem (Rom. vi, 4), qui pro nobis 
Oagellatus, exlionoratus, et occisus est. lia Rubro 
pelago omnes hostes operuit, qni cruenta roorte, qua 
nastra peocata consurocreutiir, Baptismum consecra- 
irh. Quod 81 hostes nostri devcnerint in profiindam 
f %iiifuam lapis, illos sok>s possidei, ei cum illls solis 
esi durilia diabolt, de quibus scriptum est, Peecator 
eum in profundum venaril mn/oriMi, eontemmt (Prov. 

*' * sinnondus : sed didt ti neus, neus est enim patiis 
Abraham. Ixhsus simililer viiiatus in Mss. sanatur bic ad 
tamus diaconi Colksctauea uondutn vnlizaia* 
(a) KjjnAlXX^kriaaim. 



xviii, 3). Non enim creduul diuiiui sibi posse qu.-e 
fecerunt : et ea desperatione gravius altiusqise mer- 
guntur. Sed, Dextera lua, Domine, glorificata est in 
virtute; dextera manustua^Domine.confregit inimicos; 
et muUiludine majestatis tucs, Domine^ contrivisU adver- 
sarios. MisisU quippeiramtuam, et comedit eoslanquam 
stipulam. Timuiuius enim le nascentem (a), ct credi- 
dimus iti te, et omnia delicla nostra consumpla sunt. 
Natn quare per spiritum iroe DomiiU divisa esl aqua, et 
gelaverunt lanquam murus aquce, gelaverunt fluctus iu 
medio mari; cum in isla divisione aquae, gelantibus 
fluctibus, via patuerit populo Iil)crato? Cur ergo nou 
polius per spirituro inisericordiac Domini divisa est 
aqua ; nisi quia terror irce Dei, quam contemnit iHo 
peccator, qui vcnit ad profundum malorum, ipse 
compcllit ad Bapiismum, ut pcr aquam iion pr.Tfu- 
cantem, scd transeuntes per viam iibercmur? DixU 
inimicus, Persequar, el compreliendam ; partibor spO' 
lia, et replcbo animam meam; interficiam gtadio meo, 
dominabitur manus mea. Neque intelligit iuitiiicus vim 
dominici Sacraraenti, quae est in Baptisroo salulari, 
cis qui crcdunt ct sperant in euro : et adhuc pulat etiain 
doroinari baptizatis posse peccata , quoniam cariiis 
fragilitate lentaulur, nesciens ubi, et quando, et quo- 
modo perficiatur plena totius hominis renovatio, qu» 
in Baptismo inchoatury ei prxsignatur, et spe certis* 
siroa jam tenetur. Tunc eniro et roortale hoc induet 
imroortalitatem, et evacuato penilus oroni priucipalu 
et potesiate, erit Deus oronia in oronibus (1 Cor. xv, 
53, 54, 24, 28). Nunc autero, quamdiu corpus, quod 
corrumpitur, aggravat aniroam (Sap. ix, 15),dicithii- 
niicus, Persequar, et compreliendam. Sed misisti spi- 
ritum tuum, et operuit eos mare. Modo non dicitur spi- 
ntus irx Dei , quando roare operuit inimicos : et 
paulo ante dictum cst, per spiritum irm tuw divisa est 
aqua; cum per hoc potius Iransiens Dei populus li- 
bcratus sit. Sed nimirum videtur Dcus uon irasci, cui 
sunt impunita peccata, et magis ingravcscit. Unde 
plurobo coroparatus in profunda desceiidit, tanto roa- 
gis, quauto magis vidct eos qtti pcr fidem Jusiiricati 
sunt, el pro spe futur» vitae prjescntia mala tolerant, 
iu laboribus vivere, in quibus co« perferendis conlir- 
mal Spiritus Dei. Misit ergo Deus Spiriium suuin ad 
consolandos et exercendos iti laboribus justos; ct 
operuit mare impios,n6n sotum piitantes niliil inter- 
esse inter se etillos; sed potius xstlmanies illis 
esse iratum Deum, qui tantis trrbubtionibus alHige- 
renlur, sibi autcro propitium, qui tantis prosperita- 
iibus Lctarcntur. Ita descenderunl tanquam plumbuni in 
aquam validissimam. Quis similis tibi in diis, Domine 7 
^uti similis tibi? gloriosus in sancUs, qui non glorian- 
iur in se : mirabilis in majestatibus, qui facis prodigia. 
Hxc enim qux tunc facta sunl, futurum aliquid prx- 
nuntiabant, quoniam figuroi noslrac fuerunt. Extcn^ 
disU dexteram tuam, iransvoravit eos terra. Niilluni 
certe JBgyptiorum illo tempore ierrne hialus absorbuit ; 
aqua cooperti sutil , in inari perierunt. Quid est 

ia) Forte^ tratcefilMB.^-Qiue ieotio toti de quo u^cta- 
tur argumcnlo opiime congrttit. li. 



IG37 SERMO 

ergo, ExUhduti dexleramtumn.lransvoratU eos tcrraf 
Ah rectc inlelligimus dexteram Dei eum , de quo isaias 
dicil, El brachium Domini cni revelalum etl [Isai. 
Liii, 1)? Ipse esl enim unicus Filius, cui non poper- 
cit Paler, sed pro omiiihus nobts iradidil iilum (Rom, 
Tiu, 32). Alquo iia in cruce exlendil nianum suain 
dexleram, el iransvoravil impios lerra, cum se vl- 
dores, el ilium coniemplibilcm putabant. Terraenim 
tradita eH in manus impii, cl faciem judicium eju9 
cperuit (Jnb ix, 2t), id csi, diviniialcm ejns. Ita 
gubemavil Dominus populum suum , tanqnnm illo 
ligno porlalum , ubi lerra, id esl, caro Doniini ex- 
lenU impios iransvonvit. Neqiie eniin navi transivit 
populas mare , ut gubemasti proprie dicerciur. Scd 
ffubema^ jusliiia tua pof)iUum tuum^ non prxsu* 
inentem de juslilia swa, sod ex fide vivcniein sub 
gratia lua : popnlum tuum hunc^ timem Uherasti, Novil 
eniin Dominus qui sunlejus^ll Tini. ii, 19). 

5. TranntHS per eremum Jigura peregrinationis n©* 
Hra in hMc vita , m qua admtantes snperamu^ auxilic 
Cibrtslt.-— Exhertatns esinwiulema/\f\ esl^inChrisUi 
tno. Qula quod iiifirmum est Dei, rortius est homim» 
bus <l Cdr. I, i5). Et si crueiflxus esl ex Inrirmitate, 
sed \ivil in virHite f>ei (l! Cor. xin. 4). Exhottatus 
§s in virtuie tua^ et in refectione sancta tua. In eo 
i|ui|ype quod camts mortaltas in lilo reTccla esl per 
resarrectionem, et in ille jam corruptibile lioc indnil 
iocorruf limiem, cxhorta«l sumus in luturum speran- 
les, el propter hxt onmiii pnesenlia tolerantes. Re- 
slat enim post BapiisnHim transitos per ereinnm, per 
¥iltm qiue agilnr in spe, doncc Tenlamus ad terram 
l»romissioiMS, lerram vhrcntium ubi nobis est portio 
Doroinas, io xteeiiam Jenisatem ; quo doncc vciiia- 
fttiBi, lota ista vila ereiiMis nobisest, et lota tentalio. 
Sed \m «6 qui vicit saeculum, vineit omnra popidos 
Dei. Nam sicui in ttaplismo, taiiquam bosics a tcrgo 
kisequentes, praeterita peccaia ddcntur : sic posi Da- 
piismum, in ilinere vibe bujus, cum escam spiritua^ 
lem iiKinduGaimis, el poium spirilualem bibimus, 
omnin n(AM advenantia superamns. Tcrruil qutppe 
inimicos viae nostttt nomen Imperaloris nostri. Priits 
cfiim Burrexil ira geniliim ad perdendum nonien 
ebrisiiaiiiim ; ubl autem ira nihil potull, convcrsa est 
hi dolorem, et magis mngisque fide crescente nlque 
occupanle omnia, dolor conversus est in timorem ; ut 
et supcrbi bnjus saH^nli, tanquam volatilia cceli, sub 
mnbra olcris itlius, quod ex mifiulissimo grano sina- 
pis midlom crevit, rcrugium proteclioAcmque con- 
quiranl (Matth, xiii, 51, 52). Sic cl in boc cantico, 
iibi commemoFantor ea, quae tunc in figHra coiitinge- 
iMMit in iliis, servalusesl ordo irae,^itorrs,et titnoris 
genliom. Audierunt, inq«it, gentes^ et iratce sunt; do^ 
iares comprehenderani Habitatores PhitislHm, Tunc /e- 
«rtitomioil, id esi eontiirbaii suni, duces Edom^ et 
f^neipes MoiAkofHm : apprekendit eot tremor : tabue- 
tmii onmes itihnbitantes 'Chanam. Ineumbat in tos tre* 
vsor, it timor magniiudinis brachH tui. Fiant tatuptam 



CCCLXUI. 



|f.?J^ 



tapideif donec trameal populus luus, Domiue^ donec 
trameat populus tuus hic, quem acquiiisti. Sic factum 
est, sic fit. Admiraiione stupenles tanqiiam lapides 
fiunt inimici Ecclcsioe, doncc iranseanuis ad palrinin. 
Sed et qui resislere teiilaverint, sicul tunc Amalocli 
exlenlis manibus Moysi (Exod. xvni), iia nuiic in si- 
giio crucis doiiiinic:c supcrantur. Alque ila introduci- 
mur, aique pliuitamur in monte hxrcdilaiis Domini, 
qui ex pnrvo Inpidc, quem vidil Dniiiel, crevil ei iin- 
plcvil univcrsam lerram (Dan. n, oi, 55). Hajc prai- 
paraia est hahiiaiio Doiniiii.TenipIum enim Dei son- 
ctum Cbt, et sanctiticaiio doinus ejus qiio: ab ipso esi. 
Templum enim Dd sanctum est, ail Aposiolus, quod 
estis vos (I Cor. iti, 17). Et iie quisquam respiceret ad 
tcrrenam Jcrusalcm, ubi tcmplum istud rigtirani 
qnamdam (emporalitcr gessit, sicut oportuit, signifi* 
cavit de regno a^tcrno se dicere, quod cst a:tcriia has- 
reditas Dei, {cteriia Jerusalem. Sccutus enim ail : Qum 
prteparavemnl manus tuas, Domine^ qui regnas semper^ 
et in sempilernum, ei adkue. Eslne quid ultra quam m 
sempiternum f Quis boc dixerit? Cur ergo addidil, ei 
adhuc ? Fortc (fuia solet sempitemum et pro Itmgo 
uiniis tcmporc intelligi, ad boc additum est, el adkuc^ 
ut verum scinpiternuin, quod siiie fine est, iiUeUige- 
relur. An quia regnal Deus seniper in C€e!estibus, qus 
staluit in sxculum sxculi, pnecepium pusuit cl non 
pnKleribit (Psal. cxlvui, 6) ; ei in sempiiernum in eis 
quibus cx iransgressione prxcepil postea conversis 
pcccaia dhnisit, et eos acqnisivit ex tempore, cisqiie 
beatitudincm sine fine dotiavit; regnat ei adhue in 
eos, qMOS sub populi sui pedibus in suppliciis jostis- 
simis ordinavit ? Nequc eiiuH quisquam ejus regno 
sublrahiiur, cujos vlcrna legc in distributione daiidi 
atque reddendi et nierltis prasmioritm aique poBna- 
rum, et jnstissima ordiuatione crcaturae cttnciae coer-^ 
centur. Dens enim superbis reasltt, bumilibus aulem 
dal gmtiam (Jacobi iv, 6). Qwa intr^ivii eqnitalus 
Pharaonis cmm eurribm et adseemoribus in mare;et 
adduxit euper e»s Donunus aquas maris. Filii auiem 
Jsrael ambulaverunt per mccum, per medium mare. 

4. Maria tgmpano assumpto concinens quid figurai. 
Iloc canlavtt Moyses et filii Israel, hoe Maria proplie^ 
lissa et filiu^ Isracl cum ea, boc el nos modo, sive 
viri el fcmincr, sive spirilus ci caro noslra. Qui cnim 
Jcsu Cttristi sunt, ail Aposlolus, carnem suam cruci- 
fixerunt cum passionibus et concupiscentiis (Calat. v, 
24). Hoc siguificare congniciiler inlclligitur lympa- 
nnm, quod assutnpsit M»ria,<it buic eantico consoiin- 
ret. In ligno enim caio exlendrtur, ut lympanum fi»l : 
el ex cruce discnnt siKvvcm sonum graiiae confiimrt. 
numiles ergo per Eaplisnium facti gratiac pielatc, ei 
exstincla ibi nosira superbia, per quain superbus ini* 
micus nol)ls dOtuinabatur, ut ]am qui gloriatur, in 
Dommo glorietvr {\ Cor. i, 5i.), Cmiieimct Doimno : 
gloriou enim magnifieam esl ; eqnufn ei eguitem pfo- 
jeeit in mare. 



cL^ssis r. 

SERlKIOnrES DOBII. 

Quos iiilcr qui visi sunt minus rcferre Augustinum, typis minuiioribus exkibcniur. 



'O^^^^f^^^ 



SEUMO CCCLXIV * («). 



De Samsone (b), Judic, capp. xm-xvi. 

4. FoTlttudo Samson ex Spirilu Dei. Samson forli- 
ttitlinein hibuit de graiin, non de natura. Nam si 
foriis esset natura, cum ci capillus demeretur, forti- 
tudo non adimerclur. Ct ubi crat iila potcntissitna for- 
titudo, nisi in co quod Scriptura dixit, Incedebal cum 
itlo Spiritm Dcmini ? Ad Domini Spiritum pcrlinebat 
illa furtitudo. In Sanison vus crat, in Spiritu plenitu- 
do erat. Vus impleri ct exinaniri potcst. Omne autem 
vas aliunde habct complemcntum. Ideo in Paulo ipsa 
gratia cominendata est, quando dicius est va$ eleclio- 
nis ( Aet. ix, 15). Videamus ergo Allophylis qualcm 
parabolam Samson proposuit. De edente, inquit, ex- 
ivit cibuSf et de forti est egressa dulccdo, Prodita esl 
haic parabola, dcbita ad amicos, soluta est; vicius 
estSaiiiSon. Uic si justusest, lutct : valde in profuii- 
do cst hujiis viri justitia. Nam ct quod legitur viclus 
Llanditiis muliebribuSy el quod ad mereiricom intra- 
vit, videtor liujus meritum vacillare ininus intelligon- 
libus secreiQ veritatis. Nam et proplieta uxorem ine- 
rccncem praecepto Domiui jubctur acciperc {Osee i, 
S ). Fortasse potcrimus dicere hoc in veteri Tcsta- 
roento criininosa vel damnabilia non fuisse, quaiido 
quidcm hoc quod dicebat vel agebat, prophetia erat. 
Rcqiiiramus ergo quid signincaverit vicliis, quid si- 
gnillcavcril victor, quid signiftcaverit cedens blaudi- 
liis muliebribils, quid signiQcaveril prodens sccretum 
parabolae, quid signlficaverit intrans ad roerelricein, 
quid significaverit vulpes capiens, et per caudas vul- 
pium, quibiis ignem alligavit, inimicorum fructus in- 
cendens. Quos quidem fructus de compendio incende- 
repotuit, si non in vulpibus mysterium cogitarct. 
Nuniquid enim slipula arida ardere iion potuit, nisi 
Igtiem i)cr eain vulpes transferrent? iiitelligainus 
ergo grandia latere mysteria. 

• Emcndalus ad b. cl. ful. r. el ad Am. Er. Par. Ijov. 

{a) Alias, de Tcmpore 107. 

(6) Possidius in ludiculo, cap. 10, recenset tracUturo tde 
« Sanison et de versu Psalmi S7, > cujus partem repraesen- 
lari arbitramur iu isto sermone. Fuit alias Lovanienslbus 
dubius,vcrIii.ioaulem et Mndingo suurius. Nunc certe multo 
qaam antea melior aut minus iiiaignus Augustino prodit , 
emendatus ad varios oodices manuscripios, quonun aucto- 
rilale in eo quaedam restituimus, quaedam resecamus. Eior- 
dium in prius excusis istud habebat : c in lectione ista,quae 
« nobis reciuu est, fratres cfaarissimi, uiulu et nimium 
« obscura dtvioa mysteria oontinentur. Quae quia non pos- 
« aaot breviter ezpficari, hac sola ex causa Psahuos matu.i- 
« pos lejnperius vohumus consommare, ne vos senno pro- 
« rxinr raUgaret. Et quia hora consuetudhiaria de ecd^ia 
* « exituri estis, ea quae dlcenda sunt, secundum vestram 
ff coiibuctudiuem, cumsilcntio etquiete attento auimo au- 
« diie. samsoii, frau*cs dilectissimi, » elc. Abest id totuni a 
■lanuscriptis. 



2. In Samsone figurntus Clmstus. Ux4>r Samtonis. 
Problemaipsius. Quid crat Samson ? Si dicam, Chri* 
stiim significabat : vcrum milii dicere videor ; scd 
continuo occurrit cogitantibus, Et Christus viiicitnr 
hlanditiis muliebribus ? Et Chrislus quomodo inielli- 
gilur ad ineretricem intrare potuisie? Deiiide, ci 
Chrislus quando capite nudatur, capillo raditur, vlr* 
tute spoliatur, alligalur, excaecatur, illudiiur? Ev|.. 
gila, fidcs, attende quid sit Chrisius, non solum quid 
fecit, sed etiam quid passus est Christus. Quid fecit ? 
Operatus est, ut forlis: passus est, ut infirinus.In 
uno intelligo utrumque. Video fortiludinem Filii Dei, 
video infirmitatem filii hominis. Accedit et aliud, quia 
Christus totus, quomodo eum Scripiura commcndai, 
el caput et corpus esl. Sicut Ecclesiae caputest Chri- 
stiis, ita Chrisii corpus Ecclesia est ( Ephes. iv, 15, 
et Coloss. 1, i8 ). Elsolaquidem ut non sil, cum ca- 
pile suototus Cbristusest. Ilabet ergo Ecclesia in se 
fortes, hubet iiifirmos ; habel eos qui solido pane ve- 
scuutur, habet eosqui adhuclacte nutriendisuut. Addo 
aliud, quod necessc est confiteri : in ipsa socieute 

Sacrameniorum,conimnnicationeBaptismatis,partid- 
patione Altaris, habct justos, habet injuslos. Modo 
enim corpus Christi, quodnosiis, In area est ; postea 
in horreo erit. Tamen cum iu area est, non rccusai 
paleas sustinere : cura tempus advenerii reponendi, 
Iriticum a paleis segregabil (Maith. iii, 12). Qua&- 
dain ergo fecil Samson ex pcrsona capiiis, qwedam 
ex persona corporis, lotum Uroen ex persona Chri- 
sti. In eo eiiim quod viriutes et roirabilia operalus est 
Samsoii, capiit Ecclesix Cliristum significavit : in eo 
autem quod prudenter fecil, illoruro qui in Ecclesia 
justc vivunt imaginem gessit : ubi forte praeventuS esi 
et iiicaute egit, eos qui In Eoclesia peocatores suntS 
figuravit. Merctrix quam Samson in conjugium sumit, 
Ecclesia est, qua) ante agiiitionero unius Dei curo ido- 
lis fornicau fuil, quam postea sibi Chrislus adjunxU. 
Postquaro vero ab eo illuminau fidero suscepit, etiani 
hoc roerult, ut per eum saluiis s.icramciiia cogno- 
sceret, et ab eodcro revelarentur ei iuysleria coele- 
siiuro secrctoruro. Nam quacstio ipsa quas coniinct, 
De edente exivit cibus, et de forti est egressa dutcedc, 
quid aliud significat quam Christum a roortuis resur- 
gciilero y De edeiite utlque, id est, de morlc qus 
cuncu devorat alque consumit, exivit cibus ille qiii 
dixit, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ( Joun. 
VI, 41 ). Qucm huinaiia exaccrbavit iniquitas, et ciii 
accii et fellis amaritudinero propinavil, ab eo plebs" 
Geuiiuro vitaj dulcedinero conversa suscepit. Ac sic 

* Mss., infirmisunl. Paulo posl, loco, mcretrlt, vcriui 
si legaiiir,mu/ter ex alienigems, ut aUas Aiigustiuus. 



I6it SERMO 

de morlui loouis orc, id est, clc Ctirisli niorlc, qui 
accubans domiivil ut Ico, apum, id csl Ckrislianoruin 
IMcessit ciamcn. Quod auteni dicit, Nan irwmsse" 
Ua parabolam meam^ nUi ara$$etis in vitula mea : vitu- 
b lixc Ecclesia est, qux fldei m^rstcria, Triiiitatis, 
resvrrcctioois, judicii pariter ct rcgni, io flucs lerrae 
per Apostolorum et sanctorom doctrinam ac prxdi- 
caiiooem TulgaTit, et inteliigentibus atque cognoscciA- 
libus xlernx vitx prxmia repromisit. 

3. Sodalis daceni ipmus uxorem figura keereticorum, 
Yutpei ignem incaudis trahentes. Sequilurautcm, Ira* 
tua esi SamsoUf qwa dujat sodalis ejus uxorem ejus* 
Sodalis iste omninro haereticoruni flguram gcssit. 
Vmnum secretunt, fratres mei. Nam liu^retici, qui 
Keelesiam diviserunt, uxorcm Domini sui ducerc ct 
abdiicere voluerunt. De Ecclesia enim et de Evangc- 
liis exicnint, qui pcr impielatis adulterinm Eccle- 
siam, id cst, Cliristi corpus in pariem suam conan- 
tnr invadere. Unde fldclis iile scrvus et amicus do* 
minicae sponsx ioquitnr diccns : Despondi enim vos 
ummrovirginem castam exhibere Christo. El dcprava- 
li sodalis tangil tideli zelo et increpatione personam. 
El iimeo, inquit, ne stcut serpens Evam seduxit^ ita et 
sesuus vestri corrumpantur a veritate qu(B est in Christo 
JesM ( II Cor, XI, % 5 ). Qui autem sunt sodalcs, id 
esl, haerctid dcsertores, qui sponsum Domini inva- 
dere Toluerunl, nisi Donalus, Arius, Manichxus, ct 
exlera vasa erroris ct pcrditionis ? Dc tulibus Apo- 
sColus dicit : Audio in vobis, inquit, scissuras esse : 
aikuemm didt^ Ego quidem sum Pauli ; alius autem^ 
Efo Apotlo ; atius vero, Ego Cepha: ( 1 Cor. i, H , 12 ). 
Yideamus igitur mysticus isie Samson quid ieccrit 
oflensiis in uxore ab alieno. Cepit enim vulpe>, id 
ett, adulterantes sodnlcs, dc quibus dicitur iu Canli- 
cis canticonim, Capite nobis vulpes pusUlas^ extermi- 
naaies vhteas ( Cant. ii, 15 ). Quid esl, Capite? Id est, 
comffftibeiidite, couvincite, confuiate ; ne extermi- 
nentar ecclcsiastica'. vineae. Quid csi aliud vulpcs ca- 
peve» nisi hxreticos divinxlegis auctoritaie rcvincere, 
ei sanclanim Scripturaniro testimoniis velot quibus- 
iun vmciilis alligare atque constringerc ? Y ulpes ca- 
pit, ligatis ignem caudis apponit. Quid sibi volunt 
ciiidc vulpium coliigat;£ ? Caudse vulpium quid sunt, 
iiHi potteriora hxreiicomm, qui prima habcnt blan- 
iael deceptoria : ligata, idesi, damnata, et igncm in 
£ae iraheotia ; ui eorumfrucius et opera cpasumant, 
qpu Miis sedoctionibus acqaiescunt ? Dicit homint 
modOy NoH audire hsereticos, noli acquiesccre hxrc- 
lids. Respondei» Quare ? Numquid iile et ille non 
amlivUbaereticos ? Numquid et alius quilibel cbri- 
tiiamis non taiita roaia eommisit, tanta adnlteria fe- 
cil, uotasrapinasexcrcuit? Etquid illi contigit ma- 
Ji ? Prima vulpium suut, qiue seducti aUeaduBi ; et 
relro asi igaia. Nifail, inqiil, illi conligil. Numqnid' 
qina praMedil, post se nihil trahtl ? Ventorus esl ad 
igaem posleriorem. Pulas auiem quta hxretiei ignnm 
iralHml ande ardeaal (niclus intmieoruffl, el ipsi noa 
ardebonl ? Sine dablo enim vulpes, ubi messes incen- 
denml, el ips» ntique arserunU Videle ergo judi* 
Pateol. XXXIX. 



CCCLXIV. 1642 

cium hocrcticis rclro, quomoilo non vidcnt posl 
se. Habont blandimciita, ut mulccanl, prinias partes 
suas libcras ostendunt : in judicio Dci in ligatis 
caudis, id cst, in postcrioribus siiis igiicm trahunt, 
quia improbitas prxcedit poDnas suas. 

4. Accessus ad merctricem. Portas civitatis, cum a 
sonmo surrcxisset, in montcm abtatce. Quod autem iii- 
tnvit ad meretriccm, si sinc causa fecit, quicumqiic 
fccit, immundus est : si auicm prophcta feoit, sncni- 
mcntum est. Si non ita intravit ut concumbcrct cuni 
ca, mystcrii causa fortassis iiitravit. Sed concubuiss/s 
non legimus. Scquitur, Intmici vero exspectubant ad 
portas civitatis, ut comprehenderent cum, cum a merC' 
trice, ad quam inlraverat, fuissei egrcssus, Ilte vero 
dormiebat, Vidcte quemadmodum non scriptum est 
quia niiilus est mcrelrici; sed scriptum cst quia 
dormicbat. Vbi exsurrcxit^ inquit, mcdia nocte exiit, et 
abstulit portas civitatis ipsius cum seris^ et easdem por^ 
las levavil in cacumcn montis^ et ab AUophgtis tencri 
non potuit. Portas ciYitatis, quibus ad mcrclriccni 
intravit, abstulit, et in monlcm levavii. Quid cst hoc? 
liircrnum ct amorem luulieris, utrumquc Scrlplura 
conjungit. I.iferni imagincm lcnebat domus mere- 
tricis. Rccte pro inreris ponilur : qiiia ncmincm rc- 
pellil, ct omncm intraiitcm ad se traliii (Prov. xxx, 
16). Agnoscimus hoe loco Redcinptoris nostri opera, 
postquam Synngoga, ad quam vcnerat, a se per dia- 
bolum separata est, posteaquam dccalcavit eum, id 
csl, in loco Caharix cruciflxit, ad inferna dcscendll; 
ct inimici custodicbant locum dormicnlis, id cst» so- 
pulcrum ; ct capcrc volebaut quem videre non pote- 
rant. lllc autem dormiebat ibi. Hoc idco dixi, quia 
vera mors crat. Quod dictum cst, Uedia nocte sur- 
rexit; hoc sigiiificat, quia in sccreto surrexit. Apcrte 
enim passus est ; solis autem discipulis ct ccrtis qiii- 
buscumque, cum surrcxit, manifcstatus cst. Ergo 
quod inlravity omncs vidcrunt ; quod surrexit, pauci 
cogooverunt, teniierunt el palpavcrunt. Toilit tameii 
portas civitatis, id est, aufert porlts infcmi. Quid esl 
portas inferni lollcre, nisi mortis imperium rcmo- 
vere ? Recipiel>at enim el non remiticbat. Quid 
autem fecit Dominus noster Jcsus CbristQS? Ablatis 
portis mortis, ascendit in cacumen moniis. Novimus 
enim cum et resurrexissc, ct in coslos asccndisse. 

5. Virtus in capHUs. Exceecatio et %nors Samsoms, 
Quid est autem qnod in capiUis virtutcm habebai? £t 
hoc, fralres, diligenter attendlte. Vurtutcm non ba» 
buit in manu, non in pede, non in pectore, noa iii 
ipto capiie ; sed in capillis, in criniiNis. Qtiid sunt 
capilii? quid comae? El nos videmus, ct ioterrogalus 
Apostolus re&poadel nobis» Cama velameHium esi 
(I Cor, XI» 15). Et in velamenlo Cbrislas habebai 
▼irtniem, quando ombrae veteris Legis eum tegebant. 
Coroa ergo Samson in velamenlo erat ; qaia in Chrisio 
aliod videbainr, et aliud intelligebatur. Quid antam 
sibi vult, quod prodttora esl secrelum, el decalvalus 
est Samson? Contempla est Lex, ei passns esl Chri- 
stus. Christum enim non occiderent, si Legem non* 
eontempsissenl. Nam aoferanl ol ipsi qaia ois Chri- 



1(5^ S. AW;ijSTINI EriSCOPI 

stttm noiiHcebat occidere. Dicel)ant juJici, Nobis non 
licet occidere aliqnem {Joan, xvni, 51). IXecnlvams 
esl Samson , revelaia sunl condensa, rcmoliim csl 
V( lameiitum ; el Christus qui lalcbai apparuit. GapUlt 
aulcni redivivi caput veslicrunt : quw Judaci nec re- 
sm-geiilem Cliristum credcrc volucriml. Fuit qiiidcm 
iii niolcndino cascatus, fuil in domo carceris. Do- 
nius carceris vcl molciidiiium, labor cst liujus saiciiri. 
Excjecalio aulein S:imson illos indicat, qui infidcli- 
latc c;i!cati Christum ncc virlules opcranlcm, iicc 
ascciidcnlem ad cocleslia cognovcruiit. Cx»cilas ergo 
quain intulerunt, ca;cilalcm Judxorum signilicabni. 
Chrislus aulem a Judacis et comprchciisus est ct oc- 
sed magis inlerficicntcs occidit. Adduxeruut 



KiU 



CISUS 

ergo cum inimici, ut iilnderenl ei. Jam hic imagincm 
crucis attendite. Expansas eniin manns ad duas co- 
lumnas, quasi ad diio ligna crucis extendit : sed ad- 
versarios suos inleremplus opprcssit, cl illius p.issio 
inlerfeclio facla est pcrscqucntium. El ideo Scriplura 
ita conclusit, Plures mortuus occiditf quam vivus occi- 
derat. Quod iiiyslcrium iii Domino nostro Jesu Chrisio 
cvidcnter implcliim esl : redemplioneni nostram, 
^uam vivcns minime celcbravorat, mortuus celcbra- 
vit : qui vivit ei rcgnal iii sxcula sxculorum. Amcn. 

SERMO CCCLXV • (a). 

De versu 1 Psalmi iv, Benedicaro Dominum, qui tri- 
buit mihi intellectum, etc, (b). 

1. Deu$ corde laitdandns et amore. Laus nne 
oinore, nec vera^ nec Deo accepta, Cantavimus, ct dixi- 
mus, Benedicam Dominum : ulinam corde, non ore 
lantum : nam si ore ct non corde, sordcscit laus 
Domini in ore pcccaloris (Eccli. xv, 9) ; nec sibi 
prodest oris coiifessio, si non sit intus cbaritatis 
profcssio. Videle, fratres : non csl charitas virtus 
oris ; ibi sedem figit, nbi piilchra cst ainica sponsi. 
Ubi autem haec putcbritudo? Omnis gloria filiee regii 
ab intus (Psal. xLiv, 14). Non est aliud ea gloria 
quam pulchritudo, non est aliud ea pnlchritudoquam 
cliariias, non est aliud chariias qnam vita. Ergo ut 
▼ivas,ama.Si amas, pulcher es : amor bonum, amor 
pukbrum. S absit iliud pulchrum, non vivis ; spe- 
ciem quidero habes, sed non intiis. Rccludatur S6« 
pukrum illud tantis fultum columnis, effringatur mar- 
mor ; quid aliud occurret quam horrendum cadaver, 
ossa fetida, cineres, vermest Est itaque spccles, sed 
icgit moriuum, ad aspecium eujus horrescis, (remif. 
Putas autem mortuus dicat, henedicam Dondnumf 
Imo lestc Scriptnra, /Voit mortui laudabunt te, Do- 
nttRe, neque omntt qni detcendunt in infernum (PtaL 
GXiii, 47). Aperi Evangelium, aiidiei Uominum in- 
crcpaDtem et dicentem diabolo, Obtnutesce (Marc. 
1,95). Quare? Quia non mortui laudabunt te^ neque 
omnes qui descendunt in infernum. Nemo eum laiidat 
qucm non amat; aul si inimiciis laudal, viriutem 
amat quam in inimico laudat. Qui peccat, inimicitias 
exercet cum Deo : ncque igitur Deum laudat, nec 
^lrtutcm Dei laudat ; quia laus aliquod bonuin esi, 
quod non eadit in peccaturo. Qui allqaem laudat et 
mentitur^ calumniatur, aut irridet poUus quam lao- 
dat. Aufer a corde charitatem» solum superat men- 
dacium. "Vis ul mendacium laudet veritaiem, et inde 
Dens Bumai elogium, unde proficisdtur blaspfaemia? 
Non magni ducunt sapientes, oui ab insanis et maiis 
laudantur : laudabitur Dcus ab impuro et impaden- 

* MOD exstat in manuscriptis nostris. 
(a) Alias, inter vigoerauos 28. 
\b) Adversus Pehu^ianos et SemipelagiiDOS egregius, sed 
stilo Don f Uetiir acnptns Aa|«sliiuano, 



lissiiiio corde, a blasplicma et amcnlissima mente? 
Dic ergo, Benedicam Dominum^ qui tribuit mihi in- , 
ieliectum. Insaiiiis iion cs, sanatus es, intclleciiiin 
Ji:ibc6 ; lauda Dciim tiinm, (|ui Iribnit tibi iiitelle- 
ctum, qui pracsiat oculum : gilcllecliim, nt capias; 
ociilum, ut aspicins; capias quanta sit lalitiido ct 
iongiiiido ainoris Dei, aspicias in auctorcm et con- 
sumniatorem fidci; capias cliaritalem, aspicias Chrr- 
sium ; cliaritalcm, ut ames ; Chrisium, nl benedicas, 
et am^ndo el honediccndo cognoscas Dominum, qni 
tibi tribnil intcllectum ; et cognosccndo vivas : quia, 
H<Bc cst viin wtenwy nt cognoscant te solnm Deum^ et 
quem misisti J(sum (Jhrislum (Joan. xvu, 5). 

2. Contra hccreticos, intellectum bonunit quo benedi- 
citur Deus^ habere se a nalura jactanles. Sed unde, 
quicso, tibi intellcctiis isle? Veniet aliquis detrans- 
verso, ct dicei : Qui natumm dedit,dedit intelleclirai ; 
bonn iiatuta, bomis inlellectus; hanc l>oiiam sortitr» 
suflicit : iic(|iic ciiim iiitolleclus erit dcgcner; el iudc 
heiiedicam Domimim, iinde mihi tribnit inlellectum, 
hoc cst, a nntura. ha^relice, ergo bonam sortitiis 
es natiiram? Taccal Apostolus et confuiidalur : Non 
quod volo, inquit, bouum, hoc fncio (liom. vii, i9); 
el lamen bonnm sorlitus est natiiram, cl in hac bona 
iintiira, lionum qiiod vult agerc, non potesl agcre. 
Vuil, desideral, conatur : vult inrirme, dcsiderat in- 
cnssuin ; coiintur fruslra ; ct coiitra quod vult, quod 
dc.^idcrat, quod conaliir, bonum hoc non perficil. 
O bonam natoram, cujus imbrcilln voluntns, irritum 
desidcrium, conalus inuiilcs ! Partcs siias agant ))lii- 
losophi, et inaximam libi gratinm habebiiut, qiii tam 
grntuito bonain cis naliiram indulges. Quid inde? No- 
vcrunt coclum, noveruiit tcrram, novcriint mare, 
aliyssos rimantur, abstrusa naturae scrulanlur, sciunl 
rcrum discrimina, diflerciilias , essenlias; de iiis 
omnihus rationem reddiint ; quid inde ? Perge, dic 
ampliiis. Post tot Innlaqiie deficiiint, ncc sicut Deuni 
glorificaverunt, ct in cogitationibiis snis evanuerunl, 
et insipienles facti sunt, eum se sapientes arbitra- 
rentur, et mutaverunt simililudinem Dci in simililu- 
xlinem vituli comedeniis fenum, et effusi siint in er- 
rore Baalim ; et obcxcavit cos Dcus sa^culi, et traditi 
sunl in ignominiosas passiones, et similes facti sum 
iis qux adorabaiit (/d. i, ii-28). Et taincn bona 
natura gaudel>ant, ei per natiiram intclleciu. in- 
sane, vides an hncc natura tribiiat intcllectum» qiio 
Deuin benedicant? Quiii potius trihuni intelleclnm, 
quo Dco nialcdicnnl, et adversus Crcatorem cxsur- 
gaiit? Dicite poliiis, fratres, Benedicam Donunum^ 
fiit tribuit mihi intellectum : nisi tribuisset, iion in- 
lellexissem ; nisi intellexisscm , nunquam bcnedixis- 
sem : intellcctum tribuit, oculnm dedil. Casca natura, 
qiio ipsa carct non praestat. Fac libi iiiiellecturo, et 
te facies co^cum. Lumen quod in te est, tcnei>ne 
sitnt. Dic ergo, lUumina tenebras mens, ne unquem 
obdormiam in morte (Psai. xii, 4). Quid est olnioniiire 
in morte ? Aliquid a natura sperare, brachium suom 
carneni facere, sibi ipsi iiilellectiim fingere : hxc qiii 
fccerit, non tantum in morle est, sed obdorniit in 
morte, plusqnnm quatriduanus est, plusquam feaiet 
(Joaii. XI, 59). Si tantum in morte esset, susciiafi 
posset : sed in ipsa mortc plusquam ferreum somnuBi 
dormit, in ea rcquiescit. Actum est de eo. 

3. Runus eonfutantwr terbis Salomonis. Sed fia 
scire quid cgerit is oui bonam sort^us erat natu- 
rain ? Dixitne ut tu : In lK)na natura , Inmtts mihi 
est inlellectus, et qui unum iribuit, altenun non 
nogavit? Allidamus scorpium, conteramus, obslruainr 
intquitati oa suum. Lege: Sortitut sHm anhnam bonom, 
Pei^e, audiamus qualou nactus fueris tbesaururo, qui 
foriasse vertetur in carbones, et utiiiam in cailioiMS 
qni supcr caput tuiim congesti absumant sui)erflii.*«. 
Ei eum ettem magit 6onin, veni ad corpus incwHpnna» 
tam : el nt ui9i quod non aliter eoniinere potsem , niti 
Deut det ; et hoc ipsum erfU sapienlim^ cujus estet 4o* 
nnm cognoscere; convcni Dominnm, ct deprecuiu» snm 
(Sfl/).viii,49-SI).Vcri8simcsurtituscs iiatur:im bonnui. 



I6i5 



SEKMU CttLXYI. 



\m 



qiiit nogolt Nam et diaboli raturu \mu cst, et omniA 
quae Deus fecit , bona suni : sod in hac naliira licot 
bona, tu sapieutem inlellecium habebi<^, quo possis 
absiinere a coneupiscentiis et desideriis, aure initilant 
adYersus aniinam, si Deus noii dederil ? l)isce, hxre- 
tice, disce landem. Et tcivi quod twn aliler continere 
^^OMtem^ nisiDeui del : etiii hoc pra;cipuuin snpicnli.f , 
quae toia estintellectus, scire undecontineas, et non ali- 
ter contineas nisi a solo Deo. egregiam naliirani quic a 
nullo abstinere potesl, ncc aliicr poicsl, nisi ul rual, si 
Deus non dederit iiilelleclum , quo non ruat ! Cante- 
IDQS ergo, fraircs, canlemus, Benedicam Dominum^ 
qmi tribuii mihi intetlectum : i\e6\i natui-ani,dedit intel- 
lectum ; snnavil naluram, s:uiavit iiilolleclum.In utro- 
que piusSamaritanus misericordiam exliibuit; dcsccn- 
uil,alligavit vulnera, vino quod inieliigimus, tcrsit. cu- 
ravit, in stabuluro ttilit, hocestinEcdcsiam, hospiti 
eooiuiendavit (Lac. x, 55-55). Qnali hospiti^ Spiritui 
tUKlo Ecclesi.ne sancue inlinbilatori. Is acccpta mo- 
neUi sed qiiam conscisso sacco effudit qui pro miseris 
solTit, oleo suo, unguenlo suo, vuliicra nnturue jacenlis 
et eispirantis sanavit, et codcm olco quod acccndil, 
lenebras mcas illuminavit, ct inlcllcctnm lucidtim le- 
cii. Hoc si non credideris, noii libi erit Saniarilaniis, 
ei perilHs in vulnere, qui uiedeutis manuin renuis ad- 
miitere. 

4. iniellectuibonus a Spiritu sancto, Spiritus sanclut 
donwn nobit Chrisli passione emptum. Inierrogeniur 
Aposioli , et dicantquis iii illo quiiiquagesimo a rcsiir- 
rectione Domini die tribuit illls iiiteilcctum? An for- 
Ussis escilaverant illi slrepiluin terribilcm, qiio con- 
emsus esl Incns, in quo exs{)ectaliant proinissa Patris ? 
Forla^^is acceuderunl illum supernuui igncin,quo loti 
ardebant? Furtassis liiiguas ilias iguitas ipsi creaverunt? 
Fortassis ipsi divina ilia inunera, ex quibus est iiilel- 
leclus, sibi procuraverunt, ct in se secundum deside- 
ria cordis cffuderunt? Il(»c qni ait , nullain in hoc 
sacro qulnqungenario parieni babcl : nec accipit in- 
lellectuni , qui secuiidum naturam dari piitat iuielle- 
ctum. Qiiando ergo datus est intellectus, nisi quando 
et daius est Spiritus ? Agamus simul, jnm conrundcris » 
jaro enibescis ; et utiiiam ita confundaris ul sedrfice- 
ris, ita erubescas ut gloriUceris. Quid est Spiritus 
sanctiis , nisi promissum Patris munus , nisi Filii do- 
iiuro? Si promittitur, habes a quo proiniitilur, nafi 
oax promittuntur, extra nos sunt ; ct promitlereiur 
irustra quod aut in potestate nostra esset cuin pro^ 
mitlilar, aut cum liberet possiderctur. Hoc tibi pro* 
mitto qiiod non habes, et in me est cum proinitto, ut 
in te deseendat quod promitto. Esl eiiam Spiritus 
sanclus donura, et super omne donuiu, et quod nulli 
debetor douum , et quod gratis tribuitur doniim. Na- 
tns est Christus, et in prxsepio qui pioriim jumcnto- 
nmi esca fieret, reclinatns : tamen sitim, lassiiudines 
pnssm est, a suis veiiditus, a Judxis traditus et accu- 
sacos» a Gentibus flagellalus , spinis coronatus, cruci- 
IbiM. saio laiidem iuclusus : quorsum bxc oninia?Ut 
hoc libi eroeret donum, quod postea crcdenti 'dispen- 
sarel; aot potius dispensaret, ut credcres. Nam nisl 

Bios dedlsset , neque aiiie , neque post credidisses. 
nde sl a natura donum hoc habes, hinnein reddis 
mortem Chrisii , passionem , crucem. Fnisira enim 
moriior, ut tihi acquirat quod in te esi, el doiiet quod 
possides. Redde Doinino pncsepii huinilitatemy redde 
cruds maledtcttoncm , redde profusi sanguinis co- 
piam , incassuin liaec omnia : tibi sufficis , inania ha:c 
omiiJi; dives es, et iii diTitis naturae i)onls computas 
inldlleetum > quem dedit natiira , non gratia, el ciijus 
coo es deinlor Creatori , nisi in quantum naturam 
Iributt, quae tibi iniellectum fecit. 

5. CoRviimiiiitfr postretno experientia proprice iufir- 
mifeltt ei eomeupiseentim. Agnosds, ut puto, errorem : 
et utiuam emendent te renes tui (Psal. xv, 7), ul me- 
lios agiMMcas , et agnoscendo petas , et petendo ob- 
tineas s^ritum intellectus et consilii et limoris, qiio 
sapieniior evadas, quo fias cautior et Domino subje- 
ciior. Hxc I CratreSy etsi non tractarem , alius lamen 



essct qui vos crudiret : ct apuJ vosmetipsos Iracia- 
tores essclis. Si enim, (piod avcriat Deus, in lam cras- 
sum ct slupidum crrorem prolapsi cssetis, iit a na- 
tura vobis iiiteliectum Iribui putarciis, qiicm a sola 
gralia ct misericordia Dci liabeiis, cincndartnt vos re- 
iies vestri, cl clainarent, Qiiarc asccnduul coKilationes 
hujusni04li iu cor vestrum (Luc. xxiv, 38)? Uniis- 
quisqucse i|>suin consulat, seipsum palpct.Bcrutctnr, 
nec se qujusicrit exira; inlerrogct reucs suos, et di« 
cenl illi , fuisse locem in membris incis contrariaiu 
legi mentis mca; (liom. vii, 23) ; pronus suin ad onine 
flagiiium, ila ine obruunt coiicupisceuti;e fluclrs, iit 
uuotidie mergar, el in profunduiu pcccalorum ruaiu. 
Ascendil inviilia, ascendil siipcrbia, ascendiL luxuria, 
agmiiie farto miserum pclunl : si Charybdim decli- 
navcrim , Scyllam inciirro; si libidiiiem propulso, 
iroi succumbo; si nou mc «lomat avaritia, ccdit ebrie- 
tas; si rapiiiis abslinco, inaiium ei viscera paupori- 
bus claudo ; si caluinniis aiircs obduco, mors intrat 
per rciieslras, lioc est, per oculos libidinum cl volu- 
ptatuin incentiva liaui io ; deiiique si riniam uiiam 
obturo, cculum patenl, quibus nccipiam inimicum 
imbrcm, ct tandem faiiscam. IIa*c sunl qusR npud te 
tractaul rcnes tui , ct proprin infirmitaic conscii cni- 
diuiit le, increpaiit le, cmendant te, et usquc in no- 
clem. Qualem iioctcin?Cnnscientiu! tu.ne caliginos», 
cujus tenebris involutiis vcllcs, si po^scs, bis quasi 
clypeum advcrsus lumen vcritalis obtcnderc , ct de 
fortiludiiie tua bene spcrare. Sed cmeudant le renes 
tui. In renibus et in lumbts robur , ut esl aticubi in 
Scriptura ( Job xl , il) : scd quaiidoquidem adco 
elumbes siut liimbi ttii, adeo naccessciites rcnes lui, 
erudiunt et dicunt, Si iii renibiis, unde est forlitudo, 
tanta csldebililas, tanta iniirmitas, quid de ca^teris 
fiet? Ciim no&ergo crudierint luinbi nostri, cl docuc- 
rinl quam vann sit salus hominum; qiiid supercst, 
nisi ut succingnmus Iiimbos iiostros. ut non diflluant? 
Quando apud nos tabulata nostra , aut nimia vetiista- 
tc , aut niiuio ailorc, aut tempestatum impulhionc, 
vcl alia qunpiam dc cnusn dchiscunt, illa staliin cla- 
vis et nervis compingimus : hoc fiat dc lumbis luis, 
hoc cst, de fortituditie tiia ; laxautur, ruunt, fatisciiiit, 
solvitur tolacompago; habcsclavos in crucifixo, for- 
titer impinge, et tanlo inelius , quanto profundius ; 
noli poncre labaiiti , ut siisteiitetur ; sic firmabiiur 
compngo resoluta. Uabent clavi crucis , quo jaceulcs 
erigaiit, quo debiles reslitiiant, quo labenies retincant. 
luipeile, tundc, us()uc nd^ mcduUas , usque ad ipsam 
auimam , ex hac emcndatione snnaberis , et snnatus 
dices ad Dominum, Fortitudinem meam ad lecusiodiam 
(Psal. Lviii, 10) : ex te fortitudo mca, ad te JTor- 
titudo mea. Convcr&i ad Domiuum , eic. 

SERMO CCCLXVi • (a). 
De Psalmo xxn , Dominus regit me , el nihil mihi 

deerit (b). 

\ . Psalmus refornuitionis liominis mysterium conti" 
nens. Psalmum vobis, dilectissimi, qui ad Christi Ba- 
ptismum properatis , in nomine Doiniiii tradimuA ( 
memoriae collocandum ; cujus necesse est , ut myste- 
rium, illuminante divina gratia, expoiiamus. liic enim 
psalmus specialiter reforaiationem lapsus liumani ge- 
neris, et sanct» Ecclesia: disciplinam, simulqne con- ^ 
tinet sacramenta. Pateant igitur silentio aures cordi;» 
vcslri ad aodiendum, et totius inlentionis pnratos 
sulcos verbi semcn inveniat : ul quod nunc sitiens 
lcrra suscepcrit , tempore acccpto inebriatn snnguiiie 
Christi, in procero germinaYis culmo *, copiosos affe- 
rat frucius. 

2. Hominis lapsifigura in co qui desccndil ab Jeru - 
Sitlem in Jericho. — Dominus regit me, et nihil mihi de- 
erit. Magnum, charissimi, principium contiteutis. Fir* 

i Sinnondus, prospero. Al Uss., procero. 
* Collatus ad cluos v. ad gr. rm. et ad Sirm. 
(a) Alias, iuter sinnoumanos 9. , 

{b) Augusiino iribulum reperU Sirmondus in Iribus codi* 
cibus, uoo Gerniaaeusi, et Victoriois duobus : oos imeterca 



1Gi7 



S. AIT.LSTIM EPISCOPI 



IGIS 



niavil enim dofonsionis fKlucIani, (iiviiiariim rolK)ravit 
inflniiain siibstnnliain. Dom'mu$ reqU me , flrmavit 
ilofensionis fidiiciam. Et iiifiil iiiilti dcerit ^ rohoravit 
liiviiiarum iiinnilnm snbslniitinm. Scd (|U.Tramiis cu- 




originis digniiftlc, morlisquc tvlo prosiratus humo 
^lne viribns jacobnl et niidus. Qui lubn Lcgis cl Pro- 
|ibeiarnm insonnnlo , dum suis conanir snrgcrc viri- 
l»iis, vnlneris dolore retraclus, in lapsnni gravins rccl- 
dil quo j:<Ci'bat. Quii Lex, ni ait Aposloliis, ad perfeclvm 
t/f/rt! rMifxit {llebr, vii, 19). Qnein Samarilaniis ilic 
iio^ter, Cbrislus scilicet, qui S:imariianus a Judxis 
esl dictiis, quod inlerprelalnrCnslos, miserandocum 
e:«drm via tiansirct, id esi, cnm in carne jnsius pro 
nf)bis peciatoribus mori venisscl, in jnraonlum suiiin, 
elovaiis n torrn, imposuit; et nbcrrnnlem ul ovoni 
siibvccUins bnnioris propriis, in paradisum , undo la- 
pns fnoral, ad centenarium, boc esi, ad pcrfccium 
hwniornin revocavil (Luc. x, 50-35). Ipte enim, ulait 
4»mpbcla , peccata nostra portavit , et pro nobi$ doluil 
(hni. un,A). Dic jnni, bomo, dic in jiimcnlo mise- 
f i(fir«li:i', oi bnmcris dominicaj d.loctionis sedotis, qui 
rognilus lecognuscis aiiotorem tiium et Doininum , 
Doniinus regii me, Quod utiqne, nisi a Domiiio erc- 
rlu'?, i «coiis diccrc non posses. Ipsc crgo regit le, qni 
fMirlat le. Cnm enim dicis, Domitifii ngit me; nibil 
r»i pioprinm, iindc fidns in lc. Ilaque oave no exlol- 
laris do mcrilis tuis. Nulln enim fucrnni, cuin ad tc 
erigcndum Dominns vcnit. Deniqnc nudiim iuvcnit, 
tion vcslitnm; plagatnm invcnil, non sannin ; j.iceu- 
4cm invonil, non slantcm : crraiilom ro|!oril, iion re- 
vertenlcm. Cavc jnciantiam, cave; qiiia qiii ic semi- 
vivuni miscmndo a icrra sustulit, humilem portat, 
pnt»cipilat exiullcntcm. Cum cnim dixeHs liinendo, 
ot in innocentia anibiilando, Dominus re^il mt; lidu- 
cialitcr addes, et niltU mihi deeril. Quoniam nibil dccst 
liincntibus enm ( Pjr./. lAXXiii, io); et non privabii 
Dominus bonis ambulautes in innocciKia (Pm/. kxxui, 

tO). 

3. Ovii per Chrislnm ad ovile redncta $ecurita$^ 
PatcnaaimKS christianm, Nam ut scias, qnia nibil 
libi dt^erit, ndde qnod sequitnr : In loco pascna: ibi 
me coltocavit; »uper aqnam refectionis editcavH me. 
Agnoscc , hoino , qnid fucris , ubi fueris , sub ({iio 
fieris. Ovis errans oras , in invio et itiaqnoso , spinis 
^t iribuiis pasccbaris : sub merccnario |)Osita « ve- 
nlentc bifo, secura n(m eras. Nunc autcm requisiu a 
Tero pastorcy hnneris ejus pietate subvecia, reducta 
es ad ov4le , id est, ad domum Dei , videlket Eccle- 
siam , ubi |)astor tnos Christus, et oves eomnuinent 
congrcgatx. Pastor isie non esi nt mercenarius , sob 
qvo niisera laborabat, sulique lupum tiincbas. Vis 
autein scire quautam tui curam babeat bic peistor 
^nns? Animam suam pro te posuit. Ipsc enim in 
Evangelio dicit : Pastor bonus animam stiam pouit pro 
of#iis «tits. Hoc fccit. Insidianti cnim lupo tibi , se 
obtulit occidcndum pro te. Nunc erso secura mancs 
iB ovili. Ncc indigcs quempiam aliiim, qui cortis 
iiix * clandat apcriatquc januam : quia Christus tibi 
01 pastor, et janua cst; ipse et pascua, el provisor. 
Ego «iim, inqnit, ottium ovium, Ptr me si qtds ingrei- 
susfuerit^ tatvabitur ; et earedielur et ingrediclur , et 
pascua inveniet (Joan, x, 41, 9). Pascua igilnr, qu» 
iibi pasioT bic boniis paravit, in qnilius te saliari col- 
locavit, non sunt herbarum virentium varietas , in 
qiiibiis qiixdam dulci succo , quxdam amarissimo 
coiistant , qux successu temporuin aliquando sunl, 

in l\praigiano annonim fere ocUngcnlorum. Atque In his 
cmnibus libris iuscrtiis est, lanquam eodfjm spectaas , di- 
versis Augustmi luciibrationibiis oonU*a Pebgiaiios. l|»sura 
tamon dicendi genus lere persir.isil lal>ain in inanu- 
foriptis cssc iuS(Ti[.tioiiein scriuouis , vixque dubiiamus 
quiii non sil Augusiim. 

* siraiondus, cordis tui, verliis antem rro. Ms., cortu 
tute. 



aliquando non suut. Pascua til»i cloquia Dci ct luaii • 
dat.i snnl dulcia scr.iiiiaia. Dc bis pascuis gustavcr::! 
itlc qui diccbat Deo : Quam dutcia fnucibus meis eto- 

?uia fua, supcr mel ct favum ori mco (Psat, cxviii, 
03) ! Dc bis pascuis idoin ipse dominicis oviluis cl:i- 
mat, ct dicit : (iustnte ct vidcte qunm sunvis esl Domi- 
nus (Psal. XXXIII , 9). Lcgc igilur doailoginn vclciis 
Testamenti : Non occidcs , ntn furnbms, non fnlsum 
testimonium diccs (Exod. xx. 13-1 ti), cl c;ctera. I.oge 
prx*ceptorum laudcin novi Testamoiiti : Deati paupe^ 
res spiritu^ quoniam ipsorum esi regnum ccc/oriim. 
Beali miles, quoniam ipsi hwreditate possidebunl lerram 
(Matlh. V, 3, 4) : cl ca'lcra coiiscqnentia, vol similia, 
et plura pcr Propbelas ct Aposlolos scminaia. Do 
bis uliiiuc pascuis clainat pastor ad ovo^ , Operamini 
cibum qui non perit (Joan, vi, 27). Idco aulcm ik^o 
pcrit , quia vcrbuni Domini manct in .Ttcrnum , Vcr- 
Lum Doinini cibus tiius cst , et non solum cibus , s<*d 
et poius. Audi cum pcr Propbetam diccnlem veterf 
populo , Qiti cduni me^ adhuc esurient ; et qui bibnnt 
me, adhiic siticnt (Eccli. xiv, 29). Item per scmct- 
Ipsum , Caro mca , inquit , vere est cibus , et sangui$ 
mcus vcre cst potus (Joan. vi, 56). Non snnt aulem 
longc pascna b;ec ab aqua releclionis. Unus liis 
locus est Ecclchia Dei cailiolica ; ubi mandata vituo 
sunt pascna tiia, ct funs aqiix salientis in viiam xier- 
nam, ciijus rclicleris ilucnlis, cum baptizabcris rcpa- 
randns in Cbristo. Ilac igitur ac|ua nisi rigata fucrint 
pasciia tua , cducari noii potcns : quia mandaia Dei 
sinc Cbrisli Baplismatc gcrminarc non possunt , ncc 
cdi ad aiiimx saliolalom. 

4. Convcrsio ex Dci gratia, non ex mcrilis. SemiUs 
iustitio! quKnam, Ciini crgo per aquam roreclionis 
Christi coe|)eris csse idoneus , nl sapore pascuaruiu 
dulcium saticris ; Inuc cognosccs , ct clamabis gau- 
dcns, cl dicons, Aniiuam meam converlit, dedvxit me 
pcr semiias justilia! proplcr nomen suum, Diabolus per 
peccatum animain tuam evcrtit , ct a Deo avcrtit ; 
quam Dous Paicr pcr Cbristum , non mcrilis tnis ad 
se, scd propter nomcn suum , convcriit. Jam orgc 
illuminatus, jam conversus, jam credens, jam divinis 
pascuis per aquam refectionis satiatus dices, Animam 
meam converlit, Bona est gloria confessionis lux , si 
non sit miilalio coiiscienlia^ tux. Tuuc enim vere et 
immutabili consctcntia boc dices , cum non ob nieri- 
tftn tiium, scd jiropter nomen suum diccs. Qux sunt 
auteni seniikc justiii:c , in qnibus te deduxit ? Audl 
deductorein tuuni. Quam tata est, inqnit, et spatiosa 
via quw ducit ad perditionem ; arcta autem et angutta 
via e$t qwB ducit ad vitam (Matlh, vn, 13e( 14). Omnis 
namquc scmita brevis cst et compcndiosa. Non cr^ 
pcr dclicias mundi , pcr opulentbm auri et argenti, 
Ia|ddibus cliam vcstibusuue pretiosissimis conspi- 
cuiim bonore omni, nobiiltate pra^itum, sapientia 
philosophorum cuncia tumentem , Deus tc ordinavit 
irc ad regnum coelorum : quia hiec omnia , et Uis 
&lmilia,quibus nuileutuuiur,quibiisuti bcne datur (u), 
elliciunuir eis via lata et spatiosa, id est in spe tan- 
tum qiue videttur ; ct diicit eos, cum prxscmi fucrint 
vila privati , noii ad spem , in qua non habueruiU 
6|)em, scd ad perditioDem. Dormiernnt enim somiiuin 
suum, et nibil iovencrunl omnes viri divitiarum iu 
nianibus suis (P$al, lxw, 6). Per semita& justiruc 
ire te disposuit, id est, per roisericordiam et verita- 
tem. Universa* cnim viac Domuii misericordia ct 
veritas (Pm/. xxiv, 10). CoutempU via lata et spa- 
tiosi, seroitas arctas ct compcndiosas incedere le 
vuU» id esl» per famem et sitim, per uudiiateni, pcr 
jojunium , per ignobilitatem , pcr paupertatem » ucr 
palientiam, pcr despecium omnium pneseniium « ua- 
ueuieiu vcro spem promissam (6). Visautcm evidenter 
cognoscere Cimipcndium scmitaruro, pcr quas jussus 
cs ambularc ? Dltiges Dominum Deum tunin ex totQ 
corde tuo , cl ex tota aninia tuu ; ct proiimum tuum 

(a\ PortCy non datur. 
{b) FortCi jfroniissonm. 



164: 



SEKMO CCCf.XVII. 



mo 



tkui t€ ipntm, In Mi emm duobiu mandati$ omnis Lex 
pemiki et Pf^pketee {Mauh. xxii, 37-40). Ut eivo ctto 
berreiUas, si fesiinas ad rcgnum cQelorum, in ouahiis 
nis semitis , qiiae omnium caput sunl , et unam r:i- 
chint viam , gradere ; ut universas , cum pervencris, 
naTiier te et sine fatigatione percgisse congaudcns. 

5. Umbra m^wtis vta pcccaiu llas crgo tciic soiniias« 
in his maneant incessus tui , inlcr diaboli sxvicntis 
insidias, nt seciiriis possis cantarc Deo , ct dicere : 
Nam et m amkHlavero fii medh umbrm morf/s, nen 
timebo mala ; quoniam tu mecum es. Umbrn mortis, 
via |>eccali ast , in qiia nebulo pirataquc diabolus 
rerte gradientibns rclia dcccpiionis cxpandit. Umbra 
est , qula nilill commune luci cum lencbris. Hiijns 
Hfnbne opera repudianda docct Apostolus, inquiens : 
Abjicianmi opera lenebrarum^ el induamur arma lucii ; 
mcut in tGe honesle ambulemus , non in comcaationibus 
«C ebrietatibui ^ non in eubilibus ct impudicitiis^ non in 
£auieHiimmet eemulaiione {Rom. xin, iieiI5). Quam- 
diu igiiur ia pncsenti viia manes , in medio vitio- 
nim (a) , sxcularium prcssurarum , qua; sunt urobra 
nwirtis, ambulas. Luceat in cordc tuo Clirtstus , qiii 
illproinat lucernam mentis noslrae per dilectionem 
Dei el proximi : et non tirocbis mala, quoniam ipse 
tecum est. iVoit C^, inqnit per propbclam , deseram, 
neque derelinquam {Josue i, 5). ilcm iii Cvangelio : 
Eece eq9 ero voHuum omnihus diebus usque ad con- 
emmmnlionem stecnti (Matth. xxtiii, 20). tdoncus cst 
cusioa tutts. Tecum est Domiiius Dcus tuus. Cave ne 
jactantia dcsems comilantem , ct reroaneas dcscrlus 
lo ambra mortis. 

6. V'trf« diiciplinam , bacului adjuiorium iignificat, 
Uensa per Chrinum prasparata, Cum ilaqiie iusidiis 
inimici oppognari te in umbra, et dcterreri cogno- 
reris, appfehende virgam disciplina! , et in baciilo 
misericordi» fidenter iiicumbe , ut cum libi auxilio 
sol justitix refulserit Christus, veracitcr dicas, Mrga 
tna ei baeului tuui ipia me comolata sunt, Yirga nam- 
que soperbum reelt , secundiim quod dictum cst iii 
Psaimo sccundo de Christo : Reges eos in virga ferrea 
ei tmnquam vas figuli confringes eos (Psai, ii, 9). 
Uaculus vero debilem sustentat et fessum. Mcmciiio 
ergo correplionis ct diseiplin» virgcc, ul cum rcp\p- 
tiis fueris bonis donorum Dei, iion extollaris fiii|>er- 
bia , el miirmures advcrsus eum : quia sicut vas 
flguli iratus in ea conrringet te. Memenio cliaiii 
adjatorii baculi, ct ne conlldas in virlule tua, nove 
diras, Sanctus sum, titubare non possum. Muhos 
liabel iapsus inOrmilas noslra, iiec saiiciitate operum 
suorom adliuc in terra danle spiiias et tribulosposiia 
rcgitur, vel habct gloriam puriliitis. Quamdiu crgo 
redeat in terram de qua sumpta csl, nisi baculo 
divifue grati.'C regatur, stare non potest. Sive itaque 
prospereris in Deo, sivc tcnlatioiium lempcsinte 
lurberis, totuin le in bacultim iuiscricordi;c Dei pro- 
jloe, ut cum supra eum donis spirltunlibns pa^ccndus 
•ccabueris, deleetatas gustu suaviiatis cjus, conve- 
iiieiiler dic as , Parasti in conspectu meo mensam ad- 
uersm eot qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput 
meum , et pocutum tunm ineiniani qnam prceclurwn 
ea ! IIoc per orbem terrarum fulta grati» baculo 
oniversa cantat Ecclesia. Iloc advcrsiis lia*reticos, 
JimLtos atque Gentiles, qui eam deridcndo iribulniit, 
pra^dical» non in se, sed in Domino gloriando. Mcnsa 
nanupie juciinditatis passio Cbrisli cst , qiii sc pro 
nobis in niensa criicis obtulit siicrllicium Deo Pairi, 
dooans EcclesLc sine catholice vilale convivium, 
corpore suo nos vidclicct satians, et inebriaiis saii- 
goine. Bac mensa pasta et vivificata , adverstis cos 
qei irilMilanl eam, cxsulint Ecclesia , Iiabens spcin 
vilae aelemne per siiam vitam Dominum Cbrislwiii, 
qni fam oleo lacliiix prr sancium Spiritiim uiixit 
abunde. Proptcr liaiic iiiciisam corripicbal iri idolio 
recutiibentesCorintbios Aposioliis, diccns : Non po- 
tttti$ communicare mcnm Dummi el menso! dwmo- 

(o) rortc, cL 



ffforam ; iiofi poteslis bihere cniicem Domint^ et caliecm 
dwmoniorum (I Cor. x, iO ct t\), 

7. tjralia pra'venieui ei iubiequeni, Cum vos crgo 
divina gratin, ad qiinm pro|)erntis , udvcxerii, cou;iio« 
scetis mcnsani spiritiinlis conviTii, ut agnila vcrilnto 
imusquisqiie vestrum cxsuUans , et gratins agfiis 
Dco, jam compctciitcr cl (idiicialilcr dicat, Et mise- 
rkordla tua subscquelur me omuibus diebus vitee mia\ 
Magniim te glorix solntium coniiialiir. Propter niisr- 
rinm videlicel iiiftnnitalis tiia*, misericordia le!>«i 
subscquitiir. Scd piiiis ul tt^T liWi viti; a^icrme dc- 
nionslrcl , prcvciiil lc , id oi^l , nntccedit le , sei uii- 
dum qiiod dicit in alio psalmo , Dcus mcus , nmeri' 
cordia ejns prasveniei me (PsaL tvnu \\)> Pr:ingiiii 
ergo te misericonlia ejus, id cst , in viam te diicil 
ignoraiitcm viaro, ad Dcuni te vocat loiigc laetuin a 
Dco; servum pcccaii allrnbit, ut libcnim faciat, ii^ 
anibulando iu via omnibus dicbus vilx tn;c iion crrcs. 
Subsequiiur ctiam te , custodicns terga tun , ne iiisi- 
dians ctlcaoeo tiio scrpcns diabolus cuin quo tibi 
sunt inimiciliae , supplantct le. Lnlro iiamque aul 
occiirrendo occidk, aiit exsiirgendo post t«'rgutn. Ob 
hoc te pra>cedil et siibseqnittir inisericonlia Dcl, iH 
medius tutus amliules ct seennis omnibiis diclms 
yitx tuo;; llabe ergo spcm ct gloriam, non iii te, srd 
in iirxccdente et subscqticnte miscricordia Dei : i\ua 
praeveiiliis es pcccalor , iit salverts ; non invcnlus es 
justus, ut placuisse glnricris. 

8. Gralies et christiano! profanonis qnis finis, Yide 
aulem qiio te pcrdncit, si non dcsoriicris dcdiicenUMn. 
Non in agrum miserise sncculnrls , ut iiiter spinas el 
Iribidos panem in labere et siidon; conqiilris ; non ad 
ninrina discrimina , ut mepcimonii caasa ligno fragili 
incciia liicra secicris , ubi inienlione quicslus niulti 
morserunt. Ad domum Dcl le diicit, non ut bospitem 
ad tcmpusy iit tnigrcs ex ea ; scd hflbitaiorem, iil per- 
maiieas in ea. Seqiiilur enim, El ut inhabitem in domo 
Domini in hngitudine dicrum, Doinus b:ec Douiini, 

finradisus est. Longiludo dierum , vitn xlcrna est. 
[on illic esiirles, non sities , nec lal>ombis .Tstu solis 
ct liiiine , frigiis ct lempcstatcs bieinis non senlies. 
Trislitia ct UKrror iii ea noii siint. Consortio semper 
snnctorum bealus cris. Gaudebis cum cis, et cxsul- 
labis, vivendoet laudnudo in sa^cula sanculorum Dcuni. 
Dicit cnim iii alio psabno, Beati qui habitant in domo 
ttia; in sacula saculorum laudabuni te (Psal. lxxxiii, 
5). ILcc ost spcs fidci vcslra^ dileclissimi. Accessisiis 
ad Dominum credere ; rcstinate et opcram dale apprc- 
bendere pcr liennm convcrsniioncm quod crcdidisUs. 
Nou eniin propter pra'.sciitciii vilam eriiciniini cliri- 
stiani , sed proptcr fuluram vitnin , quaiii vohis cre- 
dcntibus ct in sc pcrscveranlibns Domliin^i Chiistns 
ipse largiiiir : qiii vivit et rcgnnt ciim Dco Pnit-c in 
unitaic Spirilus sancii, in saxnla saculorum. Aincii. 

SERMO CCCLXVII * (a), 
De verbis Evangelii Lucas, cap, xvi, 19-51 ; nbi de 

divite et Lazaro (b). 

CAPUT PRIMUM. — 1. Diviiis cum Lnznro pnupere 
comparatio. Avartlia incxplebilis, Advcrlll Sanclilas vc- 
sira, fraires cliarissimi,et mecum,ui arbltror, lotn mcii* 
lis intentione perspexit opulcntiam divitis, ct indigen- 
liani mendicantis; unum cibis snstnnntcm, cl iiliiini 
fame dericientcm. Ambo quidero homines , aniLo car- 
nalcs, ambo mortalcs : scd non ambo a^qiialcs. N:itura 

* coUatus ad duos bn. et qualuor cl. ad cb. f. Ts. g. Ir. 
m. pr. rm. \d. et ad Am. Er. Par. lx)v. 



(a) Alias, 25 dc verbis ix>inini. 



Aiiguslino tribuuul nianuscripti omnes, maguo nu* 
tnerb : sra indnbitatam iisadjungi fideni uon {.atiiur dirli:i- 
nis ratio impro) ria, ioele|<aQS et uumerost*. desiiieiN>, seu- 
tentiis qunndo<|uc simili vcrlujruin souo sludiose nuiuuui 
terminatis. JHibium halKicrunt lx)vanienses , Verliaus an • 
lem su()posililiuin : vindiiigus ^mto ccDsuil Augiisliiii no- 
niiue, si uon stilus probiberct, wc lueiiLo iusa'ib*.*uduni. 



1651 



S. AUGUSTINI EPiSCOPI 



lOSi 



una, scd Tita non ona. NuUus eorum a condiiloneinorlis 

immunis : ct tamcn unus cpulatur splendidc, et alter 

in painnis ct in anrumna sordescit. llle delicatis cscis 

adinveiitioiie coqnorum gaudebat : istc, si caderent 

niicai de mensa ejus , exspeciabat. Andiant nunc di- 

Tites, qui nolunt esse misericordes ; audiant quia una 

omncs nascimur Icge, una vivimus luce, nnum spira- 

mu8 aerem, una quoqtie exstinguimur morle : quae si 

non intcrcedcret , ncc pnupcr ipse durarel. Hic ulcc- 

rosns et niidus jacens Lazarus , ad Abraluc sinum 

Angclorum portatur manibus. Ecce dives rcfectus 

et splendidns tartnreo carcere ciauditiir. Ubi est vestls 

Hla byssina? nbi vita abundans et affluens copiis mul* 

fis ? Nonne morte omnia transcunt lanquam umbra ? 

Nihil hUulimus in hune mundunif dicit Apostolus, SMf 

nee tfuidqunm auferre possumui (1 Tim. ti , 7). Nihil 

nobisciim tollimus aut rapimus. Qiiid si aliquid tollc- 

rcmiis, nonne vivos homincs vorarcrous ? Qnae cst ista 

avidiias concuprscentia* , cum ipsar; belki» babeant 

modum ? Tunc cnim rnpiunt , quando esiiriunt : par- 

cunt vero prxdx, cum senscrinl salietaiem. Incxple- 

bilis est sola avarilia diviinm. Semper rapit, et nnn- 

quani saiiatnr : nec Detim timet, ncc bomincm 

Tcverctur : ncc palri parcit, nec matrem agnoscil : nec 

rralri obtempcrat , nec amico fidem servat : vidiiam 

opprlmit, pupiiti rem invadit : libertos in scrvilium 

rcvocnl , tcstamentum falsum profcrt. Res morlui oc- 

cupantur ; quasi non et ipsi qui lioc faciunt morianiur. 

Qnx C8t ergo ista aiiimarum insnnia, amittere vitamy 

apfielcre moriom ? acquirerc aururo , ct perdere coc- 

lum?Sed qiiia ncmo cogitai Dcum, idco manet in 

morte judicium. 

CAPUT If. — 2. Dives cur dammtus. Merilo dictum 
est diviti , Qtiia rccepisli bona in vita Ina , el Lazarus 
simililer mala; nunc autem hic consolatur, tu vero 
crnciaris. Audianl isla diviies, qui noliinl esse miscri- 
cordes. Audiant irrognri snpplicia cis qui nolunt ero- 
gare subsidia. Audiant pnupcrem refrigerantcm , au- 
diant divitem poenis gravioribus xstuantem. Pater 
Ahrahanx, inqiiit, nntte Lazarum^ ut intingal extremutn 
digiti sui in aqnam , et refrigerel linguam meam ; quia 
crucior in hac flammn. Al illc : Memento, inquit, /f/t, 
quia recepisti boiia in viia tua, et Laxarus similiter mala. 
Pcnsantur pro diviiiis poenx, rerrigerium pro pau- 
pcrtate, pro purpura flamma, rcfcclio pro niidiiaic, ut 
salva sit xquitas slatcrx, et non menliaiur tnodus 
illius mcnsurae : In qua^ inquit, menm, fueritis men- 
sura^ ita remetietur vobis {Mailh. vii, 2). Ideo negatur 
in poeuis misericordia diviti , quia ipse dum viveret, 
noluit misereri. Ideo rogans dives non exaudiiur in 
tormentis; quia rrgantem paupcrem non exaudivit 
in terris. 

CAPUT III. — 3. Ad eleemosynam exhortatur. Dives 
et pauper duo sibi sunt contraria : scd ilcrum duo 
sibi sunt necessaria. Niillus indigeret , si se iiivicein 
Bupportarent ; et ncmo laboraret , si su ambo juva- 
rcnt. Dives propter paupcrem Tactus cst , et paiiper 
proptcr divitem facius cst. Paiiperis est orare , et di- 
vitis erngare ; Dei est pro parvis magnn pensare. D'* 



misericordia ejiis parva, magiut nascitur copia. Fe- 
candus est ager pauperum, cito reddil dominanttbHS 
fructura. Yia coeli cst pauper, per quam venitur ad 
Patrem. Incipc ergo erogare, si non vis errare. Palri- 
monii lui« quo es ligatus, compedem in hac vita re- 
solve ; nt libere ad foehim possis accedere ; abjice 
abs te diviiiariim bnera, abjice vincula voluntaria, 
abjice anxietales et lu^dia , qu» te pluribiis in annis 
inquietant. Da peienti , ut possis ipse accipere : tri- 
bue pauperi , si non vis flammis exuri. Da in lerra 
Cbristo, quod tibi reddat in coelo. Obiiviscere qiiod 
ea, et attcnde quod fotunis es. Praesens vitu rragilis 
est , et in morte m prodivis. Nemo potest stare : sed 
omnes cogimur transire. Nolentes imus, inviii ev' 
imus , quia mali sumus. Si autem ante nos aliquid 
mitteremus, non ad inane hospitium veniremus. Quod 
enim pauperi damus, antc uos pracmittimus : quod 
autcm rapimus, hic totum dimittiinus. 

SERMO CCCLXVIII * (/i). 

De verbis Evangctii Joannis, cap. xii, 25, Qui amat 
animain suam , perdct illam : el de verbis Aposfoti, 
ad Ephesios , cap. v , 29 , Neino unquam carnem 
suam odio habuil (6). 

CAPUT PRIMUM. — 1. Animam si quis amat, (fno- 
modo perdet. Modo, fratrcs, cum divina lcctio legere- 
tur, audivimus Dominiim diccntem, Qui amat animam 
suam , peirdet illam. Huic sententix quasi contrarium 
videtur esse qtiod ait Apostolus, Nemo unquam car- 
nem suam odio habuit. Si ergo nemo esl qui carncm 
siiam oderit, qiianto magis nemo est qui oderit ani- 
mam suam? Multum quippe anima carni prmponitur : 
quia ipsa est hnbitalrix, caro hnbitaculum ; ei anima 
dominatur, caro autcm servit; anima superior cst, 
caro subjecla cst. Si ergo ncmo nnquam carnem siiani 
odio habuit, qnis cst qui animam suam odcril? Pro- 
plcrlK)cnon parvam quxstionein nobis inlulil pr.rsens 
evangelica lcctio , iibi audiviinus , Qui aniat animam 
suam , perdet illam. Periculosum est anlmain amarc, 
ne pereat. Scd si propterea periculosum est ui ames 
animam tuam , ne pereat anima tua , ideo non debes 
illam amare, quia non vis illam perire. Si aiitcm non 
vis iilam perire, amas illam. Quid est hoc? Si amo, 
perdo. Ergo non amem , ne perdam. Scd qiiia liroco 
perdcre, ideo non amo ; ei utique quod tiinco nc per- 
dam , amo. Dicit ct alibi Dominus : Quid prodesl ho- 
miui si totum mundum lucretur , animce vero suce detri' 
mentum patiatur (Matth. ivi, 2(j)? Ecce quia sic cst 

* Collatus ad duos d. ad gr. rm. v. et ad Am. Rr. Par. 
Lov. 

(a) Alias, 37 inter Homilias 50. 

\b) Sine AugustiDi Domine tanquaro diibius a Ijovaafiei}- 
sibus edilus est , a verlino autem et vindin^ re}ectiis ut 
S)iurius. Quae istt ambo reprchcnduut in illis ante cat^ut 
terlium verbis, c videtis certe niodo, si cujus vita, » etc., 
ulii locum Augusunt ex sermone 161 , cap. 4, cxscri} lum 
aul imilatione infcliciter exprcssum comiuerunlur, ea forte 
interpolatoris alicujus manu immissa bic fheruDi. Senno , 
nosira opiuione, dignus osl Auguslino, ipsique taciie con- 
venit titulus a Possidio notatus in Indioulo , can. 8 : « na 
c A|X)Stolo, Kemo unquam camem suam oato hahuii : et ex 
« Evangelio,()Mi amat aniniam,» ctc. Inantiquis IocXi(»nari!» 
^cril itur v ^alali ss. Fabiani el sebasliaui loait^rum. » 



1655 



SERMO CCCLXVIir. 



\zu 



, ol kicro loUus luuiuli pixfcralur ; ei 
Msen obsenrct qai animam amat, quia si amat, per» 
del iHam. Non tis perdere earo , noli illam amare. 
Sed si iioo vis eam perdere, non potes eam noa amare. 

CAPUT 11. — S. Amor qmdam penenug ei tfuod' 
tfam reetum odium ammw. Sunt ergo qui penrerse 
aitimam suam aroant : et boc vult Dei sermo corri- 
gcre, nen iit ederint ammam suam, sed ut recie dili- 
^m. Male enim dilif^ndo perdunt eam , et fit quid- 
dam magnum quasi praeposterum ei contrariuui : scd 
iia tamen Gt, nt si diligas eam pcn'erse, perdas illain ; 
st oderis illam recte , conscrves illam. Estergo qiii- 
dam penrersus amor ejus, et quoddam rectum odium 
cJ0S. Sed amor perversus ab odio , odium rectuin ab 
anr>re ejos. Quis est perversus anim» amor ? Quando 
Hiligis animam luam in iniquitatlbiis. Audi quia ab 
odio venit amor isle pcrvcrsus : Qui autem diUgU 
itwfmluiem^&^mrimam iuam (PtaL x, G). Odium au- 
lero rectum vidc, quia ab amoro vcnit. Ibidcm Doniiiius 
aecutus ail : Qm autem odit auimam tuam in hoc so;- 
cuio, in uitam acternam inveniet emn. Utique quod vis 
inTenirc in vitam xtcrnam, mtiltum anias. Quod cnim 
amis ad tempus, qtiid prodcst? Aut subduccris iiii , 
aot subducilur tibi. Cum riicris tu subtraclus, pcrii 
ipsc amalor : cum fucrit illiid subtractum, perit quod 
amasti. Ubi ergo aut amator pcrit, aut quod amatur , 
non cst amandum. Scd qiiid cst amandum? Qiiod 
nobiscum polcst essc in x'tcrnuin. Scd si vis aniiiiam 
laam in xtcmum linbcrc snlvam, odcris cam ad lcm- 
pns. Ergo odium rcctuin ab amorc vcnit ; pciVcrsus 
amor abodio vcnit. 

5. Modut ditigendi animam, Duptex amor. Qnis igi- 
tur modus diligcndi aniinam ? Pulalis marlyres non 
amabant aniinas suas? Vidctis ccrte modo, si cujus 
Tita prxscntis saMruli pcriclitctur , quomodo amici 
cjns cumint pro ca : qiiomodo curritur ad ecclcsiam, 
rogalur cpiscopus, ul iiitcrinittat, si quas babetactio- 
NCft, currat, restinct. Qtiare? Pro anima. Et oiimes 
contremiscnnt , omnibus cxlcris rcbus intcrmissis , 
fostiiiandum esse dcccrnunt. Omnis fcstinatio lauda- 
lur , omnis tardatio accusatur. Quarc ? Pro anima. 
Qaid est, pro anima ? Ne moriatur liomo. Non nove- 
rant martyres amarc animas suas : et tamcn hoc est 
pro anima, ne moriatur homo. 

CAPUT 111. — llors hominis iniqiiius est. Si cur- 
ris pro bac Tita centum millia , quot miilia debes 
currere pro viu aeterna? Si festinas lucrari dies pou- 
eiis 9 ei ipsoa inccrtos : liodie enim bomo a morte 
Kberalos , nescii utrum cras moriatur : uimen si sic 
corritar propter lucriim paucorum dicrum , guia et 
Bsqne in senectam pauei dies suiit, qiiomodo curren- 
dam esi pro vita xtema? Et tamen propter liaiic pi- 
gri maaii homines. Difficile invenis qui vel passus lentc 
moTeai pro vila a^ierna. Amor ergo pcrvcrsus animrc 
abundal ; amor aulein rcctus valde paiicorum cst. 
Nam aicot ncmo est qui non diligat aniinain suain, 
sic neroo est qui non amct cnrneiu suam. Unde ficrt 
polesi ut et verum sit quod ait Aposiolus, Nem< un- 
fuemeeimtm smoir odio Aodicir, el anima non amctur ? 



Mscamiis ergo, fratres, ainare nnimas ni)slrat. Ouiiiis 
voiiiptas sxculi transitoria cst. Est ainor utiFis , e.«t 
amor noxius : ainor amore iinpeditur; amor noxius 
recedat , et amor uiilis siicccdal. Sed qiiia bomiiies 
nolunt illinc recedere ; idco in iilos noii polcst aliiid 
iiitroire : ut non caplant, pleni sunl ; fuiidant, ct ca- 
piuiil. PleVki sunl cnim ainore voluptatum cariialiuni, 
pltMii sunl amorc vil;c prxscntis , pleni sunl aniore 
niiri el argenti , possessionum sxculi hiijus. Qui ergo 
plcni sunt, sic sunt quomodo vasa. Vis ul intrct incl 
uiide acetum nondum fiidisti ? Fuiide quod liabes, ut 
cnpias qiiod non liabes. Ideo prima renuiitiatio est 
huic s.TcuIo , et deinde conversio ad Dciim. Qui n;- 
nuntiat, fundit; qui convertilur, iinplctur : &ed si 
noii fiai corpore solo, sed et conle. 

CAPUT IV. — 4. Amorii initia, Qua^rilur anlem, 
fratre<!, quomodo crcscat isleamor. Habetenim iiiitia 
sua, habet augmenta sua , habet perfectionem stianu 
El debemus nosse quis cceperit, ut eum ad aiigincnia 
cohortemur : quis nec coeperit , ut eum quo incipiat 
moneamus : quis ct coeperit et creverii , ut cum ad 
pcrfectifmem incilemiis. Primo illud atlendat Chari- 
tas vestra : amores omnesei dilcctiones prius sunt in 
homiiiibus de se , et sic de alia re qiiain diiigunt- Sl 
diligis aurum, prius te diligis, et sic aurum : quia st 
tu mortuus fueris , non erit qui aurum (mssideat. 
Ergo dilectio unicuiqiie a sc incipit ; ct non potest nisi 
a se incipere. Et nemo monetur ut se diligat. IIoc 
enim non solum inest hominibus , sed ct pecoribus« 
Videtis enim, fratres , quemadmodum non lanUim iu« 
gentcs bestiae et magna animalia , ui sunt boves aut 
cameli vel elepbanti , sed et musoac , sed et vermlculi 
miiiimi quomodo nolunt mori , etrdiligant se. Oinnia 
anlmalia mortem fugiunt. Ergo diligunt se , custodire 
se volunt; alia velocitate, alia latebris, alla resistendo 
et repugnando : omnia tamen animalia pro vita suu 
pugnant, mori nolunt, ctistodire se volunl. Amant 
ergo se. Incipe et aliud amare. Sed quid cst ipsuni 
aliud? Quidquid amaveris, aut boc est quod lu, nut 
inferius te est , aut superius te est. Si inrcrius te e>t 
quod amas, ad consolandiim ama, ad iractanduni 
ama , ad ulendum ama , non ad illignndum. Vcrbi 
gratia, aurum amas, noli te illigare auro : quanio mc« 
lior es quam aurum ? Aumm enim terra est fulgens ; 
tu aulem ut iliumioareris a Doniino , ad imaginem 
Dei factus cs>Cum sit aiirum crcatura Dei, non tamen 
fecit Deus aurum ad imaginem suain , sed le. Ergo 
posuit sub te aurum. Amor ergo iste contemnendos 
est. Ad usum assumenda sunt ista , non eis vinculo 
amoris quasi ghitino hxrendum est. Non facias tibi v 
menibra , quu; cum cocperint pnrcidi , d<»Icas ntque ' 
crucieris. Quid ergo? Assurge ab isio ainore , qiio 
amas inferiora quam tu cs : incipe nmare parla , id 
csl, quod lu es. Sed quid multis opusest? Si volue- 
ris, breviter potcris. 

CAPUT V. — 5. Amor verui et probui quo ordine 
comparatur, Quo ordineautem vcrum amorein et ve- 
ram charitaicmhabcrepossimus, ipse Dominusdi\il 
nobis in EvangciiOi et evidenlcr ostcudit. Sic euim 



^655 S. AUCUSTINI 

ait : DHiges Dominum Deum tuum ex lolo corde tuo , 
et ex tola anima tua , et ex omnibut viribw tuis ; et 
proximum tuum iicut te ipsum {Matth. xxii, 57, 59). 
Primum ergo diligc Deum, deindc lc ipsum ; posl hxc 
diligc proximum luum sicul le ipsum. Prius lamen 
disccamare le ipsum : sicdiligc proximum luum sicul 
lc ipsum. Nam si lc ipsum non nosli amarq^quomodo 
proximum polcris in verilalc diligere? Pulanl enim 
nonnulli homices legitimo ordinc sc amarc , quando 
rcs alienas rapiunt, quando sc incbriant, quando libi- 
dini servhint, quando pcr divcrsas calumnias injusU 
lucra conquirunt. Isli Ulcs audiant Scripturam dicen- 
(em, Qui diligit iniqmtatem, odit animam suam. Si ergo 
amando iniquitatem, to ipsum non solum non diligis, 
sed eliam odio habcs; quomodo aut Dcum aulproxi- 
nium diligcre potcris? Si ergo vis vcroc charilatis or- 
dincm cuslodire, fac justiliam , diligc misericordiam, 
fiigc luxuriam ; incipc sccimdum pracceplum Domini, 
non sohim amicos , sed cliam inimicos diligcre. Et 
hxc cum ndclilcr cuslodirc lolo cordc conlendcris, 
istis virlulibus quasi quibusdam gradibus poleris as- 
ccndcrc, ul nicrcaris Dcumloio animo et lola Tirtule 
diligcre. El cum ad istam feliccm pcrrcclioncm vcnc- 
ris, omncs concupisccnlias islius mundi tanquam 
siercora compulabis : cl cum prophcla polcris dicere, 
ilihi autem adhosrcre Dco, bonum est (PiaL lxxii,28). 

SERMO CCCLXIX • (a). 

Dc Nativilatc Doniini, i {b). 

1. DuplexChristi ortus, alius anteomnemdtem^ aliui 
in die. NativitasChristidivinisteslimoniis itlustrata, Sal- 
vnlor noster nalos de Palre sine dic, pcr quem faclus 
est omnis dies , voluit in tcrra babere naialem hunc 
diem, quem hodic cclcbramus. Quisquis hunc diem 
niiraris^ selcrnum mirarc polius anlc omncm diem 
pormanenlcm , omnem dicm creantem , in die ho- 
dicrno nascentem , a malitia diei liberantem. Adlmc 
niirarc. Qurc pcpcrit, ct matcr ct vii]go est ; queni 
popcril , el infans ct Verbum esl. Mcrilo coeli loculi 
snnt, Aiigen gralulati , pastorcs Itrtati. Magi mutali *, 
rcgcs turlMiti, par\'uli coronati. Lacia, matcr, cibum 
no&irum ; lacta pancm de coclo vcnienlem, et in pr;c- 
sepi posiium velut piorum cibaria jumcnlornm. lliic 
onim cognovit bos possessorem suum, et asinus prcesepe 
domini sui (Isai. i, 5) ; circumcisio scilicet ct praepu- 
lium , cohT.rendo lapidi angulari , quorum primiiiaa 
fuerunl pastorcs cl Magi. L:icU cuin qui talem recil 
le« ul ipsc ficrct in tc, qul llbi ei munus fccunditalis 
altulit conccptus , cl decus virginilalis nnn abstnlil 
natus : qui sibi , priusquam nasccretnr, et utcrum de 
quo nascerctur, ct diero quo nasccrctur elegil. Et ipse 
condidil quod clegil , nt illinc procedcrct ul sponsus 
«!o thalamo sno , qoo mortalibus oculis posset yidcri, 
ot nugmcnto lucis annuje se lucem rocntiura venisse 

> Mss., in die mtrorts. 
s Sic nieliures llss. At cdili, Blagiinvilati, 
* Collatus ad ires cb. ct duos u. ad f. gr. r. t. et ad Am. 
Kr. Par. lx)v. 

(a) Alias, dc Tcm{)oro SS. 

(b) l^vanienscs dubilant an sit Attgustini. Contra,vin- 
(ri.iguH dicit nihil lial)erc undc ipsi al)judicclur , inio asser- . 
tiini Augustino esse auctorilate anliqui scripioris, in Con- 
lliclu Arnobii et Scrapionis, ad cujus oncns fiuem scrmo 
istc lotus rccitatur. verum Conflictus luijus conunenlitii 
:iuclor (ipsius ctiam vindingi conjectura in crilico Augusti- 
niaao, lom. G ) vigilius episcoi>us non mcretur dcinceps 
uilam hac in rc fldem, ])oslquam suas lucubrationes conura 
Aiianos ementito siiperioruiii l>atrum nomiue publitasse 
convictus cst. imitari slilum AugusUni studel, probaturus 
eoscrmcnc prapxlicatasab ipso dnas nativitatcs Ciuisti. Coa- 
fer A pp'^ixhcis serniouem 117« 



EPISCOPI 



1656 



icsiari. Prophetn; cecineruni Condilorem coBli et ter« 
rx in terra enm hominibns fiilamro : angelin «0111111- 
tidvit Creatorem carnis oi tpiritus iii eariie venta* 
rum. SaluiaTit Joannes ex utero in utcro Salvatorem ; 
jSimeon senex Denro agnovit Infantem ; Anna vidua 
vlrgincm matrem. Ha*c sunt lestimonia nafiyitaiis 
tnae , Domine iesu , antequan tibi fluctus substerne- 
rentur calcanti, cedcrcnt imperanti ; antcquam vcnlus 
te jubcntc siluisscl, mortuus tc vocante vixissci , sol 
tc moriente pallulsset, terfa te resurgentc tremuissct, 
ccehnn le ascendcnle patuissei : anieqiiain istii ct aiia 
mirabilia jam juvenilis tui corporis xtate feeisses. 
Adhuc in manibos malris portabaris^ el jam Doininiis 
orbis agnoscebaris. Ipse puer parvukis cx semlne 
Israel, et ipse nobiscum Deiis Emmaniiel. 

2. Nalivilas Christi ceterna. Qu:e cst illa nostri gc- 
neratio Salvatoris, qua gigncnli Patri coa:ierniis cst, 
quando hanc generaiionem cx vir^inc mundus expa- 
vit, quam pia fides agnovit ct lennit» infidelitas autem 
irrisit, superbia timtiit supcrata? Quncnam estilla ge- 
iieralio, qua in principio erat Verbum^ et Verbum erat 
apud Deum^ et Deus erat Verbum(Joan. 1, lJ?Vcl« 
qiiod cst hoc Verbum, quod dicturus ante nonsilehat, 
qiio dicto non siluil qui diccbat? Qiiod cst Verbuiu 
sine tcmpore, per qiiod facta suni tempora? Verbum 
quod labia nullius aperuit cocptum^clausitvefinitum: 
Verbum qnod initium non habct cx ore loquenlium, 
ct npcrit ora mutorum ; Verl)nm qiiod linguis gen- 
tium disertis non fit, ct linguas infaniium discrtas 
facit. Qu:ciiam cst, inquam, illa gencraiio, cui l^iicr 
moricndo non ccdil« quia non carn vivendo pr.Tccdit? 
Ab omnibus ^ loconim tcniporiimquc intcrvallis, ah 
omni distenlione spaliorum, qnam vel in diebus, vel 
in corporibus sentire consucvimus, lcvemus ad ciiin^ 
quautum ipso adjuvanlc possumus, nnimain noslrain, 
si quomodo capere valcamus ct natum non pr:i've- 
nicutcm qui giguit, et gignentem non subscqiicntem 
qui gignitur, Palrcm et Filium : ncc pariter patrcs, 
iicc paritcr iilios, scd parilcr xternos : non utruinquc 
gencrantem, ncc ulruinquc nascenlem, sed alicrnm 
sine allero non vivcntcm : el Palrcm scmpilcrrne gc- 
nuissc, ei Filium sempiterne nalum essc cogitcmus, 
si vnlcinus ; si non valenius, credamus. Non est quoiJ 
liic dicerc valeamus, scd timen non longe posiium 
est ab unoquoque nostrum : In illo enim vivinws, et 
movemur , et sumus (Act. xvii , SS). Transcendamus 
carneni nosiram, in qiia parcnles aiilc filios vivunt ; 
qula ul filios posscnl gencrarc crcvcrunt, cl filiis 
creceentibiis jain seiicscunt. Nondum nalis filiis po- 
rcnlcs vixcrimi, quia ctparentibusmorlnis filii vicluri 
sunt. Traiisccndamus et animas noslras : pariunt ct 
ips» aliquid copitando, quod sccum li:ibcnt scicndo; 
sed possunt amittcrc obliviscendo, quia non babohani 
antc na.sccndo. Cuncta corporalia, temporalia, muta- 
bilia transcendamus : ut vidcanius su(>er omnia, per 
qucm facta sunl omnia. Asccnsus nostcr in cordc rst: 
quiaetillead qucm ascenJimus propc esl. Longc 
aulcm ab illo snmus, in qtiantiim dissimilcs sumiis. 
Asccndit ergo ad cum sna similitudo, qnam in nobis 
fecit et rcfecit, qua nondiim perfccta, palpitat infirmus 
aspcctus, et inefliibilem candorem lucis a^icrna! non 
potesiiniueri. Ciijusergorulgorcm menlis acies non- 
dum capit, generationem ejus quis enarrabit (Isai. liii, 
8| ? Sed Veibum caro factum est^ et habitavii in nobis 
(Joan. 1, H). 

3. Nativitas Christi temporaria. Flanc crgo ffcni^ra- 
tioncm, cujus bodiemum celcbramus diein, hanc in 
qua dignatus est venirc pcr Isracl, ctfieri Emmanuel, 
nobiscum Deus in carnis infirmilale, non nobiscum in 
cordis iniquitate ; acccdens ad iios per id quod as- 
sumpsit cx noslro, ct liberans nosper idquod mansit 
in siio (visilavit quippe Dominus servos suos per 
morlalem infirtnilaiein, ut eos libcros f:iccret per in- 
commulabilcin vcrilate:ii) : iianc cigo gencralioncm, 
ciijiis nt cuinqiic capax est liumana fragiliias; non 

» iiic in excusis ct aliquot SISS. addiluin» scgrcQota: vel, 
alicna. 



ilUun 00» sinc lcmpore manet, sine malre supcr 
fNmiia ; sed istani qu:c in tcmporc lacu est, sinc p:iiro 
ialer omnia : huBC virginis fillum el virginum spon- 
sam 4le Ineornipta maire nascentem, incorruptibili 
TerilMe fcuntcm, laudcmMS, amemus, adoreraiis, ut 
IB cjus miscricordia dc astMiia victa diaboli trium- 
iihenius. Diaboliis ad iios dccipicndos corrupla fe- 
niiiica niente subrepsit : Chrislus ad nos liberandos 
iHComipia foniinca etiam carnc procossil ; flui cst 
benedlctiis ciiin Patrc cl Spiritu sancio lu saecuU s»- 
calonira- Amcn. 

SEUMO CCCLXX • (n). 

Dc Nalivitalc DODuiii, u (6). 

CAPUT PRIMUM. — 1. NutivUatit teu eonditiomt 

kamini$ quatnor genera. Ilodiernus dics ad liabcndam 

spem viiax aetcrn.T, roagnum contulit gaudiuin gcnori 

Immano. Primus (c) ciiim liomo, quo cadcnie oinnes 

ceeidimus, cujus ruina csl morlaliias nostra, non est 

natus, scd factus ; patre niillo, nulla mairc, scd Dco 

openintc. Ha^cesl liominis prinia conditio. Adam dc 

icrra. Sccnnda conditio esi hominis, qua crcatur fe- 

inina dc laterc vlri. Terlia condilio esl hominis , qua 

nalus cst homo cx viro el feniina. QuarU condilio est 

Dcl et liominis, qua naius est Christus sine viro de 

femina. In Istis qualuor condilionibus una sola nobis 

ii>itata cst, cxteras ircs noii iunl in oculis carnis, sed 

m fide cordis. Dc tcri a facium bominem sine patre, 

sinc malrc , non novimus ; faciani feminani de lalere 

viri non novimus , lcclam et audium crcdidimus. 

TertJa illa usiUU ea nobis ipsa quolidiana de com- 

p!cxu niaris ct fcminas qiiolidic nasciiiilur homincs. 

Jam ergocral unasine viro et femina, jam eral allera 

dc viro sinc femina,jam cratlertia de viro el femina, 

qoana resiabal sinc viro dc femina. Sed isla quarta 

libcravii trcs. Priina cnim ct secunda rucrunl, tcr- 

tiam dc ruiaa gcnucrunt, in quarU salutem inve- 

Berunt. 

CAPUT 11. — 2. Onmis fidelium gradus Sahalori 
omnium nato attestatitr. Exsullcntcrgo virgincs; virgo 
pcpcrit Christum. Nihil in ca quod vovcrunl * pulent 
cstenninattim : mansilvirgo posl parliim. Exsullent 
vidux; infanlem Christum vidiia Aniia cognovli. 
Exsulicnt conjugau; ; nascilurum Doniinum Jcsum 
CbrislUm Elisabeth marilaia prophelavit, Nullus gra- 
dos prctcrmissuscstjde quo non haberci lcslimonium 
salusomnium.Numquid cnim solaj virginesadregnum 
cirlorom pervciiiunl? Pcrvcniunt el viduir ((/). Magiii 
nicriti fuit illa vidua sancla Anna. A virginilalc cnini 
sua sep!cm annos vixcrat cum virosuo; quo dcfuncio 
usque ad senilcm xiatem p..>rvcnerat, ct in scncciiite 
kancu esspcctabat Infanliam Salvatoris ; ut parvum 

• Ijov., voKraC; rcrr.igaiiillnis cdiiis cailcris et manu- 

scri|itis. , , j ^ 

* Emciidatus ad Urcs cb. ad f. n. r. l. v. et ad Am. Er. 

(a) Alias,dc Tcmpore 20. 

(*) Dubius nol)b bic scrmo cst , propter genns diccndi 
iuaiuum ac miuiis accuraiuin. Kxcnipli gralia , prst reccu- 



sftnsniuuiior moilas coiHilti homiiils, qiiod subjicilur, « sed 

• ista quarta condilU) IHHJravit trcs. l»rinia cnim el sccunda 

• rucniui ♦ livliam dc ruiiia gcnuenini , » clc , pcrf.Iexe 
didoNi csl ac iiuprotiric. rioniuilla hic repcrics consiinilia 
semniniiui vcroruni Atigustini de ^alaii Doiulnl. 

(c) Hiiic seniK) incipil in nniltis libris. 

(li} vkle serm. tai| cap. % ct scrm. 102, eap. i. 



SERMO CCCULX. 1C18 

viderctannosa, parvum agnosceret inieula, intranlt^iii 
iarouiidiim Salvatorcin viderct iiura {Uie. ii, 56-59).^ 
£t in masculino scxu tria ipsa gcncra coiuti:enduta 
sunt. ipsc CbristttS puer natus cst ; cxsultent pucri , 
contincniiam voventcs pucro. Ipsc verc intcgrilaieui 
podicitiic consccravit, qui sux malri lcciimhlatcin at- 
tulit, virginitatcin non al)siulit. Suneon ilic soncx diu 
vixcrat, ciijus a*tas comparaiur Annai ; ct r.iidierat 
n^sponsum; quod non esscl visurus mortcm nisi 
prius viderct Chrislum L>oinini. 

CAPUT III. — 5. DciideriumChristinMcituriquan* 
tum in antiquis sanetis, bitelligitc, fratrcs, quantum dc- 
siderium habeliant antiqui sancti videndi Christum. 
Sciciwnt illum esse venlurum, el omnes qui pie vive- 
bant, diceliant, si hic mc iiiveiiiat illa BalivtUis \ 
o si (|uod crcdo in Scripluris Dci, vidcam oculis meis ! 
Et ut novcrilis quaututn desidorium Iialicbant sancti , 
qui novcrant deScripturissanclis virglncm parituram, 
sicut audistis cuin Isaias lcgerctur, Kcct mgo in uUro 
coneipiet, el paiiet /Hium, ct vocabitur nomen ejns Em» 
manuel (Isai, vii, 14). Emmanuelquidsit, Cvangelium 
nobis apcruit diccns, quod interprelatur^ NobiscuM 
Deus {Matth. i, 25). Non lil>! ergosit mirum, quxcum- 
que inlidelis aniina, non tibi videalur inipossibile ut 
virgo parcrct, virgo pariens pcrmnncrct. Inlciligc na- 
lum Dcum, ctnon miraberis virginis partuin. Ut ergo 
noverilis antiquos sanclos et justos oplasse videre, 
quod concessum esl huic scni Simconi ; Dominus no- 
stcr Jesus Christus ad discipiilos loqucns ait : Mnltt 
justi et prophetas voluerunl videre qua: vos videtis^ et 
non vidcmnt ; et audire quce auditis, et non audicrunt 
{ Id, XIII, 17 ). Miillum scncx isie fuit ad audieft- 
duni serus, scd ad videndum malurus. Non exspecla- 
vil ul Christum audirct loqucnlem, qiioniam agnovit 
uifaiitcin. El hoc illi concessum crat jam decrcpilo, 
qiiasi desidcraiili et suspiranti et diccnti quotidie in 
orationibus suis : Qnando vcnict ? qiiando nascetur ? 
quando videbo ? Putas durabo? putashlcme invcnict? 
putas isii oculi mci videbunt , pcr quem cordis oculi 
revclabiintur? Dicebatista in oraiionibussuls, et pro 
desiderio suo acccpit rcsponsum , quod non gustarct 
roortem, nisi prius videret Clirislum Domiiii. Gcstabat 
etim Maria niater cjus infanlem : vidit illc, ct agnoyit. 
Ubi noverat qucin agnovii? An inlus est revclatus , 
qui foris est natiis? Vidit, ct agnovit. Agnovil Simeon 
infaiitera taccntcm ; ct occiderunl Judxi juvencm 
mirabilia facicntcm. Cum ergo cognovisset, acccprt 
in ulnas suas, hoc cst, in brachia sua, amplexatus esl 
cum. Poriabat a qno portibatur. Ipse cnim esl Cliri' 
sius sapieiitia Dci, altiugcnsa (inc usquead flncmfor- 
litcr, ct disponcns omnia saaviter (Sap. viii , \). 
Quantus ibi crai, ctquam niagnus, quam parvus fa- 
ciuscrat? Parvus factus, parvos quxrebat. Quld est, 
panosquxrebat ? Non superbos, non elatos; scd hu- 
roiles etmitescoirigebat. In prxscpi dignatuscsl poni, 
ut csset pioruin cibaria jumcniorum. Acccpit ergo 
eumSimcon in brachia sua, etdixil: Nune diminis, 
Domine, scrvum tuum^ in pace. Dimiltis in pacc, qi»ia 
vidco paccin. Quaic ergo diniiltis in pace? Quimum 



1^9 S- AUeUSriNI EPiSCOPI 

«Nlfrwfl oni/i mei talutare Mm (Luc. ii, 25-59). Sala- 
Ure Dei, Dominus Jesus Glirlslos. AnnunliaU dim ex 
di€ galulare ejui (Pioi. scr, %). 

CAPUT IV. — 4. Pueri et eenet et eonju§aii atte^ 
stantmr Chritto. Habelis ergo , pueri , pucrum iesum ; 
saiicti swies, scncm Simeonem. Si aulem quacrKis, 
m el conjugaUis aliquis yir lcstimoniain Doniino per- 
liibe.it, Zachariam considerale. Ncnio ergo quxral 
aliud , fralres niei , clirisliani fidelcs, aul virgo , aut 
ridua , aut coiijugala, aut puer, aut continens, aut 
uioratus : quidqnid plus essc quis voluerit , non in- 
vcnit qucmadmodum ad Ciiristum pcrtineat. Non in» 
venimas tcstimonium periiibuisse Cliristo adulleros , 
fornicalores , immundos. Et vt a talibus ei tesiimo- 
nium perhiberetur, ipse pncstitit, ipse donavit. Non 
cnim quisqiiam sanctus viribus suis (a). Exsultemus 
crgo, charissimi. Ab bodiemo die crcscunt dies. 
<:rede in Cliristum , ei crcscit in te dics. Credidlsti ? 
Iiiclioatus est dics. Baptizaius es? Natus est Christus 
in cordc Uio. Sed numquid Cbristas nalus sic reman- 
sit ? Crcvit , ad juveniniem pcrvenit : sed in senectu- 
tem non dccliiiavii. Crcscat crgo ct fides tua , robur 
inrcnial, vctustatcm nesciat. Sic portincbis ad Chri* 
stnm Filinm Dci, in principio Vcibum apud Deum, 
Vcrbum Deum ; sed Vcrbum carncm factum , ut ha- 
bitarct in nobis. Majcslas ibi latebat , ubi iiifirmitas 
anpnrcbat. In ni^niis siias Simcon infirmitalcm accc- 
pit , scd majcsialcm inlus agnovit. Ncmo contcmnat 
nalum , si vull cssc rcnatus. Ad illum pcrtinuit pro- 
ptcr nos nasci , ad nos pertincat in illo rcnasci : qiii 
Tivit ct rcgiiat iii saccula sxculorum. Amcn. 

SEaMO CCCLXXl • (6). 

l)c Naiivilalc ixmiini, iii (c). 

CAPUT PRIMUM.— I. C7/ri«(i dua: nalivUates. Naliis 
csl iiobis hodic Salvntor ; ct idco hodic omni uiundo 
sol verus cxortiis cst. Dcus homo faclus cst , ut honio 
Dcus ficret : ct iit scrvus in dominnm vcrterctur, 
(oriiiam scrvi Dominus acccpit. ilabilavii in lcrris lia- 
liiialor coploriim , ul liomo habilator tcrnc liabilarcl in 
eoelis. Natns cslergo nobis Salvator, passus est diem 
partus rcpudiaUe Lcgis conccplus : natiis aulem dc 
Patre scmpcr, de matrc scmcl. Elenim Domiiii noslri 
Jcsu Christi diias acccpiinus nalivitates : primo divi- 
nain , dcinde humanam ; sed plane utramque niirabi- 
lem : in illa ut matris, in bac ut patris oriicia ccssa- 
rciit : uiiam xlcrnam , ut crearct lcmporales ; altcram 
tcm|H)ralem « ut pra\staret aHcrnos. Illc ergo in forina 
Dei Palri a*qiialis , ille in forma servi Patri subdiiiis. 
Ille crcator temporum, iiatus in tcmporeest : factus- 
quc cst Lim pirvus , ut ederelur a fcinina ; scd Uim 
niagniis utiquc pcrnian^il, ut lion separarctur a Pa- 
Ire. Ilas ergo Domini naiiviuites ctiaiii duo ev:iiigcli- 
starum testaiitur principia. Unus cniin de naiiviiatc 



\m 



* DcsideraUir in noslris nianuscri|>iis. 

ia) Similia inscrm. 106. cap. 2. 
b) Alias, de Diversts S2. 
c) in BreviaHo Parisiensi legllur nomhie Au^istiiii. 
Cerie quidem i|isiiis senlcnlias bcne multas in priino |)o- 
lissbnuni el secuudo ca[)lic conllnet , sed cas cx scnnonc 
de Nailvtiate Joannis Baptist» infra orcKne 380, ubl omiiia 
siiMseriora ei aptius coimcxa sunt , delilKitas. Haliet atilein 
admixta qiiam phirtma ab Augiisiini genio aul stilo niaoi- 
fckit aliena, qiialia isia sunt : cap. 1, « Rt ul servus in do- 
«miuiim veriorelur ; « tbidcin, « tt rccte dics tr.iniitoin 
t aoli»; augcai, « ctc.cap. % « F.I ruturis cultoribus suis lic- 
c fitx uativiiatis sacraiBeiila saociret. • 



diviiia ita ak : In ffrineifiio eral Verbum , et Verbnm 
erat ajmd Deum , et Deui erat Verbum : hac eral in 
principio apud Deum. Omnia per ipntm fncta nmt, et 
sine ipso faetum ett nihil (Joan. i , 1*5). Dc liac veri» 
naiivitate numana, ita evaiifelista alius referi : Uher 
generationit Jetu ChritH filH Devid (Malth. i, i). Ilie 
ergo naialis Domlni, hic secund;n nativitaiis dies ost : 
exsultemus et laetemur in eo. Nec immerito • aucio 
jam abhinc dte , bodie lux innremcnlum accipit : cum 
bumano generi in hoc utique die vera lux venerlt : ut 
recte dies tramilem solis angeat , qno nobis hune, per 
qtiem tenebris mortis absolveremur, invexit. Huiic 
ergo PropheLB aRuuntiantes , taiiquam luccrii:r, ven- 
turum , prxccsscrunt diem ortus cjus , et miracnla 
qiKB esset gcstnrus in came, clarissimis prneconiisedi- 
derunt. Rectum namque erat ut prxdicaretiir esse 
venturus , ne cum venisset , diibitaretur. Hic itaqiie 
Deus noster, homo iuler homincs conversatns csl. 
Apparuit enim videntibus homo, iiitelligentibiis Deiis : 
hominem intuentibus oflfcrens , crcdeniibus Deuni 
servaiis. Ergo infirmos salvayit aspeclus infirmitaiis 
ejiis : firmos quxrit contcmplatio divinitatis ejiis. 

CAPUT II. — 2. Incarnatione viiibilis Deus, qnem 
homo seqnatur , exhibetur. Obsecro vos , charissimi , 
intucmini quam magnum sii lioc mystcrium veritaiis. 
Ad salvandos homincs Lcgem dcdcrat , Prophctas mi- 
serat : ct quia sanandis langnoribus hacc remcdia 
praecessemnt, ipsum se ad salutem eomm offorre ho- 
minibiis Dcus voluit. Porro bomincs Dcum ipsum in 
siibstantia sua vidcrc non potiicrunt : spem vero ho- 
mines suam ponere in solo homine non dcbcbant. Qiiid 
ergo hic fierel ? Ilominem scqiii non debcbant , bomo 
sequendiis non erat qui videri poterat : Dcns seqiien- 
dus erat qui vidcri non potcrat. Ut ergo CKliibcreiiir 
homini , ct qui ab hbminc viderelur ct qiicm liomo sc- 
qucrctnr, Dciis facltis cst homo. Dcniqne cum jani 
intcr homines vcrsaretur , cl tribns aposlolis in sc- 
crcto .idductis medius astarcl, subilo cis iii illa divini 
cultus clariUitc rcsplcnduit : qiiod apostoll qui pra.*- 
scntcs crant, vix intucri pro humani afrccliis infirmi- 
Litc pottiemni (Id. xvii, 1-G). Nasci humanittis vo- 
Init, iit nos in ipso nascercmur , ct fuluris culloribus 
suis itcratae nativitatis sacramenta sanciret : ul nos 
qiii a iiativitatc illa coarclati tcnebamur obnoxii, Sal- 
vatoris nostri vcstigia comitati , sccund;c nativitatis 
pr.-esidio cerlo poliremur ; qiio in Dco cl cx Deo nati , 
abrunipcremus vincula mortis antiqunc , cum pigniis 
salulis Spiritum sanctum sumercmus. Ergo cuin appa- 
rcre liominibus Dcus vcllct , cosquc qnse prius nianda- 
verat , docere eliam prx^scns ciiperct, vim divinam 
assumpto hominc temperavit, el posuil tcncbras lati- 
bulum suum in circuitu suo (Psal. xvii , 12) , cum se 
tabcmaciilo carnis obtcxit. Tali crgo et tam inc(r:ibiri 
sacramento , Christus Dcus nostcr et homo halu^tur 
ct Dcus ; pcr matrem homo, por Patrcm Dcus. Sicqiic 
fit ut utrumque illtid sit vcrtini quod ail , Patcr major 
me est (Joan. xiv , 28) ; cl , Ego et Pater unum stimHS 
(Id. X, 50). Nam diviniiatc aiquatur Patri, iiicariia- 
iione stitMlitur Palri. 

CAPUT ni. — 5. Di'iis et homo quomodo misceri 
potuit. Difficilior ammo! corporisque permixiio. Qiur* 
rcre timcn quidam solcnt , quomodo miscori potuit 
lumio ct Dcus. Qiiacriini nilioncm hiijiis mvi^terii, 
qtiod semel facium cst : ciiin ipsi iicqii:tqnaiu possiut 
rcdderc rationciii cjiis qii;c lit sciii|H*r, id cst, qiio- 
inodo anima miscctur corpori, ut hoino liat. Ergo sic- 
iit corporca rcs incor|K)rcaqiic conjtiiigitiir, ut hoiiio 
efficiatur : iia* hoiiio conjuncius csl Doo , cl facliis cst 
Christus (o). Ei tanicii ut licrct Christns , diio itla iii- 
corporea , id est , animn ct D«^iis facilius conjtingi pcr- 
misceriqucpoliicmnt, qiiain mifcctiir una incor|M)rca 
aliaquc corfiorca , id cst , nninia ct corpiis , iit pcr- 
sona liominis oxistat. Qiiod si Dciis cicalor cocli ac 
lcrnc , cum Dciis cssct , lioino lactiis cst , ct himiili.i- 
vii scmclipsiiiii iisqiic a<l niorioni , nioiicni aiilcro 

(if) >idce|>isi ad vuUisiaiiuni, I57tii. 11. 



1661 



SERSK) CCCLKXll. 



\m 



cmds {PhiSpp. ii,6-8), qinnto suicm sapcrbire non 
cMiei lerra et cinift ? Videle . fralres , qitantuin te liu- 
niiliaTii propier Komines Deus. Qiianliiin se dcjicere 
debet servus , auando ad tnntim humiliiaiem descen- 
dtt et Dominus? Qux humilitas, charissfmi, sf ptcnis- 
sime ab hominibiis possideiur , eiiam ad diarilatem 
uj«que proGciet. Naro dum altcr altenim existiniat su- 
periorein, dilectio facitxqualitatcm. Unde non sc ipse 
homo dcspiciat , proptcr qnem uliqnc ista subire di< 
gnftlos esl Dcos. 

CAPUT IV. — 4. Ilommii dignUas ex Dei in ip$um 
dtgnaiione. Et ego quidcm , friitres, pro quibiis im- 
pendi et snporimpciidi cupio , licct magnos vos scm- 
per ta oonscienlia mea feccrim ; Uimon majorcs qno- 
ciam modo tos res mihi isla efficit, cuin inlendo 
qiiaiUai sit Doinini mei pro homine dignalio. Vos uti- 
qne estSs Dominicx incamationis , vos Dominici san- 
piintg preiium , ^os membra Chrisll , Tobis capui 
Chrisins esi : pro vobis nasci , pro vobis pati cuncta 
non disiiilit ; erucem quoqiie ipsam ad koc perluUt , 
nt Tos sibi in famiiiam coaptarct. Vos appellamini 
Chrisli fraircs , ros appellamini Christi ha*redes. 
Proindef dileciissimi • nnusquisqne digiiiini sc ipsum 
liabeat , coram qiio peccare non debeat ; dignum se 
eiisiimet , coram qiio si delicliim cogilnverit , erulie- 
scai. Prelio emm magno empli estii : glorificale et por^ 
tate Deum in corpore vestro (I Cor. vi , 20). Hic pro 
Yoitis natiis est, hic pro vobis oblatiis esi ; hic etinni , 
si dlgae agaiis , habiUit in vobis. Agnmus ergo, medi- 
tanies in lege Domiui die ac noclc , nt romprehen- 
dere etran , oi videre mercamnr. Agninns , ut qiiia 
dignains esl descendere propter honiines Deus , ad 
Dtom hoino possil ascenderc* 

SERMO CCCLXXII * (a). 

Dc Kativitate Domiiii, iv (6). 

CAPUT PRIMUM. — \ . Naiivilas Christi duplex, 
Bforil Gdes Tcstra, chnrissimi, qnx lianc universnm 
multitudinero congrcgavit, qnia naius est nobis liodie 
Salvator. Naius cst de Patrc scropcr, de maire sc- 
mel (e) : de Patrc sinc sexu, de matre sine usu. Apud 
Patremquippedcfuitconcipicntis ulerus : apud malrcm 
defuii s<*niinaniis amplexus. Prima naiivitas e\ Palre 
naturam servavit : secunda nativilas ex matre gra- 
tiam semiiiavit. Illa teiinit majeslatcm divinne sub- 
slaiiiLe ; isfa suscepit societalem mortalilatis humana?. 
in hac autein ideo venire dignatus est, ut flcret obc- 
diens usque ad moriem {Philipp, ii, 6-8), ct mo- 
riendo vincerei morfcm. Utraquc nntivitas ineffa- 
btlis , uiraque mirabilis. Quod enim cor huma- 
num comprehenderc, qnaive lingua vateat explicare, 
qiiomodo natus sit Chrisfus scmpcr ex Deo, aut quo- 
medo nnper ex ntero? Quis intclligatcoa^tcrnuin Fitio 
Patrem, quis eloqiiatur virginem matrem? illum sine 
iiiiilo, siiie fine gignentem ; istam sinc libidinc conci- 



* Itic qiioqoe in nostris maBascriptis desideratnr. 

U) Alias, de Diversis 54. 

(k) Mn onmia falc saphmt Ancpistiamn. fstnd in exordk), 
t De Palre aioe sexu, de maire sme usu, » haud salis accu- 
ratc prontmtlatum videlur. Et prior pars ejusdem scnlen- 
Ine, c ifatiis esi de ratre semper, « etc., habetur etiam in 
»|ieriori aennoiio. Ante llnem dtatur hymnus Ambrnsil cle 
ilnall Kalali , qui paulo aole fuerat cantatus. Num forte ri- 
lns caniandi in ecdcsia byronos Ambrosianos per Augusli- 
«mi tberai in AlHcam hivcctiis? Dicit ipse m e|>ist. 55, 
drciier annimi 400 scripta , Cailiolicos a Donalistis reprc- 
hendl tgBod sobrie psallant iu ccclcsia divina caniica 
« P T f y ii e taram , cnm i|isi » ait, < ebrietates suas ad canti- 
« cim paafanortim faumano iugenio compositoium , inflain- 
t meni » 

(c) HK eadem fantio sermoni« supcrioris. 



pientem, sine corruptionc parienlem? Utraqiie ndtivi-^ 
Us mira ett, quia divina esl. Sifo ergo illam, siTn 
istam mcns ttumana eonsideret, reciissime dicit, G^ 
ner&tionem ejns qnis enarrabit {Isai. Lni, 8)? Ci noa 
qiiid nicicmus, Tratrcs? Quoniam digim eloqoi non va» 
lemus, taccrc debcmiis? Absil a nobis, absii in taceai 
lingua servi, quando Natalis csl Domini. Dicamits 
ergo quod possumus, quod lcgimus. 

2. Ad Christi nuptins Judeei el Centiles inritati. 
Carne et sangwne Ckristi pascimur. Christus «pon* 
SU9 et gigast putclter et fortis. Beolos David de Chrl- 
slo lo(|uens, dicit in Psalmis, In sole posuii tahemM' 
culwn suum^ el ipu lanquam sponsus procedens de 
tkaiamo HfO, exsuUavit ut gigas {Psal. xviii, 6). Pro* 
cessit cnim hodiede sacro thalamo, hoccsi, l>eaforum 
virgiiieorum viscerum aMtio incorntploqiie secreto. 
Processit inde virginis fllius, virginis sponsus : filius 
yideUcet Mariac, sponsos Ecclcsiae. Univeis% enim 
Ecclesix loqaebalur Apostolus, quando dicebifet : Apta* 
vi vos uni viro virginem cttstam exhibereChristo (H C\'r. 
XI, f). 

CAPUT II. -- Ad has talcs nuptias Chrisil, Paler 
sponsi primum invitavit populum Jiid.Tonim. Sed qnid 
ait Evangclium? Omi" iuvitati erfml, non fuerunt digni 
(Matth. XXII, 8). Invitata cst postea univcrs;iriimGen- 
tium multiludo, ipsa implevit Ecclcsiam, ipsa acce|Ht 
de mensa dominica non vilcs epnlas, aut ignobilcs 
potus, scd ipsius pastoris, ipsius occisi Chrisii car- 
nem prxlibavit el san{;uiiiem. Occisiis esl ad nuptias 
suas ipse innocens agnus, occisiis est ad nupcias ; ei 
quoscumque invitavit, de carnc siia pavit. Occistis 
epulas pr.Tparavit : resiirgcns nuptias celcbravtt. Occi* 
sus volunlariam perliillt passioncm : resurgens dispo- 
sitam duxit uxorrm. In ufcro virginis humannm car- 
iicm vcliit arrham ncccpil : in cruce prctiosissimam 
dotcm suiim saiiguinem fiidit : in rcsurrcctionc atque 
ascensione sua xtorni mntriinonii roedera roliornvit. 
Ascendit enim in altum^ captivam duxit captivitotcm^ de^ 
dit dona hominibus (Psal. lxvii, 19). Qu.c dona?Spi- 
ritum sanctum, per quom dilTusa humanis menlibus 
charitnte, inseparnbiiitcr Christo tanqiiam viro suo 
adh.T$it Ecclesia. Proccssit ergo hodic innquam spon- 
siis (te sacro Ihalamo suo, et sicui ex>cquitur PsaU 
niiis, Exsuliavit tU gigas ad currendam viam. Processil 
nt sponsiis, exsultavit iit gigas. Pulchcr cl fortis : piil- 
clicr, ut spoiisus; fortis, utgigas. Pulchcr, ut amelor ; 
forlis, ut limenlur : pulclier, ut placeret; fortis, iit 
vincerct. Ubi invenitur in Scripliiris sacris sponsi 
islius pulchritudo? Speciosus forma prw fiUis hominum : 
diffusa estgratia in labiis tuis (Psal. xliv, 5). Ubi in- 
venitur gigantis fortitudo ? Dominus forlis et potens^ 
DomittUi potens in pralio (Psal. xxiii, 8). Utrumqiie 
aulem, id est, ct pnlchritudiiicm el fortitudincm in co 
viderat ct iiitcllexerai Isuias, cum dicebat : Quis esl 
iste qui advenit ex Edom ? rubor vestimenloruin ejus ex 
Bosor, sic speciosus in stola vestimenti cum fortitudine 
(hai. Lxiii, 1)? Isle ci^o prophcta, qui ct speciosum 
dixitet fortcm, spoiisiini noveratet gigantcm. 

CAPUT III. — 5. Viam quomodo cucunit Cl^rulus» 



im 



S. AUGUSTiNl £l>ISGOri 



!r»04 



AmkraU kfmniu. Ergo, ch^kfmiwi.ExiuUmt ui gigas 
•i eurrendgmvimn. Qoam ▼iam» msi morlalem ?uiro» 
qnm dignaluft M BobiMom babere communem? Ipsa 
etlTia, perquan genns humanum iransiu TranseunC 
enim per eam veniendo nascentes, el abseedendo mo- 
ricntes. El isie generis bumani fluvius ab iniiio usque in 
fliiem ex oceulUs naturae venis jugiter manat. De isto 
fluvio rapido ac turbulentobibere dignatuaest Cbristus. 
Nodo audislis in psalmo, I>e tarrenie in tna Mni {P$al. 
cix, 7). Torrens isie produxit nos ad nativitatem, per- 
duxit ad morlem. Qoasi ex occulto fonlis, al>yssum 
roaris suscepit Christus, Utrumque pro nobis, el natus 
el mortuus est Et quia bomines in medio bujos flo- 
minis constiluti, plerumque deiectantur mundi blandi- 
mentis et illecebris, quae limo bujus torrentis involvun- 
tur, atque in profundum inferni demergunt eos, quidum 
transeuutes undas aTide hauriunt, sic necantnr, stare 
cupientes in torrcnle prsecipitante, et in republica ^ 
quxrentes Gxa vestigia : ideo Dominus de torrente in 
via bibit, Quid est, tn via bibit? Transicns bibit. Bibit 
niim ct transiit, non remansit: nec stelit iii via pec- 
cntonim. Item mortem metuunt bomines; quia ne- 
ressc cst prascipitari omnes hujus lorrentis impnlsu : 
(^.hri&tiis autem moriem quam sponie susccperat, ti- 
merc non potuit; ideo dictum est, Et exsultavit ut gf- 
flflBadcurrendamviam, Dcscendit enimi ctcucurril: 
ascciidit, et sedit. Nostis, qiiia sic conraeri (a) soietis : 
post(|uam resurrexit, ascendit in coelum, sedet ad dex- 
torain Patris. llunc nostri giganiis excursum brevis- 
sime ac pulchcrrime cccinit beatus Ambrosius iii hy- 
inno, quem pauio anic caniastis. Loquens cnim de 
Domhm Christo, sic ait : c Egrcssus ejus a Paire, rc- 
c gressus eiiis ad Patrcm : cxcursus usque ad iiiferos, 
c recursus ad scdem Dci. i llxc omiiia, cliarissinii, 
si quacramus cur facta sunl, invcnicmus facta pro 
nobis. Descenditenim, ut ascendcrcmus ; mortuus est, 
ut viveremus; rcsurrcxii, ut rcsurgcrcmus ; asccmlit 
in coalum, ul terrena conicmnere, etcor sursum cri- 
gere disceremus. Dcniquc ut levarct post se spcm no- 
stram, ievavil primo carnein suam : et ut sperarcmus 
hoc scculurum in nobis, iliud prxcessit quod accepil 
cx nobis. 

SERMO CCCLXXIII * (6). 

1)0 E|ii|>liaiiia l)oni;ni, i (c). 

CAPUT PR1MU.M. — 1. Christui manifestatus Ma- 
gis, Solemnitas qiiam hodie celebramiis, proptcr ma- 
iiiflestationem Domini Epiphanias grxcum nomen ac- 
ccpit. lloilieriio quippedicMagis adoranlibus lanquam 
primitits Gcntlum, comraendatur manlfestatiis, qui 
ante paucos dies traditur etiam natus. Lapls iile angu- 
laris, qui velut parictes duos, circumcisionis videllcet 

* Forte legendiim, ct inre labiU. 

* liccognitus ad cb. cl. f. n. r. rm. t. et ad Lot. 
(a) m symliolo. 

lb\ Alkis, dc DivcrsisOA. 

(c) Anihiguiim reiidiini loct nnnnuUi , qiiihiis tcmeritate 
alicnjiis lal>ein altatain facile (Todimiis inspecto Floriacensl 
vclere liliro, qiu ca pti^riimtue praticrit, quae displiccot in 
hoc scniionc , uli intclligcs cx aiuiuUs ad ca (iii:e codcx 
ille nou babct ai>positis. 



el prxpulii, hoc esl Judacorum atqne Contium, de di- 
verso Tenientes in sua miitale copulavit, et faetns est 
pax ncstra, qui fteit ulraque unum {Ephes. ti, H-32) ; 
ul paatoribus Judxorum niiutiarelur, Angeli veneniut 
de ooeio; et ulamagis Gentium adorarelur, siella re- 
fblsit e coclo *. Sive ergo per Angclos, siye pcr stcl • 
lam, oceii enarraveninl gloriam Dei : iit in ejiis qiil 
natus estgratia, ennrrarent eam eiiam Aposioli, por- 
tantes Dominum sicul coeli, atque in omnem terrani 
exiretsonus eorum, et in fines orbis terrse \erba eomm 
{Psal, xvui» 2, 5). Qu» quoniam el ad nos venenint, 
credimus, propter qnod et loquinrar (II Car. iv, 15). 

CAPUT II. — 2. Idem tractatur argumentum, Xulta 
Igitur con&ideranda sunt, fratres , in liac qnam aiidi- 
viraus, eTangelica ledione. Magi Tcniont ab oricnie, 
rcgem Judncoruro reqolrunt, qui tot reges Judxorum 
nunqnaro antea quxsierunt. Rcquirunt autem , non 
aliquem virilis actatis , sive grand.ievum , humanis 
oculis , in exceisa sede conspicunm , exerciiibns po* 
tentem , armis terrentcm , purpura nitentcm , diade- 
maie refulgentem [ vel dc cruoc sibi exsuliantem , in 
qua universos martyres redimcrel confitcntes , vei ab 
Inferis resurgentcm , aui in coelos asccndentcm ]; sed 
recens natum, iq cunis jaccntcm, uberibus inhiantem, 
nullo ornatu corporis , nullis membrorum viribus , 
nuilis parentum opibus , non sua xtate , non suorum 
potcstate pncstantcm. Et quxrunt regem Judxonim , 
a regc Judxorum ; ab llerode [ hominc ] , Cbrislum 
[ Dcum ct liomincm ; a tcrreno rcgc lioniine , rcgom 
ceelorum qui condiJcral bomincm] : agrandipar- 
vuium , a claro ialcntcm , ab cxcelso humilcm , a 
loquciitc infantcm, ab opuicnloinopem, a forti infir- 
mum ; et Uimen [quamvis ab llerodo perscquciue , 
sibi ct aliis Clirisium dominaiucm] , a couicinncnte 
adorandum : profccto in quo niilla pompa rcgia vide- 
batur, scd vcra majcsias adorabatur. 

CAPUT III. — 3. Herodis mclus cl in parvutorum 
ca^de swvitia, Innocentes martijrum corona donati, Dc- 
niquc llcrodcs timct : Magi dcsidcrani. Rcgom illi 
cupiiint invcnirc, rcgnum mctiiit iiic finirc *. Uirii|iio 
poslrcmo qiiainint : illi, pcr qiicm pnssiut vivcrc; 
ille , qucm vclict occidcrc : illc , iii qtiom pcccaliim 
grande commituil ; illi , qui omriia silii |>cccaia di- 
miltat. Nccat quippc Uerodcs parxiilos niultos , ditin 
vultad unius mortcm pcrvenirc. El cum sxvicniissi- 
mam ' et cnientisslmam caedem in lot iniioccntibiis 
|)erfecit; se ipsum tanta iniquitatcpriiuilnsinlerfcrii. 
Intcrcn rex noster [Christus] , Vcrbuni [Dci] \vSm\% 
[Deus], Magis illnm adorantibus, parvulis pro illo 
morientibus, sive jacobat, sive sugcbat ; et nonduiu 
loculus^, credentes invenlebat; et nondum p.ir»sus, 
eliam martyrcs faciebat. par^iili beati , modo nati, 
nunquam tentati , nonduro luetati , Jam coronati ! Ille 

* FloHacensis vetnstissimus lil)cr, et ut detibalio cemium 
Mtagi salvarentury now adnmHi sunt luniine sidcrco, 

* sic Flortacensis Ms. ai (hIIU , timet successoreftt, iiagi 
desiderant redemptorcni : Uli cupiunt invenire regnum^ itiir- 
lidt ille pnire regnum, 

' lloriacensis Ms.« celebralissiinam, 
^ Ita kicin M«. Alii veru ^. cuui excusls, siie sutgtbat 
crescebat, ct nondumt ctc. 



ffG65 



4» Te&M eorona dubilaTerH in possionc pro Cliriao , 
qm etiaHi Baplismuni panrulis prodessc iion exisllmnl 
Chri&ii. Non Inbabalis quidem x>lalem , c|aa in Chrt* 
siiun pMsurum crederotis : sed habebaiis eamem^ ia 
pro Chrislo patsuro possioncm tustinereiis. Ntrilo 
o islos infantes desereret gratia Salvatoris infan- 
, qui Tenerat quxrere quod perierat , non solrnn in 
nascendo, verum eliam in croce pendendo 
[ad inferos deseendendo , et in ccelis ascendendo , et 
mI deileram Patris sedendo]. Nam qui potnit natns 
baJierc pracdicatores Angelos , narratorcs coelos, ad- 
oratores Magos , piiluii ct illis ne pro eo hic moreren- 
lur prxslare , si sciret illa morie periluros , et non 
pnii!:s niajore felicilate vicluros. Absit, absil, ut ad 
libcrandos homines [Christus] venicns, de illorum 
pneniio qui pro eo iHlerricercntur nihil egeril , qui 
peodcns iii ligno pro eis a quibus intcrGciebatur 
oraviu 

CAPDT fV. — 4. Infeliee$ Judai fabris Arcce Noeet 

tmpidibus milliariii persimiles. Quid dicani dc in- 

lelicitaie Judxorum, qui Ciirislumqua.TcnlibusMagis, 

ettam prO|ihctiam indiccm protulcrunt , Deihlchcm 

ciTiiatem designaverunt [quam ipsi non invcncruni]? 

Similes fabris Arc» Noe , aliis ubi evadereia pracsti- 

terunt, et ipsi diluvio pcricrunt : similes lapidibus 

iDiUiariis , viam oslcndcrunt, nec ambulare polucruut 

[qiiia stolidi in via rcmanscrnnl]. Qnrcsilum cst ab 

cis, ubi Cbristus nascerclur : respondcrunl , InDc' 

thtehem iuda, Sic enim scripium esl per prophclam • : 

El tu Bethlehem terra Juda , non minima es in ducibus 

Juda. Ex le enim prodibit rex , qui reciurus esl popu- 

hm meum Israel {Matth, n, 1-G). Audicrunl et 

abierant inquishores ; dixcrunt et rcmanscrunt do- 

ctores :el contrariis affcclibus separali , illi facli sunt 

adoraiores , ilK perseculorcs. Nunc quoque Judxi si- 

mile aliquid nobis cxhibere non desinunl. Nonniilli 

enim paganorum ut noverint Christam anlc proplieta- 

tam , quando cis de Scripluris testimonia clara pro- 

lerimus , suspecti ne forte a Christianls isla conficta 

sint , malunl crederc codicibus Judxorum : ct sicut 

tunc Magi feccrunt , istos dimiUunt*tnaijiter icclitare, 

i|ifti pcrgunt fldeliter adorare. 

CAP13T V. — 5. Spectaculum spirituale in hoc festo. 
Celebremos itaque exsnltantcs in Domino , festum 
diem Domini; non solum quo cst ex Jnd:cis natus , 
\enim eliam qvo est Gcntibus inanifovtalus. Juvat 
ioiueri oronia, et in unum addiicta conspectum, animo 
ccmere spectacalo ' spirituali *. Nascilur Christus : 
virgo condpit, ▼irgo parit, vurgo nutrit; adest fc- 
cniiditas , nec 9d>est integritas. Angoli aiinuntiant , 
pasuires glorificant, coeli enarrant , Magi dcsiderant, 
rcges formidant , Judai demon»«rant» Gcntes ad- 
orant : frnstrantor saeviientes , coronantur infantes , 
aduiiraiitur credentes. Qux est isu bumUis celsitudo, 
Infirmi furiitudo, parvuli magnitudo? Profeclo illud 
Verboai fedt haec OAnia, perquod facta sunt oronia. 

• la Itetooeoa lli. : <?hW «fjam de Aac r« scrip/«m e«0f» 
mamriur prmmntianeruni : Etta Bethkkem^ elc. 
> ifi Flonaceosi Ms., spectaeuia tptrUuaUa, 



SERMO CGCLXXIV. lons 

Verbam qaod longe crat a nobis , caro factom est , 
ut habitarel in nobis {Joan. i, 3 , 14). Agnoscamus 
Haque in lempore , per quem facta sunt tcmpora : et 
celebranles ejiis festa temporalia , pncniia desidere- 
BMsslema. 



SERMO CCCLXXIV * (a). 
De Epiiiiaoia Domial, n {h), 

i. Magi ad Christum stella et Angelorum reve^ 
latione pcrducli . Annivcrsaria rcl.bratio dici Iiujiis 
annivcrsarium sermonem a nobis cxigit, dcbitiiin an- 
riliiis et conlibus vestris. Ilodic Salvator nostcr Ma- 
gos ad se dc tam longinqua gentc pcrduxit. Vcnenint 
ut adorarenl infanteni, VerbumDci. Quare vcncrunt? 
Qiiia stcilam inusitntam vidcrunt. Etunde eam Cliristi 
esse cognovcnml? Vidcrc cnim potucrunl stcllam ; 
nnmquid loqui eis potuit et dicerc , Slclla Clirisli 
sum ? Proctil dirbio alitcr indicatum ckt , per aliquam 
revelationem. Tamen iiiusitatc fcx naius cr.-it, qui et 
ab alicnis adorandus erat. Numquid non rogos ante 
in Jiidxa crant nati , aut per univcrsam tci rAm in 
diversis gentibiis? Quarc iste adorandus , cl ab alic- 
nigcnis adorandus, non tcrrcntc cxercilu,scd in 
panpcrlate carnis , latentc mnjcstatc virtutis ? Qunndo 
natus cst , adoratus est a pastoribus Tsraclitis, quibus 
eum Angcli mintiaverunt : sed Magi non crant de 
gcnte Israel. Colcbant Gcntium deos , Iioc cst dxmo- 
nia ; qiiorum fallaci dccipicbnntur potentia. Vidcriint 
ergo qtiamdam siellam inusitatam, niirali sunt : qiiac* 
sicruni sine dubio ciijus essct signum , quotJ tam iio- 
vum insolitumquc >nderunl. Et uiiqiic audicrunt,pro- 
fcctoab Angclis, nbaliqua admonitionc rcvdntioiiis. 
Quxris fortassis, Ab Aiigelis bonis , an maiis ? Chri- 
stmn quidem et angeli mali, hoc est d;cnioncs, Filiiini 
Dei esse confossi sunt. Scd cur non ct a bonis audic- 
runt , quando in Christo adonindo salus eorum jain 
qu:rrcbator , non iniquitas doininal:atur? Potiierunt 
ergo illis diccre Angcli : Stclla quam vidistis, Chrisli 
est , itc ct adoratc ciim ubi natus csl , ct siiniil indi- 
catc qiialis cl quantus natus. llli aulem hocaudito ve- 
nerunt et adoravciunt. Auriim, thus ct myrrhani ob- 
tulerunl, sccundum consuetudincm suam. Talia cnim 
solebant ofl^rrc diis suis. 

2. Christus ab ipgit Jud(mt demonslratus Centibue. 
Qiiod sane antequam focercnt , antequam eum in ci- 
vitate ubi natus fucrat invenirent, venerunt quac- 
rentes , Vbi natut ett rex Judaorum f Nonne potcrant 
ctiam boc revelatione cognoscere , sicut cognoverant 
iliam stellam regis csse Judaeorum? Nonne potuit cos 
ad illam civitatcm eadem siella perdocere, sicnt 
postea pcrdaxit ad locum ubi Chrlstus cura matre 

* Recogniuis ad r. rm. y. et ad Lov. 

(a) Alias, de Diversis 67. 

{b) Incuoctanter asserit Maflos visa stdia edodos ab An- 
gelis iuissequod illa Cbristl sigi\pm csset : « Ct ulique aii- 
c dieruQt, * iaquit, « profecto ab An^elis, ab aKqna admo- 
nitioae revelaiiuais. » Praeierea dicii couctoDator » res in 
nmnera oblaias a Ma$ns secundum coDsuctudioem suam, 
quia talia solebanl offerre dfis suis. At Augusiinus in co- 
rum muneribus noimibil myslerii agnoacA la sermooe iQS| 
n. 2. 



4617 



S. AUGLSTIM EPISCOPl 



1608 



inrans eral? Poterat ftane , non tamcn ractum est ; 

ut hoc a Judu.'is iiiquirerent. Quarc voluithoc I>cus 

a Judicis inquiri? Ut dum ostendunt in quem Bon 

credunt , ipsa sua demonstralione damnenlur. Aiten- 

dite quia et nunc fiunt primitioe Gentium Magi, quaiilo 

a majori impieiate liberali , tanto majorem duntes 

gloriam liberanii. Qaxrunt, Vblestqm natu$e$lrex 

Judmrum f Hcro<Ies , audito regis nomine , tanquam 

apmuhis conircmiscit. Vocai Legis peritos , inlerrogat 

ab eis secundum Scripturas ut indicent ubi Ciirislus 

n:)sccrelur. Illi respondenl, InBetlilehemJudcB. Per- 

rexcrunl Magi , et adoraverunt (Matlh. n , 1-11): 

Juda^i rcmanserunt, qui demonstrayerunl. magnum 

sacramentum ! Ilodie pcr Judseorum codices coDvtn- 

cimus : fiunt fidcles per eorum codices. Oslendimus 

Paganis quod noiunt credere. Nam aliquando Pagani 

faciunt nobis hujusmodi quxslionem , cum videntquss 

scripta sunt sic implcri, ut negare oninino non possint, 

quod ea per Clirisii nomen in omnibus gcnlibus prac- 

seninniur, quae in sauciis codicibus prxdicla reci- 

taniiu* , iii fide regum , in evcrsione idolorum , in 

mutatione rerum humanaruin : ct aliquando audent , 

ut dicant, Vidistis ita fieri , et tanquam prxdicia sint 

conscripsislis. IIoc poeta quidam eorum fecit : reco- 

gnoscunt ista qui legcrunl. Narravit quemdam apud 

iareros descendisse , atquc in bcalorum regionem ve- 

nisse, demonstratosque illi Romanorum principes na- 

sciluros, quos jam ipse, qui hxc scribebat, natos 

noverat {Yirgiliui, JSneid. lib. 6, vers. 752*887). 

Praeterila enim narravit; scd quasi futura essent 

prxdicla , conscripsit. Sic et vos , inquiunt nobis Pa- 

gani, vidislis bxc omnia fieri, et scripsisiis vobis 

codices, in quibus hxc iegantur tanquam prxdicla. 

gioria regis nostri ! Merilo Judiei a Romanis victi 

sunt , nec deleti. Omnes gentes a Romanis subactae, 

in Romanorum jura transierunl : haec gens et vicia 

cst,et in lege sua mansit, qiiantum ad Dei cultiiro 

attinet, patrias consuctudiiies ritumque custodivit. 

fiverso etiam tcmpio suq , exstincto sacerdoiio pri- 

stino , siciu dictum cst a Prophetis ; servant tamen 

circumcisionem et morem quemdam , quo a c^eteris 

gentibus distinj^uuntur. Proptcr quid, nisi propter 

teslimonium veritatis? Sparsi suiit ubique Jiidaii, 

portantes codices quibus Christus prxdicatur , et sicut 

pnedictus est praeseniatur, ut jam Paganis possitos- 

tendi. Profero codicem, lego prophctam :osiendo 

impletam esse prophetiam. Dubiial paganus, ne forte 

hoc ipse confinxerim. Inimicus mcus habet hunc co- 

dicem , antiquitus sibi a inajoribus commendatun). 

Ambos iiide convinco : Judaeum , qqia id proplietalum 

el completiim ego cognovi ; paganum , qula uon ego 

hoc confinxi. 

Z. Sacrificium uni Deo debitum. Non ergo sedu- 

cant dxmonia specie divinationis iucaulos, et re- 

nim lemporalium male cnriosos ; ncc superbo fastu 

decipientes impios , sibl sacrificiorum exigant hono- 

rem. Vere divina pra^dixerunt divini viri unius di- 

scipuli ^ Yerum sacrificium , uni vero Deo debetur. 

* Locns perplexus, qui in Pithflpano libro sfc jacet : 
Yera diwina prwdixerwU divlm viri unius Dei suiU. 



niijiis figunc anfe graliara , viottmis adumlirMsc 
sunt. Quod uno modo ruturura Tuerat, multis modis 
providenlia diviiia pracnuniiavit , ut quam mAgiiiim 
essat , ostendcret. Ipsc medicus, ipse medicanicn- 
lum : medicus , quia Verbum ; medicamenfum , qiiia 
Verbum caro factum est. Ipse sacerdos , ipse sacrili- 
cium. Ipse est qui mutavit viam Magorum : ipse 
etiam nunc mulai vitaro malonim. Cujus in carne 
nianifestaiioncm, qiuc gra^ce dicitur Epiphania, jusli- 
ficatx in spiritu gentes hodierna solemnitate conce- 
lebrani : ut renovet memoriam solemniias , vigcai 
devotione pietas, ferveai congregaiione cliaritas , iu- 
ceai invidis veritas. 

SERMO CCCLXXV * (a). 

De Epiphania Domini, ni (b). 

ChristusJudieis primum etpost Gentibus manifestatus. 
Infantes marlyres e/fecti, Duoparictes adangutum conve- 
nientes. Epiphanla iatine manireslatio est. Dominus 
Christus aiite paucos dies naiiviiate sua Judaeis ina- 
nifesialus est : hodiemo aulem die per stellam 
Geiilibus declaralus est. Agnovit bos possessorem 
«tftim, et asinus prcescpe Domiiii sui {Isai. i, 3). Bos 
de Judxis , asinus dc Gcnlibus ; ambo. ad unum 
pr;escpe vencrunt , et verbi cibaria iuvcncrunt. 
Magi qui veiicruni adorare Chrislum , et significant 
primitias G^ntium, Lcgcm non accoperunt , Prophe- 
tas non audierunt : lingua cceli slella fuit. Quasi di- 
cerelur eis , Quid a vobis quaesivi \ucri1 Coeti enar' 
rant gloriam Dei {Psal. xviu , 2). El tamen Ilc- 
rodes turbatus, a Judxis qiuTsivit ubi nasccretur 
Christiis. Et responderuni , In Bethlehem Judce : ci 
prophcticum lestimonium adhibuerunt ; et Magis 
adurare pergeiilibus , ipsi immobilcs peimanserunt. 
In aggcre iapidcs sunt; viam dcmoiislrant, el ipsi 
iion ambulant. Tamen perrcxcrunt Magi ad Bethle- 
hem; sed inventa civitale, unde possuiit domum in- 
vcnire? Ecce stella ilia quae fulsit de coelo , deduxit 
in terra , stclii super iocum ubi erat puer. Quantus 
famulatus clementorum, ct nequilia Judxoruin ! Tur- 
batus esi llerodes , quasi venerit Christus regnam 
quxrere ct iiivenire ierrciium. Natus est coeli leo, et 
turbata esi terrena viilpccula. Dominus dixit de Hc- 
rode : Ite^ dicite vti/pi ilU {Luc. xiii , 52). Turliata 
qiiid fecil ? Dccidit infantcs. Quid fccil ? Occidit in- 
fantes pro Verbo infante {Matih. u). Ante mariyres 
sanguine sunt e£recti , quam posseni ore Dominuu 
confilcri. Et has primitias Christus misit ad Patieni. 
Veiiil infans, ct icrunl infanlcs ; infansad nos, infan- 
tes ad Dcum. Ex ore infantium el tactentium perfe^ 
cisti laudem {Psat. viii, 5). Gaudeamus, nobis illuxii 
dies. Magi primitix Gciitium nos significaveruni. 

* Emendatns ad r. rm. v. ei ad vign. 



(a) Alias inter Vi^erianos 9. 



[tf) De auctore incerti sutuus, quia sic de Herode loqoi- 
iur, tit duos videatur , infaaticidam nempe et akerum Ln 
Evangelio Lucse , cap. 13 , nominatum ooufuDdi volulaso : 
qnoslpse quidem AugustiaMs diserte distinguit ia lib. S de 
coQsensu Evtngeiisuiruai , cap. 7, et in lib. ±i oonira i-*aur 
stiiaif cap. 8i. 



IM 



SERMO GCCI.XXVI. 



1670 



AfBfnrcrunl Judaci qiiando nnlits csi , ngnovcriint 
Geutes hesterno ^ dic. Divcrsi parielcs ad lapidcin 
ADgubrem veneruiit , inde Judaei , inde Genles ; de 
diTcrto, scd non ad diversunt. Vidistis el nostis, quia 
laiiloin a se parieles longe sunt, quanluni ab aiigulo 
reiDoli ftunt. Quanlum ad aDguIuro proptnquant, pro- 
pinquant sibi : cam ad angulura veneriiit , ha^rcDt 
slbi. IIoc fecit Christus. Longe a se fuerant Judxi et 
Gentes, circurocisio et prxputium , Legis ct siiie 
Lege * , cullores uuius veri Dei , et mullorutn fal- 
sonim. Qiiam longe ? Sed ille esl pax nostra , 9111* [ecU 
miraqw tiniim. Sed qui veneruiit de Judxis , ipsi in 
boDO pariele nurocrantur : nam qui venerunt , iii 
ruina non remanscrunt. Facii suinus unum illi et 
nos : sed in uno, noti in nobis (Ephes.Uy il-2i). 
Undc nalos esl Christus? De Judxis. Sic liabes scri- 
plum , Salut ex Jud{Bi$ esl (Joan, iv , 2i) : sed non 
solis Judxis. Non euitn dixit , Salus Judacis ; sed , 
Salus ex Judans, llli comprebenderunt, et ipsi perdi- 
denint; illi ligaverunl , et ipsos fugit; ipsi viderunt, 
et occiderunt : nos ncc comprcbciidimus , ct teue- 
mus; nec vidimus, et credimus; posteriores sumus, 
et antecedimus. Illi qui nos praecesscrunt , viain per- 
diderunt : nos autcin ct viam invenimus , el in iila 
ambtiUntes ad patriam veiiiemus. 

SERMO CCCLXXVI * (a). 
Dominica in octavis Paschae (6). 

CAPUT PHIMUM. — i. Magnum mxraculum , in- 
irare janws clausis. Audivit Charitas vestra, cum saa- 
ciiim Evaiigelium legeretur, Dominum et Salvatorem 
no&trum Jcsum Cbribtum post resurrectionem suam 
clausis osliis inlroi>se ad discipulos suos. Magnum 
niraculum : sed mirari desiiiis, si Deuin cogitaveris. 
Hirum enim essel , si soliis bomo boc fecisset. Refcr 
ad omnipolentinm, non ad phaiitasiam. Ostiis clausis 
kilravit. Respondeo libi, ut scias quia vera caro fuerat, 
cicatrices tangendas monstravit ( Joan. xx , 49-27). 
Sed fticut non esl, inquis, natiinr corporalis per ja- 
Duam dausam iutrare, sic Don est naturae corpo* 
ralis super fluctus maris ambulare. lutravil per 
clau8.i ostia, rciipODde mibi, da mibi soliditatem car- 
Dis. Ambulavit super ariuas maris, da mibi et tu pou- 
dos caruis. Vis nosse boc oronipotenti^ fuisse T £l 
Petro dedit (Matth. xiv, 25-29). Qui quod voiuil, de- 
dil; qnod proprluin erat , sibi scrvayit. lile enim vi- 
veqs per clausas januas iuiravit , qui nascendo itite- 
gniaiem matris non viobvit^ Ergo , fratres , admiraii 
credamus» credentes obaudiamus, obaudientes spere- 
mns promissa , si facimus jussa : quia ut faciamus 
jossa, ipse adjuvat, a quo speramus promissa. 

CAPUT n. — 2. Octavw Infanlium. Velut el now$ 
komo. Hodie octavse dicuntur infaiilium, revciaada 
sfinl capita eorum , quod esl iudicium iibertatis. lla^ 

* Forle legendHm, badiemo. 

* Forte b^endam, audilores Legis et sine Lege. 

* Koa ktventus nisi in editis. 
(m) Alias, de Tem^e 160. 

{b) Wajjos sermooift exeniplar calamo scriptum nullum 
rnmmus. Prima pars, cui sequentia uob cubaurcut, aliuude 
aAKita videlur. Conler ad sermonem 247, n. 2. 



bel cnim libertatcm ista spiritualls nativitas : pro- 
pric aulein cariiis nalivitas scrvitutcm. Du3b sunt uti- 
que boroinisnativitates, nasci etrenasci. Nascimtir 
ad laborem , renascimur ad quielem : nascimur ad 
miserias, renascimur ad xlemain felicitatem. Nam 
illi pueri , iufhDtes, parvuli, lactentcs, malcrnis ube- 
ribus inhaerentes, et quatitum in eos graiioe confera- 
tur nescientes, ut ipsi videtis, quia infanles vocantur, 
et ipsi luibent octavas hodie : et isti senes , juvenes , 
adolescentuii, omnes iiifaiKes. Uua quippe illorum iii- 
fantia perlinet ad vetustatcm , altera ad novitalem. 
Nam quos videlis receutes a partu , vcteres nascun- 
tur. Vetus bomo noster dictus est Adain , ex quo ua- 
scimur : novus homo Christus, per quem renascimur. 
Isii ergo et novi sunt, ct renali sunt ad aliam vitam , 
et est in illis, si dici potest, quando uascuntur, nova 
vctustas. 

3. Baptizatos hcrtatur ne imitentur malos chrislia" 
no$. In Eccle$ia mali boni$ permixti. Ccce misceiitur 
bodie fidelibus iiifantes nostri , ct lanquam de nido 
volant. Nccesse est ergo, ul parturientes eos alloqua- 
mur. Sicul enim recolitis, fratres mei, birundinum 
vel domesticorum passerum pullos, quaiido volare de 
nido coeperint, malrcs cum strepitu circumvoiant, el 
Tccibus piis testantur pericula riiiorum. 

CAPUT III. — Scimus ergo multos, qui appel- 
lautur fldeles, male vivcrc, el gratiie, quam acceperunt, 
moribus suis non convenire; laudare Deum Hngiia, 
blaspbemare vita. Scimus autem alios iiiter istos mul- 
tos, tinquam inter multam et abundaiitem paleam , 
velut grana gemeutes iu trilura , sed spe borrei se 
consolantes. Duo ista genera boniinum scimus esse 
iii Ecclesia. Aream dominicam Ecclesiam novimus : 
veiitilationem in die judicii speramus, massam frn- 
menti in resurrectione desideramus, borrcum in vita 
sclcrna sumere cupimus. Ibi nulla palea erit, sicul in 
gebcDiia nullum granum crii. Nunc ergo, fratrcs niei, 
cum sciamus duo ista geiiera lioiiiinum esse in Ecde- 
sia , piorum et impiorum , boDorum et maiorum , li- 
meutium el eentemnentiiim, quibus conjunganlur tsti, 
nescimus. Quid antcm vclimus, et ipsi sciuiit : utruni 
de illis vota nostra compleaiitiir, liumana iguoranlii 
sollicitudine fatigatiir, aliquando ct fulsis suspieimti* 
bus agitatur. Ex bis discitur in bac terra , ubi sine 
tentatione non vivitur. Admonco ergo vos , sancla 
germina; adinonco vos, novellx iti agro domlnieo 
plauUe, ne de vobis dieaiur quod de viiiea domus h- 
rael dictuin est, Exspectatn ut facerel U9as, fecit auiHn 
$pintt$ (Isai. v, 2 ). Botrum in vobis invemat, qqi ixv 
triis pro nobis cnlcatus cst. Uvam fcrte, boiie vfviie. 
Frttclus eniin spiritus cst, sicul dicit Apostolus, cluuri' 
fa«, gaudiumj pax, longaniniita$f benignitas, bonilas^ 
mansuetudOy fides, contiuentia, ca$lita$ (Calat. v, 22 )• 
Quando ad nos vcnerit agricola noster, cujus nos 0|)e- 
rarii sumns , ille qui intus dat Incrementiim : nam 
nos forinsccns plantare novimus et rigare ; sed ali 
Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rt- 
gat ; $ed Deus qui incrementum dat ( I Cor. iit, 7) ; qui 
modo videt qiiomodo audiatis, qui modo iuspicit qu»« 



I<j7! S. AUCUSTINI I PISCOPI 

modo limealis, anl jam tiinere iiicipiaiis : cum ad vos 
iMe africola vencrit, invemal iii vobis qiiod dixerat 
Aposioliis, Gaudiwn meum el corom mea, amnes qui 
$iati$ in Domino ( Pkilipp, iv, i). 

CAPUT IV. — 4. Mali ad pcccnndnm inducentes 
CMendi. IneanlaiioHnM remedia iilicila. Eleemos^' 
na. Fratres , rdii diilcissimi , filii charissimi , iini- 
tamini iM>no8, cavete malos. Seio eiiim quia ven- 
turi siitit ad vos liomiiies maii, el persuasuri vo-> 
liis viiK>lenliam, et dicturi sunt vobis, Quare? Nonne 
ct nossitmus fidelissimi? Scio, iiide doleo, inde ti- 
meo. JaiH tu si dixeris consumtcr : Fraler, nec te 
vcllciii facere qnod facis, sed si te iion possum ducere 
in bonuni meum , vel noU me traberc ad malum 
tuum. Ilominibus islis, ut ficri solet, caput doiebit. 
Diclurus cst tibi vicinus tuus aut vicina : EIsl hic in* 
canl4)tor, esl bic remedialor, ct nescio iibi matbemati- 
cus. Tu dicis : Cbnsliaiius sum, non licet mihi. Lit si 
ille dixerit tibi, Quare? nonne ego cbristianus sum? 
tu diclurns es, Sed ego ridclis sum. Et ille tibi : Et 
cgo bapiizntus sum. Fiunt angeli diaboH , membra 
Qiristi. Quia ipsum possidet iiiimicus, trahere qiue- 
rit ct alium. Inveniut vos paratos, qui ista vobis prae- 
paravil. Ideo loquor, ideo conleslor, idco non taceo, 
ideo vesriincnla mea excutio> ideo in tribiinali Dei 
roei excusatum me babeo. Dlcam Deo nieo : Domine, 
Don lacni ; Dominc, talentum quod mibi dedisii non 
abscondi, sed erogavi. Iloc poicrit milii dicere : Serve 
nequam, iu dares^ ego emgerem (Halth. xxv, 26, 27 ). 
Ecce, Doinine, dedi , lu exige. Et si Ibrte vos vetus 
titillaverii consuetudo , babctis quem interpellctis. 
Major est adjutor qiiam oppitgnator. Ideo gemiiis, 
ideo oratis, ideo dicitis, Ne nos itiferas m tentaifonem, 
Observate illud ctiam, fralres mei , quod supra dici- 
tis, Dimitte nolns dekita nostra ; nt faciatis qnod sequi- 
lor, sient et nosdimitlimus debitoribns nosfris(ld. vi, 13, 
iS). Eleemosynam facis, elcemosynam, accipis. Igno- 
seis, ignosoetur tibi. Erogas, erogabilur tibi. Deum audi 
dieentem, Dimittite, et dimiitetur vobis ; date, et dabitiar 
volns (Lue. vi, 37 ei 38). In menie babete paupercs* 
Omuibus dico: feeile eleemosynas, fratres mei ; facite, 
et non perdclis. Dco crediie. Non soium dieo vobis , 
non pcrdilis quod iacitis pauperibus : sed plane dieo 
vobis, boc solum non perdiiis, cxiera perdrtis. Eeee 
videauus si exhilaratis pauperes bedie ; horrea ipso- 
mm vos estis, ut det vobis Deus uiide detts, et diroll- 
tat quod forte peccatls. lacludite eleemosynam in 
corde pauperum, et ipsa pro vobis exorabit Domliiom 
{EecU. XXII, 15) : ciii est bonor et gloria ia saQCiila 
saeculorum. Amen. 



1672 



SERMO CCCLXXVII * («). 
m Aacensione Domfad (^). 

I. — Verbum Dei dipie a nolrn iaudari nan 
poiest» Quomodo exsuUavit ad cwrrendam viam. Cur 



* Emeiidatus ad f. gr. et ad \jov. 

[a) Alias, de Diversls 57. 

Tltiilus Iq excu^ pnefixus erat, € De Kativitate Do- 



& 



bis in Psnlmodictum, Tollitc portas, etc. — Dilectlssimi 
fratres, dc Verbo ailcrno quis tcmporale digtie pro- 
fcrat verbum? Magnis iiifima qiiomodo suffiriant? 
Laiidant coeli, laudant virtntes, laudant nctberix po- 
lesiates, laudnnt coeli luminaria, laudant sidera, ut 
polest laudat et icrra : non ui digne laudet, sed iic 
bt ingrata condcmnct. Quis explicat , qois loquitiir, 
quis vel sapit eum qui attingtt a fine usqne ad fitiem 
forlitcr, el disponit omnia saavitcr ( Sap, viii , i ), 
quomodo exsuliaverit ad eurrendam viam, ut essei a 
summo coelo egrcssio ejus, et recursus ejus usque ad 
siimmum cceli (PsaL xvui, 6, 7)? Si ubique atting t, 
nnde cxit? Si ubique atltngit , quo vadit? Locis non 
dislenditur, neque temporibus variatur, neque babci 
accessus et recessus : in se manens, ubique circuit 
tolus. Qux sunt spatia qux nonhabcnt omnipoten- 
tem, qux non tenent immensum, qiix non ^ suscipiunt 
venientem ? Si vcrbum cogilas, nibil diximus. Scd ul 
de sc buniiles doceret aliquid diccrc, bumiliavit se- 
mctipsum formani servi accipicns (Philipp. ir, 8). In 
hac forma dcscendfl, in hac forma, sccundnin Evan- 
gelium, sapicntia sludio profccit (Luc, i:, .52), in bac 
forma patiens fuit, in bac forma forliter dimicavil, in 
hac forma mortuos est, in hac forma niortem vicil et 
resurrcxit, in bac forma ad ca?lum rediit, qui de coc- 
lo nunquam recessil. Beiiedictiis ergo est in solida- 
mento cocli, qui factus cst pro noLis, sccundum Apo- 
stolum, maledictuSy ut in Gentibus benedictio Abrahee 
fieret ( Galat. iii, 13, 14). Exsultavit ut gigas ( PsaL 
xnii, 6 ). Qualis gigas? Morlem monendo superavit. 
Qnalis gigas? Portas infcnil fregit : cxiit, ci asccndit. 
Quis cst iste rex gloria; , propter qnem dictum est 
quibusdam priucipibus, ToUite portaSy principes, ve- 
stras; et elevamini , porta: aternx ? Elevamini, magiius 
est: angustx cstis, non capiiis, elcvamini. Ulquid 
hoe? Ut iniroeat rex gtorice. Expavescunl : Quis est 
isUrexgloriceJ^m agnoscitur. Non solum Deus cst, 
scd et homo : non solum homo cst, scd ct Dcns. Pa- 
titur, cerie Deus est? resurgit, certe bomo est? An et 
Deus ct homo esl? Ycre enim patitur, et vcrc resur- 
git. Iloc autem in uno eodemqoe psalmo bis dicitur, 
ToUite fortaSf principes , vestras ; et elevamini, portet 
asHrnm^ et introibit rex giorice. Et repetitur boc ipsum 
post eadem verba , tanquaro putetur supcrfluum et 
non necessartom. Sed in repetiiione eorumdem ver- 
borum fines attendile, et advertite quare bis dictum 
foerit. Tanquam cnim semel resurgenii , et semel 
aseendenli , bis port» inferorum et coeli aperiuntur. 
Res enim nova, iiiferis Deus prxsens : res nova, coo- 
lis homo assumptus. Utroque tempore, ulroque loco, 
expavcscunt priucipes. Qms est iste rex glorios? Unde 
hoe discemimus? Audi quid olrisque res|iondealur. 
Mlis interrogantibus dicitor, Dominms fortis et potens^ 
Bamimu pdiens in bdio. Qoatt bello? Mortem pra 
morialibus subire, solum pr9 Oimiihas pail, non re- 



mini. i MuUtus bic est ad exraiplarla vetera, id est, ad 
leetioBaria, tn quo sato manuseriptorum genere repeh- 
■uis hunc sennonem, ab istis incipientem verbls, i De 
verbo eierno, i etc. IMel aliquid Augusltniani stili. 
' Hoc loco parlicola negans abest a manuscriptis. 



•\ 



1679 



SERMO CCCLXXIX. 



1674 



tistere omnipotetitcm, el lamen vincere morientem. 
Kagnus ergo isie rex glorisc, ctiam apud inferos. 
Repelitur etiam hoc coelesiibus potestatlbus : Tollile 
portas^ principeij vestraz ; et elevamiuif portos (Btervce, 
Annon sunt porta: xternse , quarum claves accepit 
Petrus? Sed quia secum hominem icvat, ibi lan- 
quara non agnilns dicitur : Quis esl iste rex glorice ? 
Sed ihi quia non jam certator, sed victor est , quia 
non dimicat, sed iriurophat; non ibi respoiidetur, 
Dominus potens in bello ; sed, Dominus virtutum ipse 
eu rex glorice ( PsaL xxui, 7-iO )? 

SERMO CCCLXXVIU * (a). 

in die Pealccostes (b). 

Charitas effectus prauntia: Spiritus sancti, Spiritus 

sanctus arrha vites ceternce, Arrham inter et pignus dis- 

erimen. Datur arrha vitte csternw^ ut eam desideremus. 

Gmia cst Deo solcmniia^, ubi vigct pielas, el fervet 

cbaritas. Ipse enim est cfTectus praesenlise Spiritus 

sancti : quod docet Apostoius dicens , Churitas Dei 

di/fusa est in eordibus nostris per Spiritum sanctum qui 

datus est nobis (Rom, v, 5). Advenlus crgo Spirilus 

sancti uiio in loco centum viginti liomines constitut<>8 

ioiplevit. Cum Aclus Apostolorum Icgcrcnlur , audi- 

vimus , Eranl congrcgaii in uuuin ceiitum viginli , 

lenentes promissum Chrisli (Act, i et ii). Dixerant 

eiiim ut essent in civitatc, quousque induerentur vir- 

tute ex allo. Ego enim, inquit, mittam promiuionem 

meam in tobis (Luc, xxiv, 40). Fidelis promissor, 

benignus dator. Quod cum in terra esset promisit » 

in coelum ascendit et misit. Habeinus pignus futunc 

vitx xtcma; rcgnique cuelorum. Non nos fraudavit 

recenti promissione, et fraudaturus cst futura exspo- 

ctatione? Omnes homincs quando aliijuod negotium 

inter se contrahunt , et pecuniarii negotii sponsioiie 

relaxantur , plerumque accipiunt arrham , vcl daiit : 

et arrha data fidem facit , etiam rem illam esse secu- 

turam, cujus arrha praecessit. Arrham nobis dedit 

Christus Spiritum sanclum : et qui failere nos non 

po&sil, securos tamen fec.it, quando arrbam dedil, 

quam etsi non darct, sine dubio quod promiserat ex- 

biberet. Quid promisit? Vitam xternam,cujus arrham 

Spiritum sanctum dcdit. Vita xterna possessio habi- 

untium : arrha consohtio est peregrinaniium. Melius 

enim dicilur arrha quam pignus. llxc enim duo siini- 

lia vidcntur inter se ; scd tamen habcnt aliquam dif- 

ferentiam non negligendam. Et pignus quando dalur , 

et arrha quando dulur, ideo fil, ut quod proinitiitur 

iinpleatur : sed quando datur pignus , reddit homo 

quod accepit , re completa propier quum pignus ac- 

ccpit ; arrlia auteni qiiando datur, non recipitur, sed 

^supcradditur ut implealiir. Arrham ergo habeinus : 

ipbum fontem, uude arrha cst, siiiantus. Arrliam ha- 

* EnieDdatus ad cl. r. t. vai. v. cl ad vign. 
\a) Alias , iiiier vigneriaaos ^ 

{b) Senno isle aut Auguslini esi , aut alfcuius in insius 
lecUono versati. Confer sermonem 23, c«i». 8, ei seroio- 
bODi 156, cap. 15. 

Patkol. XXXlX. 



bemus aspersioncm quamdam in cordibus nostris 
Spiritus sancti : si qiiis senlit hunc rorcm , dcsidcrct 
fontcm. Utquid cnim habctnus arrliain, nisi ne faiiie 
et siti in bac peregrinalione deficiamus? Esurimus 
cnim et sitimus , si tanien perogrinanies iios esse 
coguosciraus. Qui pcrcgriiialiir , el novit se peregri- 
nari, desideral palriain; quam dum desiderat, molesia 
csl pcregrinalio. Si anial pcrcgrinalionein, oblivisci- 
turpalriam, et non vull redire. Non est talis pairia 
iiostra, cuiaiiquid pru;|onamus. Aliqnaiido enim ho- 
mines duiii peregrinaiiiur, diviles iiuiit. Qiii egebaiit 
in palria sua, peregriiialione ditescunt, el redire no- 
luiit. Nos a Duiniiio noslro , ex quo iiispiravit primo 
homini flatiini viL:c , peregrinanles onincs naii sumus. 
Patria nostra iii cociis cst, civcs Angeli. De patriu 
uostra, ut ad rcdilum exliorteinur, liilera; nobis miss:u 
sunt, quoe quolidie in populis rccitanlur. Vilescat 
mundus, amctur a quo lactus cst mundus (a), 

SERMO CCCLXXIX * (b), 

tn Nativitate Joannis Baptistac, i (c). 

Joannes tam magnus homo , ut Christum Dcum pros' 
dicaret. Cur prophetw tot ante per Christum pnsmis^ 
si, Bcatus Joanncs, fralrcs charissiini, cujus bodie 
naliviiatem celcbramus , tSim magniis exstilil intcr 
homiiics, ut Domiiiiis no^ter Jesus Chribtus talc ci 
testimonium perliiberct, diccns : Inter natos mulierum 
non surrexit major Joanne Baptista (Matth, xi, H). 
Audivimus, cuni Evangelium legerelur, quam mirabi- 
liter fuerit cx desperatione conceptus , et quanto 
Spiritus sancti lesiimonio procreatiis. Pater ejus e» 
quod non credidit , obmutuit. Annuntiatus ergo per 
Angelum, et non creditus, patris vocem abstulit, 
natus linguam resolvit (Luc, i). Accipite ergo in hu- 
jus rei mysterio magnum sacramentuni. Ante Domi- 
DUin Jesum Christum Joannes praemissus est, missi 
sunt Prophetx per superiora saecula , nec deruerunC 
qui Chrisium pracdicarent. Tanlus enim judex ven- 
turus erat, ut multi deberenl pncire proccones. Ah 
ipso prorsus exordio generis humani non cessavit 
se Christiis prophetare, et venturum prxnuiitiarc. 
Novissime missus csi Joaniies homo, sed quo homiiiu 
nullus exstilii major. Venturus crat Dominus Jcsus . 
non homo tantuin , sed et Dcus : uiique et Deus ct 
homo ; Deus scmpcr , ad tempus hoino ; Deus anle 
tempora, homo in fine leinporuin ; Deusanie sxculu. 
homo in fine saiculi. Deus qiii hominem fecit, proptei* 
hoininem dignalus est homo ficrl, quein fecit. Venturo 
ergo Domino Jcsu Christo . qui plus esl quam honio, 
ne putareiur taiitum esse bomo , tesiimonium debuii 
illi pcrhibere inngnus homo. Chrislus , inquam , Do- 
minus, non taiitiim Deus, scd el Deus et hdroo : Deus 
qui nos fecit , homo qui nos refecil. Jo.uines aulcm 
homo taniiim, sed quaiiius homo? Audi de eo Deuro 
et hominem diccniem. Domine Jesu Cbrislc , quis 

* Emcudaius ad r. t. v. et ad vign. 

serm. 23, cap. 8, et serm. 136, cap. 15. 
inier vigneriauos 5. 
scruionis stiius non muUuin dissidet ab Aag a« 




stiniauo. 



{Cinqmnte-trois.) 



1675 S. AUGUSTINI EPlSCOPl 

est Joanncs? El dicit Deiis« In natis muiierum non 
surrexit major Joanne Baptista, Joannes inagne 
liomo , quo in nalis mulierum major nemo surrexit , 
el tu dic mihi, o mngiie homo, quis esl isle qui puta- 
tur solus ^ liomo ? Quis esl , audi : Cujm non sum 
dignus, inquit, calceamenta portare, Didicimus cccc 
per Joannem , et per homiuem crcdcndum esse in 
Chrisium , cl non esse ponendam spem in homine , 
sed in Chrislo. Ecce habes magnum hominem, quo 
nemo mnjor surrexit , ct ipse est Joannes. Sed vide 
quia isie Joannes amicus est sponsi ; sponso zelat , 
non sibi. Dicit enim ad se venientibus : Ego baptizo 
vos aqua ; qui aulem post me venit, major me est^ cujus 
non sum dignus calceamenta solvere ; ille autem baptiza-' 
bitvos in Spiritu sancto {Matth, iii, 41). Venite post 
me , sed nolile manere in me : transiie ad iflum qui 
creavit vosei me, quia ipse vivificalurus esl vos et me. 



iG76 



SEIUIO CCCLXXX • («). 
lu Nalivitale JoanDis BapUslx, ii {b). 

i. Chrislum temporaliter natum prascessit Joannes, 
Nativitates Christi duce. Superbia^ tumor. Jncamationis 
causa , ut homini Deus exemplum prceberet. Qiiielis el 
parva vox sufncit. Si aulem vuliis, rratre.<i, quieti 
audjre , nolite habere cor in auribus , sed aures in 
eorde. Hodiernum dicm bcali Joannis Baptistx solcm- 
nitati illuxisse tradit et credit Ecclesia. Oportet au- 
tem hoc de ipso dic credere, quod sine varietale totus 
orbis agnoscit : sed quia Joannis esse diem nemo 
dubilat, non Joannis qui Evangelium scripsit, sed 
Joannis Baptislae prsecursoris Domini , qui lanlo ma- 
gnus apparuit , quanto se humilem prsebuit , dicens , 
cum ipse Christus putaretur, non sc dignuni corrigiam 
calceamenti solvere ei , quem Dominum agnoscebat 
(Matth, 111 , 41), ul amicus esse inererctur. Nonnulli 
autem putant passionis ejus dicm hodic cclebrari. 
Sciat prius Sanctitas vcstra , nativitalis essc diem , 
non passionis. Ex ieciionc quippe evangelica inveni- 
tur ejus nalivilas sex mensibus prxcedere Domini 
iiativilatein. Et quoniam diem nalivilatis Domini 
octivo calcndarum januariarum die conscnsus tradit 
Ecclesix ; restat ut hodiernus dics nativitaiis Joannis 
ititelligalur. ' 

2. Idem tractatur aigumenlum. Prxcessit ergo 
Jonnnes Dominum , iion lanquaiii inagisier discipu- 
luni, sed tanquam prxcursor judiccm ; non ut super- 
iro|>oncret potestaiem , sed ut pra-berct officium. 

* Forte le^eDdum, solum. 

* Fjnendaius ad cl. d. r. t. v. et ad \ign. 
(a) Alias, inter vigneriaDos 6. 

\b) Hujus sermonis insignem locum de duplici Chrisli 
nativiiate insertum habet sermo 371 , necnoD Appendicis 
Bermo 127. Et nos quidem quin vere Auffustini sil nulii du- 
bitamus : inter dubios tamen ipsum ooliocare idcirco de- 
crevimus, qaia in omnibus libris, eiiam maouscriptis, a 
medio fere inier|)olaius ac viliatus est. Duo hic, prxter 
morero nostrum , absque manuscriplorum auctoritate , ne- 
cessario prsestamus : primum , cenlum circiler versus, qui 
s^nnoois eraot ceatesimi vi^esami^xti , ioco movemus; 
aliHrum, quadragiota plus mmus alios versus extra pro- 
ffiam sedem re^loe, ad eum ipsum locum, qucm sermo- 
nis 190 pars illa occupabat, revocamus. Caetera, sl quae so- 
|)ttrsunt vilia, exemplarium verionim subsidio destitutis 
«bstcrgcre sive detegere ood Ucuit. 



Ipsiusautcm tcstimonium Joannis dehac rcsic se ha- 
bct : Qtii post me venit , ante me factus est , guia prior 
me erat. Post Joannem venil Dominus nascendo de 
virgine Mnria , non de Patris subsUntia. Duas enim 
Domini naiivitaies accepimus, unam divinam, alterain 
humaiiam ; tamcn utramque mirabilcm : illam sine 
matre , islani sine Patre : illam aeternam , ut crearet 
temporalem ; hanc lcmporalem , ut prxstaret aler- 
nam *. llle enim dc quo digt Joannes , non Baptista. 
scd Evangelista , quia In principio erat Verbum ^ et 
Verbum erat apud Deum^ et Deus erat Verbum, et quia 
omnia per ipsum facta sunt , et sine ipso factum est ni- 
hil (Joan. i, 15, 1,3) : ille tantus in forma Dei aequa- 
lis Pairi, ille sinc tempore fabricans tempora, ille ci 
iiullo soDcuIo antc omnia sxcula judex sscculi , factus 
est tam parvns , ut de femina nasccretur ; sed maiisit 
tam magnus , ut a Patre non separaretur. Ei prxbcn- 
les obsequium et lestimonium, tanquam Iiicemae ven- 
turo diei , omnes Prophctx pramunlianles cnm anle 
ipsum nascendo venenint, post ipsum crcdendo adbae- 
serunl. Oporlebat enjm ut prainuntiaretur venturus , 
miracula facturus : quibus miraculis, bene inlelligen- 
tibus indicarelur Deus; humano aulem aspcclu viden- 
tibus appareret homo, parvus ad parvos» sed humilis 
ad superbos : parvitaie sua doccns hominem , ut se 
agnosccret parvum ; ne , non grandescciido , scd tu- 
mcscendo, se crederet magnum. Est enim superbia, 
ncn magnitudo , sed tumor. Ut ergo generis humani 
istum tumorem sanaret ipse medicus, ipse medicina , 
non solum medicumcntum adhibens, scd medicamen* 
tum sc faciens , apparuit inter homines homo , offc- 
rens hominem vidcntibus, Deum servans crcdentibirs. 
Aspectiis cnim humanitntis cjus sanavit infirmos; 
contemplntio diviiiitalis cjus quarit firmos. El noa- 
dum erant homines qui Deum videreiit in homine , 
nec poterant videre nisi hominem ; nec tamen spem 
suani poiierc debent in homine. Quid ergo fieret? 
Homo hominem viderc polest, homo hominem sequl 
non debet. Dcus sequcndus erat, qui videri non pote- 
rat : homo sequendus iion crat , qui videri poterat. 
Ut ergo cxhiberetur liomini, ct qui ab homine vidcrc- 
tnr, et quem homo seqiicretur, Deus factus cst homo. 
homo, propter quem Dcus factus csi liomo , aliquid 
magnum tecredere dcbes : scd descende, ut ascen- 
das; quia et Deus desccndcndo faclus est homo. Adline- 
rcsce roedicamento tuo , imitarc magisirum lutim , 
agnosce Dominum tuum , amplcctere frairem tuum , 
iniellige Deum tuum. lioc ille tantus et tantiiius, vcr- 
mis, non homo; sed pcr qucm factus cst liomo. !!<« 
ergo ille : quid Joannes , nisi quod de illo Dominus , 
nisi qtiod de illo verax, nisi qiiod dc illo vcritas dicii? 
Si cnim ipsi Joanni debcmus credcre de vcritate , ve* 
ritati non credimus de Joanne? 

3. Ex verbis Joamiis Arianorum caiumnice. Verbum 
siquidem erat in principio , factum non eral. Dicat tesii- 
roonium primo verilati ipsius paniceps veritatis ; ei 
dicat testimonium homiiii Conditor hominis. PriLio 

* Mss. , ut crearet temporales; hanc temporulem^ ut 
ffrctsim-et aUemos. 



^ti77 SERMO 

audiamiis quid Joanncs de Christo , et deinde quid 
Cbristus de Joaiine; priorem audiamus, sed posterio- 
rem intclligamus : prior loquatur qui prius natusest, 
sed conirroetur per eum a quo facius esi. Po$t me , 
inquit, venitf et ante me factus est. Hic jnm , qui cre- 
dant factum ante cxtera per quem facla sunt omnia , 
calomniantur his vcrbis vel pcr hxc vcrba nobis , et 
dicunt, Ecce quia faclus est : Joanncs dicit, Post me 
MRil, ei ante me faclus est. Expone mihi quid sit , ante 
wte faeius est. Yerba illorum dico , et ca discuiicnda 
liropono. Soletis , inquiunt , diccre , qnando aliquid 
tale deChristo dicitur, uteum Palre minorem ostcn- 
glit , quod ad hominem sit referenda senlentia ; ut 
qood in forma Dei esly aequalis sit Palri, quod autem 
semetipsom exinanivit formam servi accipiens^ in si- 
militudinem hominum factus , et habitu inventus ut 
homo , major sit Paler. Quid ergo dicetis ad lioc 
qood Joannes ait , ante me factus est ? Audi quid dica- 
mos : sed prius illud vidc, quod Apostolus uirumquc 
disiinguens , et unum tamea in utroque eumdemquc 
commcndans, non dixit, Formam Dei accipicns. De 
fbrma vcro Dei quid dixit? Cum in forma Dd esset : re- 
spiciens ad illum qui vocalus erat ante illum , in ctijiis 
Evangelio est , In princtpio erat Verbum ; imo respl- 
dens ad illud lumcn , unde ct ille hoc dixit. Neque 
enim dixii Joannes , In principio fecit Deus Verbum : 
qui posset dicere ita , ut dixit Moyses , quia de crea- 
tura facta a Domino Deo loquebalur, /n principio fecit 
Deus cmlum et terram, Cum ergo ille , si hoc scnliret 
quod Ariani seniiunt, possel dicere, In principio fecit 
Deus Verbum; non hoc ait : sed ail, In principio erat 
Yerbum. Quod iu principio cral, f:)cium non erat. Ne- 
qne enim praecessit aliquid de facto Verbo. Omnia 
eniro quac Deiis fecil, Vcrbo fecit : Dixit, etfactasunt; 
mandamt , et creata sunt {Psal. cxLViii , 5). Intcr di« 
centem ui (lat, et qiiod faclum est a dicente , pluri- 
mum dislat : sed si dicens est , Verbum habet ; si 
Yerbnm hal^et, per Verbum fecit; si per Verbiim fecit, 
Verbum non fecit. 

4. Arianorum catfiUatio : sinuliter dictum esse in Ge- 
nen, Terra erat. Quare, inquiunt? Annon audisti et 
de terra , Terra erat invisibilis et incomposila {Gen. i ,, 
I , t)? Si propterea , inquiunt, dicis Verbum factum 
Don esse, quia dictiim est, Verbum erat; ncc terra 
bcta est, quia dictum est , Terra erat. c^eca ct hx- 
retica insania! Attende, si est unde atlendas; audi , 
» est unde audias : ne sonus inaniter aurem porcu- 
ttai , cujus cor veritas non illustrat. Verba ejusdem 
Scriptnrx dictunis sum , quae ibi invenisti cum Icge- 
fcs, et praetermisisti cum litigares. Nempe propicrca 
potas tale aliquid diclum de Verbo Dei , ciim dictiim 
e^t, In principio erat Ker^iim ; qiiale dicium cst de 
lerra, quia dictum cst , Terra erat invisibilis et incom- 
fo»ta. Ego tibi in hoc libro Geneseos superiora verba 
redtaho , quod antequam diceret scriptor Dei fnmu- 
Itia, Terraerat; ut appareret quia facia erat, prius 
dixit , In principio fecit Deus caslum et terranu Ecce 
cgo prius tibi edidi (a) terramfactam ; etfaclam utique 

(«)rorte. 



aClXXX. 1678 

a Deo , sonante Scriptura el in aurcs recusantis ir- 
rumpente , In prindpio fecit Deus ccelum et terram, 
Facia erant bxc ; sed nondum ornata , nondiim de^ 
clarata : lerra nondum disiincla , sed tainen jam fa- 
cla. Ne autem putarcs conlinuo terram factam sic 
fuisse, ut non in ea csset quod ornarctur , siibsecutus 
nit : Facta erat quidcm , quia in principio fecit Deus 
coslum et terram ; terra autemy quam fecit Deus , adhuc 
invisibilis erat et incomposita. Ostcndil tibi qualis erat , 
qujc racia erat ; non quia erat , qnx facta non crat. 
Poterat ergo dicere Joaimcs , In principio fecit Deus 
Verbum, Vcrbum autcm erat ; quomodo , In principio 
fecit Deuf coslum et lerram ; lerra autem erat : ut isie 
esset ordo vcrborum , In principio fecit Deus Ver- 
bum , et Verbum erat apud Deum ; ui iiitelligercmus 
quia hoc Verbum crat apud Deuin , quod Verbum fc- 
cerat Deus. Nunc vero audis , In privcipio eral Ver- 
bum, Quid quxris anleriora fnclus cxlremior? Extre- 
mior enim lu in errore tuo factus es : dc imo loque- 
ris, ct ad ima respicis. Vellem , si de imo loquereris, 
ut sursum cor lenderes , et clamarcs dc profundo ad 
Domiiiuin : rumperet nubes caliginis carnis tua;, ape- 
riret oculos bumililati lux quse venit in humilitaie ; 
videres , In principio erat Verbum , et Verbum erat 
apud Deum^ et Deus erat Verbum ; hoc erat in principio 
apud Deum. Dical el Paulus , Qui cumin forma Dei es- 
set. Quid de humana nativitato dicil Jo.umes? El 
Verbum caro factnm est (Joan. i, 1, 2, 5 , 14). Dicat eC 
Paulus , Semelipsum exinanivity formam sn-vi accipiens 
{Philipp. II , 6 , 7). Quid ergo dicebas de verbis Joan- 
nis Baptistx*? Eadem milii nunc ca repete, nunc ea 
loquere. Qiiid ail Joannes Baptista? Post me venit. 
Agnosco nativitatem. Ille de sterili, ille de virgine. 
Sterilitas conversa est in fecundilatem : virginitai 
mansit post fccunditatcm. 

5. Objectio : Christum dici factum , in quantum Yer'» 
bum est. Chrislus ante Joannem factus , id est ante posi" 
tus ipsi et pralatus. Scd Joannes, inquit , si secundum 
hoc dixisset factum, secundum qiiod ex virgine natus 
esl, non diceret, ante me facius est; quia ex virgine 
post illuni faclus erat. Ergo , ante me fnctus est , quid 
est, nisi quia in principio Verbum factuni erat? Sic 
enim ante Joannem erat ; nam ex virgine post Joan* 
nem erat. Accipe, cl si non rixaris, advcrle. Aliquan- 
tum enim forte subobscurum est quod >is iutelligere, 
ut rixando tibi augeas fumum , quo impediaris ab in- 
telleclu. Scriplurnm illam primo intuere , quae le do- 
cct ut docilis fias. Esto mansuetus ad audiendum v^- 
6ttw, ut intelligas {EccH. v, 13). Palcreergo paiilisper : 
forie inveniemus quomodo diclum sit , ante me factus 
est ; dum lamen non inlelligamus factum Verbuin per 
quod facta sunt omnia. Quomodo, in<]uit? Si pntcro , 
dicam : si dicere non polero, non tamen non est qaod 
dicat qui diccrc potuerit. Credo autem et spero, quod 
illius mnjestas Unigeniti, qui cnm essel Verbum, in- 
fans factus est, npciict infnntiam lingux mex , ei fa- 
ciet in ore parluin, qui fecit iii corde concepiuni. 
Ecce dicam ut pctcro : intelligeui potes;ct quod non 
poteris intclligere, noii reprebendere, quasi jam nia- 



4579 S. AUCUSTINI 

gnussis; sed differ, ulcrescere merearis. Cerie hoc le 
TOOvel , quoraodo diclum sit , Qui post me venH , ante 
me faclus est, Moveal plane ul quaDrenlcm , non ul 
rixnnlem. Cerle el ego quxro lecum : simul invenie- 
nius , si simul quaeramus ; ambo accipiemus , si ambo 
peiamus ; ulrique noslrum aperielur , si ambo pulse- 
nuis. Post me vemt , inquit : agnosce nativitatcm ex 
virginc Maria. Anle me factus est : quid est, ante me 
factns esl ? Inlellige , antepositus est mihi. llle qui 
posl me venil , facius esl aiile me. Quomodo si doo 
ambulent in itinere , el unus sit tardior , aller velo- 
cinr, el prrecedat lardior aliqiiantum , post paululum 
autcm sequatur velocior ; respicit lardior prxccdens 
velociorcm scquenlem , el dicit , Post mc venit. El 
ecce accclerante illo, ct propinquantc , et adhacrenle , 
et iranseunle, videt ille anteriorem, quem respicicbal 
posteriorem : cerle si celeritatem cjus expavescat 
ciuoflam modo ct admirelnr, nonno polerunt essc ista 
vcrba ejus : Ecce homo pobt mc eral , el ante me fa- 
cuis cst? Quid cst hoc, qui post me eral, ante nie fa- 
cius csl? Qui ambulabal post mc, celcrltate cjus fa- 
rtum est ul esset anie mc. Nam si ubicumquelegeris, 
^actus est , non intelligis nisi formatum esse qui non 
erat; et Dominum Deum diclurus es faclum , de quo 
diclum esf, Factusest mihi Dominus in refuglum {Psal, 
xcin , 22). Factus est Dominus adjutor (Psal, xxix , 
il) ; et, Factus est mihi in salutem (Psal, cxvii, 14). 
Quotics lactus? Et ipse fecit omnia. Ergo inlellige 
mccum verba. Neque enim Ucuil idem Joannes et il- 
lud quod Verbum crat ; ne ibi putarcs signincasse 
Verbum, quando dixit , ante me factus est : ul noveris 
ad lioc peninere ante me factus est, quia prjcccssil mc, 
quia gloriOcatus est ampliusme, quia cum me in- 
lendercnt homines pracursorem , agnoverunl Domi- 
num, quem nascendo prxcesseram, quem obsequendo 
nunliaveram; spesque eorum , concursus eorum in 
Dominum faciusest; glorificalus est ille lanquam Fi- 
lius Dei , anle me factus, secunduin id quod Aposto- 
lus ait , Propterea Deus exaltavit eum , el donavit ilU 
nomen quod est super omne nomen , ut in nomine Jesu 
omne genu fleclatur, ccelestium^ lerrestrium, et infemo- 
rum (Philipp. ii, 9c< iO). Gloria ergo cjus non esse 
coepit , sed innotuit. Factus est ante Joannem , quia 
prxcessit honorc Joannem. 

6. Datce interpretationi consonare verba Joannis 

subsequentia. Sed vide utrum merilo. Intcrroga ipsum 

Joannem : llle qui post te venit, quare anle le factus 

csl?Qni lesequebaiur, quare tibi prxlatus cst?Se(|ui- 

lur, Quia prior me eraL lloc est, In principio erat 

Verbum. Ergo merilo nnte me factus est, quia prior 

me erat PriorJoanne, prior Abraliam, prior quara 

Adain , prior quam coelum cl lerra , prior quam An- 

gcli , Scdcs, Dominationes, Principatus et PolesUtcs. 

Quarc prior? Quia omnia per ipsum facta sunt, Agno- 

fccat scmis bumiliiaiera suam : ostendal Dominus 

majcsiatciii suain. Dicat idem Joannes, Non $um di- 

gnus corrigiam calceamenti ejus solvere, Mullnra se 

humiliarel, si diceret, Diguus sura.Quid enim si dice- 

retdignura ? mimquid sedcre in judicio ad dexteram 



EPISCOP! 



iG80 



Palris? nuraquid ventre ad judicandos vivos et mor- 
tuos? Quid si diccret dignum solvcre corrigiam cal- 
ceamenti? Mngna humiliias, si boc est dignus amicus 
sponsi. Dicturus enim erat amicum sc essc sponsi : et 
nc in illa amicilia (rqualiias forle ab aliquo impru- 
denle intcHigcrclur; dicit se amicum propter amorem, 
dejicil se ad vcsiigia propler tiinorem. El paruiii est 
quod se ad vestigia deponil; nec dignum se dicil 
solvere corrigiam calceamenli. Humilis profecto, si 
diguum solvere ; sed quia nec dignura se dicit solvere, 
dignus qui exaliarelur ab humililaie. Dicat etiam 
aperlius , dicat dislinclius , qiiid est , Post me venit , 
ante me factus est. Dixil enim et causam , quia prior 
me erat, Quoniam, In principio erat Verbum ; el, Cum 
in forma Dei esset , non rapinam arbitratus est esse 
wqualis Deo, lUum oportct crescerc , me autem minm 
(Joan. III, 50). Oportebal ut cresccret qui ptistcrior 
venit, et minuerctur qui anterior veitil. Si crovit qui 
posterior venit, nnte ipsum factus cst crescendo. 
lllum, inquit, oportet crescere^ me autem minui* Hoc 
est, ante mc factus est, Et quomodo crcvit Chrislus» 
minulus est Joannes? Prxcessit aelaie Joannes Domi- 
num iii nativitate humaiia ; crcverunt ambo annis ac- 
cedcnlibus, statura carnis, et pcrveiierunt ad certuin 
modum sicut homines. Sed Joannes hoino , Chri^tus 
Deus et homo (a), In divinitate si iiitelligainus quia 
crevit Christus , absurdi sumus , et nimis erramus. 
Crescil enim aliquid , ut proGciat. Deus quo crcscat 
Don habet : si eiiira habct quo crescat , niinor erat 
antequam cresceret. Redeamus ad furmara carnis. 
Ipsa cura Joanne crevit, non illo minuto crcvit. Refer 
ramus ci^o fortassis ad gluriam ; et iiile^ligamus, 
Itlum oportet crescere, me autem minui^ sccundiim hoc 
dictum, quod posl me venit, et ante me fucius esl. 
Joannes enim persunani suslineb.it honiiiiis, ct lo<|ue- 
balur ex typo generis huinani , ad quod salvandum 
venerat Chrislus. Dixeramus aulam , fratrcs, humilis 
Deus TCiiit ad superbum homiiiem. Agnoscat hoino 
se hominem, appareat Deus homiui. Eieiiim si idco 
venit Christus , ut humiliaretur homo , et ex huraili- 
tate cresceret homo; oporlebat ut gloria jain cessaret 
horainis, et corainendaretur gloria Dei : ut spes horai- 
nis esset in gloria Dei , non in gloria sua , diccnte 
Apostolo, Qui gloriatur^ in Domino glor etur [\ Ccr. 
I, 51). Recte crgo dicitur homini , Qnid habes quod 
non acccpisii ? Si autcm accepisti , quid glcriaiis, quaA 
non acceperis (Id. iv, 7)? Huiic typum humilitalis 
humanx Joannes oslendens, quia quantum proAciebat 
opinio et fama Christi , non staiura Chrisii, iion ma- 
jeslas Christi, non sapientia, non Verbiim Dei ; sed 
faina illa, quse coepit a niinimo, et jam tcnet orbem 
terrarum : gloria Chrisli, non gluria bomiiiis, nt ngiia 
scal homo hurailitatem suara , iinpertiai Deus divini- 
tatera suara. Elenira gloria Dei, fratres, gloria nostra 
est. Quautura dulcius glorilicatur Deus, tantum nobis 

(a) Sermonis series Interrupia crat tnnsiosiUs bunc iu 
locum quadraginta fere vcrsibus , auos in jifopria sede re- 
peries inira , n. 7, proxhnc ad illud, t Fvvnus et nos /lii- 
quando% » etc 



1381 



SEUMO CCCLXXX. 



mi 



prodesl. Non enim altior erit Deiis, qnia honornmils 
illom : hamiliemus nos, et exaltanius illum. Sci iptum 
est enim , Exaltabo te , Domne (Psal. xxix , 2). Quid 
est, Exaliabo te? In terra erat, et ciiin in cojIo po- 
soisli? Ei homo exallat Deum ? Quid est, Exaltabo te ? 
Altum te confitebor. Conflteaiur ergo se homo homi- 
nem ; decrescat prius , ut crcscat. Dicat Joannes 
decreseendo ad humilitatem, non se esse dignum, qui 
iolTat corrigiam calceamenti , et intelligat se partici- 
intKlo illuminatum (ieri. 

7. Joannet Baptista non erat lumen , comparatione 
Obrislt veri tuminis. Lumen tamen Joannes partidpa- 
tiaae gapientia:. Hoc enim Joannes evangelista dixit de 
mo : Non erat ille lumen. Injuriam forte fecit Joanni , 
qoia ait, Non erat ille lumen; cum Apostoh's dictum 
slt a Domino, Vos estis lumen mundi ? Prxiiilenint se 
Apostoli Joanni?Non faciunt, ne mendaccro ipsum 
Dominum judicent, qui dixit, In natis mulierum nemo 
extmrexil major Joanne Baptista {Mallh. xi , 11). Non 
oliqoe major statura corporis , sed gratia participatae 
sapientiae, gratia participat.T. salulis. Quid sibi ergo 
Tolt, Non erai Hle lumen, sed ut testimonium perhibe- 
fH de /miime .' Quare hocdixit? Novi, inquit, quid 
dicam , testimonium perhibere de luminc. Eral enim 
loroen verum dislinctum a Joanne, ne prorsus non 
lumen Joannes, sed ut in comparatione hujus luminis 
«fictom intelligatur, Non erat iUe lumen; secundum 
qood dixit , quia Erat lumen verum, Quomodo discer- 
nts hoc verum ? Quod itluminatf inquit, omnem /lomi- 
uem venientem in hunc mundum. Si omncm hominein, 
crgo et Joannem. Sed ut non videamur nos colligerc 
ex verbis quod non est dictum, quanivis conscquentcr 
intelligendum, ipse Joannes dicat : Nos omnes de ple- 
mludine ejus accepimus {Joan. i, 8, 9, 16). Eratcrgo 
lomen verum. Joannes lumen illumiiiatum , Christus 
lomen illuminans. Nam ut novcris quia lumen crat 
Xoannes, jnm perliibeat ct illi Dominus testimonium. 
Ferhibuit ipse testimonium Domino suo, tcstimonium 
Yeritatis de Domino suo, quod habchat a Doniino suo. 
Acceperat enim a Domino suo, ut dlcerct de Domino 
soo : ut autem ille diccret de scrvo suo , non accepe- 
rat a servo suo : et in se Christus dc Joanne , et in 
loanne Christus de se. Ipsa ergo vcritas perhibeat 
lestimonium , audiamus quia lumen *est Joannes. Ju- 
dxis dicitur de Joanne , IKe erat lucerna ardens ei 
buens (Id. y, 55). Et ulique lucerna lumen est, non 
sicot dies , sed tamen lumen est. Ergo iucerna accen- 
ditor ot luccat, et Joannes illuminatus est iit loque- 
retor. Si ergo Joannes illuminatus est ut loqucretur , 
agnoscat se lucema, ne superbias vento exsiinguatur. 
Sed forte lomen discipuli, el lucerna Joannes ? Domi' 
nos enim de Joanne ait , lUe erat tucerna ardens , el 
buens : de discipolis autem , Vos estis tumen mundi. 
Disci|NiIos suos praetulit Joanni ? Numquid et fideles illi 
qoos alloquitur Paulus, prxponendi sunl Joanni, qui- 
bvB ait , Fuislis enim atiquando lenebrce , ntinc autem 
hx fR Domino (Ephes. v, 8)? Lux ergo Apostoli , et 
hu fideles ex peccatoribus justificati , ex infidelibus 
lideles focti : tamen lacerna non sont dicti discipuli. 



Attcnde, fortc dicli , et non alio loco, sed ibi : ut 

ostenderet qucmadmoduin eos dixerit lomen; quia 

non lumcn verum , qiiod illuminai omnem liominem 

venientem in liunc mundum ; sequere verba Evangclii : 

Yos estis tumen mundi. Non potest civitas abscondi 

supra montem constiiuta. Scd de civilate dixit, non de 

iumine ? Sequcrc adhuc : Neque accendunt tncernam , 

et ponunt eam sub modio. Talc lurncn estis, quale 

Joanncs : lucerna illuminata. Tanquam cujus vox, vel 

quorum vox prxccsserat , Tu iUuminabis tucernam 

meamt Domine; Deus meus, iltumina tenebras meas 

(Psat, xvn, 29). Quas tenebras in Apostolis? Fuimus 

et nos atiquando , ctc. (a), quomodo illius reprobi ct 

blasphemi, Qui prius fui btasphemus , et persecutoi\ et 

injuriosus. Ecce tenebrae , accendatur lucern.i : Sed 

misericordiam consecutus sum (I Tim, i, 13). Et ul no- 

veris de ipsis dictum , Neque accendunt tucernam , et 

ponunt eam sub modio , sed super candelabrumf ut /ti- 

ceat ommbus , qui in domo sunt ; statim sequitur , Sic 

luceat lumen vestrum coram iiominibus^ ut videant bona 

opera vestra : sed in humilitate, quia hominem oportet 

minui. Quomodo aulem Deum crescere ? Et gtorificent 

Patrem vestrum, qui in ccetis est (Mattli. v, 14-16). 

Glorificatur Pater, glorificalur Filius : quia Pater glo- 

rificat Filium , et Filius glorificat Patrem. Agnoscat 

se ergo homo humilein, agnoscat excelsum Deum 

propter se humiliatum , ul homo, qui humilialus erat 

in confessione peccati, exaltetur in adeptione justitite. 

Hxc duo ; Dominus ct Joannes, humilitas et claritas : 

Deus humilis in claritate , homo humilis in infirmi* 

tate ; Deus humilis propler homincm , homo hiimilis 

propter hominem. Dcus cnim humilis ut prodcsset 

homini, homo humilis ut non obsit sibi. 

8. Passionis ei nativitatis differentia. Chrislus crescU , 
Joannes minuilur. Agnoscamus crgo hxc duo ct in 
ipsa differentia pas^ionum. Lcgimus Joannem passiim 
martyrium pro veriiatc : numquid pro Chrislo? Non 
proClirislo, si non vcritas Christus. Non omnino pro 
ipsius nomine, sed lamcn pro ipsa vcriialc. Ncquc 
enim ideo dccollaius est Joannes , quia confessus esi 
Christum. Sed monebat temperantiam , moncbat ju- 
stitiam : dicebat , Non tibi ticet liabere uxorem frutris 
tui (Marc. vi, 18). Lex enim quoe hoc jussemt, dc 
illis jusserat qui morerentur sine liberis, ut accipe- 
reiil fralres uxores fiatrum suorum , ct rcsuscitarent 
scmen fralribussuis. Ubi ista oausa non erat, nihil nisi 
libido erat. llanc libidincm Joannes arguebal , caslus 
incesium : quia et illiid quod figurabat, tale csl, Ittum 
oportet crescere^ me autem minui (Joan. iii, 50). Praj- 
ceptum jam fuerat , ut si quis sine semine morerctur, 
qui magis propinquus esset, accipcret uxorem ejust 
et suscilaret semcn fratri suo. Utquid enim boc Deus 
proeceperat , nisi ul eo modo significaretur scmeii 
suscitandum fralris ad fratris nomen? IIoc enim pras- 
ceptum eral, ul qui inde nascereiur, nomen habeiet 

(a) Deest nonnihil, quo superiora nectebantur cum sub- 
sequenlibus verbis, quae antehac locum superius designa- 
lum occupaverant, atque eonim loco in aliis editis et nja- 
nuscriptis libris mseria hic erat prima pars scrinouis t%. 



1685 



S. AUGUSTINi EPISCOFI 



defuncll. Defunctus est Cbrislus » acceperunl conju- 
gem ejus Apostuli Ecclesiain. Quos de illagenuerunt, 
non Paulianos, aui Petrianos , sed Christianos nomi- 
nnvcruDl. Loquanlur ergo hxc duo ambse passiones : 
lllum oportet crescere , me autem minui. Ille crevil in 
ligno, hic est iliminutus in ferro. Locutse sunt et pas- 
siones boc mysterium , ioquanlur et dies. Nascitur 
Ciiristus, et augentur ; nascilur Joannes, et minuun- 
tur. Minuatur ergo honor bomiiiis, augcatur ho- 
nor Dei; ut bonor hominis inveniatur in honore 
Dei. 

SERMO CCCLXXXI * (a). 

De Nalali apostobnim Petri et Pauli (6). 

Pclri et Pauli apostolorum dies , in quo triumpba- 
lem coronam , devicto diabolo, meruerunt , quantum 
fldcs Romana testalur, hodiernus est. Quibus so- 
lemnis feslivilas exhibetur, solemnis etiaro sermo 
reddatur. Laudcs audrant a nobis, preces fundant pro 
nobis. Sicut tradiiione patrum cognitum memoria re - 
linctur, non uno die passi sunt per coeli spalia decur- 
renle. NalaMtio ergo Petri passus est Pnulus, non 
quo ex utero matris iii nuroerum fusus est hominiim» 
scd quo ex viuculo carnis in Iiiceni natus est Ange- 
lorum ; ac per Iioc ita singuli dics daii sunt duobus , 
ut nunc unus celcbrctur ambobus. Magnum hoc mihi 
sigDum videlur esse concordix : coapostolo suo no- 
vissimus primo , qui ad eumdem dicm vocatus adve- 
nit, ad cuindem diem coron:itus occurrit. Eleclus est' 
illc anlc Doinini passioncm , iste post ascensionero. 
Ordine lemporis inipares, a^lerDitale felicitalis sequa- 
les : ille ex piscalore , iste ex persecutore. In illo in- 
firma mundi elccla sunl , ut confundantur fortia 
( I Cor. 1 , 27) : iu isto abuiidavit pcccatum, ut su« 
perabundarcl gralia { Roni. v, 20). In utroque ma- 
giia Dei gratia atque ejus gloria claruit , qui eorum 
fccit mcriia , non invenii. Qnid enim aliud deroon- 
strare dignatusest, qui ad regnum priino vocare vo- 
luit piscalores , postea vocaturus impcratorcs, nisi ut 
qui gloriatury in Domino glorielur ( I Cor, i , 31 ) ? Naro 
utique nobilium , doctorum , potentum non salutem 
contcmpsit , quibus ignobiles , imperilos infirmosque 
prxposuit. Sed nisi prius eligeretur vilitas infirniorum, 
non sanaretur inflatio siiperborum. Si prius a Cbristo 
divites Tocarenlur, puUtrent ct dicerent non in se 
rlectam nisi opulcntiam , facundiam , eloquentisedo- 
ctrinam, scientiae splendorem, nobilitatem, generosi- 
kitem , .tranquillitalem , regalem potestatem; atque 
ita temporalibus ct sa;ciilaribus felicilatibus tumidi , 
lanquam ipsi prius Chrislo conferrent quod esscnt , , 
ut cis ille viderelur reddere, non donarc, quod futuri 
( ssenlgratiaDei, iicciiitelligcrent, nectenerent. Quanio 
trgo iiunc melius , quanto ordinaiius , prius erexit de 
terra inopem , et de stercore exaltavit pauperem, ut col- 
tocarel eum cum potentibus popuU sui(PsaL cxn,7,8); ut 

Rmendalus ad cl. d. r. rm. t. vtt. et ad vign. 



(a\ Alias, ipter vigneriauos 6. 



, , Auffustini nomen inveterihns Lectlonartfs pnefert, 
Dcquc stuus ab ipso omnino tlienus vkietur. 



munus intelligentise atque doclrinxnonsolum ex Deo 
esset, sed etiamutex Deoesseappareret?Curo quanti 
iiaque Ixtitia etquantaDeigloria contuemurab animo 
piscatoriscontemniopes imperaioris? fundi precesim- 
peratoris ad Memoriaro piscaioris ? ut nec ille ex eo 
quod non habuit , jaceret ; nec iste e\ eo quod ba- 
buit, superbiret. Jarovero illud quod Pauluro ex per- 
secutore suo prxdicatorcro suum Chrislus operatiis 
est , quid valeat ad salulem boininum , ne quisquara 
magnarum sibi conscius iniquitatum de misericordia 
Dei debeat despcrare , ipse potius apostolus eloqua- 
tur. Htimantfs, inquit, sermo et omni acceptione dignus^ 
quia Chri$tu$ Jesus venit in hunc mundum peccatarei 
$alvot facere, quorum primusego $um, Sed ideo mise^ 
ricordiam consecutus sum , ut in me primo ostenderet 
Christus Jesus omnetn longanimitatem^ad informationens 
eorum qui credituri sunt Uli in vitam eetemam ( I 7tm. 
1, 15, 16). Quisenim sub manu omnipotentis medici 
de saiute desperet tanto informatus exeroplo , codsi- 
derans evangelizantem lidero quaro aliquando vasta- 
bat , non solum evasisse poenaro perseculoris , yerum 
etiam coronam meruisse doctoris, et cujus sanguinem 
in ojiis membris cupiebat s^eviendo fundcre , pro ejua 
nomine suum sanguiiiem credendo fudisse? Ilabet 
ergo Roma caput gentium , duo luroina gentium ab 
illo accensa , qui illuminat omnem hominero venien- 
tero in bunc mundum : unum, in quo Deus abjcctam 
exallavit buinilitatem; alteruro , in quo damnandam 
sanavii iniquilaiero. In illo discamus non superbire ; 
in isto, non desperarc. Quain breviter magna nobis 
exempla prsemissa sunl , qiiam s^ilubria ; qux semper 
commemoremus , et in eorum laude lumen verum 
magnificemus. Nemo ergo se de hujus sxculi celsitu- 
dine extollat : Pelrus piscator fuit. Nemo im'quitalem 
propriam cogilande miscricordiam Dei defugiat: Pau- 
lus persecutor fiiit. Ille dicit , Factus est Dominusre- 
fugium pauperum (Psal, ix , 40) : iste dicit, Doceam 
iniquos vias tuas , et impii ad te convertentur (PsaL l ^ 
15). 

SERMO CCCLXXXII ' (a). 

De sancio stephano (b). 

CAPUT PRIMUM.— 1 . Pr(Bceptum de diliaendis inimi> 
cis. Jesus filius Nave in eremo pugnabat, et Moyses ora- 
bnt : non qtiidem ainbo pu^nabant, et ambo orabant ; 
sed unus pugnabat , et alius orabat. Merito qui pu- 
cnabal, iion deticiebat; quia altcr orando vincebal. 
Iln ot cgo loqiii quidem videor , sed aliis oranlibus 
loquor , ut prccibiis eorum contingat mibi quod Do- 
miiius nit, Aperi os /utim, et ego adimpUbo illud (Psal, 
Lxxx, II). Si ille ab uno tantum orante juvabalur, 

* Emendalus ad duos c. b. et duos n. ad d. gr. r. v. et ad 
Am. Er. Par. Ix>v. 

(a) Alias, de Sanctis 4. 

(b) Speciem cemonis prse se ^en hicsermo.lstud In exor- 
dio, t Loquendo jam noa timebit cor meum, > etc-, nec ad 
superiora , nec ad inferiora conaectilur. Paulo post quod 
legitur, t Hic adverlat vestra saaclitas, » usque, c percepe- 
runt mercedem suam^ » lolum boc vindiagus esse dicit in- 
doclae maaus assumeatum. Nohis , iraeter alia quaedam, 
venit in suspicionem etiam Hlud in num.3, < Diacouus erat, 
t Evaogelia le^ebat, » etc. Quippe Evaogelia scripta aote 
Stcpbani passionem non exsuterunt. simile quidpiam di- 
cium est supra in sermone 519, n. 3, sed ibi fadlius excu- 
satur, nec sufBcit ut semio caeteroqui probut repudieuir. 



IMS 



SERMO CCCLXX]U1. 



im 



ti noD saperalMitttr; qaanlo magis ego, pro quo non 
BDUS, sed multi rogant Deum mecum? Loquendo jam 
iion timebit cor meum , quia iaudem Domim loqueiur 
oa nmcfn (PsaL cxlit , 21). Dominiis nosier Jesus 
Cbristus, fratres, iubet nobis aliquid, et promiitit 
iiobts aliquid. Q:iod jubet , hic est : qiiod promiliit 
alibi esl. Quod jubet, (initur, quia temporale esi: 
qnod promitlit, noii fiiiilur, quia xternOm cst. Qiiod 
jubet, opus est : quod proiiiittii, merces est. Hic ad- 
Yertal vestra SancUfas . qiianta est ejus misericordia 
erga nos , ut laborem liic posuerit ciim fliie . nierce- 
dem in cceio sine fiiie. El ideo debemiis prius hic 
Inborare, et postea in coelo mercedem sumcre, quam 
liic merGcdem vel- accipcre, el postca laborare. De 
qoibusdam enim dicit : Amen dico vobis , perceperunt 
wureedem suam (Matth, vi , 2). Sed forte avidiis es 
mI mercedcm , et piger ad laborem. Qua Tronte po- 
•lulas quod promisit Deus , si non facis quod jussil 
lleiis ? Priiis audi moniiloncs , ct sic exige repromis- 
ftiones. Prius, inqiiam , audi jiibcnlem , ct tunc exige 
polliceiilem. Jubet enim nobis , et dicit : Diligite im* 
ndcos vestroSf bene facite his qui vos oderunt ; et orate 
pro persequenlibus et caluntniantibus vos, Audisti opus, 
exspecta mercedem : Vt sitis , inquit , /S/ft Patris ve- 
siri , qui in ccelis esi; qui solem suum oriri facit super 
bofws ei malos , et pluil super justos et injustos (Jd» 

CAPUT IL — 2. Christi exemplum orantis pro suis 
inlerfecioribus. Christus orat pro nobis , orat in nobis^ 
eS oraiur a nobis. Altende ipsum Dominum qui hoc 
jussit. qiii 1 fecerit. Nonnc post laiila qiia: in euin 
comniiserunt impii JudcTi , (|ui rolribuebanl ei iiiaia 
probonis, pendens iii cruce nil : Pater^ ignosce illis, 
quia nesciuni quid faciunt ? Omvit in humine , qui 
exaudivit cum Patre. Naiu el modo orat pro nobis, 
orat in nobis , et oratiir a nobis (a), Ut sacerdos 
noster orat pro nobis, ut capiil nostrum orat in nobis, 
11 Deus noster oratur a nobis. Quando ergo in cruce 
pendens orabat, videbat el prxvidebat omnes iiiiini- 
cos ; sed multos ex illis fiUuros amicos prxvidebai, 
et ideo oinnibus veniam poslulahat. llli sxHiebant, 
et ille orabat. Illi dicebanl Pilalo , Crucifige (Luc. 
xxHi, S4, t2f); iile clamabal, Pater^ ignosce. lii aspcris 
clavis peiidebal : scd lenilatcin non ainiilebat. Illis 
iam petclKil veniain , a quibus tanlain accipiebat in- 
juriam. Illi s.Tviebanl, illi circumiatrabaiit , ilii in- 
sultando caput agilabant, quod sanum non habebant; 
quia capiit quod est Chrisliis, non habebant, el quasi 
in uno sunimo medico in medio constiluio phrene- 
tici circumqiiaque sxviebant : peiidcbat il!e, ct sana- 
l»at. Paier , iiiquit , ignosce illis. Altendiie , fratres. 
Magua pietas. Pendebat , el tamcn pelebat ^ £l non 
doscetHlebat , qiiia de sanguine suo niedicamentum 
l^ireiieticis faciebat. Denique , post resurrcclionem 
sanavii quos pendens insanissimos loleravii : el san- 
guincm quem fuderunt s^vientes biberunl, crcdcnies ; 
et facti sunt sequeiites, qui eranl persequentes. Ecce 
qnare venil Cbristus , non perdere qiiod invenerat, 
sed quacrere ei salvare quod perieral (Id, xix , iO) ; 
4it diligendo sxvientes inimicos, faceret credentes 
amicos. 

CAPUT in. — 3. Exemplum Stephani orantis pro 
tapidaloribus, Sed ne multum a le longe dicas imitari 
Domiiium tuum , qui pro te passns esl , rcliiiquens 
tibi exemplum ut sequaris vesligia ejus (I Petr. ii, 
91), aitende Siephanum conservum tuuin. Iloino erat, 
sicut et tu : de massa peccati creatus, sicut el tu : eo 

Sretio redemptus , quo et tu. Diaconus eral , Evange- 
• legebai, quae lcgis vcl audis et tu. Ibi inveiiit 
scripium, Diligile inimicos vestros (Matth. v, 44). 
IKdicit legendo , perfecit implendo. Qui cum a Ju- 
daris saxorum grandinc cxderetur , non solum non 
corominabatur, sed insuper lapidatoribus suis vcniain 
firecabaiur. Positis enim genibus orabal, dicens : Do- 

* Aliqnoi Msa., et iamen impendebat, 
(a> Enarr. in Psal. 85, n. 1. 



mine^ ne slaiuas iliis hoc peccaium (Act, vii, 59). Illi 
lapidabant, ct illeorabat. illi eum furorepersequelian- 
lur; ille pacatus Christum sequcbatur. Illi malitia 
cticabantur ; ille aperto copIo viso Dci Filio sapienlia 
illustrabatur. Illi lapides mitlebanl; ille oraiioncs pra»- 
mitlebal : tanquam diccns : Domine , si islos inodo 
occideris inimicos, quos posica facies amicos ? 

^ CAPUT IV. — i. Sauto Stephani oratione graiia 
et salus impetrata, Dcnique, fratres, iit novcrilis quan- 
tuin valuerit oralio sancii niartyris Slephani , lecur* 
riie iiubisciim ad illum adolescentom iioiniiie Saulum : 
qui, cum sanclus Stcphaniis lapidarctnr, omiiium 
vesiimenta servabat , cl tanquam manibus omniuiu 
lapidabat (Aci, vit^. El poslea , sicul nostis, accepii 
epistolas a principibus sacerdolum , ut quoscumque 
invenisset Christianos viros ac mulieres, vinclos ad- 
duccret in Jcrusalem , torqueiidos et piinicndos. Ilic 
cum iret in via , subito circumfulsit enm lumen de 
coeio, et cecidit in terram, el audivit vocem de coelo, 
dicenlem sibi : Snule , Saule , quid me persequeris ? 
El ille : Tu quis es, Dondne? Et Dominus ad illuin r 
Ego sum^ inquii, Jesus Nazarenus, qnem tupersequeris. 
Durum est iibi conlra stimulum calcitrare : qiiia noii 
slimulum, sed pcdes quibus calcilras, vuIneralHs. 
Quid mihi et libi ? Quare me persequeris ? Qiiare ic 
crigis contra me malo tuo , et te non potius biiniili.is 

^ bono tuo ? Sed conira tanla mala qux committis in 
me , olim quidem debui perdcrc te , sed Stcphaniis 
scrvus meus oravit pro te. Eiisusesl sxviens, ereclns 
est credens : clisus est lupus, erecius est agnus : eli- 
siis est perseculor , erectiis est pracdicalor. Dicani 
pianius , dicain apertius : elisus esl (ilius pcrditioius, 
erectus est vas eleclionis : elisus esl Sauliis , erccius 
est Paulus (Id, ix). Nam si martyr Stcphanus noii 
sic orasset , Ecclesia Pauliim hodie non haberet. Sed 
idco de terra erectiis est Paulus, quia in terra inclina- 
lus exaudilus cst Slcphaiius. 

CAPUT V. — 5. Mala ^ecari inimicis quam iniquum, 
Eccequare Doniiniis dicil , Diitgite inimicos veslros: 
quia diligendo inimicum , facis ainicum. Sed conlra 
tanta et talia bxc, tu quis cs qui non diligis? Figis 
genu, collidis fronlem in lcrram, et dicis : si ino- 
riatiir inimicus meus ! Deiis , si quid a te promerui, 
occide inimicum meum. Et utique lu qui oras ut 
homo moriaiur , nialus oras conira malum , ct facti 
estis duo mali : ille male agcndo , tu malc orando. 
Tu malus orando incipis esse quaiido dicis , Deus, 
occide malum. Uespondct tibi ipse : Quein vestrum ? 
Te malum , an luum iiiiinicum ? Advertat Sanclitns 
vestra. Judex homo per se ipsum reum non occidit, 
sed jubet , el spiculator occidil. Judex dicit, Occide : 
et torlor occidil. El tu quando dieis, Occide iiiimicum 
meum , te facis judicem , et Deum qii.iiris esse lorto- 
rem (a), Respondel tibi Deus : Non ero prorsus , non 
ero peccatoris tortor , sed liberator; quia nolo mor- 
iem peccaloris^ sed ut convertatur^ et vivai (Ezech, 
xxxui , il). Nam si voluntaiem tuani haberem, le 
prius occiderem , antequam invitatus venires. Nonne 
me blasphemasli ? Noiine me in tuis malis opcribus 
irriiasli? Nonne noinen mcum de terra deiere vo- 
luisti? Nonne me in pnccepiis vel in servis meis 
coniempsisii? Si tunc te occidissem inimicum , qucin 
modo facerem amiciim ? Quid ergo male orando doces 
me , quod non feci in te? Imo ego, dicil tibi Deus, 
doceam te ut imiieris me. In cruce pcndens dixi, 
Pater , ignosce illis , qtiia nesciuni quid faciunt, Docui 
hoc miiitcs mcos, docui hoc martyres meos. Prius 
esto et tu martyr meiis , ttro meus , adversus diabo- 
lum : aliler invicle nullo inodo pugnabis , nisi pro 
tuis iniinicis oravcris. Qiiod nobis pncstarc.digne- 
tur, clc. 



(o) Enarr. io r^l. 35, n. 9« 



SERMOCCCLXXXllI- (a). 
in die anniversaria ordinalioiiis episcopahs (b), 
CAPUT PRIMUM.— i. EpiicopaUonusquomodoge' 
rat, ucutn inquirendum ducit, Dic quidem omni. cl omni 
liora , curaque omnino conlinua , dileciissimi , cogi- 
lare debel episcopus, quanlae dispensalionis sarcinam 
geral , qualem de illa rationem Domino suo reddal. 
Verumlaroen cum dics anniversarius noslrae ordina- 
lionis exorilur , lunc maxime onus hujus ofGcii lan- 
quam lunc primum imponalur , allendilur. Inlerest 
aulem quod eo die , quo id prius susoepimus, lanlnm 
quemadmodum gerendum esset cogilavimus : al vero 
consequenlibus diebus , praecipucque illo , quo ejus 
solemnius agilur, non solum fulura ejus, qucm- 
admodwn dcinceps geri dcbeanl , cauu praevisione 
consuliraus ; vcrum eiiam praeleriia , quemadraodum 
gcsta sint » solliciia rccordatione rccoKmus : ut nos- 
nictipsos in benefaclis imilcrour , ct si qua culpanda 
transierunl , ne rcpeuniur curcmus , ul ignoscamur 
oremus; et accusalionem diaboli, ubi possumus, recte 
agcndi seduliutc fugiamus ; ubi autcranon possumus, 
conOtendi picUte vincamus. Sicut enim fulura pec- 
cau , negligendo justitiam , commiilunlur ; ila pra- 
icrita , injustiliam dcfendcndo , Ormantur. Sicut ergo 
ne fiant prospicit charilas, iU facu delet humilius : 
nt qu3B jam non possunt recie agendo non admilti, 
possinl sallcm non superbiendo dimilti. Didicimus 
quippe diccre Palri nostro , qui cst in coelis , Dimitte 
nobis debila no$lra , sicui et nos dimiltimus debitoribus 
nostri$. (Matth, vi, li). Quod ul veraciter dicere pos- 
BJmus, eliam inimicos noslros oporlel uUque diliga- 
nius : quos lamen habcrc , nisi cogente justitia , non 
debcmus. Nam si homiiics iiobis pro nostris malis 
nicrijis inimici sunt , non curandum esl ul eis debiU 
dimi4Umus, sed limendum potius nc reddamus. Quo- 
niam si nos merilo noslne iniquitatis oderunt , nos 
eorum , non ipsi noslri sunt debiiores. 

CAPUT 11. — 2. Debiloribus suis ignoscit. Dic crga 
ibio solcmni episcopalus mei , prius paucis alloquar 
debilores meos, qui mihi nesciciites apud Dcum suf- 
fraganlur, dum faciunt debiu qua demitlam, ut et 
mca mihi debila dimilti promcrcar. Vobis iuque dico 
fclve prffsentibns, sive absentibus, qnibus iniinicus 
erOcior verum praedicans , quibus consulcndo videor 
onerosus, quorum requireiis utililalcm cogor ofTcn- 
dere volunUlcm : Nolite esse sicut equus et mulus, non 
habentes intellectum {Psal. xxxi, 9). Nam el haec ju- 
menla eos maximc calce morsuque appetunt, a qui» 
|)us curanlur, ul ciircnlur eorum vulncra eomrcclan- 
mr. Non parcis , non parco : adversaris , adversor : 
resistis, rcsisto. Lucia nos comparat, sed causa sc- 
parat. Tu inimicus es medico, ego morbo : tu diligen- 

• Emendalus ad duos cl. ad gr. m. r. rm. t. et ad Am. Er. 

Par LjOV. 

ffl) Alias, 2i inier Homilias 50. 

(b) Auguslinum nou sapil slilus, studiose quidem elabo- 
ralus, sed inepte, absque arte ct ingenio ; quo fil ut sermo 
.siil)()bscurus sit, et in ea re quae coramovendis audilorum 
afteciibus de se roaxime comparau eral, frigidissimus. — 
Aliier Bossuetius, qui eum ioter genninos Augustini senao* 
A£^ uucribendum arbiurtbatur. M. 



S. AUGUSTINI F-PISCOPl ttJSS 

tix meae, ego pcsirtentire ture. Rctribuebant, Inquit, 
mihi mala pro bonisi ego autem orabam (Psal. xxxiv, 12). 
Quid orabat , nisi , Pater^ ignosce illis , quia nesciunt 
quid faciunt (Luc. xxni , 54)? Cum vobis , inquit, de- 
traxerint, et dixerint omne malum advcrsum vos propter 
justitiam, gaudete et exsultale , quoniam merces vestra 
multa est in coelis (Matth. v, 1 1 «< 12). Vos tamen cor- 
rigite perversiutcm vcstram , agiiosci4e cliariutem 
nostram ; reddite dilectionem dilcclioni : nolumus 
majorcm cum vestra perditione merccdem. Ha:c dc- 
bitoribus meis, quibus dimitto, ut dimitutur mihi ,^ 
nunc pauca suffecerint. 

CAPUT III. — 5. In gratiam cum eis redire cupit^ 
in quorum forte offensionemincurrit. Deinceps allo- 
quendi sunt paululuni cliam illi quibus debitor sum. 
Nam sicul ait Aposiolus, Grcecis et Barbaris, sapienti' 
bus et insipientibus debilor sum (Rom. i, 14). Nam Ulis. 
debitor etiam ego pro mearum virium exiguilatedis- 
pcnsationisqiie portiuncula, non qnibusdam, sed om- 
nibus sum. Verum nunc de his debitis loquor, quae 
mihi dimilli , non a me exigi cupio. Neque enim sic 
tumorc vanx mentis cxtollor, ut audcam dicere , ex 
quo hujus muncris sarcinam porto, nullum hominenv 
a mc pcrperamljesum. Hoc cuilibcl homlni tam mul- 
lis et tam molestis actibus occupato atquc disteiilo,. 
nc dicam impossibilc, ccrte difficile est : quanto ma- 
gismihi, qui novi infirmiUlem meam, quam cum 
meis ct pro me vestris orationibus dicbus ac noctibus 
offero sanandam Domino Deo nostro? Diversarum 
crgo curarum aeslibus ac difficiiUalibns eonturbatus , 
si quein forlc non ul poscebat audivi, si qucm iristius 
qnam opus crat aspexi , si in qucm verbum durius. 
qnam oportebat emisi , si qncm corde contribulalunv 
ct opis indigum responsione incongnia conturbavi ^ 
si quem paupcrcm mihi forte in aliud inlcnto impor- 
tunius inslantem vel prnetcrniisi, vel disiuli, vel etiara- 
nutu aspcro conlrislavi ; si cui dc me falsi aliquid 
Unquam homini de homine suspicanli juslo acei bius. 
indignalus sum, si quis in sua conscieniia non agnovii 
quod de illo humanitus suspicalus suin ; vos quibus 
pro his atque hujiismodi oCfensis essc me latcor debi- 
lorcm , simul rae vestrura credite dileclorem *. Naia 
puUos, quos fovet, sxpe in angusliis, scd non toto 
pcdis pondcrc calcal el mater, nec idco desinit essc 
roaler. Dimiltitc, ut dimitUlur vobis. Dimillite ainanti 
vos debiu difficuUalis, qui nec conlra ininiicos dc- 
biu lenere debelis crudeljUlis. Ad summam , omnes 
obsecro, commcndalc, vos, Domino curam pro vobis. 
meam : hinc enim justc expelo piro mc vestram ; ut 
quidquid mcarum est in prxtcrilum offensionum pro- 
pitius ignoscat, non severus agnoscat. Quod roihi de- 
inceps temporis sub hac sarcina erit, iter agcntem re* 
gat, ct suis oculis placentcm vobisque utilem facial; 
ut non horrorem ac poenam raeara , sed gaudium ei 
coronain roeam vos ejus conspcctus invenial. 



Sic MS6. At cdiU, debitorem. 



im 



SIlUMO CCCLXXXiV. 



fcgo 



SERMO CCCLXXXIV * (a). 



Dt Trinitatey sive de Scripturis veteribus et novis contra 

Arianos \b), 

CAPUT PnlMUM. — 1. Dens, quid sit. Snncta et 
dtTina eloqiua, fralrcs , jiigiicr, imo qiiotidie nobis 
salubriter reciiantiir, ut aiiimse noslro! pascantur : iu 
futiiro autem srnculonQternis epnli9 saginentur ; dicentc 
propbeta, Satiabordum manifestnbilur gloria lua (PsuL 
XVI, 45). Qualis sit autem ha^c gtoria fulurn, et quibns 
divitiis floreat, qiianloquc sploiidore prncruigcii, lau- 
dare |)OSSiiinus, explicnre non possumus. Qunre? 
Quia legiiniis, Nec oculus vidit^ nec auris audivii , nec 
tn cor hominis ascendit, qnce prctpnrnvit Dens ditigen- 
^us $e (I Cor, ii, 9). Si igilur tanla ei talia sunl bona 
xterna coelesiia, qwR Doiiuiius omnipotens prxpnra- 
Tit sanctis suis calbolicis et fldclibiis popuiis ; quid est 
ipse Deus, qni talia et tanta pr.Tparnvit7Quid esl, iii- 
quam , omnipotens Dcus? quid , nisi iiixstimabiiis, 
iueflabilis, iiicomprebciisibilis , ulira omnia, extra 
omnia, prrcter omnia ? Oinnem euim creaturam sunm 
excedit, omiiem facturam prxteril, universa prxcellit. 
Si enim quaeras ntagiiitudinem, mnjor est ; si pulcbri- 
tndinem, pulcbrior; si dulcedinem, dulcior; si splen- 
doreni, fulgidior; si justitiam, justior; si fortiiudi- 
nem, fortior; si pielntcm, clcmenlior. Nulla cnim 
mtio patitiir, ut vei factura fnctori suo .Tqiiclur, vel 
opus artifici comparelur : sicut legilur in propbcta , 
Qui fecil fortia , fortior est ; et qui fecit pulclira , pul^ 
chricr iltis esL {Sap. xm, 3). 

CAPUT II. — %, Trinitas unus Deus, Arianorum 
error. In sole tria inseparabilia, In igne quoqne 
tna inseparabilia. Sic nuteni bujus iinic;c dcitniis 
pnecel>a insignia prxdicamus, ut lamen non sicul Ju- 
d£i, sed sicui Christiani, Trinitatis divin» mysteria 
niriter fateamur. Sicutenim omnipotcns ct ineirtbilis 
Palerest, i4a omnipotens ct incomiirebcnsibilis Fi- 
lios : iU eiiam Spiritiis sanctus in Patre et Filio in- 
discrete coniiexus, inelTabUis atque immcnsus est. 
Patcrenim et Filius et Spiritus snncius, unus oniiii- 
fotensi>eus, unus in triiiitale. unus inpotesinie, 
unilas, trinitas, sempitcriia mnjcslns, uniim poiens 
per oinniay et Irinilas iii unilaie, ct unitas in Irinilnte 
consistit : si*d nec irinitas dividitiir, nec uiiitas scpn- 
raCiir. Ilac igitur catiiolica fide armnti ntque inslructi, 
cbarissimi, nefandos Arianos hareticos, qui sc hoc 
lempore impie jactilant, et muUos Chrisiianos nostros 
seducendo corrumpunt atque decipiiiiil, brcviler f)cr* 
contemur, quomodo orant Dominiim , qui scniiiint 
conlra Dominum. Rcspondent nobis, dicentes : Ora- 
mus Dournium uliaue in Iriiiilate, sed iit legiinus, 
Palrem niajorcm, Filium minorem, Spiritiini snnctiim 
inferiorem, quin ipse Chrislus dicit, Paler niajor eat 
me (Joan, xiv, 28). 

CAPUT III. — His revondeinus, Sic, inquam, 
oratis et colitis Dcuin? Sic plane; sic legimus, sicco- 
limiis, sic ornmus. Ad hos diciimis : Si ergo ila Douin 
colitis et oratis, boc non est Deuin niagniim iiniim 
colere et rogare, scd tres deos faeore : cl ubi csl 
quod in lege divina legitnr, Audi , Isrnel; Dominus 
Deus tuus, Deus unusest? Et ilerum alibi ait, Domi' 
imm Deum tuum adorabis, et ilHsuii serries (Deul. vi, 
4, 5, 15). Si enim aliiid est Paler, aliud Filiiis, nliud 
Spiritus snnclus ; j.im uon est una triniias, sed divisa 
IMitesUis. Quomodo aulem discrepnns potestas stare 
polesl, cum juxta quod in Evangelio legiinus, Domus 
intemelipsa divisavel regnum, stare non potest (Matili. 
xu, 25) ^ Quomodo autem diviniias a semetipsa dis- 

* Emendatus ad codices duos bn. el tres cl. ad cb. 
C B. g. Ir. m. pr. rm. vd. et ad Am. Er. Par. Lov. 

/#i\ Aliae Ha V0i>hic Ai\nctAi: i 



(a\ Alias, de Verbis Aposloli l._ 



. , Cum boclitulo extremum locum occupatin velerihus 
litiris Serimmura de verbis Evangclii, qui manuscripii 
^ines Augustino assignant. llaud iujuria tamen dubium 
iMbaefUQt Lovanienses, imo verlinus et vindingus suppo- 
«tiUum affirmarunl, non babcntem ipsius, nec siUum, nec 
«igcuiumu 



cemitur, cnm lucis splcndor aut solis calor nullnleniw 
separetur? Eccecnim sicui videmus, in sole tria sunl, 
eiseparari omiiino non possuni. Qua» auiem triahunl 
videamus : cursus, splcndor, et cnlor. Vidcmus eniin 
solom in cobIo currenicm, fulgentem, calentem. Di- 
vide ergo, si potes, ariane, solem, ct iiim demum di- 
vide Trinitatein. Sod forlassis de sole discernendo 
difficilis est ratio, quia in coelo e^t, et a nobis longe 
positiis esl. Ecce aliiid propoiiimus eleiiKjiilum quod 
miniis est, et in terra nohiscum csl : ignem dico, qui 
in manihus iiostris hnhetur, et tninen iion dividilur. 
Et ignis enim Iria hahet, et dividi non potest : hoc 
est, motum, lucem et fcrvorcm. Si igiiur, iiefnnde 
hxrelicc, dividere non poics crcatuni solem et ignem, 
quomodo potes dividere Deum omnium crenlorein? 

CAPUT IV. — 3. Scripiurarum teslimonia de divina 
Trinitate. Fidci catliolicai cncomium. Audi aiitem el 
discc hnnc mngnam ct uiiicnm Trinilatcm ab exordio 
gencris humani fuissc ostciisnm. Audi in Lege el Pro- 
pbelis, in Psalmis et in Evnngelio, audi in Aposiolo 
procul duhio declnratnin. Aiidi . inquam , in Gcncsi : 
Fecil Dcus liominem ad imaginem Uci. Ul siinul oslen- 
derel inseparnbilcm Triiiilalcm, ait in eo lihro, El 
Spiritus Dei ferebatnr super aquas (Gen. i, 27, 2). Aiidi 
propbetam diceiitem ex persona Cbristi : Spiritus Do- 
mini super me, propter quod unxit me, ecangelizare 
pauperibus misit me (Isai. lxi, 1). Audi in Psnlmis , 
Verbo Domini cccli firmati sunt , et spiritu oris ejus 
omnis virtuseorum (Psal. xxxii, 6) : el itcriim, Hedde 
fiifVit Iwiitiam salutaris fuf , et spiritu principnli confirma 
me (Psat. l, U). Audi hoc idein iii Evniigcllo confir- 
mnltim : Doininus Cbrisliis Aposlolis dieit , Data est 
milii omnis poiestas in copIo el in terrn : euntes baptizate 
omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus san* 
cti (Matth. xxviii, 18 et 19). Audi Aposlolum : aUi- 
tudo divitiarum sapienlim et scientiw DtH! quam inscrU' 
tabiiia suntjudicia ejns, et investignbiles viat ejus! Qui$ 
enim cognovit scnsum Domini? Aut qnis consHinrius 
ejus fuit ? Aut quis prior dedit i7/i, et rcddciur ei? Quo- 
niam ex ipso, etper ipsuni, et in ipso sunt oni^nn : ipsi 
gloria in swcula sarulornm (Itom. xi, 55-oG) Si igiiiir 
tain vctcribus qiinni iiovis Scripliiris sniis npertequc 
probatum estdivin.im unilalcin e>se Triiiilaiein inse- 
parabilem, spreiis peniius h;crclici> sccunduin Apo- 
siolum dicenlcin, llarrcticum pjst un-nii correptioucm 
devita (Tit. iii, 10); jniii fidclcs nostros popnlos do 
ipsa (ide cnibolica confirmcinus. Nuliie quippe siiiit 
ninjores diviiiic , iiulii ihesaiiri, nulli honorcs , iiuUa 
inundi hujiis niajor siihstaiitin, qunm csi fitles caiho- 
lica, qiia» peccatores hominessnlvat, ca^cos illuiniiini, 
iiifirmos cural, calechumenos hapliznt, fideles jiisiifi- 
cat, poenitenlcs reparal, juslos aiigmcnlat, ninrtyres 
coronat, viri:;incs, viduas ct conjiigales caslo piidore 
conscrvat, clcricos ordinat, saccrdotes consecrat, rc- 
gnis coclcstihus pncpnrnt, in ajterna hneredilatc ciim 
Aiigelis sanctis cominunicat. Sicul ipse Dominiis 
proniitlcnd > confirnial : In resnrrectione neijue nubunt^ 
ncque uxorcs ducunt , sed erunt mqualcs Angclis Dei 
(Matth. xxii, 50) ; per Chrislum Ddminum nodtruni. 

StRMO CCCLXXXV * (a). 

De amore homims in hominem (b). 

CAPUT PRIMUM.— I. Amor hominis alins rectus, 
alius perversus. Non solum in Novo, sed eliaiii in 
Veteri Tesiamento admoncmur, fratrcs dilectissimi, 
qiiaUter perfeclam chariiatein lenere deheamus. Sic 

• Emendalus ad duos d. ad gr. rin. v. et ad aui. Er. Pir. 
Lov. 

(a) Alias, 38 inter Homilias 50. 

(6) Excepto exordio , quod bic male a|.tatura videlur; 
seposita etiain conclusione, quae Cxsariuin Arelalensera sa- 
pit , toUim corpus sermonis docirinam exbibet ac sensus 
Augustini, sed hiuc inde forsiian ex ipsius scriplis aiic^ius 
opera coHectos ei digestos. siilus cerle iojucuiidus^ rcsaiie 
invicem luinus ele^aalec coovY^tCVft. 



1G9i 



enim ipse Dominus in Evan^elio dixil : Diliges proxi- 
mumtanquamteipium{MaUh. xxii, 59).Tractemu$crgo 
aliquantnm de amorc hominis in bominiem : quia sunt 
amores hominum pcrversi. Ipsc perverse amai alle- 
rum , qui et se perverse amal : qui autcm recte se 
amai, et alierum recle amat. Yerbi graiia , suiil 
amores flagiliosi , deleslabiles : amorcs adulterorum, 
amoros corrupiorum, immundi ainorcs. Malos amores 
detestaiilur omiies lcges hunianae,et leges divinae. 
Removeergo Lstos illicilos, qujoramus licitos. 

2. Licili amori$ gradtts. Iiicipit licilus amor acon- 
jugio ; sed adhiic carnalis est. Videlis quia cominunis 
est cum pecoribus : et passeres illi qui pcrsonant, ha- 
bent conjiigia , et iiidos faciiint , simul ova confovenl, 
simul pullos nulriunl. Licitus quidem amor isie in 
b^minihus , scd videtis quia carnalis est. Secundus 
anior (iliorum est ; sed adhiic ipse camalis est. Non 
eniin esl iaudandus qui amat filios , sed detcstandus 
qui non amal. Pro magno enim laudaturus sum in bo- 
mine, quod video in tigride? Serpentes amant (llios 
suos, leones et lupi ainant filios suos. Noli ergo magoum 
putare, quod amas (ilios tuos. Adhuc in hocamore ser* 
pentibus compararis. Si non amaveris , a serpentibus 
viuceris. Ilonestosamores jam dico : illos enim flagitio- 
sos exclusi. Alius amor qui est propinquorum, jam iste 
vid<'tur proprius hominum , si non sit consuetudinis. 
Nain major est amor qui cxlenditur ultra propinquos, 
quam (}ui tcnclur inter propinquos. Qui amat propin- 
qiios suos , adhiic sanguinem suuin amat. Amet alios 
qui non sunt propinqui, suscipiat pcregrinum; jam 
inullum dilalatus cst amor iste. Tanlum aulem crescit, 
ul a conjiigc ad (ilios, a flliis ad propinquos, a pro- 
pinquis ad exlraneos, ab extraneis ad iiiiroicos per* 
veniat. Sed ut perveniat illuc , muUos habet gradus. 

GAPUT 11. — 5. Amicilia alia consueludinii , alia 
rationis, De amicitia ergo videle quid dicam. Sunt 
amici , exccpta ainicitia , qux nec amicitia dicenda 
est, qunm facit mala conscientia. Sunt enim homines 
qui pariter mala comroittunt, ct ideo videnlur sibi 
conjuncti , qiiia conscientia mala ligati sunt : excepta 
ergo ista nefaria aroicilla , est quxdam aroicitia adhnc 
carnalis per consuetudinem cohabitandi , colloquendi, 
Bimul conversandi; ut contrisietur homo, quando 
deseritur ab amico , curo quo solct colloqui , et ha- 
bere conjiinctiones. Gonveniunt duo homines , ambu- 
lant secum triduo, et jam nolunt a se recedere. Et 
ista quxdam amiciliae diilccdo est : honesta quidem ; 
sed adhuc discufiamus illam , quia gradus ainoris hu* 
ju8 quxrimus ; et videamus quousque pervenerimus, 
usque ad amiciliam talem qualem dixi. Est ergo ista 
amicitia consuetudinis , non rationis. Habent illam 
et pecora. Duo equi manducent simul, desiderant se : 
si alia die praecedat unus , festinal alier, desiderans 
quasi amicum suum : vix regitur a sessore; et tam- 
diu impetu suo provocat, quousque perveniat. Gum 
pervenerit ad eum qui praecessit , sedatur : pondus 
illum ferebat , pondere amoris urgcbatur ; venil lan- 
quam ad locum suum , et couquievit. Adhuc et isia 
amicitia consuctudinis est in pecoribus : surgamus 



S. AUGUSTINI EPISGOPI im 

adhuc et ab isla. Estalia superior amicitia , non coii 
suetudinis, sed raiionis, qiia diligirous homineni 
propter (ideni ct muluam bcnevolenliam in isla vita 
mortali. Ilac superius quidquid jam invenerimus, 
divinum est. Incipiat homo amare Deum,et non 
atnabitin homine nisi Deum. 

GAPUT III. — 4, Amiatio! amor gralniiM. Vvdeat: 
enim Ghar itas vesira primum amicithr anior qiinliter 
debeat esse gratuitiis. Non enim propterfa debes 
haberc amicum , Ycl amare, ut aliqiiid tihi prTslcL 
Si proplerea illum amas, ut praestet tibi vcl pecu- 
niam , vcl aliquod commodum lemporale ; non illum' 
amas , sed illud quod pr.Tstat. Amicus gratis aman^ 
dus cst, propler scsc, non propter aliud. Si liomi- 
nem te hortatur amicitiae regula , ut gratis diligas ; 
quamgralisamandusest Deus, quijubetut hominem 
diligas? Niliil deleclabilius Deo. Nam in homine sunt 
qux o.Tendaiit ; pcr amicitiam tamen cogls te, ut etiam 
illa qux o^Tendunt in hoinine toleres propter aniiciliam : 
si ergo non debcs propter quxdam toleranda dissolvere 
hominis amicitiam ; Dei amicilia quibus rcbus debel 
cogi,utdissolvaturate?NihilinvenisdelectabiriusDco. 
Deus non est unde te olfendat, si tu eum non olTendas : 
nihil illo pulchrius, nihil illo dulcius *. Sed dicturus 
es mihi : Non illum video; quomodo sum amaturut^ 
quem non video? Ecce quomodo discis amare quem 
non vides : modo ostendo unde coneris vidcre , quod 
istis oculis non potes videre. Ecce amas aniicum; 
quid in illo amas ? Gratis eum amas. Scd forte amicus 
iste tuus, ut alia omittam , senex bomo est : fieri 
enim polest ut habeas amicum senem. Quid ainas iii 
sene? Incurvum corpus, album capui, rugns in 
fronte , contractam maxillam ? Si corpus quod vides , 
nihil dcformius prae senectute : et tamcii aliquid 
amas , et corpus quod vides non amas , quia deforme 
est. Unde vides quod amas? Si enim quxram a te*, 
Quare amas ? responsurus es mihi , Homo cst ndelis. 
Ergo fldem amas. Si fidcm amas; quibus oculis 
videlur fides, ipsis oculis videtur Deus (a). Iiicipe 
ergo amare Deum , et amaLis hominem propter 
Deum. 

GAPUT IV. — 5. Deus grati$ dUigendu$. Audile- 
magnum testimonium. Diaboluscerteaccusator sancto* 
rum cst : et quia non apud tailem judicem cogit quem< 
fallat , non potest In nos crimina falsa dicere. Novii' 
apud quem dicat. Quia ergo falsa contra nos non po- 
test dicere , quaerit vera quae dicat. Ideo teniat ut 
habeat quod dicat. Hic ergo adversarius noster, qui 
nobis invidet regnum coelorum, qui non vult ut 
ibi simus, unde ipse dejectus est : Numquid , inquit, 
Job gratis colit Deum (Job. i , 9) ? Adhuc ad lioc pro- 
vocamur ab adversario , ut gratis Deum colamiis , 
quando ille quaerens qnod objiciat , pro magno se pu- 
tavit invenisse quia dixit , Numquid gralit Job colit 
Deum? Non quia viderat cor ipsius, sed quia videbat 
divitias ejus. Gavere debemus ne ad praemium diliga- 



< Aliquot Mss., luciduu. 

(a) vide Enarr. 3 io Psal. 32, serm. i, n. 6, ei hi Psal.oi 
n 8. 



1693 SERMO GCCLXUY. 

mus Dmiu. Quid enim? Proplerprxmiuni dileclurus 
es Deum? Quale pnemium esl quod tibi datunts est 
Deas? Quidquid tibi aliud dederit, mimis est quam 
ipse. Colis non graiis , ut aliquid ab ipso accipias. 
Gratis cole,etipsum accipies. Se enim servat libi 
Deus, quo fruaris. Ct si amas qusc fecit, qualis est 
itle qui fecit? Si pulcher est mundus , qualis est ar- 
tifex mundi? Evelle ergo cor tuum ab amore creaiu- 
ne » ut inhaereas Creatori , et dicas qr.od in Psalmo 
scriptam est, Mihi autem adhcerere Deo^ bonum esL 

CAPUT Y. — 6. Creaturam deserto Crealore dili^ 
gere, adulterare eU, Si aulem dcseris eum qui te fecit, 
et amas illa qnac feciL , descrio illo qui te fecit, adul- 
ter &. Sic clamat Epistola Jacobi , adulleros appeU 
Lins , AduUcri. Ei unde adulleri ? Quaeris unde ? iVe- 
Bcitii , inquit , quia amicitia hujus miindi inimica e$t 
Dei ? Quicumque ergo voiuerit amicus esse siBculi hujus , 
inimicus Dei constiluitur {Jacobi iv, Ael 5). Expressit 
quid dixit, Adulteri. Auima, descrto Creatorc, amans 
creaturam adultera est. lllius enim amore niliil ca- 
stius,nihil delectabilius. Illodeserto, hoc ample- 
ctendo , efOteris immunda. anima , ut illius am- 
plexibus digna sis , dimitte ista , el ilii inbncre gratis. 
Nsm inde dixit Psalmus : Mihi autem adhasrere Deo , 
bimum est. Versu priure sic dixit : Perdidisti omnes 
qui fomicantur abs te (PsaL Lxxii, 28 , 27). Et qnasi 
ostenderet quae sit fornicatio , subjecit : Mihi autem 
ttdhttrere Deo^ bonum est, Nihil aliud volo, sed ipsum. 
Adhaerere illi , hoc est bonum meum , hoc gratuitum 
t>onum meum. Ideo etgraiia dicilur, quia gralis con- 
stat. Cum ergo cceperis Deum amnre gratis , securitas 
est : quia et amicum gratis amas , et ad hoc eum 
amas, ut tecum amet Deum. Attendite enim ipsain 
amicitiam vulgarem, unde coepimus, per quam gra- 
dos fecimus; attendile illam. Amatmaritus uxorero, 
et uxor maritum : sine dubio et ille illam , et illa il- 
lum salvum vult. Vult illum habere incolumem, vult 
illom babere felicem. Ad hocamat, quia ipsa vult 
incolamis esse et felix : quod sibi vnlt, hoc illi vult. 
Amal filios : quisnam vult , nisi salvos habere filios 
suos? Amat amirum :quis nisi incolumem habere vult? 
adeout, si forte contingat illi aliquld, contremiscat, 
cootristetur, conturbetur, currat , accedat : cum ac- 
cesserit, plangit. Quid crgo vult? Salvum habere. Si 
ergo omnis qui amat, salvum vull habere quod amat ; 
si inielligat qux sil vera salus, incipit illam amare in 
se , et ipsam cogitur veram aniare et in amico. 

CAPUT VI. — 7. Salusvito! hujus quam vaua, Si ccu- 
Us carneis quxris Deum, vide tres pueros de igne li- 
beratos (Don. iii). Si fide quacris Deum,videMachabxos 
in ignecoronatos (II Machab, vii).Saluscrgo illa aman- 
da est , ista utenda. Ha^c enim ad usum necessaria 
est : nam transitura est. Non enim vera salus est , 
fratresy quam dicunt medici. iEgrotamus quodam 
modo : nam xgritudo perpetua est in ista fragilitate 
camis. Putatis enim tunc horoinem xgrotare , quan- 
do fircbricitat; et sanum esse , quando esurit? Sanus 
est, dicitur. Yis videre quantum malum est esurire? 
Dtmitte illuro sine medicamento septem diebos, occi- 



1694 

ditur. Sed quia ponis quotidie medicamentom , vivit. 
Medicamentum autem famis, cibus est ; medicamentum 
sitis 9 potus est ; medicamentum lassitudinis , somnos 
est; medicamentum sessionis, deambulaiio est; me- 
dicamenlum deambulationis , sessioest; medicamen- 
tum fatigationis , dormilio est; medicamentum 
dormitionis, vigilatio est. Et vide qnam' imbecille 
sit corpus humnnum : hoc ipsum adjutorium, 
quod dixi, qui assumit, si in eo perseveraverit, 
deficit. Esuriendo cibi qnaerebns adjutorium : 
ecce adest adjutorium cibi ; manducas, reficeris; 
si plus feceris, plus deficis. Adjutorium sitis 
quxrebas potum : multum bibendo ofibcaris , qui 
sitiendo urgebaris. Lassasli ambulando, sedcre vis : 
sede perpeluo , vide si non lassabis. Quidquid ergo 
assumpserit, ut aliud pollat , in eo ipso si perscvera* 
jLcrit, deficit (/i). 

CAPUT VII. — - 8. Vera salus vila wterna. Amicui 
ad salutem CBternam diligendus. Charitas perfecta. 
Qualis est ergo ista salus , fralres , transilura , fragi- 
Ils, perilura, vana? Verequomodo dictumesl, Qum 
enim est vita vestra ? Vapor est , ad modicum parens 
(Jacobi IV , 45). Qui crgo in vita ista amat animam 
suam , perdet eam, Qui autem in hoc sacculo odio ha- 
buerit animam suam , in vitam cBternam custodit eam 
(Joan. XII, 25). Quae est viu xterna? Vera salus. Et 
si amicum tuum videris, qnem amabas in hoc s.tcuIo 
ut salvus esset , quia tu jam talem salutem desideras 
quo! aeterna est , ad ipsam salutem diligis amicum 
tuum ; et totum quidquid vis amico tuo pmcstare , ad 
hoc vis prxstare, ut illam tecum teneat salutem. 
Amas enim justitiam , vis illum esse justum : amas 
sub Deo esse , vis et illum esse sub Deo : amas vitam 
xteniam , iliic eum vis tecum regnare in xternum. 
Inimicum luum vides illum ^ persequi te, ini- 
quilas est quae te perseqnilur. In illo irasci debes 
misericordia, febrit in anima. Quomodo ergo amicos 
hujus sxculi secundum sxculum amans animam 
suam, febrem vult expellerede amicosuo, quem sl- 
militer amat ut se , propter prsDsentem salulem : sic 
tu quemcumque diligis , propter vitam xternam di- 
iige ; cum inveneris iram , indignationem , odium , 
iniquilatem , sic coneris expellere morbum animi , 
quomodo amicus sxculi morbum corporis : ad hoe 
enim amas , ut facias quod et tu es : ct erit in te peiw 
fecta charitas. Hoc si invcneris , ad hoc ama conja- 
gero , ad lioc ama filium , ad hoc ama propinquum , 
vicinum , ignotum , inimicum , et erit in te perfecta 
charilas. Quae si fuerit in te, vincis munduro , et pel- 
litur foras princeps mundi. Audistis enim quodail 
Dominus, Princeps hujus mundi missus est foras (!bid. 
31) : quia ipse passurus erat, et per passionem suam 
facturus in hominibus dilectionem. Majorem hac ds^ 
leetionem nenio habet , quam ut animam suam ponat pro 
amieis suis{ld. xv, 13). Ut ergo aroareiur, prior 
amavit : ut in nominc ejus nemo mori timeret, prior 



• Apud Er. l.ugd. ven. et Lov. abest , iUum ; et lueliusi 
ul videtur. M. 
(o) vkieEaarr. in Psal. W, nn. 11 etlSE. 



1695 S. AUGUSTINE 

pro omnibus niorluiis est. AJ !joc crgo ul aedinearel 
in cordibus hominnm charilalcm , misil diaboliim fo- 
ras, Quo foras? Do cordibus hominum. Cupidiias in- 
iro illum miliil, charitas foras cum millii. 

CAPUT VIII. — 9. Co»r/f/sfo. Nos vero , fralres, 
supra scriplos cliariiatis gradus cum grandi diligcn- 
tia cogiiaiilcs , nnn reddamus Domino pro bonis ma- 
la. Et quia ille vcniens alligavit fortcm , id cst dia- 
bolum , ct nos omnes qui vasa ejus fuimus de poie- 
slaie illius abstulit, pcr gratiam ipsius evaciiali om- 
nibus malis, sludeamus rcpleri abundantibus bonis, 
timentcs illud quod ipse Dominus dixit (a) : Cum im' 
mundus spirUus exieiit ab liomine , ambulat per loca 
0rida , qva!rens requiem , et non invenit ; post hcBC re- 
versut inveniens domum , undeexiit, vacuam^ adduxit 
secum septem spiritus nequiores se : et facta sunl homi' 
nit iHius posteriora pejora prioribus (Luc, w , 2I-2G). 
Ne crgo et nos talc aliquid patiamur , quanlum pos- 
snmus elaboremus, in locis vitiorum virtutcs in- 
diicere, ut possimus ad Dei misericordiam pervcnire. 

SERMO CCCLXXXVl * (fr). 

De dileclione inimicorum (c), 

1. Charitas etiam ad inimicos extendi debet. Pre- 
tes ab ipso judice Christo tradilce, Dimittendum ut 
dimittatur nobis. Securus apud Deum , cui roganti ne- 
gatur venia a fratre, Orandum pro non rogante veniam, 
Intendite, fratres mei, ad charitatem, quam sic 
laudat Scriptura divina « ut nibil ei coaequet. Cum nos 
nkoncat Deus, ut nos invicem diligamus, numquid 
lioc tantum monet, ut diligas diligentem te? llaec est 
mutua dileclio , boc non sunicil Deo : pervenire enim 
voluit usque ad inimicos diligendos, diccns : DUigile 
initiucos veslros , benefacile eis qui oderunt vos , et oraie 
pro eis qui vos persequunlur ; ut sitis fUii Palris vestri 
4fui in coelis est , qui solem suum oriri facit super bonos 
etmalos, qui pluil super justos et injustos (Hatlh. T, 
44 «U5). Quid dicis?diligis inimicum tuum? Respon- 
debis forte : Per infirmilatem non possum. Sed pro- 
fice , et age ut possis : maxiroe quia oraturus es ju- 
dicem, qtiem fallcre nemo potest, qui acturus est 
causam luam. Inlerpella ergo hunc judicem , ubi nul- 
lus tabcllarius conlurbat, nullus officialis rcmovet, 
nullus emitur advocatus qui possit pro to preces ef- 
fundere, aul verba dicere qux non didicisti : sed ipse 
Filius Dei unicus xqualis Patri , sedens ad dexleram 
Patris, illius assessor, tuus jiidex, docuit te pauca 
verba , qux quivis idiota potest tenere ct dicere , ct 
in eis constituit tibl causam tuam ; docuit te jus cce'- 
leste ^ quomodo preceris. Sed forsitan respondebis : 
Per quem peto? per me, an per aiium? Qui te do- 
cuit orare , ipse pro te allegal precem , quia tu reus 
eras. Gaude , quia ille erit tunc judex tuus , qui mO' 
do advocatus tuus est. Ideo ergo quia oraturus cs, ac- 

• Forte, doaiit teiwisperUns ccetestis. 

* Eniendaius ad ci. et ad aid. Er. Par. Lov. 
(a) ViJe Append. serm. 16, n. 4. 

ibS Allas, ae Tempore 170. 

(c) IX! hoc sermone dubitanmt lx)vaaienses. verlinus 

[»roQuatiaTit nibil baberc AugusUni. Conlra vindingus so- 
um exclpi voluit exordium ct conciusionem, reliquum Au- 
guuiai cssc affirmaos. 



EPrSCOPI 



!G0O 



turiis cs causam luam paucis verbis, vcnturus ad illa 
vcrba : Dimitte nobis debila nostra, sicut etnosdimittimus 
debitoribus nostris (Malth, vi, 12). Dicit enim libi Deus : 
Quid mihi das , ul ego dimiltam tibi debila tua? Qua- 
le munus offers, qualc sacrificium conscieiilia) tiiae 
imponis altaribus meis? Conlinuo docuit te qiud pe- 
tas el quid offcras. Petis , Dimitle nobis debita nostra : 
et tu offiTS , quid ? Sicut et nos dimUtimus debitoribtis 
iiostris. Dcbitor cs ci qui falli non potest : babes et tu 
dcbitorem. Dicit libi Dcus : Tu dcbitor meus es, illa 
debitor tuus ; boc facio ego tibi debitori meo , quod 
tu feceris debiiori tuo. Inde offers mihi munus, unde 
peperceris dcbitori tuo. Rogas me pro misericordia « 
tu noli esse piger in miscricordia. Attcndequod Scri- 
ptura dicit , Misericordiam volo magis quam sacrifi'' 
cium (Osee vi , 0). Noli offerre sacrificium sine mise- 
ricordia ; (]uia non remittuntur tibi peccata lua , nisi 
offeras cum miscricordia. Scd forte dicis : Non babeo 
pcccala. Quantumvis cautus sis, frater, tamen in 
carne vivens in sxculo, agis intcr pressuras etangu- 
stias, et inter innumerabilia teutamenta versaris; 
iionpoteris csse sine pcccato. Certc dicit tibi Deus : 
Securus esto dc peccato, noli dimillere si non 
habes qiiod ego tibi diroittam , sed magis exige si ni- 
hil debes : si autem debilor es , magis gratulare te 
habere debitorem, in quo facias quod fiat in te. Audi 
me , et discute te , quia vel de (a) paiicis probis , qui 
possunt ^ veraciier orare orationem dominicam , ve- 
raciter dicere , Domine , dimiile mibi , sicut ct ego 
diinitlo. Non fallaciler , non ficte, cx corde vcro fac , 
vt et in te verum fiat. Si cnim qui te Ixsit , qui in ic 
pcccavii, petit a te veniam, et ignoscis; jam potes 
securus dicere, Dimitte nobis debita noslra, sicut et 
nos dimittimus dcbitoribus nostris, Nam si resistis ro- 
ganti, conlcmncris et tu cum rogavcris. Clausisli coii- 
tra pulsanlem , clausuno invcnies , cum pulsavcris. 
Nam si aperueris viscera indulgenlia; roganti te, apc- 
rieteltibi Deus, cum rogavcris cum. Modoenim illos 
alloquor, qui pctunt veniam a fralribus suis christia- 
nis, ct non accipiunt. Eccc tu si concesscris , sccu- 
rus orabis. Illc vero, si te rogaveri(,rtsi non con- 
cesseris, quomodo securus eris *? Qiiisquis enim es 
qui peccasti , et vcniam non meruisli, noli timcrc , 
interpella Dcum ipsius et luum : debita enim sunt : 
numquid poterit debita exi^ere servus , qu;i; doiiave- 
rit dominus (6) ? Si forte non le rogaverit qui in to 
pcccavit, si veniam non deprccatur; si pcccavcrit, 
iiisuper adbuc ct irascitur, tu quid facies? dimiiiis , 
an non dimittis? Ecce non dimisisti. Quare? Quia non 
rogavit. Si propterca non dimisisti, quia non ro- 
gavit , noli titubare in dominica oraiione , sccu* 
rus illam dic, non tibi pectus percutias, quia noa 
foganti non dimisisti. Ergo ille qui non rogavjt, 
remaiisit : exigilur , j^rorsus cxigilur ab illo : ve- 

* Er., quia tet de paucts prodest^ qui possini, Lugd. venr, 
quia vet de pauds prodest^ qui possunt, Lov.^ gum vet de 
pauds prodisj qui posswu. M. 

« Forte, erU. 

(a) Forte, situesde, 

{b) vide scnn. 211, nn. 3 et 4. 



mi SERMO CCCLXXIVII. 

ruiiiianieii in te sit perfe^ta charitas, roga pro non 
rugaiite ; quia rogas pro multum periclitanie. 

2. Chritti exemplum orautis pro insuUantibut et in- 
terficientibus, Exemplum Siephani, llic jnm aiiende 
llagislruni et Duinlnum tuuiii, non in catiiedra se- 
d MUem, scd in ligiio pcndcnlcm, circumspcclis un- 
dique lurbis inimicoruin el diccnlcm : Pater , 
Ijiwsce illis f quia nesciunt quid (uciunt {Luc. xxiii, 
Z't ). Yide magislrum , audi iniilaiorem. Numquidi 
liiiic Dominns Clirislus pro roganiibus rogavil, et 
non polius pro iiisullanlibiis ct inlcriicicnlibus ? 
Ntimfjuid descniil racdicus ofiicium suuiii, quia pbrc- 
nelicus sxviebal ? Dic cnim , Ignosce illis, quia nes- 
ciunt quid faciunt. Salvaiorcm occidunl, quia salulera 
non qiixrunt. E conlra cl tu forsilan dicturus es : 
Et quando cgo boc possum quod Dominus poiuit ? 
Quare boc dicis ? Altende ubi boc facil ; attende quia 
in cruce liocrccil, non in coelo. Seinper cnim Deus 
in coelo cum Palie : in cnice auiem pro le homo, 
ubi se iiniianiium pru'buit omnibus. Pro le cnim mi- 
sil ipsain vocciu, ul ab omnibus audirelur. Nara po- 
tuil pro illis orarc in siienlio, scd lu non haberes 
cxcmpium. Scd si niullum cst ad te Dominus, non 
sit ad tc niulluin servus. Non polcsimitari Domiuum 
tuum , cum pondcret in cruce ? Slcphanum servum 
ejus, cum I: pidiirclur, atiende. Primum ait tanquam 
scrvus ad Dominiim , Domine Jesu , accipe spirilum 
meum ; ct post \\xc genu flcxo ait, Dominey ne sta- 
tuas illis hoc peccatum ( Act, vii , 58 e/ 59 ) : et cum 
iioc dixisset, obdormivit in requie dilectionis. Pacem 
pinguissimam iiivcnit, quia pacem inimicis optavit. 
Numquid ct ipse tunc pro roganlibus rogavit , et non 
pro s;evienlibus, pro lapidaiitibus et interficientibiis ? 
liahes excniplum, disce, vide quomodo pro se slaiis 
oravit, et pro illisgenu flexit. Putamus, fratres, quia 
plus eos diligit , quam se ipsum ? Pro se vero sians 
tanquam justus, facile exaudicbalur. Naro pro iniquis 
genu figendum cral. Ostendit crgo diiectionem usque 
ad inimicos veniam roganles ^ Ergo, fratres, propter 
securilatem dominicx orationis , rogantibus ex corde 
dimittite, et ut Dominus vohis veslra peceata dimittat 
10 hoc mortali corpore et futuro usque in saecula, etc. 

SERMO CCCLXXXVII * (a). 
De correplione proximi (b), 
1. Corripiendi cura sacerdotibus imposita. Sermo 
Dei adversarius noster, Frequentcr in Scripluris sanc- 
tis audivit Charitas vestra, fratres dilectissimi , in 
quo sint sacerdotes periculo constiluii, si noluerint 
implere illud quod conlestalur Apostolus, Pradica 
verbum, insta opportune^ importune ; argue, increpa, 
obsecra cum omni patienlia et doctrina ( II Tim. iv, 2). 
Et quia tam grave pondus imniinel cervicibus no- 
siris, quibus dicitur, Si non annuntiaveris iniquo ini- 



im 



* Forte, non rogantes. 

* Emendatus au duos cl. ad gr. rm. v. et ad Am. Er. 
Par. Lov. 

(a) Ahas, S^ioter Homiiias 50. 

{bj AugusUno nec exordium convenit , nec conclusio. 
Res iuter se invenusie cobaarent, et nimiuro neglecta esi in 
dicris perspicuiuis ci degant<a. Congesta hic |.uiamus au- 
gustim aui verha, aut sensus. 



quitatem suam, tanguinem ejus de manu tua requiram 
( Ezech. ni, 18) ; nocej>sc nobis est quoscurnque nc- 
gligenles aut secreie aut pubiice casiigare. Scd quan- 
do corripimus, illc qucin corripiinus, si malus cst, 
alttndit quo corripialur ; cl facilius in correptore 
siio quaiii in sc libenicr ajjMioscit quod corrigai. Kl 
si vera invcnoril, quui ct ipse dicai in cum a quo 
coiripilur. gaudct. Qiiaiido mdius gauderct de siia 
sanilaie corrccius, quam dc alieno languore corre- 
pHis?Eccc pula vcrnn; csse quod dicis; invcnisti aji- 
qiiid iu boniinc a qiio rcpreiiciisus cs : laincn pcr 
iilum libi vcrilas ioqucbalur ; per inaluin, pcr ini- 
quuin libi verilas l.iqiicbalur. Qu.eris quiJ reprchen- 
das in boraine : iiivcni potius quid reprcliciidas iii 
veritate. Vclis iioiis, ilia cst advcrsaria lua, in qoa 
non invenis quod accuscs. lllam f:ic amicam, si |h>- 
tcs. Adversarius luus sernio Dei esl : profcrut cuiu 
pcccator, profcrateum justus ; sermo Dci cst, incul- 
pabiiis csl. Ipsc est advcrsarius luus : concorda cum 
co, cum cs cum illoin via. Yia viia isla cst. Advcrsa- 
rius oninium iniquoriim scrmo Dei cst. Parum tibi 
est quod cuin esscl manens in sua bcatissima et se- 
crclissiina sede, vcnil ad lc , ul esset lccum in via^ 
ct tecuin voiuil coinilari ? iit cum ambulas, et in po- 
tcstate habcs, componas causam tuam, et dicas, 
Quando fiiiiturus es viain ? el cuin finieris viam, non 
erit cum quo causam tuani componcrc possis : et ad- 
vcrsarius Iradct te judici, judex autcm ininistro, ini- 
nister autcm in carcerem. Non exics indc, doncc red- 
dideris novissimnm quadrantem ( Matth. v, 25, 26 ). 
Est tecum verbum Dei, quasi adversarius in via : ha- 
bes in potestale, compone. Qiiid a te quxrit adversa- 
rius iste, ut concordes cum ilio ? quid, nisi salutem 
tuam ? Ambulat cura advcrsariis suis, cl dicit eis ut 
concordent cura illo. Fiat : nondnm finiti est yia. 
Quod hcri non est factum, fiat liodie. Nondum fliiita 
est via : quid exspectatis quousque finiaiur ? Cuin li- 
nita fuerit , non erit alia ubi cum adversario concor- 
detis. Judcx restat, minister et carcer. Multis hu^c 
via : cum sibi plures promitterent in ca annos, suhito 
finita esi. Sed ecce fac qnia longa erit via tua, et 
sempcr tecum advcrsarius tuiis arabulet : non eru- 
bcscis, taiito temporecura tali adversario habere dts- 
cordiam ? Serrao Dci, quantnm est in ipso, aroicus 
tuus est : advcrsarium lii tibi eum facis. Ipse eniin 
tibi bene vult, tu tibi e conirario male. Illo jubet, 
Non fureris ; lu furaris : iilejubct, Non adultcrcs ; 
tu adulteras : illc jubct , Fraudcm non facias ; tu fa- 
cis : vctal lc jnrare ; tu falsiim juras : facis contra 
omnia qu3e dicit ; tu tibi scrmonem Dei facis ininii- 
cnm. Nec miruin , quando tu tibi ipse ininiicus cs. 
Qui enim dHigit iniquitatem^ odit animam suam (Psal, 
X, 6). Si ergo diligcndo iniquitatem odisti animam 
tuam, miraris quia odisti sermonem Dei, qni l)e e 
vult aniinae ture ? 

2. Correptio proximo non ex odio adhibenda, Erpo 
tacebimus, et neininem omnino corripiemus ^ Cor- 
ripiamus planc, sed prius nos. Proxiraum vis corri- 
pcre : nibil est tibi te ipso prop':n]uitis. Quid is loii- 



j* 



^^39 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

pi ? Tc habcs anlc te. Quid enim Oominiis aii per 
Scripluram ? Diliges proximum luum tanquam te ip- 
tim ( Mailh, iiii, 59). Si ergo le ipsum non diligis, 
proximum quoniodo diligis ? Regulam dilcclionis m 
proximum ex le accepisti. Diligo eum, inquies. Ideo 
dico. prius te dilige, el dic libi. Si auiem vere ex di- 
!eclione dicis. manifesium esl quod intus egit aliquid 
vcrbum quod procedit. Sed limendum est ne le non 
diligas. et velis alium corripere; el facias hoc cum 
odio. Si aulem odisli fralrem. leviora objicis quam 
facis. Qui odit fratrem suum, fiomicida est { 1 Joan, iii, 
15). Audistis, hodie lecla esl Epislola Joannis. Ait 
Scriptura. ne conlemnerent liomines quoe intus ha- 
bcnl in corde, et illa accusarent qu» fiunl per cor- 
pus, jam qui odit [ratrem suum, dixit, homicida est, Non- 
dum inanus armala est, nondum faucem (a) obsedil, 
iiondum insidias praparavil, nondum venena quxsi- 
vit, et reus in oculis Dei concepto odio jam tcnetur. 
Adhuc vivil quem quserit occidere, el occidisse jam 
judicalur. Si ergo cum odio corripis, audcs aliquem 
homicida corripere ? An quia non le lenenl homines, 
et ducuni le ad judiccm, idco in oculis sunimi Dei 
et judicis non agnoscis crimen luum ? Si non vis 
tgnosccre crimen tuum. agnosces poenam luam. 
Non enim ille parcit homicidis. Scd corrigo me, in- 
quis, cum sum in via. Corrige ergo le, et tunc pote- 
ris fralrcm corripere. Leviora objicis, graviora com- 
miltis. Fcslucam vides in oculo [ratris tui, trabem ati- 
tem in oculo tuo non vides ( Matth. vii, 3). Hoc enim 
dixit Dominus propter homines qui cum odio corri- 
piunt. Irascenlem corripis, et tu odio conlabescis ? 
Appende in slalera consideralionis iram et odium. 
Quid est ira ? Fervor quidam animi. Ad praesens dis- 
plicel libi. Jam in te ira ista inveterata esl, ideo fecit 
odium. Ira fesluca est. lral)es futura crescendo. Sic- 
ut ciiim festuca crescit in trabem. sic ira inveieraU 
fit odium. Jam luodisli, el corripis irascentcm : jam 
iii illo fesluca displiccl, in te adhuc Irabes placet. 
VuUis scire quanlnm intersit ? Saepe invenimus irasci 
patres filiis : pairem odisse filium difficile invenies. 
Filio qucm diligit, irasci polest paler : Irascitur el 
amal» polest dici ; Odit el amat. non potest dici. Hoc 
dixi proplcr homines qui minora in aliis puniunt, in 
se majora non puniunt. 

3. Conc/M«io.HaJcergo, fratrcs charissimi , salu- 

briler cogilantes, faciamus amicitias cum adversario 

nostro, dum sumus in via cum illo ; hoc esl, consen- 

tianius verbo Dei,dum adhuc sumus in hac vila : quia 

postea cum de hoc saeculo Iransierimus , nulla com- 

posiiio vel aliqua satisfactio remanebit. Judex reslat, 

et miiiistcr. et carcer. Ul ergo haic omnia, Domino 

auxilianie, possimus implere, diligamus toto corde 

non solum amicos , sed eliam inimicos : ut in nobis 

impleaiur illud quod scriplum esl, Omnis lex in uno 

sermone impleatur in vobis, Diliges proximum tuum , 

tanquam te ipsum ( Galat. v, iA); el illud , Charitas 

operit muUitudincm peccalorum (1 Petr. iv, 8 ). Quam 

(d) Id esl, locum iosidiis opportuaum. 



1700 

rcm ipse qui est vera charitas, nobis prsRSiafedigne- 
lur, qui cum Palre et Spirilu sancto vivil ei regnat 
Deus in sxcula, etc. 

SERMO CCCLXXXVIII (n). 

De faciendis eleemosynis, i (6). 

i. De solis eleemosynis menlio fit in uliimo judicio. 
Lcciio isla, fralres, quam modo audivimus de san- 
clo Evaiigelio, ad eleemosynas faciendas nos hor- 
talur : et sic horlalur, ut in judicio suo Dominus 
has solas faclas impulel dexlris , has solas non fa- 
clns impulet sinislris (Matth. xxv, 51, 46) (c).Non 
qno CKlera facla hominum vel bona vel maia non 
veniant in judicium ; scriplum est enim , omuia 
venlura ad judicium (Eccte. xn, 14) : el umen 
non elegit Dominus noster Jesus Christus, praenun- 
lians nobis judicium suum venturum; non elegil 
unde nos admoneret, nisi solas eleemosynas. Num- 
quid dextris non eril dicendum : Quia caste vixisiis , 
quia res alicnos non rapuistis , quia fidem meam 
usque ad sanguinem confessi eslis? Omnia enim 
facta isu bona necessc est lionorari in judicio Jesu 
Christi. Rursus pulalisnon esse diccndum sinislris : 
Quia fuislis impudici . quia fornicali estis , quia res 
alienas rapuistis , quia superbia vestra el malis mo- 
ribus noinen meum blasphemari fecistis, et castera 
quaque enumcrai? Tacet Umen Dominus nosler, 
pnpnuntians nobis judicium suum , omnia cxlera 
recta facla juslorum, ct solas eleemosynas commemo- 
raredlgnatusest. Tacuit omnia mala facU iniquo- 
nim, et solam slerililalem eleemosyna; increpandam 
esse jttdicavit, noiinisi ad nos commonendos. Quare 
hoc ? Quia omnia crimina eleemosynis rediniuiitur. 
Ideo illam laudavit fecundiUlem , isUm culpavil eC 

damnavit ariditatem. 

2. Eleemosynce pro gravioribus peccatis non pro- 

sunt, nisi mores mutentur. Nemo hic sine peccato, Sed 

quod audislis , omnia male facU elecmosynis rediml, 

nolite sic inlelligere, ut inlelligunt quidam perversi. 

Eleemosynae enim possunl libi prodesse ad delenda 

peccaU prKierita, si mores muiaveris. Si auiem in 

eisdem nwdiS perseveras, eIcemosyi>is tuis non cor- 

rumpis judicem. Ego dico propter illa scelera et cri- 

mina, quaeomnesmodoviiaredebeut, qui accipiunt 

corpus Chrisli et sanguinem. Caterum non me la- 

tet, vium isum mortaiem et in carne corruplibili 

constiluum, sine pcccalis csse non posse : sed illa 

quolidiana et levia habeni ctiam sua I.ivarra quoti- 

diana. Hoceslquod pectus lundiinus , et dicimus in 

oratioiic Domino Deo noslro. Dimitte nobis debita no- 

stra, sicut et nos dimittimus debiloribus nostris (Matth. 

• Emendatus ad duos cl. ad gr. r. nn. ▼. el ad Am. Er. 

Par. Lov. ... _. 

<a) Alias, 19 inter Homiliasbu. . . ,^^^ 

\b) Dubius fuit lx)v«iensibiis, VerUno S] unus visusert. 
viid uKrautem inlerpolalus el vitiatus. verba nonnidb 
?mSe usurpau, ieluU cum dicitjirn. 2, *exuaguo 
TSI^I^cm:^ .roredimo et aboleo; moxque, « U; 
\ S exSdl . prcfliiis peccau , seu peocare deslms: 
^ iSverSm^ilis indicat semionem non omni exFMi« 
SsnuSSunlanura. simillimus vero est Irium supenontfL 
(c) v&e serro. 60, n. 9. 



1701 



SERMO CCCLXXXIX. 



1702 



%U t2)- Non eoim siiie causa hoc dicimus, aut vero 
ipse coelesiis magister doceret istam oraiionem , nisi 
iios peccalores csse praevideret. Vidit enim qiix ca- 
Tcrc debeamus, cl viditquae cavere difTicilc sit. Om- 
nia autera cavere impossibile esse jiidicavit^ qui 
istain orationem quotidianam , non quoslibet Ciiri- 
ttianos, sed ipsos arieies Apostolos docuit. Ubi au- 
lem Apostoli pectus tundunt, v.i dicunl, Dimitle nobit 
debiU noitra, boc est, pcccata nostra , audct aliqua 
OTiciila superbirc de jiislitia? Videte qualis fuerit 
JoaDoes apostolu-^ : supra peclus Domini discunibe- 
bat, deaito ilioronlesapientix secreia bibebat. Inde 
entfli bibit quod in Evangelio eructavit, In principio 
ertU Verbum, et Verbum erat apud Deum, etDeiu erat 
Yerbmn (Joan. i, i). Et assidue testatur Evange- 
iium, quod Dominus prtTcipue ipsum diligebat ( Id. 
xju, 23 et XXI, 20). Et tamen ait, Si dixerimus quia 
peecatum non habemus , nos ipsos decipimus, ct veri- 
ttts in nobis non est (I Joan. i, 8). Nec t:imcn quia 
ista dicuntiir, debet quisquam secunu; csse homicida, 
si propter quotidianas fornicaliones et lairocinia sua 
Tenerit dicere, Dimilte nohis debita nostra, Quod enlm 
Deus staltiit qnotidic dici propter levia peccata, ille 
palat ad illa gravia sibi posse opiiulari , a quibus non 
Tult diacedere, sed in his cupit perpetuo permanere. 
Tondat et de his pectus, faciat et pro his elecmosy- 
oas, sed vita mutata : inde recedat, et huc accedat. 
Si autein dixerit in animo suo, Si qiiotidiana faciam 
lalrodnia, et si quotidianis corruptionibiis adulterinis 
roe coutaminem, et si sortilcgos quxram , idolis sa- 
crificem, mathematicos consulam, cta tali vila om- 
nino iion recedam , facions tamen quotidionas clce- 
mosyiias exslinguo omnia peccala : tamen cxslinguis, 
sed com eistingueris. Sic enini lihi erit ista coin- 
mutatiotna mala, utnondesit qiii de le dicai, Et 
ttdhue pusillum^ et non erit peccator ; ct qucpres hcam 
ejus, el non invenies. Vidi inipium supcr cedros Libani 
exaUari : et transivi, et ecce non erat ; et quwsivi , et 
Hon esl inventus locus ejus (Psal. xxxvi , 40 , 35, 5G ). 
Pereoiit ergo peccata lua, sed tecum. Non enim in 
gehenna peccare pcrniitleris, aut cum te coeperil tor- 
quere ignis xternus, de saiiandis libidinibus cogila- 
bis. Pereunt ergo peccata, sed tecum. Si autcm vi- 
tam niutaveris, illa percunt, tu invenieris, ct dicetur 
de le : Uortuus erat , et revixit ; perieraty et inventus 
m{Luc, XY, 24). 

SERMO CCCLXXXIX * (a). 

De faciendis eleemosynis^ iii (6). 

i. Panis ccelestis et panis lerrenus, Consilium 
dandi panem terrenum , ut coilestis impetretur. 
Admouet nos Dominns de lectione evangelica , 
ut ioqiiamur vobis de inipetrando pane coelesti. 
bte enim panis terrenus terne nece^ariiis , quia 

* Fone, indkavit. 

* Eniciidatus ad m. r. v. et ad Sirm. 
ie) Alias, inter sinnondianos 40. 

{b) Scnno i^toIkc nota; ct Augiistino dignus : sed poste- 
rior pars «adem cst c«mpostcriorc paiie sermonis 60 ; uiii 
«ftiod ibi omissa est tota namtto de bominc qui dc iiretio 
Klldi paupcribQS erogamt. 



caro nosira terra est. Fieri auicm non polest ut pa- 
nem suum caro nostra habcrct, et pancm suum ani- 
ma non habcrct. Elenim et anima nostra in quadam 
egeslate in hoc sxculo eget pane suo, sicutcaro suo. 
Nam qiii non egel pane, Deiis est. Ergo solus panis 
non cgel pane.Ipse est enim pauis animac r.ostrac, 
qui pane altcro non egcl, sed sibi snmciens nutrit et 
nos. Manifestus cst ilaque panis coBlcstis, quo pasci- 
lur anima nostra. Scd quomodo ad cuin perveniatur, 
ut co saginemur, undc modo vix micas colligimus , 
ne in ista famelica crcmo pcreamus ; quoinodo ergo 
perveniatur ad saginarahnjuspanis, de quo Dorainui 
ait, Panem hunc qui manducaverit, non esuriet ; etpo' 
tum quem ego dedero qui biberit, non siliet in ceternum 
{Joan. VI, 51), saginam quamdam promillens et sa« 
tictatcra sine faslidio : quoraodo erg<y perveniamus 
,ad hanc satietatcm panis, longc ab ea satielaie in 
hac fame positi, consilio opus est. Quod consilium si 
neglexerimus, ad panem illum sinc causa pulsamus. 
Imo vcro consilium hoc quod daturus sum, vel potius 
quod commemoralunis : non enini a rae dicara quod 
Yobiscura didici : consilium ergo hoc quod dicturus sum, 
non dico quisquis contempserit , sine causa pulsat ; 
sed quisquis conlcmpscrit, oranino non pulsat. iloc 
enira consilium seqiii et agere , hoc est pulsare. 
Quid cnim pulatis, fralres mci, quia vcre quasi cor- 
poraliter habet Deus quamdara januara durara, qiiam 
claudat contra honiines , et ideo nobis dixit , Pulsale^ 
ut veniarans et lundamus osliuni, quousquc pulsan- 
do pervcniat ad aurcs patrisfamilias in secrclo quo- 
dani loco consliluti, eljubcat nobis aperiri, dicendo, 
Quis cst qui pulsal? quis est qui auribus mcis Ixdium 
facit?Date illi quod pelit, recedat Iiinc? Non ila cst. 
Verumtamen est aliquid simile. Ccrle quando pulsas 
ad ali(|iiem, manibus agis. Est quod agas mantbus , 
quando piilsasad Dominum. Prorsus manibusage, 
nianibiis piilsa. Si hoc non egcris, non dico , frustra 
pulsas; scd dico, non pulsas. Ideo non merebcris, 
ideo non accipics , quia non piiisas. Quoinodo , in- 
quit, vis ulpulsem? ccce quotidie rogo. Ikiie facis. 
Nam ethoc dictumest, Peiile^ et dabitur vobis ; quas^ 
ritCy et invenieiis ; pulsate^ et aperieiur vobis ( Matth, 
VII, 7). Omiiia dicla sunl, Potc , quxrc, pulsa. Peiis 
orando, quxris disputando, pulsas erogando. Non 
ergoquiescal inanus. Aposlolus, cura dc elccraosynis 
plebein raoneret : Consilium , inquil , in hoc do : hoc 
enim vobis prodest , qui non solum saperCt sed etiam 
velle coepistis abannopriore ( II Cor. viii, 10). Et Da- 
nicl rcgi Nabucliodoiiosor sic dixit : ConsHium meum 
accipe , rex , ct peccata tua eleetnosynis redime 
{Dan. IV, 24). 

2. Pie se extollat qui dat pauperi. Puuper accipiendo 
pius diviti prwstat, quam ille ipsi eroyando. Si ergocon- 
siliuni est quod accipinius , quando nobis jubetiir , 
vel quando raoncmur ut aliquid ex eo quod haberaiis 
indigcntibus pra:bcamus , non supcrbiamus quando 
dainus. Si cnim consiliiim est quod accepisli, tibi pro- 
dest plus quain iiii cui dcdisti. Non crgo nos cxtolla- 
mus supcr opci^a iiostra , ct quasi placcainus nobis 



1703 



quod Lenencia prxstamas quilms d.imus. Gonsilium 
qui vuU accipere , hoc vull accipere quod sibi prosil ; 
el consilium qui dat , consulit. Si consulit , ei prodest 
cui consulil. Accipit quisque a le supplex pauper; quia 
si le superbe dare non dccet, quanlo magis illum su- 
pcrbe non deceat accipere ! Accipit humiliter, accipit 
gratias agens. Tu tamcn scito el reniiniscere, non so- 
lum quid des, sed cliam quid accipias. Si enim acci- 
piat iste pauper libertalem respondendi tibi , si forte 
senscrii lc superbicntem supf^r sc, et dicat tibi, Unde 
superbis ? unde extoileris , quia dcdisli mihi ? Quid 
mihi dedisli ? Panem. llunc pancm si in domo tna po- 
neres et conlcmneres , iret in xruginem , ex xruginc 
in pulrediiicm , ex putredine in terrnm , tcrra rever- 
lcrelur in lcrram. Et tu quidem porreciae manui me» 
ut acciperet , porrexisli manum tuam ut dares. Me- 
mcnlo unde fuerit facla manus tua, et unde in meam 
apposuisii : terram, de lerra, in lerram. Dcinde quid 
facio de ponc tuo ? Comcdo , molestiam f;\mis com- 
pesco : bcncficium accipio ; non sum ingralus. Ve- 
rumlamen tu cogila quid tc Dominus ipse Salvator 
con»monueril : quia omne quod in o$ intrat , in rcn- 
trem cadit , et in secessum emiltitur {Matlh, xv , i7). 
liursusque aposlolus Paulus quid tibi dixeril : Esca 
ventri , et venter escis ; Detis aulem et fiunc et eas eva^ 
cuabit (1 Cor, vi , 13). Panis ergo , ut dixi , tcrra , 
de tcrra , in terram ; ut fulciatur lerra , et reficiatur 
terra. Quid dedisti cogiias , ([uid accepturus es non 
cogitas. Yida ergo ne plus libi prxslem accipiendo , 
quam tu mihi dando. Si euim non esset qui a te acci- 
peret, non crogares terram, et non accipcres coelum. 
Pulso ad jauuam tuam, et audis me, jubcs mihi por- 
rigi unde fames mea sustcntctur , ct ab liac molestia 
quam niihi ingerit, ccmpescatur. Bene fecisti. Au- 
dire me pulsanicm noli , si audes. Si rogalurus non 
cs , contemne roganlem. Contemne me , si nihil pe- 
tis ab eo qui fecit et nie et te. Si autem petiturus es 
illud quod mihi das ;*quia me exaudisii , tibi prieslas 
ut exnudiaris. Agc illi gralias , qui rem tam pretio- 
sam tam vili preiio te facii emere. Das quod in tcm« 
pore pcrit : accipis quod manet iii xternum. Das quod 
si iion dares , post paululum pbojiceres : accipis qiio 
in aeternum perfruaris. Das unde sustentetur fames 
hpmiuum : accipis unde sis socius Aiigelorum. Das 
unde noii esuriat homo post paululum famem ilerum 
passurus : accipis unde fainem nunquam sitimque pa- 
liaris. Cum ei^o vides quid des, et quid accipias, noli 
dare, si audes. Yideamus quis.majore damno feriatur, 
cgo, cui non das terram; aut tu, qui uon pervenies ad 
eum qui fccit coelum ct terrain. 

3. Consilium Chrisii de erogandis diuitiis, ne hic per- 
tant, Si crgo consilium accipimus , faciamus propter 
nos ; ct nemo dical quia prajslai pauperi. Sibi cnim 
plus prxstat , quam pauperi. Si vcrum cogitemus , 
fratres mei , et secuiidum vcrba Domini nostri sapia- 
mus ; aliier enim si sapuerimus , perimus : si non cx 
noslro consilio, scd cx ipsius vivamus, tunc vere vi- 
vimus. Si habcmus atiquid quod pauperibus dcrous , 
ii non dederimus , hic dmiittimus ; aut forle cum vi- 



S. ALGUSTLNI EPISCOPI m^ 

vimus , hic amltlimus. Quam mulli cnim subito bona 
omnia perdidenml , qure sludiosissime recondebanl 7 
Uno impetu hosiili universi thesauri divitum perie- 
runt. Nemo dixit hosti : Filiis mcis servo. Cerie vi- 
dctis quia » si est in illis aliqua fides. De iis enim lo- 
quendum esl , qui christiani hoc passi suni. Nam de 
ignorantibus Deuin nulla mentio est. llli eniin in liac 
Yita quod pro magno habebant perdidcrnnl , aliam vi- 
tam non speravcruni. Tcnebrac foris , tenebrai intus : 
pauperuis in arca , major egeslas in conscicntia. De 
his ergo , ut dixi , quoqno modo non cst lo.juendum ; 
sed de iis polius, in quibus cst fidcs aliqua chrisliana. 
Ideo dixi , aliqua , non robusta , nori plcna ; quia si 
robusla et plena esset , consilium Domini non spre- 
vissent. Certe lamen , charissimi , cum vidercnt do- 
mos suas inanes , aut forle nec ipsaro inanilatem do- 
morum suarum viderc pcnnissi sunt , cum inde ca- 
plivi ducti sunt , cum eis discedentibus flamma suc- 
ccssit : cum ergo se altcndcrcnt inanes, quomodo eos 
poGniluit, quia non audierant Domini consilium ? Quid 
enim Dominus noslcr Jesus Chrislus , fratrcs , dixit 
diviti illi quasrenii consilium de capessenda vita ailcr- 
na? Quid ei dixit? Dixit ei, Perde quod habes? Plane, 
etianisi hoc dicerel, Perde temporalia, diccrcl ut ac- 
quiras aiterna *. Non ei tamen dixit , Perdc quod ha- 
bes. Videbat eiiim illum amatorem rcrum suaruni. Non 
ail, Perde ; sed ait, Migra ubi non pcrdas. Amas ihe- 
sauros tuos? amas pecuniam tuam? amas divitias luas? 
amas prxdia tua ? Quidquid amas, in terra habes. Ibi 
habes quod amas, ubi pcrdas el pereas. Consilium do, 
migra iii coelum. liic si habes, perdes quod habes, per- 
ibis cum co quod perdis. Ibi autem si habes, non ami< 
wsli,sedsequerisquomisisti (Matth. xix, 16-21). Con- 
silium ergo do , etc. (a)..... Quare contempsimus pn- 
trem monentem , el hostcm seiisimus invadentem ? 
[Multos ergo pojnitet. Nam quidam (quod revera di- 
citur accidisse) homo non divcs , scd tamen eiiain de 
tenui facultate pinguis adipe charitaiis, cu:n solidum, 
ut assolet, vendidisset (6), ccntum folks ex pretio so- 
lidi pauperibus jussil erogari (c). Factum est. Ibi illc 



* Apud Sirm. dcest, quia ; quaro vocem nraeierea sensus 
repellit. M. 

* sirm. sic habet hunc locum : Quid em»«, dixit ? nixU 
fi, Perde quod habes ? Placeret, si hoc diceret, rerde tem- 
poratia, ut acquiras (Bterna. M. 

(a) Omissa repete ex sermone60,n. 7. 

(b) Quaoti sohdum aurcum vendideril non declarat ; in- 
telligi autempotest ex novella valentiiiiani xxv iuierrheo- 
dosianas , qua cauluni est, « Ne unquam inlra se|iein niil- 
« lia nummonim solidus distrabatiir. » Cas^iodorus sex ohin 
naillibus venditum docet lib. 1 variarum, ei isl. iO : tSex,» 
inouit, « millia denariorum sclidum esse volueruni. » sinn. 

(c) Folles ajreosdicit, uon argente(s. Argcntei cnim 
foUes cenlum i ars solidi exigua non essent. 1 1 denarios 
ergo ai.pellalMml, tum argenieos, lum areos ; sic foUes alii 
argenlei fueruut , alii aerei. FoIIium aercoruin valor , aut 
idem fuit ac nummr^rum, seu denariorum, qujrum sex se- 
ptemve millia iu solido censebautur, aut ulriusque generii 
non maj,'uum discriiuen. rolles aulem argeutel Augustini 
sevo quid valerent, a^stimari poiest ex Lege m Cod. Iheod. 
de Suariis , quae lovciax pretium in siofmlas lihras seaU 
follibus deGuit , et ex iis quae in lib. 23 de Civilate Dei , 
cap. 8 , narraniur de Florentio sarlore uipponcusi , qui 
ffrandcm liscem trecentis foiIil)US vendidisse dicilur. Ulrc- 
iiique en m congruere omuia lossunt, si pro loilibus asses 
sive solidi sumanlur monetae nostra! GaiUcanae. Nam et i)or- 
cinx in singiilaslibrassolidorurasex justum fueritprelium, 
et grandem ijsceui trecentis assibus aosu-is vendi oihii ea 



1705 SERMO 

hoslis anli(|uus , id est diabolus , ut poeniterct eum ' 
boni operis sui, cl quod obedicndo reclc fecerat, mur- 
murando dcleret , immisit furem , el abslulit lotum , 
und<; pauperibus dntum crnlcTciguum. Exspcclabaldia- 
bolus vocem blasplicmanlis, invcnil laudanlis : exspc- 
ctabat fieri lilubalioncm, invcnit eonfirmalioncni. Hoc 
Tolebat quidcm el inimicus, ut pocnilcrot cum, ct poe- 
nituil. Se<l videtc quid. Mc, inquil, miserum, qui non 
totum dedi! IIoc cnim pcrdidi> quod non dedi. Non enim 
ibi posui , quo fur non acccdil]. Ergo si consilium est 
hoc , clc. (a). 

SERM0CCCXC*(6). 
De [aciendis elcemosynis^ ni (r). 

i. EUemosyncB comiles jejuniorttm in sanctis viiis, 
Consiliitm prcemittendi divitias in coclum, Ad clccmo- 
synas faciendas, volumus, quanlum Dominus donat, 
eihortiri Cliaritatem vcslram, quxsolcnt in sanclis 
fidclibus viris essccomilcsjejuniorum, ul non habiMiti 
addatur, quod habcnli delraliihir: ut, cum lucro luo 
fraudas animam lunm, hoc snbdnca^i carni, quod iu 
ccDhj coiislituas. liabcs cniui illic horrcum tuum, 
habes custodem tuum. Namque ubi ponant lioniincs 
totissimc qiiod amani iu Irrr:), conducunl sibi loca 
munitissima, et quanlum possunt saingunl sibi ser- 
Tare, quo furcs non possunt accederc. Et cis hoc vo- 
lentibuSy hoc scrvanlibus qnando polcst conlingere 
iii terra ? Forlc cuslos ipse fur crit. iloc Dominus Je- 
sas Cbrislus atlendens, qiiid vciint homincs, quid 
coneiitur, cum res suas servant in lerra, dcdit con- 
silium. In coelo scrvate, mihi commendatc. Qui ergo 
jossit te dare, non te voluit pcrdcro, scd migrare. 
Praecedat te secuturum rcs lua. Quod iitiic non prx- 
roitlis *, ubi diu non eris, ubi post tc (|uis possidere 
quod servasti possit, ignoras. Lcva binc crgo quod 
diligis, nehic diligendo hj:rcas, ct hxrendo perdas et 
pereas. Doroinus tuus ipse cst custos tuus ct tuorum. 
Si amicus tuus familiaris de frumcnto forsilan con* 
servando ignoranti consiiium darel, ut de inferiori* 
btts ad superiora Icvares, ubi melius servares ; nonne 
consilium cjus acciperes ((/)? Dat crgo illud tibi Do- 
minns tuiis : nec te vult corrumpi, nec tua. Pone 
bic, sinonvis perderc. Vis scire quid ngatur? Ego 
scio quod nemo melius dc fabrica ista consilium dare 
potest, nisi qui fecileam. Tudicis, Ubi reponam ? 
Respondet, In C(£lo : sic eiiim ait, Thesaurizate vobi$ 
ihetauros in ccelo^ ubi fur non effodit^ neque tinea cor* 
rumfrit : ubi enim erit thesaurus tuus^ ibi crit et cor 

absurdi. (^o fit ut follium et solidorum noslratium valorem 
emndem conjicere liceat, vcl alfinem. veruin IiaH; de foUe 
aocipieoda, (piatenus certum numnii genus stgnificat. Foi- 
bis enim aUx sunt in re pecuniaria noiioues , quae ad rem 
boc loco non faciunt. Sirm. 

* sirm. ex oodice r. , egit ui pcmteret eum. Abest, egit, 

Micfa. MS. 

* Forte deest, kic dimittis nbi din non eris. 

* Emendatus ad r. v. et ad vign. 

(a) Reli()ua babes in Sermone 60, n. 8 et seq., nsque ad 



GCCXCI. 1706 

tuum (Matth. vi, 20 et 21). Accipe consilium, obata 
tibi tanti horrci optione, unde libi non tabula suf* 
pcnsa cstut pcrpctuo possidcrcs. 

2. DiviticB in cvelnm erogando lcvanlur. EleemosyfUt 
fenus apud Deum, Qucercs forlassc quomodo illuc rcm 
tnam Icvcs ? Noli :csluare, et cogilando scalas aut 
aliqiia macbinamcnta quuTcrc. Scd quomodo solet 
ficri civibus pcregre constilntis, fac trajcclitium (a). 
Mulli sanc Iioc faciiint, cum idoneos iuveniunt, dant 
impigrc. Fecil Dominns luus Clirislus, sursum dives, 
bic paiiper. lCsnril hic : trajcetiiium a te petit* 
scqiium rcslitnct. Qnid crgo dubilas, (piare differs 
darc?aut non est idoncus rcddere? Da pauperibus^ 
non pcrdes, iiori limerc : ipsi das, cum uni ex mini- 
niis cjus das. Audi Evangelium. Cum illi ad dexterani 
positi cxpavescercnt, enumeralis quibusdam necessi- 
tatibus, diccnte;:, Quando te vidimus in his ? respoii- 
dcl Doininus, Cum uni ex minimis meis fecistis^ mUU 
fccistis (Jd, XXV, 37-^0). Ego, inqiiam, accepi, quando 
pauper acrc)>it : in illo esuricbam, iiiillo saliut)ar. Da 
securus : Dominus accipil, Domiiius pctit. Non ha«' 
bcrcs qnod ci dares, nWi prius ab illo acciperes. Si 
homines fcnerares, gravarcs : non est liic (alis qui fc- 
norc gravetnr. Si vis feneralor csse, apud me esto, 
dicil tibi Deu^;, mibi da : cgo ciim usuris restituo. 
Jain nunc erige te ; dilata avariiiam tuam. Pro uno 
forle solido, non decem, nou ccntum, non milley 
non terram, sed co^Iuin acccpturiis es. Si darcs li- 
bram XTamenli ct aceipercs argcnti, aut hbram ar- 
gcnti el accipcrcs auri, felicem tc gaudcres. Mutabi- 
tur rcvera quod das; iion anrum, non argentum, sed 
vita rnterna tlbi fiel. Mnlabitur, quia tu mutal)erif. 
Qni dedit, fiet angelus. Quod dedit, fiet sedes ange- 
lica. Remedium non est quod liberet a morte, nisi 
elcemosyna. Difficile cst vitam istam ducere sine pec« 
catis cuilibet hominum. Erogate ergo, fratres mei, 
distribuile res veslras : facite vobis sacculos non ve- 
terascenles, thesaurum manentem in coelo. Audito 
Psalmum : Quanqnam in imagine ambulat homo, vane 
autem eonturbatur ; thesaurizat^ et neicit cui colUgat 
(Psal. xxxviii, 7). Dateet dabiturvobit (Luc, vi, 38). 

SEI\MO CCCXCI- (b). 
Ad juvenes (c). 

i . A tentatione nulla (etas vaeat, Non puerilit. Ad 
vos mihisermoest, ojuvencs, flos xtatis, periculum 
menlis. Tempus quidem omne, atqiie omnis xlai, 
qua corruptibilis caro illa portaiur, vacare a tenta- 
tionibus non potest. Et tamdiu qiiisque bonus in 
agonc luctatiir, ne ab adversario superelur, in pcpi- 
culisagit, quamdiu cum iIlo,sicutinarenoso quodam 
stadio, sic in ista morialiiate contendit. Mox enim ut 
homo saeculo uascitur, et vitam plcnam iniseri.-e, vei- 
ut propheta futuri laboris sui, pr.TConio iacryroosao 
vocis ingreditur; etiam si nondum hi aiiiino suo, iii 
aiiiroo lamcn parentum suorum vcl quorumhi)et ho- 



(b) AUas, inler vignerianos 15. 

(c) lo mannscripiisassignalarSabbalo post Doroinicam 
quint.nm Ouadrag^esimip. Mendosus et mutiliis sermo, 
Md pr.-f terea nibil fere habeus dissentaneum Augustiuo. 

(d) Vide serm. 60, n. 7. 

Patrol. XXXIX. 



* Emondalus ad v. et ad Am. Er. Par. Lov. 

(a) vide serin. 42, n. 2. 

(6) Allas, de Teinpore i46. 

(c) Hunr l.ovanienses aipbignum babent, snppositiliam 
Verlinus rensel ac Vindingus. Isie porro ab stilo Am* 
brosiano dlcil non abhorrere , sed profecto ab Augusti* 
niano priorom annorum haud abhorret magis. 

(Cinquante-quatre,) 



^707 



S. ACGLSTOil EPISCOPI 



1703 



minnm, fn quornm manibus nulrtenda ejiis infirmi- 
lafi jacel, tentari jam polcsl, el diaboli circumvcn- 
lionibus rapi, aul per ligaturas exsecrabilium rcmc- 
dierum, aut per sacrilcga sacra Gentium, autsi foite 
mors urgei, negligeniia reuuntialionis in Baptismo 
aalutari. Kt, ul brevi compleciar, lentatur illa »ias, 
cum a suis iu muudo diligilur, et iu Christo negligi- 
lur. Traliit eniin secum propaginem inortis, et iii iUo 
fyeccati vulnerc radicatur, quod primo homini ex quo 
corruptionis originem duximus, veiienoso dente ser- 
pentis inflictum est. Undesanetus Job neminem iiiun- 
dum dicit, a peccali utique soniibus, nec iiifaiilem 
cujus est unius diei vita super lerram (Job iv, U, 
9ee. LXX ). Sed de jam nato quid loquar , cum David 
IttCluosa voce clamel et dical, /n mqnHalibus concc- 
plut suntf et in peccath concepit me mater mea (PsaL 
L, 7)? Superfluacnim pnsseni videri Baptisinata ro- 
Centium parvuloruin, nisi omncs in Adam morcren- 
tnr, et originale peccalum per pareniuin viscera 
naque ad fruclum prolis tramile mortalitatis excurrc- 
ret : cum et mortaiem creaturain Dominus omnipo- 
tens Icge sui ordinis format, ct iinmortaliiatcm rciio- 
Tationis optirous pater misericordix gratia subnii- 
niMrat. 

2. Hec tenilis. Quod si ncc iiifantia mortalis homi- 
nis propter corruplionis \incuium a tciiiaiioiiibus va- 
cat, quid de cscteris aniaiibus dicam? An fortc scnilis 
excepta est, et in carne jain viciiia cadavcri sanguis 
ac membra illicitx conciipiscenti.-c frigucrunl, ct a 
fesso ac prope mortiio jain corpore nialeries (ciita- 
tionis emarcuit? Imo vcro tantus est iii inalis seiti- 
bus plerumque gnrges aviditaiis ct insaliabilis vorago 
irentris et gulturis, ut quanta boni seiies priKieniia 
serenantur, lanta tsii vinolenlia sepelianiur : quasi 
ad boc in eis urida viscera et siicco exbaiisUi curvcn- 
tur, ut ad vigorcm pri^tinum reparandum cbrietalis 
inundationc riganda sint. Quid avaritia, qua; r.ulix 
est omnium maiorum, nonne in frigidis senibus laiiio 
ad acqiiirendum fervenlius inardescit, quuiilo citiiis 
relictura esl quod acquiril? inirabili sane dcincniia. 
Gravioribus enim suniplibus seonerare festinat, cum 
jtfli pervenerit qiio icndebat. 

9. Juveniih vatidiut impugnatur. Si ergo puerilis et 
senilis aetas non cst a tcntationibus libera, quanim 
aUera, id est piicrilis, nondum penc ingrcdilur, al- 
tera jam egreditur i^taiu vilain ; et ahcra paulo antc 
lion erat, aliera paulo post non crit : quid senticn- 
dum cst, quid dicenduiu est de ilagraniia juviMiilis 
Ctatis, qiix ulriusque in medio consiitul;i, ct ab iii- 
flrmitate puerirne jain rcccssit, et noniluni ad torpo- 
rem senectutis nccessit? Ihrc pluribiis ntquc niajori- 
bpft tentationumtempestatibnsquatitur, haicfluciuiim 
crebriore impctu sxculi cxundanlis opcrilur. I^rxsu- 
mit viribus, rorina* dignilate jaciatur, ponipa rerum 
temporaliuin praTulgtre aul cxoptat aui gaudcl. lla- 
que juvenluii malorum venenum esi quid<|uid verilas 
prxcepit, esca cst quidqiiid diabolus su^^gcsserit : sed 
ftmarltudo jiistitia^mcdic^imcnlum cst ulccris x^tatis; 
^lcedo aulem injusliline inuscipnla est lcincritatis. 
M boc perlinet quod scripium Cbt, Dulciora sunt vuU 
^ffa amid, auam voluntaria oscula inimici ( Prov, 
xxvii, 6); et illud quod aii David, Corripiet me justut 
in mitencordia, et increpubit me; oleum nutcm peccatorit 
iU)nimj^nguetcaput meum (Psal. cxl, 5). Lrat vcritas, 
et tamen sanct : nam oleum pcccatoris adulaiio as- 
sentat^ris mulcet, sed decipit. Ibi eniin leniiur su- 
peiUa; sed labitur vita. Loquilur cniin Fropheia cx 
p^rsooa ejiis qui jaiu mediciim qu:rrii, qiii maiiuin 
Ciirantis etiam cum doloris acorltitate snpporlat, qiii 
sgritudineiu siiain sanari poliiis quain laiidari desi- 
derat. Pcriculosum vcro cst ulcus jiiveniulis, quod 
cupiditatibus ignescit, spc tuincscit, v(.>Iuplatibus 
'COiitabescit. Sed spes ista dospcraiorum est, spes 
ftmro periturarum, quse anima! inisera; non solvit, 
sed inflat affectum, facitque illam tactum non ferre 
\eritatis; uietiam de sua iminortaiitate desperans. 



amet dicere, amet ctiam qui ista sibi dicont \ Man- 
ducemut et bibamus ; cras enim moriemur : oderit au- 
tem dicercetaudire, Sobrii estote^ justi^ et nolite pec- 
care (\ Cor, xv, 52, oi). Aniei perniciosain inimici 
lenitatcm, odcrit salnhrcm medici asperilaiein. Isia 
perversilas, ista vesania in juvcnili xtate maiiinks 
formidanda cst. 

4. Luxuriantium verba. Blolliliem sequitur crnde{itas. 
Iliiic illc nascitur serino hoininiiin in flngiii.-ulirnuen- 
tium , fl inde iii sceliTa crudcscentiinn : Dixerunt 
enim coqiianles apud se non rectt\ Lxiguum et cum ta!- 
dio est tenipus vilos nostreef ct non esl refriifcrium in /ine 
hominis , et non est qui agnitus sit reversus ab inferis. 
Et paulo post : Veniie ergo, fruamur bonis quce sunt , 
et utanmr creatnra tanquam in juvintuie ceUriter. Vino 
fretioso et unguenlis nos implenmus ; ci caticra, qiix 
in eodem loro alicxuntur geslicnlis vciba luxuriae , 
bomiiiUin de vila irlcrna dosporanlium, et spein suaiii 
tanquam in areiia torrcniis, ita in teinporali carnis 
corrii[)iionc ponenliiim. Ex hac autom imiuoderaiioiie 
libidiiiuin et piitroniium vormihiis flagtiioruin, videte 
in qu.c facinora ct iii quain iinmania sCflora prosili- 
lur. Exhausli onim alquc siihversi immodoratorum 
delicloruin lurpiuin ooirupiolis, duni severitateni ve- 
rilatis sihi contnidicciitisodcrunl, Oppriniamus ergo, 
iiiquiunt , paupcrem justum, ct non \uncamus viducn , 
ncc senes revcrcnwur canos mulii temporis. Sit auiem 
fortitudo noslra tex justitiw; quod inlirmum est enim, 
inutile invenitur. Circunivenicimus ergo jnslum, quoniam 
inulilis est nobis, ct contrarius esl opcribus nostris. Ta- 
lia dc Domino iiostio Josii Chrislo Jud:LM>runi im- 
piclas c^giiavit. Qiiod inanife-tius in vorhis conse- 
qiicnlibus invoniliir : po^t piulo enim dicuut , Pro' 
mittit scientiam Dci se hubere^ et FiUum Dci se nominat. 
Deindti nir.sus paiilo post dicunt : Conlumelin et lor^ 
menlo inierrogcmus illum , ut sciamus reverentitm 
illius. Morteturpissima condemnemut eum; erit enim 
respectus ex scrmunibus iltius. Sed atteiidite quaiu de 
illis sonientiain fonit Spiriius sanclus, (juando slalini 
Suhjimgit : Ha;c coqitaverunt^ ct errnverunl ; exccecavit 
enim iitos mnlitia itlorum (Sup, ii). Oinnia igitur hor'> 
renda (acinora, qiKo tiinci>tur in scclcratis hoiniiiilius» 
vidolc <ie qua lahe oonsurgant. Quid enini uiollius 

Juani illa luxnria? qiiid durius quain ista (-rudrliias ? 
anidudum diochani , Fruamur bonis quw sunt , et 
utamur creatura tanquam in juvenlute celeriter; el non 
prwicreat nos flus tcmporis^ el ubiifue retinquamus signa 
tcvlitice : niinc dicuiii, Oppnmamns pauperem^ non par^ 
eumut viduw, ncc revereamur sencm, Circunivenia>nut 
justumf conlumetia et tormento interrogemus eum^ morte 
turpissima condemnemus eum. Yinuni S(N|iiiliir iinor, 
unguenia lorincnta, sangiiis rosas, ir.i Irtiii.^ni. A 
talihus li^atus, c;csus, iulcrfcctus ost D minus. Quis 
de coronis florontihus cnuMita vhioula lormidarct ? 
Quis de suavihus poculis doloros s ovissiinos previ- 
deret? Quis de inollibus jiraiis lain dirum crucis 
lignuni pnonoscerct ? Et lainon niilla aHas in illa 
luxiiria, nisi juventiis, flori teinporis conparala cst. 
Sic enim dixcruiit : Utoinur creatura tanquam in ju^ 
ventute celeriter, 

5. Juvenes sentibilibut non capiantur, Ad tapientim 
amorem te convertant, Vos ergo, o juvencs, niaxime 
nioncmus ct Inatamur, ut verue virtutis pulchritu- 
dinc ca|)iamini. NiiUa species vos torreslris, niillus 
fulgor niel;iIloruiii, niilla nemorum amceniLis, nulhe 
florumpurpura!,nuIIus vel naluralis vel adhibiiuscar- 
nis ornatus, nullus qnarnmiibct clioid.irum atque 
tibiarum soihis, nuila odorum jucunditas, nulla .sapo- 
rum siiavitas, nulli amplexus, pulchriludini , inspira- 
tioni, dulccdini, fomontis sapienti;e conferantur. Ab 
his cnini qux tur|>iicr amanlur, ncm ab ipso amore 
probibemus. Amare vnliis?Aniaiesapicnti:im, ambite 
ul pcrvenialis ad oam. Ut non vos cxhorrcat ojns 
aspectiis , in itomine vos interiore componite. Sicui 
iascivi oculi ornamenta curporis, sic iila cordis inqui- 

^Er,lmd.\ak.tiLoy..amet€t$amUtasibid(ci. &L 



1709 



SERMO 



ric. Nec de vcstris diviiiis hxc ornamcnta proferatis : 
qnii odit superbos et qiiasi de suo se jactare cupien* 
tes. Quid auiem habes quod non accepisii ( I Cor. iv, 7) ? 
Ipsa ergo donat undeilli placeas. Taiilum diligc eam, 
et servablt te; circumda cam,et cxaliabit te; honora 
eam , et amplexnbitur te : ut det capili tuo coronam 
gratiarum (Prov. iv, 9). Clara est et quw nunquam 
marcescet iofnentia , el facHe invenilur ab hi$ qni diU- 
^unt illam (Sap. vi, 45). Proponile lianc adjungere 
vobis, in illam suspiratc, in illam exardcscile, in illam 
deperite. Te ipsum abnega tibi ; ne illi te abneges 
duin places tibi. Non habel amaritudinem convenalio 
iUius (Id. viii, iG). Si ainalorcs cstis, hanc aniate; si 
formosi estis, Dco placclc ; si juvencs estis, diabolum 
▼incite. Daniel ab aiigclo vir dcsideriurum nppcllatus 
est (Dan. x, 11). Qux illa cjus craiit dcsidcria, nisi 
qnibusinsapienliicpulchritiidincin ardenler inhiabat; 
quia et in juvenili xiaie calcavit lasciviam , et rcgiim 
superbiam pressit captivus, et ora lconum clausit in- 
diisus? 

6. Feminis etiam junioribus dicta conveniunt. In ee- 
clesiis non se ostenlcnt. Ncc vos , feminx adolcsccn- 
tuiae , alienum a vobis arbitremini hunc csse sermo« 
nem. Ad vos enim , non tarncn ul confundain vos , 
lixc dico, sed ut lilias meas charissiinns monco : 
juTenilia desideria fugile. Ndplic Siisaiinam, viduae 
Annam, virgines Mariam cogilatc. Nec in puhlicum 
propterea procedatis, ut florein feni veslri oculis ho- 
minum ostentare cupienles, in doino viiae niorlcm 
quxratis. Omnis enini caro fcnum, et claritas hominis 
ut flores feni. Quid ergo facietis cum fcnum anicrit , 
flos deciderii? Verbum autetn Domini, quod manet 
jn aeternum (Isai, xl, 6-8), cineres vcslros noii faciie 
inventurum pulaiis, qiiod nunc superha rclatis viri- 
ditaie contemniiis? Eccc ileruin dico alque conlcstor, 
Jtavenilia desidcria fugile. Si auditis hoc, si obtem- 
peratis, si tanqoam Dei vcrhuin cuin honore et 
timore suscipiiis, non soluin pulchri ante oculos Dci, 
scd eliain saiii eritls. Si aiitein dc hac adinonitione 
nostra etiam jocos forlasse amalorios vohis facialis ; 
de ipsis ferramentis mcdici mortifcra vobis vulnera 
infligetis. Certe Juda:i qui Doniinum cnicifixerunt 
( cum audiinus, horrescimiis et ingenii exsccrulione 
prosequimur^, sed tamen illi cum de sua iuxnria cogi- 
tarent« deliciosorum agrorum solitudines mcdilnhan- 
lur , dfcentes : Nullum pratum sit quod non perlrans' 
eat luxuria nostra (Sap. ii, 8). Quoniodo crgo parce- 
ret Christo, si cum invenissel in lerra, qiii qirulem 
Don solitaria prata irritimdis libidinihtis suis, sed fre- 
quentissimas ecclcsias elegit regnantis in co^lo? Ecce 
tcrtio conlcstor ct dico, desideria juvcnilia fugite. 
Danielis desideriis aihtuale. Filii, a juvcnluic vestra 
eligite doctrinam, ct usquc ad canos invenietis, sa- 
pientiani (EccH. vi, 48). 

SERMO CCCXCII • (rt). 

Ad eonjugatos (b), 

CAPUT PRIMUM. — 1. Muiier curvafa stjmbolum 

§eneris humani. Aposlolum audiviinus nobis dicentem, 

Le^tione fungimur pro Christo , exhortantes reconch- 

aari Deo ( II Cor. v, 20). Non exhortaretur ut rccon- 

dliareraur, nisi inimici foissemus. Ergo erat totiis 

mundus inimicus Salvalori , amicus captivatori : boc 

est, inimicus Dco, nmicus diabolo. £t totum gcnos 

* Emeiidatos ad duos cl. ad gr. ph. rm. v. et ad Am. Er. 
Par. LoT. 

(a) Alias, 49 Inter nomilias 56. 

{b) la manascnotis libris Homiiiarum quinquaginta in- 
lcribitur, « De muiiere curva. » in Flori autem ColIecUoney 
ad 1 Gor. vn, appcUatur « Sermo ad conjugatos : » sic etlam 
in vetustissiiiio lis Phiinarcoueosi el aliis nououUis, quft- 
bos io codicihus uicfmi ad isthxc verba, cap. 2, t Audile, 
c chartesimi , » iiec nabcnlur quse praeccdunt de mulieris 
cunrx sacaiiooe. Ex duobus Kdiein sermonibus unusiste 
oonllatus est » cujus partes dubilarc vix licet quin onmes 
perUneant ad Augustmum. 



cccxcn. 1710 

humanum, tanqnam isia muHer, curvatum crat ad 
terram. Jam intelligcns quidam inimicos istos, d»- 
mat adversus eos, el dicit Deo : Curvaverunt aninmm 
meam (Psal. lvi, 7). Diabolus et aiigeli ejus animas 
hominum curvaverunt ad tcrras, id est, ut pronae in 
ea quoc temporalia sunl et tcrrena, superna non qua»- 
rercnt. Nam ulique hoc dicit Dominus de muliere 
isla , quam alligavcrat satanas ecce dccem et octo 
annis : cl jnni oporlcbai eam solvi a vinculo suo, el 
solvi in die sahbaii. Calumniahantur aulem erigeoti , 
qui, nisi curvi (Luc. xiii, 11-16)? Qiiandoquidcm eC 
ipsa quic Deus prxceperal non iiilelligcnlcs, terreno 
cordc intncbantur. Sacramenlum enim Baplismi * car- 
nalilcr cclehrahant, spirilualilcr non videbanl. 

CAPUT II. — 2. Concubinas hahere non licel ; tm 
maritatas uxores ducere ; nec a marito repudiatas. An- 
dite, charissimi, membra Chrisli et malris CaihoIic« 
filii. Quod dicocompelcnlibus, audiantfideles; quod 
dico fidclibus, audiant competentcs; quod dico compe- 
tenlibusctfidelibus, audiant poDniienics ; quod dico 
fidelihus et conipctcniibus el poeniicnlihus , audianC 
catechumcni, auiliaiit omncs : oinncs timeant , nemo 
conlcmnat. Sit milii in consolaiioncm vesler auditus, 
ne sit vobis iii le>iiinonium dolor mcus. Competeii- 
tihiis dico, Fornicari vohis non liccl. Siifficiant vobis 
aul uxorcs apt nec uxorcs : concuhinas vobis habere 
nonlicct. Audiat Deus, si vos surdi estis ; audiant 
Angeli ejns, si vos contemniiis. Concubinas vobit 
hahere non licct. Et si non habciis uxorcs, non licet 
vohis hahere concubinas, qiias postea diinillaiis, uC 
ducalis uxores « ; qiianlo inagis danmalio vohis erit, 
si hahcre volucrilis el concuhinas ci uxores»? Noa 
vohis licet habcrc uxorcp, quarum priorcs marHi 
vivimt : ncc vohis, fcininae, hahcie viros licel , quo* 
rnm priores iixoros vivunt. Adullcrina sunt ista con- 
jugia, non jurc fori , sed jurc coeli (a). Nec eam fe- 
minam qiijc pcr repudium disccssii a marilo, Ucet 
vohis duccre vivo marilo. Solius fornicationis causa 
licct uxorem adulieram dimiiicre : scd iila vivente 
non liccl alleram duccre. Et vohis, femimc, ncc illoe 
viros a quibus per repudium discesserunl uxores 
eoruin , maritos hal^ereconccditur; non licet : adul- 
tcria sunt, non conjiigia. Conlemnitur Augiisiinus , 
timeatiir vel Chrislus. Nolite imitari lurbam malo- 
rum , infidelium , filii mei : nolitc scqui vias htas, 
quarum finis ad intcritum ducil. Qui baptizatus fuerit, 
aut contincntiam Dco voveat, ant pcrroaneat cum 
uxore sna, aut si non hahct, ducat uxorem. 

CAPUT III. — 3. Pcenitentia its qui a castitatis prO" 
po^to lapsi sunt ampleclcnda. Publica pmitentia, 
Theodosii pceniteniia. Audilc me, fideies, id est bafUi- 
zati. Qiiare nioriemiiii jam rcnaii ? Quando baptizali 
per vias tortuosas ct luhricas et immundas itis, ne- 
sciiis quia peritis? Peritis, filii mei, crcditCr I^n 
vuitis credere ? Quid vobis facio? Qui fideles estiSg et 

^ Legeodum videtur, sabbati. 

* sic omnes Mss. At cdili, quas postca ducatis uocorei; 
omisso, dimittatu ul. 

* vxlMU el uxores dindttdtis. Abest , ditniUadi, • ina- 
nuscripUs. 

(a) serm. 358« n. 5. 



1711 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

andilis me, si forto lalia commisislis, nolite addere ; 
et ut vobis Deus ignoscat, orale. Si non potiiislis 
liabere, vel noluistis, pudicitiam conjugalcm seu con- 
llncntiaro, et deviastis a proposito vel vinculi conju- 
(lalis vel devotae contlnenlioc ^ sit in vobis dolor ct 
humililas poenitentije. Apertius dico : nemo dicat, 
Non intcllexi. Qui post uxorcs vestras vos illicito 
concubitu maculnsiis, si proeter uxores vestras cum 
^liqua concubuislis ; agitc poenitentinm, qualis agitur 
in Ecclesia, ul orct pro vobis Ecclesia. Ncmo sibi 
dicat, Occnlle ago, apud Dcum ago : novil Deus qiii 
mihi ignoscat, (}uia in corde meo ago. Ergo siiic 
caiisa dictum esl, Quas solvmtis in terray ioluia erunt 
in ecelo {Mattli. xviii, 18) ? Ergo sine causa sunt cla- 
vcs dalas Ecclesi:c Dci ? fruslramus Evangelium , 
frustramus vcrba Chrisli? Promillimus vobis quod 
illc ncgnl? Nonnc vos dccipimus? Job dicil, Sieru- 
bui in conspectu populi confiteri peccata mea {Job xxxi, 
55). Talis juslns, thcsauri divini obryzum, tali ca- 
mino probaius isia dicit ; ct rcsislit mihi filiiis pcsli- 
lentiuc, ct erubcscit gcnu figcrc siib bencdictionc Dci 
superba ccrvix, mcns torluosa? Fortassis, iino qiiod 
non dubiialur, proplcrca Deus voluit ul Thcodosius 
imperalor agcrct pocnitcntiam publicam in conspectu 
populi, maximc quia pcccntum ejus cclari non potuit; 
ct erubcscit senator, quod non crubuit imperator ? 
Erubescit, nec scnator, scd tantum curialis, quod 
non erubuit impcrator ? Erubescit plebcius sivc iie- 
gotiator, quod non erubuit imperalor ? Qun ista su- 
|)erbia esi? Nonne sbla sufficeret gehennse, etiainsi 
adulterium nullum essci? 

CAPUT IV. — 4. ChristiancB mulieres quomodo ze- 
lar$ debeant tnro» suos, Postrcmo, fralres mei, auditint 
irie viri, audiunl me fcmina;, quid ad me irnscimiiii ? 
Ulinam faciatis quod scriptum cst, Irascimini, el no- 
tite peccare (PsaL iv, 5). Timcre debeo, ne contingat 
mibi quod contigit apostolo Paulo, quod modo cum 
legeretur, si intenti fuistis, audistis : Ergo inimicus 
faetnt sumvobis verum prwdicans (Galat. iv, 16)? Et 
*i ita est, fiat. Si necesse est ut inimicus sim vobis , 
■lelius vobis opto esse, quam justitix. Commcndo vos 
• custodiendosetiam uxoribus vestris. Fili» meaesunr, 
•^icnt et V08 filii mei estis. Audiant me : zclent viros 
81108 ; non sibi servent vanam gloriam, qua solent a 
naritislmpudicie matronoe laudari, quia impudicitiam 
vironim suorum aequo animo ferunt. Nolo talem pa- 
lientiam habeant cliristiaBae mulieres : prorsus zclent 
tlros 8U0S ; non propter carnem suam, scd propier 
animas illorum. Omnino ego moneo, ego prxcipio , 
ogo jubeo : episcopus jubet, Cbrislus in me jubct. 
Novit llle in cujus conspecta ardet cor meum. Ego , 
fai<|«am, Jubeo. Nolite viros vestros permittere forni- 
eari. Interpellate contra illos Ecclesiam. Nondico, 
ladlcea publicos, non proconsulem, non vicarium, non 
cofnltem, non imperatorem ; scd Christum. In cxte- 
rif fmmibaa ancillx estote viroram vestrorum, sub- 
4to ad obaeqaium. Nulla ait in vobis protervitas , 



1712 



^^2S^ "^ ▼^ ^^ vtnculo coi^vgalL vel devotkme 



nulla superbia, non conlumeliosa cervii, non aliqiia 
iiiobcdienlia : prorsus tanquam anciihc scrvite. Sed 
ubi ventum fucril ad illud ncgotium, ubi vos bcalns 
Aposiolus icquavil, diccns, Vxori vir debitum ndxlat^ 
simiUler et uxor viro ; subintulit, Uxor non habel po- 
lestatem corporis sui, sed vir, Quid le extollis? Audi 
quod scqnitur : Siniiliter et vir non habct corporis sui 
potestatem, scd mulier ( l Cor, vii, 3, 4 ). Ubi ad hoc 
venlum fucrit, clamnic pro re vestra. Aurum tuum 
vendit maritus pro neccssiialc sua : fcrto, fcniina ; 
forto, ancilla ; noli lilignre, noli conlradiccre. Coiv< 
tcmptus auri tui, dilcctio est virl tui. Si villam tuam 
pro ncccssilatc siia vcndat, i\\\x cst et tua (non cnim 
potcst cssc ipsius, qu:c non sit tua , si csl charitas in 
te, qusc dcbct cssc in uxorc), ferio paticiKcr; et si 
dubitat, lu ofTcr : coiilcmnc oninia propter amorem 
viri tui. Scd castum opia, pro castitate litiga. Paticn- 
ter percat WUa tua, non aniina ipsius te patieiito 
pcrcal. 

CAPUT V. — 5. Caput mulieris vir, Ducal hic in 
bonum^ illa sequatur, Non dico viris, ut in hac causa 
zelciit uxorcs suas. Scioquia faciunt, novi. Quisferat 
uxorem adulleram? Et imperatur feminx iit ferat 
adultcrum virum! Ojuslitia ! Qiiare, rogo te? qitarc ? 
Quia cgo suin vir. Yir cs ? iii fortitudine tua probe- 
mus, quia vir es. Vir es? vince libidincm. Quomodo 
vir, quo uxor cst fortior? Tu es caput mulieris, vir, 
vcruin cst. Si caput csl, ducat, uxor scquatur. Sed 
ubi rccla cst domus, caput mulieris vir. Si caput es , 
diic : scqiiniur illa caput suum. Sed vide quo eas. 
Noli ire quo non vis ut sequatur : noli ire quo times 
pedisscquam, ne in foveam adulterii simul rualis : ne 
cum tu facis, doceas quod facis (a). Dolet tibi anima, 
si in fovcam adulterii ambo simul ruatis : dolcat tibi, 
si tu soliis ruas. Zelas, non vis ut ruat illa : tim^, tu 
noli ruere. Nolite autem, pudidssimae feminae, imilari 
impudicos viros vestros. Absit a vobis. Aut vobiscum 
vivant, aut soli pereant. Impudico marito non debet 
mulier pudicitiam, sed Deo illam debet, Cbristo illam 
debet. Non propter illum faciat, qui non mcretur ; scd 
propler Christum faciat. Pretium suum attcndat, ta* 
bulas suas legat. Postrcmo quod libet sentiat, qui 
forte indignatur, quia talia disputo : nain scio, qui 
sapiunl, amanl indc me ; quia non sine causa scriptum 
est, Corripe sapientemt et amabit te ; corripe insipientem^ 
el adjiciet odisse te (Prov. ix, 8). Non dixit, Incipict ; 
sed, adjiciet : quia jam oderat. Ergo scio quia sapien- 
tes amant me in hoc. A commanione se cobibeant , 
qui sciunt quia novi peccata ipsorum ; iie de cancellii 
projiciantur. Quorum aulem nescio, hos coram Deo 
convenio. Agant etiam ipsi pcenitentiam, et deincepa 
ab immuiiditia abstiiieant fornicationum suarum. 

CAPUT VI. -—6. PcBnilentes mutentur. Cateehumeni 
tmitentur bonos de Ecclesia. Poeniteiitibus dico : quid 
est qiiod agiiis ? Scitote, nibil agitis. Quid prodcsl 
quia humiliamini, si non mutamini? Catechumeuis 
dfco : exardescite voliintate ad percipiendam gratiam. 
Sed eligite vobis in Ecclesla Dei qaoa imitemini. Si 

(a) serm. i53| cap. %n.% 



1715 SER5I0 

non inYenerlils : heumihi, Deusmeus! quid esi quad 
dico, Si non inveneritis? Ergo in populo njclium non 
esl quem inveniatis? Per lol annos, lol homines sine 
causa baptisavimus, si non ibi sunt qui servcnt quod 
aoceperunt, qui custodiant quod audicrunt. Absita me 
ut hoc credam. Melius non vobis csscm episcopus, 
si hoc ila cst. Sed spero esse, crcdo essc. Indc cst 
autrm misera conditio mea , quia plcrumquc cogor 
adttlleros nosse, castos nossc non possnm. In occulto 
est unde gaudeam, in publico est unde torquear. 
Ergo desiderate graiiam Dei, eligitc quos imilemini, 
cum quibus vivalis, et cum quibus colloquia dulcia 
charilatis habeatis. Nolite admitleresusurraiiones ma- 
las. Corrumpunt mores bonos eoUo%suia mala (I Cor. xv, 
35). Vivite sicutspic» inler zizania : ferle tribulatio- 
nes bujus sxculi, sicut grana in area. Veiiiet veutila- 
tor : nemo sit passim islo tcmpore scparator. 

SERMO CCCXCIII • (fl). 

De poBnUentibus (6). 

PiBnitentia non vera^ st non vila mulatur. Pwnitentia 

in extrenus quam incerta, PcBnilenlcs, pocnilentcs, poB- 

nilentes (si lamen estis poenilentcs, ct non eslis irri- 

deiiles),mutalevitam,reconciliamini Deo. Etvosenim 

cum calena pascilis. Qiia, inquis, catcna ? Quce ligave' 

ritisin lerra^ erunt ligata et in cxlo (3iatth. xviii, 18). 

Audis ligaturam, el Deo putas faccrc iniposluram ? Poe- 

iiilentiam agis, genu figis, ct rides, ct subsannas pa- 

tienliam Dei? Si pcenitenscs, pocniteat te : si non poe- 

nilcl, poenitens non cs. Si crgo poeiiilct, curfacis quod 

male fecisli ? Si fecisse poenilet, noli nicerc. Si adhuc 

facjs, ciTie non es poenitens. Equidein, cbarissimi, 

a^grolant homines.niittunl ad ecclcsiain, vcl porlanlur 

ad ecclesiam, et baptizanUir, et rcnovanlur, cl fclices 

hinc enmt. Scd non ipsa est causa ponnitciuix. Qui 

nondum accepit Baptismum, nondnm violavil Sacra- 

mentum : qui aulcm violavit Sacramcnliim inalc cl 

perdite vivendo, et ideo remotus cst ab altari, ne ju- 

dicium sibi manducel et bibat ; muiet vilam, corrignt 

se, et rcconciliclur, cuni vivic,dum sanus cst. Exspe- 

ctat etiam ipsc tunc rcconciliari, quando incipit mori ? 

Experli sumus muUos cxspirassc, cxspectantcs re- 

conciliari. Deinde eliam dico in conspectu Dci, liinori. 

veslro, limorcm meum. Qui aulein non limct, titncn- 

tem me contemnit, sed malo suo. Audi crgo. Cerlus 

sum quia homo baplizalus, si vilam, noii audco dicorc 

sine peccato, quis enim sine peccalo? scd vilam sine 

crimiiic duxerit, et talia pcccala Iiabucrit, qux quo- 

lidie dimitluntur in oralionc dicciiti, Dimitte nobis 

debita nostra, sicut et nos dimittinius dcbitoribus nostris 

( Jd. VI, 12 ) ; quando diem Gnieril, vitam non finit, 

* Colbuis ad tresd. ad cr. cb. f. gr. r. rm. s. et ad Ara. 
Er. Par, i^v. 

(a) Alias, 41 bter Homilias fiO. 

{b) DiUnus erat Lovanieasibus , Verlino autem et vio- 
dingo falsusaut centonis in modiim cx variislaciniis confla- 
tus vi lehatur. Exstat eliain inler opuscula Ambrosii ac cae- 
sarij, sed cum insigni varietate. Apud Ambrosium et Csesa- 
rinm fyraetermissis prioribus viginti quinque vcrsibus, inci- 
pil in haec verba: c Admoneo vos, fralres, in conspoctu Dei,. 
c tiinori veslro adjungere timorem meum, etc. Audile ergo 
c qnae dicturus sum. Certus sum, » etc. sic in veteri guo- 
que libro Eoclesiae CarnutensiSy in quo tamen Augustini no- 

B)€DprafBlt» 



CCCXCIII. 1714 

scd transit de viia in vilam, de laboriosa ad quielam, 

de misera ad beatam : sive istc voluntate sua curral 

ad Baplismum, sivc in periculo constitutus baptizetur, 

cl exeal dc bac vita, ad Dominum vadil, ad requiem 

vadit. Baptizatus autem deserlor ct violator tanli 

Sacramenti, si agat poenitentiam ci toto corde, sl 

agat poenitentiam ubi Deus videt, qui vidil cor David, 

qiiando increpatus a propheia, et graviter increpatus, 

post comminaliones Dei terribilcs exclamavit, dicens, 

Peccavi; cl mox audivit, Dominus abstulit peccatum 

tuum (11 Reg. xii, 43). Tanlum valent tres syllabae. 

Tres syllabas sunt, Peccavi : sed in his Iribus syllabis, 

flamma sacrificii cordis ascendit in coelum. Ergo qui 

egcrit veraciler poenitentiam, et solulus fuerit a liga- 

mento quo eral constrictus et a Chrisii corpore sepa- 

raius, el bene post poenitcntiam vixerlt, sicul anle 

poenilenliam vivere debuit, post reconciliationem 

quandocumque defunctus fueril, ad Deam vadit, ad 

rcqiiiem vadit, rcgno Dei non privabitur, a popalo 

diaboli separabitur. Si quis autem positus in ultima 

necossitate Tgritudiiiis suic, voluerit accipere poenl- 

lcntiam, ct accipit, ei mox reconciliatur^et binc va- 

dit ; fateor vobis, non illi negamus quod pelil, sed 

non pracsumimus quia bcnc Iiiiic exit. Non praesumo : 

non vos fallo, noii prxsumo. Fidelis bene vivens , 

sccurus hinc exit. Riptizatus ad boram, sccurus hino 

cxil. Agcns pocnitcniiam, ct reconcilialus (a) cum sa*> 

nus est, et postca bene viveiis, sccunis hinc cxit* 

Agens pncnitcntiam ad ultiinum et reconciliatus, si 

securus binc cxit, cgo non sum securus. Unde secn- ^ 

nis sum, sccurus suni, ct do sccurilalcm : undc non 

snm sccurus, ponnitenliam darc possum, sccuritalem 

dare non possuin. (Sed dicat aliqnis : Bonc sacer* 

dos, lu nescire et nuilam securilalem nobis dare posse 

dicis, si ille salvalur, cl Christum adire mo.retur, cui 

morienli poenilentia datur, qui dum vixit, duni 

snnus fuit, impoenitens fuil ; instrue ergo nos, rogo,qiio* 

niodo bcnc vivcre post poenilentiam debcamus. Dico, 

absiinclcvosabcbrietale, a concupisccnlia, a furto, et 

inaliloquio, ab immoderato risu, a verbo otioso, unde 

rcddituri sunt homines rationem in dic judicii. Ecco 

qiiam leviadixi. Omnia tamcn gravia ' et postifera. Et 

aliiid dico : non solum post poenitentiam,abi8lis vitiis 

se homoservare debet,sed et anle pocnitenliam, dum 

satiiis est ; quia si ad ultimum vito'. slcterit, nescit si 

ipsam poenitentiam aceipere ac Dco et sacerdoti pcc- 

cala sna connieri potcrit. Ecce quarc dixi, qiiia el 

anlc pocnitcnliam bcne vivendum esl, et post pocni- 

tcntiam melius). Qiiod dico atteiidite : dcbco illud 

planius cxponcre, ne me aliquis inale intclligal. Num- 

' Apud Ambrosium : Eccc quam tevia dixU ut lacerem 
gravia. in cr. libro, et omisi illa gravia. In rellquis Uber 
iste cr. Ambrosianis editis fere conscntlt. ^ ) 

(a) Quae paulo post cernuntur intra parenthesira, ipsa tn 
Ambrosii ac Caesarii edilis ct in Carnutensi Ms. sunt hic 
inserta, atque cura superioribus ita colligata : c ct reoon- 
c ciliatus, si postea bene vixerit, secunis est. Sed dids : 
c Quid est, benc vixerit? vel hoc nos instrue, bone sncer* 
c dos : tu nescire , » etc. Postque verba in parentbesi» 
flne, c et post poenileotiara meuus; » subjungitor, t Ageoi 
c vero poenitenliam ad ultimum et reconcuiattis, » etc. Cad» 
terum quidquid est parenthesi conteolum, abest proraus a 
nianuscriptis iibris Homiliaroro SO. 



i7l5 S. AUGUSTIiSl EPISCOPI SERMO CCCXCV. 

quid dico, Damnabilur? Non dico. Sed nec dico 

eiiam, Libcrabilur. El quid dicis milii ? Nescio : non 

pncsumo, non promillo ; ncscio. Vis te dc dubio 

liberare? vis juod incerlum csl cvadere ? Age ponni- 

t^cnliain, dum sanus cs. Si enim agis yeram pcenilen- 

liam, dum sanus cs, cl invcncril lc novissimus dies , 

corrc ut reconcilieris : si sic agis, sccurus es. Quare 

sccurus es ? Quia egisti pocnilenliam co lcmpore, quo 

ct peccare poluisii. Si autem lunc vis agerc poeni- 

tentiam ipsani, quando jain pcccare non poles ; pec- 

cala ledimiscrunl, non tu illa. Scd unde scis, inquis, 

ne Tortc Deus dimiltat mibi ? Yerum dicis. Dnde , 

ncscio. lUud scio, boc nescio. Nam ideo tibi do poe- 

nitcntiam, quia nescio. Niim si scirem tibi nibil 

prodcsse, non tibidarcm. Ilemsi scirem tibi prodcsse, 

non tc admonerem, non tc terrcrem. Du9! rcs sunt . aut 

ignoscitur tibi, aut non ignoscitur : quid boruni tibi fu- 

lurumsit,nescio. Crgodimiitcincertum, lcnccerluiu. 

SERMO CCCXCIV (/i). 

De Natali SS. PerpelucB el Felicilatis. 

Diise gemmse bodic in Eccb.^sia rcrulscrunt et una 
claritas : qiiia Perpetua et Felicitas una solemiiilas; 
nec polest dubitari de fclicilate, (inie pcrpetuam pos- 
sidet dignilatcm. Junxii iilas carccris custodia, junxit 
et gratia : quia non cst in eis ulla discordia. Simul 
caiitant in carcerc , simul Cliristo obviam veniuiit in 
aere; simul piignant ad vaccam, simul intrabunt in 
pairiam scmpiternam ; simul martyrium gerebant; 
una lactabat, aiicra pariebat. Pcrpeiua diccbat, cum 
iradcret infantem ct amoveret lactenlem : Quis nos 
teparabil a charitate Chnsti (Rom, viii, 35)? Feliciias 
de pariu gcmilus dabat, et post comiles suos inlrc- 
pida fcstinabat ; et gcmendo libcrala, quid Clirislo 
dicebat? Dirupisti vincula mea ; tibi sacrificabo sacri- 
. ficium laudis (Psal. cxv, i7). Et bcalus David ad cjus 
gcmitum coiisolandum dicebat : Del tibi Dominns se- 
amdum cor tuum, et omne consilium tuum conprmet 

iPsal, XIX, 5). fragililas! Tcuebnc fugicbant, ct 
lumana condilio non transibat. Scd qui inortem vi* 
cit, et illam a partus pcriculo libcravit, ctPerpctuam 
ft lactis pondere sublevavit. Cuin enim scalx illiiis 
gradiis ascenderent, et draconis insidiosa colla cal- 
carent, vencrunt ad viridarium coeleslium pratorum, 
et iiivencruiil illic paslorem boiium aiiimam suam 
ponentem pro ovibus snis , et lactis succum quxren- 
tem a gregibus suis. Nam sedcbat, inquit, pasior ju- 
venis et senex , viridis aetate, caiius capitc, qui noii 
novit seneclutem. Juvenis in illo vullus micabat» quia 
idem ipse est, et anni ejus non dcncicnt (Psal. ci, iS), 
Capile caitescebat, quia juslus Doniinus juslitiam dili- 
gebat, anquitatem agnoscebat in Martyribus. In circuitu 
ejus oves inclinatai cubabant, ipse eas digiio paslorali 
mulgebat, in quibus inveniebat lactis copiam et fecun- 
4am pietatis conscientiam. Mulgebat digilis et alloque- 
batur paternis solatiis , promissis coeleslibus pra^pa-» 
ratis dicens : Venite , benedicti Patris mei , percipite 
reqnum quod vobis praiparatum est ab origine mundi 
{Matth. XXV, 54). Et osieiidit illis lactis alvea puro 
corde spumantia per lucidam eleemosynam, etdicit : 
Esurivi^ et dedisiismihimanducare ; sttivi,el potastis 
tne(Id.Z^). Accepit Perpctua a dulci pastorc lac novum, 
antequam funderet sanguinem prctiosum. Responde- 
runt, Amen, et cceperunt pcterc pielatem. Orabant in 
carcere, secur(B jam de pastore. Domine, inquiunt, 
non sit arida confessio nostra , ut et oos inercamur 
Uiis pretiosis gregibus sociari , et a tuis marlyribus 
Bon separari. Proponitur eis in visione palxstra , in 
«mpbitlieatro arena pomposa. Adest ille ^Egyptius, 
ipii foit in coelo Lucifer speciosus : ipse pugnaturus 

(a) Bx vatldDa bOblioUieca erutus per uolsteosium. 



1716 

volutaiur in pulvere, el Perpctua triumplialura D«- 
iiiino Salvatore, adjunxit maiius in cruccm, babcns 
antc se dominicum jiivonem defensorem. Accipit 
triumpbiim de vicioria. et ramum consequitur dc co- 
roiia. Offeramiis illi et nos munera nostra : alii eis in 
lemporc oflerebaiil visilaliones carccris ; nos oflera- 
niiis illis voium solcmniiaiis , ut regnum mereamur 
cum omtiibus sanciis. 

SERMO CCCXCV (n), 
Dc Asccnsione Domini, vi. 

1. Hodierno die Asccnsioncm Domiui in c(eluni 
celebramus : Siirsum cor iion iiianiter audiamus , ct 
intcgro cordc cum illo asccndamus, docente Aposlolo 
ct dit^cnlc , Si consurre.xistis cum Christo, quce turtum 
smit quccrile , ubi Christus esl in dextera Dd sedens ; 
quce sursum sunt sapite^ non quce super terram (Coloss. 
Hi, 1, 2). Neccssitas aciionis in tcrra sit; voluntas 
asconsionis in (oelo. Spcs bic, res ibi. Veniet enim 
tempus , quando res ibi. Quando autem res ibi , spcs 
nec liic, nec ibi : iion quia inanis cst spes ; sod qiiia 
riniliix, quando vciierit rcs. Deiiique audite de spe 
quid dixit Aposlolus. Spe , inquit, salvi facti sumut. 
Spcs outem quce videtur non est spes : quod autem videt 
quis , quid sperat ? Si autem quod non videmus spera- 
mus, per patientiam exspectamus (Rom. viii, 21, 25). 
Atlenditc in ipsis rebns bumanis, ct considerale quod 
si sperat aliquis ducere uxorcm, adbuc crgo nondum 
liabet. Nam si babct, quid sperat? Ducil crgo uxo- 
rcm, quam spcrabat; cl jam non sperabit. Feliciter 
ergo flnitur spes. qiiando venerit res. Spcrat quispiani 
peregrinus ad palriam suam se esse venturum : quam- 
diu ibi non cst, speral ; cnm vcneril, jam non spcrat. 
Spei eniin succcssit res. Feliciter spes (inilur, quando 
quod sperabaiur tenelur. Modo crgo, cbarissimi, quod 
audistis ut sursum cor babcamus, ipso corde fit ut de 
illa futura vita cogitcmus. Uic benc vivamus, ut ibi 
vivamus. 

2. Eccc onim quanla dignalio Domini nostri : qui 
fecit nos, desccndit ad nos ; quia ceciderainus ab illo 
nos. El ut veniret ad nos, non ipse cccidit , sed de- 
scendil ad nos. Si crgo dcsccndit ad nos, levavit nos. 
Jam in corporc suo Icvavit nos capul nostrum ; ubi 
est, sequcntur ct membra. Quia quo praecessit caput« 
seculura sunt membra. Ilie cst caput, nos sumus mem- 
bra. Iii coelo est ille, iios in lerra. Quasi longe est ille 
a nobis? Absil. Spaiia si inlcrroges, longc est : cha- 
ritatem interroga, nobiscum est. Si enim non essel 
ille nobiscum , non dicerct ille in Evangelio : Ecce 
ego vobiscum sum usque ad consummationem sceculi 
(Matth. xxviii , 20). Si non est nobiscum , mentimur 
quando vobis dicimus, Dominus vobiscum. Non de 
coelo clamarct Saulo perscquenle , non ipsum , sed 
sanclos cjus, servos ejus ; el quod familiarius dixerim, 
roembra ejus : SaulCy Saule^ quid me persequeris (Act. 
IX, i)? Ecce cgo hic sum in coelo, tu in lerra, el in 
persecutoribus ^ Quare me? Quia membra mea : per 
quae membra mea ibi sum. Non enim si calcetur 
planta, non clainat lingua. flie ergo per quem factum 



* Forte, tu in terra^ et me persequeris. 
(a) NuDc primum prodit crutus ex vetnstAKiino oodies 
Remigiano. 



1717 

est cobIqiii el tcrra , propter eum «|nem fecli dc lcrrn, 
descendil in lerrani, el in coilum liinc levavil lenam. 
Quod crgo in illo pra-cessii, in fmem spereujus. Red- 
det nohis quod pronusil : securi sunius , cauliojiem 
fecit, ETangelium scripsil; reddel nohis. PIus esl qund 
impendit nobis. Num pulamus eitim non eum reiidi- 
lurum viiam suam, qui pro nobis jam erogavit mor- 
tem suam ? Ilumiruaiem passionis, iiijurias, coniumc- 
lias , omncs indignilalcs in lcrra susccpit pro nobis : 
regnum , relicilalem , iinmortalitatiMn , uiioriiilatem 
non donabit nobis? Mnla nostra perlulil, bona sua 
nobis non donabit? Ad lianc spem, quia proniissor 
csl verax,securi ambiilcmus : scd sic vivanius, ul 
bona fronte illi dicamus, Fccimus quod jussisli, redde 
qucKl proniisisti. 

SERMO CCCXCVI {a), 
lu assuDij.iionc ciiscoiii. 

i. Vos quidcm, fralres, consolatorem quxrilis : 
sed ctiam nos consolandi sumus ; et consolalio nostra 
iniUus hominum cst, scd qui facit homiiicm ; quoniam 
qiri fecit reficil, ct recrcat qui crcavit. Non possumus 
per infirmiiatcm nisi ccmlristari ; sed pcr spera debe- 
mus consoliri. Omncs bonos diutius iiobiscum vivcrc 
volnmns, et in hnc asperrima vila dcscri a comiiibus 
nolumus; sed prxvcnientcs nos qui benc vixerunl, 
bortantur exemplo suo , ut sive diu bic vivamus, sive 
eito binc eamus, sic vivamns, ut ad ipsos vcniaraus. 
Qttia id ipsuin bic diu vivcre , nibil est aliud , quam 



(o) rossidins in Indlce openim Aupjiisliiii recensct liabi- 
tos ab i|)so iu quontindani e{iis80{)0raiiii (k'posiiione ser*- 
mones , qui baclenus desiilcrauiur. inijus p(»rro ar^umeati 
esi bic sermo consrtlsloritts , quf- antca inier Hir^^enlii sub- 
dililios relatus fuerat , sed erudiloruiu tc< tc juUicio iut^ 
germaoos Augustiui sttrmones coilocaudus. 



SERtlO S. FRESBTTERI ERACLII. Hf» 

diii molestias sustinere. Cum Dco autem vivere ei 
apud DjLMim, sinc ulla molcstia cst vivere, et sine ulV> 
tiraore iie pen^at felicilas, quoe non habcl finein. Ncc 
debenius arbitrari episcopum veslrum , fratrcm no- 
slrum , cito Iiinc isse , et parum vixisse. Rccte enim 
ibi non paruin vivitur, ubi cum niultum dicitur, non 
finitur. Nam bic ctiam quod mullum est, cum finttntn 
fuerit, pro nihilo dcputabitur. Nec tamen paruin hic 
vixit, si cjus opera c(»gitcinus, non annos numeremua* 
Quanii alii forlasse quod per multos annos non dimi- 
diarunl, illc paucis annis implcvit? Nihil ergo aliud 
crat, bic eum vcllc tcnerc, nisi ejus fclicitsiti invidere* 
2. In boc eniin habcmus tristitiam de homiiie sicut 
homines. Qnid ergo facicmu';, ul non simus homine^? 
Homines crgo de hominis absccssu humaniter con- 
tristainur : scd quomodo audivimus lectionem diviK 
Dain, quod consummatus in brevi replevil tempora hnga 
(Sap, IV, 13)? Ergo iliic tcmpora computemus, sicui 
computalur dies. Quidquid ergo vobiscum egil hor- 
tando, loquendo, se ipsum proponendo ad imitandui»» 
ad Deum laudandiim et colcndum, tenete; etHemoriii 
ipsius ornalissima vos critis. No:i enim hoc illi nui'- 
gnura cst, rccondi tumulis marmor.itis; sed condi ia 
cordibus veslris. Vivat scpullns in vivis sepulcris. 
Sepultura enim ojns memoria veslra est. Apud Deun 
vivil, ul fclix sit ; apiid vos vivat, ut felices silis. Ex- 
bortari vos ad fidclem prndentiam mullis verbis for- 
lassc posscmus, nisi cl nos dolore humano vix loqui 
sineremur. Projnde quia donavit iiobis Deus, ut mo- 
rienii ad tempus prxsentes essemns ; quouiam doiia* 
vit nobis , ul funus ejus dcducercmus : deditctio qnaft 
dcbetur (haritaii, nihil addit fcliciiali : donavil etiam, 
ut sanctitalcra vestram vidcremus, vosque aTloquerc- 
mur , ut pro modulo nostro consolandi vos consola- 
reranr : quidquid nos dol^r diccrc non pcrmitlil, co- 
gflaiido suppiclc ; el no&ior aninuis in recordatione 
taiiii viriy clsi liabet humanum moerorem, non habel 
infideleni dcsperatioHem. 
■« rnr-z „ ^^=^^^^sa 



SERMO S. PRESBITTERI ERAGLH, 

DI9CIPULI S. AUGU9TINI , 

IPSO PRiESENTB HABITUS (a}. 



I.Puto, fratres, quod mcam sarcinara sciiliatis; 
et peto ut tar.to me onerc laborantem, rraternis votis 
tanqnara suppositis Iiumcris, siiblevctis. Nam beaiis- 
simus Paler, qiii tioc inilii pondiis imposuit, scio qiiia 
pro meorare non de init. Nou eniin sola jussione ine 
premeret, et pia oralionc desercret. Sine dtibio, fra- 
tres, qui jnssii ut boc feram, orat ul perferam. Quid 
ergo quod jussll, nisi aiidcre igiioranliani pra>senle 
sapientia, et lo(iui imperitiani taceiitc doctrina ? Cum- 
que Scripliira dieal, Loquere, seiiior : decet enim te 
(EccU^ XXXII, 5 ) ; Palcr dicit, Loquere, junior : 
deleclai enim nie. Scitis autcni, fraire.«, quia loqui 
pro vobis verbum Dei et ante jara capcjram. Susce- 

Ci enim nuper offtcii necessitale coinpulsus ; qiiia 
ocnujnus cfTugere non liabebam. Sed facilc esl 
•lisentis magistri locuni suppieat quictimque discipii- 
lus : arddum vero csi atquc difficile docere condisci- 
puk» sub magistro ; tali prxsertim magistro, cujus 



vcrbis ex eo cst major auctorlias, quod doeentein 
linguam vita comilalur. Ad omne enim bonum quod 
n(dus insinuaturcrudiiionisverbo, prxcedit nos con* 
versationis cxcmplo. Praecedit nos, inquam ; utinam 
vel scquamur ! Quidquid cnim in hoc viro miramur, 
vcneramur, ampleciiinur, tunc creditur vere a iiobis 
amari, si non pigcat iraitari. Pro modulo ergo nostro 
ad eura nos uiiusquis(|ue tendanius, atquecxistens^ 
de radice cordis ejus divcrsos virtutuin ramos proot' 
valemiis singuli decerpamus. Qiii potcst, assequatitr 
ejus cU)(|ueniiam : qui iion potest, teneat coiitinen- 
tiam. Qui potest, impleat cjus aucioritatcm : qui non 
poiesi, secteliir humiliiatein. Qui potest, apprehen- 
dat ejus scientiam : qui non potest, imiletur ejus pa- 
lieiitiara. Atque in omnibus viis Doraini, qui potesl, 
ambulcl cuin illo ; el qui non potest, discat ab illo. 
Gaudeamus, fratres, secundum dispensationem mn- 

* Forte, existentes* 



iA tt li ttWQ f lp locodicoEccleste Bdlovicensis erutui per v. c. Godefiridum HermaDt ejusdeoi Eoclesi» aaanicum» 



1719 



S. AUGUSTINI EPISC(»H 



im 



neruro divinoraro habcre nos in ipso quod non habe- 
niusfn nobis. Quidquid eniminillo vidcmtis, noslrum 
est, si amenius. 

2. Hoc ergo (acente, nos loquimur. Uoc, inquam, 
tacente nos Toquimur. Ciclada ^ clamat, el c^giius ta- 
cet : tednon lacel loqiienlibus nobis, quia ipse loqui- 
tur etin nobis. Si enim vobisdicimusquodabcodidi- 
cimus, ipse vosdocetsivc pcr se, sivepcr me. Veruin- 
tamen, fnitrcs, hocqtiod nobis imposuitadhuc parvis, 
vix implctur a mngnis. Sednon ideo jnm dcspernrc de- 
L£mu8,quia parvi sumtis. ficnedixit enimDominus pu- 
siUos cum m:ignis(Psff/.c\ui, i5). Multum forlia sitnt, 
quae poscuntur a nobis, etnos inHrmi sumtis. Infirmi 
sumtis, fragiles sumus, ficliles sumus ; sed quid ? Pla- 
cebit Domiiio poncre invaseficlili, poiierc tliesaiirum 
tuum ; ut dicamus etnos cum Paulo aposiolo, Ilabe^ 
mu$ thesaurum istum in vasis pctilibus ( II Cor, iv, 
7). Inmanu enim illiiis nos elsermones nostri ( Sap, 
▼II, 46 ), qui dat verbum evangeliznnribus virluie mtil- 
ta {Psal. Lxvii, 42), Quid eiiim puialis, fratrcs, quia 
dispensator istc tam sapiens, nisi se scirct in nobis 
pecuiiiam dominicam collocassc, juberet vobis aliquid 
cro^are? Consciussibi cst opcruin suorum ; consciiis 
sibi est piorum laborum : scil quantuni mc sale vcrbi 
condierit. Esl enim ipse sai ternc vividum, referens 
aposlolicaR doctrinse saporem. Scd vereor ne condi- 
mentum ejiis inculto cordc iion duxerim. Bene ergo 
fecit, quod nostrum voUiit gustare sermoncm. Bene 
fecit, tnspicere quanlum in nobis sui snporisngnoscat. 
Quidenim aliud cxistininiidum esl, quod iiiler C9cte- 
rospatres, etcompresbyteros meos loqui stib conspe- 
ctusuo me potissimuin jussit, quod aiiie facerc nolc- 
bat, nisi quia de eorum niaturilate atque cruditionc 
seeurus, nostra voluit rudimenia sic probare. Pareo, 
fratres, salubriusiinperatis; ctcui me diidum in Do- 
mino nutriendum erudioiidumnuc commisi, non siib- 
traho. Inspice, Pater pie et Mngistcr bone. hiierrO' 
ga liiiguam, cl teslinionium prodat (ibi cordis affe- 
ctum. * Quidquid tibi in noslro seriiioiie plncuerit, 
agnoscc, quia tuum est : quidquid autciii displicucrit, 

• Pro, cicada, 
'Forte, a/fec<t». 



ignosce, quia meom est : sod sic ignosce, ut corrigas ; 
sic ignosce, ut punias. Ignoscas mihi qnia erravi ; 
punias miiiiquod erravi : ac sic parcas liomini, non 
errori : donec paulatim totum quod non a te planui- 
lum esl, relinquatur. 

5. Sed ut vobiscum polius, dilectissimi, quam cum 
ipso loqunr, ne in aliquo limiles paternsc jussioiiis 
excedam ; qui me ut vobis loqiierer, imperavit : iii 
hoc ejus faclo Paulum aposiolum cogitemns, ciijiis 
modo Epistolam, cum lcgerciur, audivimus. Cum enim 
divinis mysteriis adolescentem Timotheum pra>para- 
ret, coplestibusque docirinis mcniem adolescenlis iin- 
biicret, dicebat, Prccdica verbum ; et pnulopost, Opus 
fac evangelisloB^ ministerium tuum adimple ( II 7rm. 
IV, 2 ). Tuncsi dicerct illc, Non possum ; responde- 
rcl Pauliis, Quarc- non potes, fili ? Nonne ab iiirantiu 
sacras Liilcras didicisli ( Id. iii, 45 )? Hoc, fralrcs, 
mihi non i)olcst dici. Sicut enim noverunl plurimi 
vesiriim, jam durus huc adveni. Pcr omnia cnim lein- 
pore pticrilis a^laiis, qtiam fitcilius (leciitac dirigit 
norma doctrinsc, rebus aliis occupabar. Sed plane, 
quod falcndiim cst, postquam vcni, quaiitum potuil, 
in me opcratus esl sanctus agricola, inultumquc co- 
naius cst nnstram expugnare duritiam.Neque imbres 
unquani niihi, neque semina defucrunt : ei ideo nunc 
qui seincn iiijccit, fructuin requirit. Orcl iit non de- 
gencraveriiitgraiia cjus in nobis : et quidquid vel in ser- 
monibus vcl in moiibus ipso excolcnie el Domiiio in- 
crementum daiitc processcril, non spiiia, sed spica sit. 
Quodcrgo jani rcstat,dilectissimi, ipsum paritcr depre- 
cemur, ut quemndmodum cgoullra vircs mens pra^ce- 
ptiscjus pnrui, ita omuiuin noslrum desidcrio se ipse 
non subtralinl, sed post liunc scrmonem noslrum lo- 
qiii vobis vel pauca digiieiiir ; qu.nD discedcntes vos 
mcminissc delectct, et recordandosalubriter rumina- 
rc non pigcat. VerunUamcn, ne tolosermone inexcu- 
salioiie coiisumploSaDCtitalcinveslram monuissc ni- 
liil videar, andilc me, fratrcs. Qunecumque a Palre 
nostro scmper audistis, ct acccpislis, et didicistis, 
haic cogiialc, h:rc agite ; ct Dcus pacis eritvobiscum 
(Pfiilipp. lY, 8,9). Amcn. 



S. AURELII AUGUSTINI 

SERnoiirnoi QnoBUMDAiii 

QUl ADHUG DBSIDERANTUR 

FRAGMENTA 

REPERTA IN COLLECTANEIS EUGYPll, BEDiE , FLORI AC JOANNIS ROMAN.€: ECCLESIifi 

DL\CONL 



Ex Sermone contra Pelagianos, in Eugtjpii tomo 2, 

cap. 287 au< 288 (fl). 
I. Vrbanus episcopus. Pelagianorum error , liberi 
ttrbitru viribtu vinci posse tenlationes, nec de peccato^ 
rum tentationibus agi in oratione dominica. Illa duo, 
JHmitte nobis debita nostra, sicul et nos dimittimus 
debitoribus nostris ; et, Ne nos inferasin tentationem^ 
(Matth, VI, 12 et 13), quando Pelagianis objiciunlur, 
quld eo8 putalis respondere? Horrui , fralres mei, 
quando audivi. Ego quidem non audivi auribus meis, 
sed sanctos fraier et coepiscopus meus Urbanus no- 

ia) dlalFkinia ad UOor. xniyet l Tim. t. 



sler, qui liic presbyler fuit, et modo est Siccensia 
cpisoopus, cum remeasset ab urbe Roma, ct ibi 
cum quodam talia sentienle confligcret, vel se confli- 
lisse referret, cum urgeretur pondere orationis domi- 
nic9e : urgebat enim eum, ct diccbat, Si in nostra 
poiestabe est non peccare, et in nostra potcstate cst 
omnes peccatorum tentationcs solis voluntalis nostrx 
viribussuperare, quare Dco dicimus, Ne nos inferasin 
tentationem ? quid eum putatis rcspondisse? Rogamus, 
inquit, Deum, iie nos inferal in tentationem, ne ali- 
quid mali patiamur, quod non babemus in polestaie : 
ne ruam de equo, et ne frangam pedem, ne latro me 



1721 FRAGMENTA 

interflctot, et quid hajusmodi. IIxc enUn, inquit, non 
babeo in potestate : nam vincere tentationes peccato- 
nun meonuD, ti ?olo, et possum, nec Dei adjutorio 
possum. 

S. Confulalur maligna harem ex oratione a Chriilo 
etmmendataet proPetro adlnhita. Videlis, fratres, quam 
maligna hxresis ; videtis quemadmodum orones horre- 
lis : cavete ne capiamini. Novi enim calliditaleset tcr- 
giversationes hominum impiorum aversorum a verilate, 
et qaia jam in suas sentenlias ceciderunt vinci nolen- 
tiuin; videte, obsecrovos. Ecce enim invenil quoddice- 
rel, ideo nos dicere, Ne nos inferas in tentniionem^ ne 
aliqiid nobisconlingat, quod nonhabcmus in potestaie 
iecandum corporis tentalioncm. Inde ergo dicebat Do^ 
Riinus, Vigilate el orate, ne intretis in tentationcm 
(Matth, XXVI, 41)? hoc dicebat, Yigilate et orate, ne 
pedem frangatis, aut ne caput dolealis, aut ne in 
damnum iucurralis ? Non hocdicebat : sed quid dicc- 
bal? Quod Petro dixil, Rogavi pro te, ne deficiat fides 
Hta {Lne, xxu, 32). Rogavi, inquil, pro te, dicit Dens 
bontini, dominus servo, magislcr discipulo, medicus 
sgroto : Rogavi pro te : quid ? Ne deficiat : quid ? ma- 
nos tua? pes tuus? oculns tuus? lingua tua, aliqua 
paralysi, idest, dissolulione membrorum? Non; sed, 
ne deficial fides tua, Secundum istos in poteslate ha- 
bemos, ne deliciat fides nostra. 

3. Orationes Ecclesia;, auxilium gratia ut non pecce- 
nuu necessarium esse probant.JQwATQ pro nobis rogaliu* 
Deos, at concedat nobis, quod isli dicuni, nos non 
debere rogare a sempiterna majeslaic, scd Iiabcrc in 
potesUle. Benedictiones, fralres uiei, benedictiones 
nostras,qaassupervosf;»cimus, cvacuant, cxinaniunt, 
elidant. Auditis rae, crcdo, fralrcs mci, quando dico, 
Conversi ad Dominum bcnedicamus nomen ejus, 
det nobis perseverare in mandalis suis, ambulare in 
via rccU eruditionis su«, placere illi in onini opere 
bono» ci coetera Ulia. Prorsus, inquiunl, boc lolum in 
potestate nostra est constiluluni. Ergo nos inanilcr 
lalia vobis optamus. Defendamus el nos, et vos ; ne 
et nos sine causa benedicamus, el vos sinc causa 
Amen subscribatis. Fralrcs mei, Amcn veslrum, siib- 
•criptio vestra est, conscnsio vestra est, adslipulalio 
▼estra esl. Ne forlc aliqui ipsorum el nos condemnent 
et vos, defendamus nos deaposlolo Paulo : vidcamus 
si talia optavit plebi sux, qualia oramus super vos. 
Aadite quid diierit quodam loco. Rem brevem dico. 
Quid dicis, o nove hxretice, quicumque nie audis, si 
prxsens es? quid dicis? Quia non pcccare in potesiale 
nc habemus, at hoc sine adjutorio divinx graiix im- 
plcrc possimus; hoc dicis? Hoc, inquit. Ergo in po- 
teslate habemus non peccare sine adjutorio Dei? 
Plane, inquit, liberum arbitrium noslruro ad hoc no- 
bis sufficit. Quid est ergo quod ait Apostolus, scri- 
bens ad Corinthios, Oramus ad Deum, ne quid faciatis 
moH (II Cor. xni, 7)?Atiendistis,audistis, accepistis; 
et quia roanirestissimam est, sine dubio intellexistis 
qaid oravit Apostolus. Oramus, itiquit, ad Deum, ne 
qtdd fadatis maH, Poicrat dicere : Monemus vos, ne 
^nid foeiatii mall; docemua vos, ne quid faciaiis 



SERMONDM. 1722 

mali; jubemusvobis, prxcipimos vobis. Quodquid*^m 
si diceret, certum diceret , quia et voluntas no«tra 
agit aliquid : non enlm voluntas nostra nihil agit, sed 
sola non sarficit. Maluit tamen dicere, Oramus^ ut 
ipsam gratiam commendaret : ut intelligerent illi, 
quando non faciunt aliquid mali, non sola sua volun- 
tate se vitare malumy sed adjutorio Dei implere quod 
jussum est. 

4. ProBcepto liberum arbitrium, oratione auxilium 
graticB necessarium ostenditur, Ergo, fratres, quando 
praecipilur, agnoscite voluntaiis arbitrium : quando 
oralur quod prxcipilur, agnoscite gratio! beneficium. 
Utrumque enim in Scripturis babes : et prxcipitur, 
et oratur ; quod pr»;cipilur, boc oratur. Videte quod 
dico. Prxcipitur ut inieliigamus. Quomodo prxcipi- 
lur utintelligamus? Notite esse sicut equus et mulus^ 
non habentes intellectum (Psal, xxxi, 9). Audisli quia 
jussum est ; pete, ut possis implere quod jussum est. 
Quomodo, inquis, pcto? Audi Scripturam. Quid tibi 
jussum esl ? Nolite esse sicut equus et mutuSy non ha* 
bentes inteliectum, Quia jussum est, agnovisli volunta- 
tem : audi quia oralur, ut agnoscas gratiam. Da mihi 
intetleclum, ut discam mandata tua (Psat, cxvni, 73). 
Jussum cst ut habeamus sapienliam : quia jussum est 
lego. Ubi legis, inquit? Audile : Qui insipienles estis 
in poputo et stulti, aliquando sapite {Psnl. xciu, 8). 
Jam ille quid dicil? Vides quomodo nobis pnecepit 
Deus ui sapiamus. Ergo sapienlia in iioslra esl pole- 
state?Jam dixi, praiccplum audivi, volunlaiem co- 
gnovi : audi oraiioncm, ut gratiam tu possisagno- 
sccre. De sapieniia igitur, quie jussa csl nobi-s audia- 
mus quid dicat aposlolus Jacobus : Si quis autem 
vestrum indiget snpieulia, poslulet a Deo, qui dat omni^ 
bus affiuenter (Jacobi i, 5). Jubclnr nobis conllnenlia. 
Ubi jubelur? Aposlolus ad Timotheum, Contine te 
ipsum (I Tim, v, 22). Jussio est, prrcccplio est; 
audicndum est, facicndum csl : scd nisi Dcus adjuvct, 
remancmus. Conamur quidem facerc volunlaie, et 
nitilur aliquid volunlas : non pr.Tsumal potestas, nisi 
adjuvclur infirmiias. Ccrle cnim jussuin cst : Contine 
te ipsum, Audi alitim locum Seriptur;e : Ei cmn sci- 
rem, inquit, quia nemo esse potest conlincns, nisi Dcus 
det ; et hoc ipsum erat sapicnlice, scire cujus essct hoe 
donum, Et quid, inqiiil, feci ? Adii Dominum, et de" 
precatus sum (Sap, viii, 21). Quid opus cst multa 
percurrere, fralres niei? Quidquid nobis jiibetur% 
orandum est ut implealur : sed non sic, ut dimitta- 
mus nos, et quomodo xgri jaceamus supini, et dica- 
mus, Pluat Deus cscas super facies nostras; ut 
prorsus nos nihil agere velimus; ctcum esca complu- 
ta fuerit super os nostrum, dicamus ctiam, Deus glu- 
tiat de nobis. Aliquid el nos agere debemus, studere 
debemus, conari debemus ; et in eo gratias agere, in 
quo potuerimus ; in eo quod non potuerimas, orare. 
Quando gratias agis , caves ne damneris ingratus : 
quando autem quod nondum babcs petis, caves ne re- 

* Germ:mensis Ms.: Quid opus est mutta percuTrere^ fra^ 
tres mei ? in eo quod non potuerimus, quidquid nobis jube* 
tur^ et€« 



I7i7 



5. AtGUSTLM EPISCOPI 



\m 



vttMmm, el volaUlia. El itroduxerunt aqua pisces, el 
eeU)$ magnos, ei volatUia casli. Et vidit Deut quia bo- 
num e$t, elc. Videamus ergo quid dicunt Scripturae. 
Lox per lucein, jusli per verbum. Firmamenium 
C€eli, solidamenlum Scriplurarum. Aquae sub firma- 
mento, terrenus populus : aquse supra firmamcnlum, 
coelestis populus. Terra arida ab aquis maris separata, 
animue silientes Deum a mullitudine deliclorum sx- 
culi. Germiiiat terra herbam pabuU et ligna fructi- 
fera, opera misericordix. Luminaria in firmamento 
cobU, praidicatorcs verbi, EvangelisUB et Apostoli, 
dona spiritualia. Atlendamus ergo luminaria circum- 
euntia lotum mundum, et videte quemadmodum pro- 
ducant aqux repliUa animarum vivarum. Discurrunt 
Evangclistx, evangelizantur homincs. Ergo reptilia 
animarum vivarum, Sacramenta intcHiguntur. Quare? 
Qiiia ad hoc sunt Sacramenta necessaria, ul Gentibus 
evangelizentur, et de Gcnlibus homines separentur ; 
boc cst, ut aquse producant ill» amarx, et fiant pi- 
sces dulccs. Magna enim res cst ; gusiare aquam ma- 
ris iicmo potest, (a) pisces manducare : amaritudine 
nascuntur, et vegetaiilur. Ista sunt Sacramenta dul- 
cia, quae missa sunt per lotum mundum. Sed reptilia 
dicuntur animariim vivanim : nonduni anima viva. 
Quare? IIoc aliquanlum ad inteUigendum spissum 
cst. Audistis modo, cum lectio lcgeretur, quia Simon 
Magus baptizatus est, et non deposuit malam men- 
teni {Act. viii, 15-^3) : habuit rurmain Sacramcnli, 
virtutein SacramenU non habuit. Audi Aposlolum 
quid dicat de impiis : HabenteSj inquit, formam pieta* 
tiSf virtutem autem ejus abneganies (li Tim, iii, 5). Qiue 
est rorma pietaus? SacraiuenUim visibilc. Qux cst 
virlus pictaUs? Invisibilis chariias. Audi virlulcm 
pietalis : Si linguis homiuum toquar et Angclorum, 
charilatem autem non habeam, faclus sum ut ceramen^ 
tmn sonans, etc. Et si illud ct illud liabeam, charita-^ 
tem autem non habeam, nxhil sum (I Cor. xiii, 1-5). 
Nam SacramenUi sancui et magna sunl : scd niliil cst 
homo, si cliarilalcm non habcat. Ei-go virlus Sacra- 
meiiU charitas. Quam charilatem non babet hxrcU- 
cus, cuin apud euin inveniam forniain Sacraiiiciiii. 
llaque cum ad me venit hxrelicus, dcfero fonnx Sa- 
cramenU, ut non rebaptizem : scd reddo virUitem 
SacramenU, ut radicem charitalis insinucm. Ipsa crgo 
crit anima viva, quain (erra producil, ul anima viva 
sit, jam habens virtiitem SacrameiUi. Iloc est ergo 
quod dictum est, Producant aqum reptilia animarum 
vivarum^ elc. 

Anima vivce creatio, Anima viva. Pieias virtus, Oiaritas. 
Homo ad imaginem Dei, 

5. Dixit quoque Deus, Producat terra animam viven- 

iem in genere suo, etc. Sexto dic dixit Deiis, Producat 

lcrra animam vivam : non rcpUlia animaniin vivaruin, 

ied animam vivam. Et produxit tcrra oinnia pccora, 

et bestias, ct scrpentcs, et quidquid rcpit super lcr- 

rain. Et vidit Deus quia bonum cst, Et diiil Deus, co- 

dem die sexto, quaudo ejccit tcrra animam vivam, 

Faciamus hominem ad imaginem et simUitudinem no- 

siram^ cU:. Diximus quia recit Deus lucem, id ett, 

(fl) rortc dcest pcUsi,^ Quod censctMorcl.Elem.crilic., 



omnes ndeles : fecit firmamentum in muodo, coelani 
Inter aquas et aquas ; fecit firmamentum in Ecclesla» 
auctorilatem Scripturarum intcr populos Angeloruro; 
quibus hoc non est necessariumj etpopulos hominum, 
qui ibi qu.Trerent Doum : fecit Deus in inundti sepa* 
ralionem maris a terra, fecit Deus in Ecclesia sepa« 
raUonem genUum a servis suis : siUt terra arida im» 
brem, siUunt homines in Ecclesia imbrem caeleslero : 
produxit terra herbam pabuli et ligna fructifera, pro- 
ducuiit et homines in Ecclesia opera misericordiae : 
fiunt luminaria in coelo, luminare majus, sermo sa- 
pientiae ; luminare minus , sermo scientiae : stella», 
dona curationum, prophcUac fides, etc.; omnia ista in 
firmamento coeli. Cum ergo ccepissent ambulare et 
peragrare totuin muiidum, generaruiit aqux, id est, 
de GenUbus exsUtcrunt repUIia animarum vivarum, 
Sacramenta sancta ; et homines consecraU babent€« 
formam : forma est enim Sacramenti in homine, et 
aiiquando virius Sacramenii staiim consequitur, sed 
jain in terra quoe separata cst; ideo producit terra 
aiiimam vivain. Et revera fratres animam vivaro esse 
opus esl. Acceperunt fratres Baptismum (a), sequalur 
formam viruis. Non sit BapUsmus ad judiciiim, sed 
ad salutcm. Ad judicium fuit Simoni Mago, ad salu- 
tem Petro. Videamus crgo quid est anima viva, quam 
terra produxit. Auendile hominem; liabet corpiis, 
habet animam. h\ ipsa anima mullos motus hubet 
similes bcsUis; ct babet ncscio quid aliud, quod nori 
babent bestise. Quos molus habet similes besUisf 
Blanducare et bibcre, doriuire et vigilare, et gene- 
rare. Nonne coiiununes sunt nobis cum bestiis? Islos 
inotus quisquis in luxuriain projccerit, aniinam mor- 
tuam babct, non aniinam vivam. Unde probamusf 
Audi Aposlolum : Quas autem in deliciis agit, vhens 
mortua csl (I Tim, v, G). Quid est agcre in delicii?, 
nisi illos niolus animx, quoscommunes habemiis cum 
pccudibus, laxarc in voluplaies et conciipisceniias 
iinmodcralas, in voraciuilem, in cbriclatom, in forni- 
cationein, iii soninoIenUain ? In deliciis agunt qui sic 
vivunt; sod vivi morlui siiiit. Si aulein conslringantur 
isiu.' oiiiiics aiTectioncs, et isU molus tcncnntiir ad 
casUtalcm, ad contineiiliam, prodiicit terra anirnnm ; 
qiix qiiia mortua cral in deliciis, rcsUU ul rcfrcnaia a 
deliciis incipial vivcre, cl habcre virtutem pictnlis. 
Qiix esl autcin virttis pietalis? Ciiarilas iu Deum et 
proxlnuim. Qiii autcm habel charilatcm, refrenat per 
fidem omnes libidiiics, omnes concupiscentias, omnes 
motus aiiinii sui, qiios conunuiies liabct cuin pociidi- 
bus, erit anima viva. El sequitur ut jam formetur 
homo ad imaginem et siniilitudinem Dci. Fonnalur 
aulcm cum omnin ista, qnic dicta sunl, ad illum ho« 
inincm concludunlur^ Quia et fecit Dcus Iiicem, de 
homine dictuin cst in Ecclesia : ct fccit firmamentum, 
propier hoinincm aiicloriUis Scri|)turarum : ct sepnra- 
vii aquas a lcrra, Gcntcs a credenUbus : et germiita- 
vii terra Iicrbain pabuli, opcra misericordiac : et lu- 
inina in co^lo, Evangclisiai sancti in Iiomine : et pro- 

^ Porte, ad inUlleclum hominis caiijunqtmtur, 
(a) iiuticai receus bapUzaios. 



1726 mGMENTA 

tur. Nog autem meriU) sub firmamenlo sumus, qui- 
1)U6 ¥oliinlas Dd per auclorllalem Sci ipturarum ape- 
ntur, cic. 

Mare et arida, Ucrba pabuU, 

2. Videmus lerram, videmus mare ; opcra Det sunl : 
isU subjaceut oculis nostris, illa subjaccnl intcUecli- 
bus nostris : ista noia sunt carui nosiroi, illa nota 
f^unt meiiti nostne. Quid est arida in Eeclcsia ? Ari* 
Ua \ocatur omiiis aniina silicns Deum. SegregaUB 
sunl eniin aqua?, cl apparuit arida. Mare lioc sxculum 
est, ei mnli aqua: sunt amanc ; se{;regalse sunt et con- 
gregaUe in congregationc una, id est, pr.Tdeslinatoe 
ad unum riueui, quo dirigit Dciis omiies qiios sepa- 
ral a sanctls. Separat aulein Dcus ; nam iiouio non 
potest ista scparare : et apparet arida per sep;iratio- 
nem. Duos liomiiies pone simul ; unus desiderat spc* 
ctacuhim, alicr ecclcsiam. Juncii corpore, separan- 
lur dcbideriis. ille pertinet ad aquam amarain, bic 
apparet arida. Unde probainus quia arida esi ista tcr* 
ra, qiiac significat homiiics bona desidoranles ? Dixit 
P^almus Deo : Aitima mea siciU terra sine nqua tibi 
( Psai. cxLii, 6 )« auiina mea sitiit le. Silit, arida cst : 
segregaia cst ubaquismaris. Non atleiidnt qiiia uon- 
duni corpore segregala est : jam desiderium fccit 
segregationein. Alii desiderant Deum, alii desiderant 
saeculuuK Quid ergo sitit arida ? Iinbrem de coclo, 
imbrem de nubibus, imbrem de Scripluris, iiubrem 
de finnameiiio. Cuiii aulcindesiderat iuibrem, dulcem 
ftqiiam desiderat, sep;)ralain ab aqua amara. Sed 
Deus novit quia desiderat arida : lalet enim et in 
occulio est. Desideria maris, id csl, desideria sxxula- 
ria apparenl. Si quis de^iiderat pGcuaiam, inovctiir 
ad ipsam pccuniam, vult illam acquirere ; quia visi- 
bilisres esl pecunia, apparel desiderium ejus. Qui 
»ulem desiderat Deuin, latet desiderium ipsius ; quia 
laietDeus, quem desiderat : intus est, occulla res est. 
Sitit quidem, et arida est ; sed apparel pculis Dci. 
Ei non prxtermisit fruclum ; slatim dixit, Germinct 
terra /urbam pabuli, Germiiiet terra ipso die quo fa- 
eiaestarida. Non poluit arida illa sinc fructu diu es- 
fe. Audiamus et nos verbum Dci : ct germinet (erra 
'lierbaM pabuli, id est, bona opera miscricordia;, de 
qiiibus dicit Isaias, Frange esurienti panem <Mtir7t, et 
egenum fine tecto induc in domum tuam, e[c.{lsai, lviii, 
7 ). Firmamentum ergo Scripiura Dci est : lumi- 
naria in firmamento intclligentia Scriplurarum : lu- 
niina aiitem in coelo, inielleclus in Scripliiris. Vis 
penrenire ad lumeii cceleste ? Prius lcrra eslo daiis 
fjTuctus, id est, pra^ccdant opcra inir^ericordia: : post 
ojpera enim misericordise, venit ilIim>iiiatio lucis illius, 
quam desideras, elc. 

Luminare majus et luminare minus, 

5. Dixil autem Deus^ fiant luminaria in firmamento 
cati, et dividant diem et noclem. Evangelist;e lumina- 
ria sunt, Scriptura Dei (irmamenium. Evangelium 
aulem, quod babet testimonium a Lege et Propbel-is, 
lufflinaria sunt in firmamento coeli. Parvulus aulem 
in Eeclesia nondum potest capere cibiim, sed est la- 
cteconteotufi» qiiod Mgnificatluminare minus et stdke. 



SERMONUM. *726 

Et ideo luminare majus ad poteUatem diei, duRffi^r^ 
ininus ad polesiatem nocUs, Quamdiu caruales suoi 
homiues, ct non possunt illain sapieuliam, per quAHi 
facia suntomiiia, cogitarc, in nocte sunt : sed' neu 
deseriiit noctem ; prxstitit fidem. Noii eiiim nocten 
deseruil Deus, dedit illi iuminaria sua. Dies solew 
quxrit, sol ei surficit : Iiina ot stclio' nocti daUu suiii, 
illuraiuani illain ; et quando hiua non lucet siiper 
lerr^m, Iu\ illa qiiuj esi in aerc, de stcllis est. Unde 
fii utexeamus foras iioclc, et videamus arbores ; et 
si non disccriiimus , tainen videnius iilcumquc lucem 
stellariim : et idco quaiido crassa sunt iiubila, lolli- 
tur et lux stellarum, et sic est bomo ante se sub divo 
(a), quoinodo inlus in cubicuio. Ergo Iiabet et noi 
lucem quamdam suaiii. Videamus quid dicit Aposlo- 
lus in illis inuneribus, in illis donis spiritualibus : 
Unicuiqne daiur manifeslalio Spiritiis ad utilitatem. 
QiioumkIo dalur ? Alii quidem datur per Spirilum ser- 
mo iapienticB, alii sermo sdentice {\ Cor , xn, 7, 8), 
Qui intcll.gitquid iiitcrsit inler scrmonem sapientioe 
et scrmoiicm scienli;e, intcllexit qiiid intersit iuter 
luiniiiare majiis ct Iiiminaro minus. Audiamus ser- 
monem sapicnliai : In principio erat Verbum, et Ver- 
bum crat apud Deum, el Deut erai Yerbum ; koc erat 
tii principio, ctc. Qui comprcbendunt, dies est, sot 
illis lucet : sed nisi primum a nocte. non venerunt 
ad lucem ; Tenebrce cniin eranl super abyssum, ei dimt 
Deus, Fiat lux, Nemo dicalcjuia a luce coepit. Oinnes 
eiiim ex jKJCcaloribus jiistilicamur. Capiant crgo qui 
possunt qiiod dixi de Evangclio. Sed dicunt mibi, 
Noii inlclleximiis quid csl, /;i principio erai Verbum, 
Si crgo adliuciiox esl, atlende quia assumpsit carnem 
Verbum, et fccit libi qiiasi liimeii nociurnum. Verbum 
eniin caro factum est, et ImbitavU in nobis ( Joan. i, . 
t,i,3, 14). Et in ruho loquiiur Deus per angelum 
Moysi. Audi ubi est scrmo sapicntiae. Qiiid vocaris, 
dixit Moyses ^ quomodo tc nHniio populo ? Si dictum 
fueril,Quis te misil? quid dicam? Audi sermonem 
sapientix : Dices filiis Israel^ Qui est misit me ad vos, 
Quis potest capere, Qui est ? Ccctera vero non sunr. 
Quis vere est? Qui noii transil, qui semper manet 
incommuiabilis. Scd iste cibus graiidium est, isie sol 
diei est. Elquasi diceret Moyses illi, .\dbuc nox sum^ 
noctem ilUunina. Aliquid dicam quod potest nox ca- 
pere, aliquiddicaiu quod possuiit parvuli retinere : 
Ego sum Deus Abraham^ ei Deus Isaac, ei Deus Jacob, - 
Ergo, Ego sum qui sum ( Exod. iii, 14, 15 ), ad pole- 
statcm diei : Ego swn Deus Abraham, ad potestatem^ 
noctis. Fides temporaliier dispensata, lucel nocti : 
sapientia scinp<Tnianens, lucet diei. Nutrit in nocte, 
ul procedamus in dicm. Sicllae ergo cajlera munera. 
Quia cum dixissct, Alii datur sermo sapientioTf tan- 
quam sQlem in poleslatem diei : alii datur sermo scien- 
tiw, tamiuani lunam in potcstatem noclis : dat etstellas, 
alii donalio curatiottum, atii prophetia^ etc. 
ReptiHa animarum vivarum. Virtus sacratnenti charitas, 
4. Dixit Deus^ Producatit aquce reptilia animarutn 

(a) Pro sub aere, ut Uoral. lib. 2 Carm. Ode 3 • etriin. 
Ub. ii,cap.21. 



I7i7 



5. ALGUSTliM EPISCOPI 



\m 



tharwttf et volatiUa. Et yroduxerunt aqua pisce», et 

eeios magnoSf et volatitia casli. Et vidit Deus quia 60- 

iitim estf etc. Videamus ergo quid dicunl Scriptune. 

Lox per lucem, justi per verbum. Firmamenium 

coeli, solidanienlum Scripturarum. Aquae sub firma- 

mento, terrenus populus : nqux supra firmamenlum» 

coelestis populus. Tcrra arida ab aquis maris separata, 

animue sitientes Deum a multitudine delictorum sx- 

culi. Germinat terra herbam pabuli et ligna frucii- 

fera, opera misericordiae. Luminaria in firmamento 

coeli, praidicatores verbi, Evangelist» et Apostoli, 

dona spiritualia. Attendamus ergo luminaria circum- 

euntia totum mundum, et videle quemadmodum pro- 

ducant aqux replilia animarum vivarum. Discurrunt 

Evangdistx, evangelizantur homincs. Ergo reptilia 

anhnarum vivarum, Sacramenta intcHiguntur. Quare? 

Qiiia ad lioc sunt Sacramenta necessaria, ul Gentibus 

evangelizentur, et de Gcntibus homines separentur ; 

boc est, ut aquse producant illx amarae, et fiant pi- 

sces duices. Magna enim res cst ; gusiare aquam ma- 

ris ni^mo potest, (a) pisces manducare : amaritudine 

nascunlur, et vegetatitur. Ista sunt Sacramenta dui- 

cia, quae missa sunt per lotum mundum. Sed replilia 

dicuntur animarum vivanim : nondum anima viva. 

Quare? Hoc aUquanlum ad inlelligendum spissum 

cst. Audistis modo, cum leclio lcgeretur, quia Simon 

Magus baptizatus est, et non deposuil malam men- 

teni {Act. VIII, 15-^5) : Iiabuit furmam Sacramenli, 

virtutem Sacramenti non habuit. Audi Aposlolum 

quid dicatde impiis : HabenteSj inquit, formam pieta* 

tiSf vhrtutem autem ejus abnegnnies (li Tim, 111, 5). Qu^^e 

est fonna pielalis? Sacraiuenlum visibilc. Qux cst 

virlus pietatis? Invisibilis chariias. Andi virlutcm 

pictatis : Si linguis homimun loquar et Angelorum, 

charitatem autem non habeam^ faclus sum ut aramen- 

tutn sonans^ etc. El si illud ct illud liabeam, charita- 

tem autem non habeam, nihil sum (1 Cor. xui, 1-5). 

Nam Sacramcnta sancla et magna sunt : sed nibit cst 

homo, si charitalem non habcat. Ergo virtus Sacra- 

meiiti charitas. Quam charilatcm noti habet liscrcti- 

cus, cum apud cutn invcniam forniaiii Sacramcnii. 

llaque cum ad me venit hxreticus, defero forniac Si- 

cramenli, ut non rebaplizem : sed reddo virlutem 

Sacramenti, ut radicem cliaritalis insinucm. Ipsa ergo 

crit anima viva, quam lerra producil, ul anima viva 

sit, jam habens virtutem Sacramenti. IIoc est ergo 

quod dictuni est, Producant aquw reptilia animarum 

vivarum^ elc. 

Animavivce creatio, Animn viva, Pieiasvirtus.Charitas, 
Bomo ad imaginem Dei, 

5. Dixit quoque Deus, Producat terra animam viven- 

iem in genere suo, etc. Sexto dicdixit Dcus, Producat 

lcrra animam vivam : non rcplilia animaruin vivarum, 

sed animam vivam. Et produxit terra oinnia pccora, 

el bestias, ct serpentcs, et quidquid repit super ter- 

rain. Et vidit Deus quia bonum est, Et dixit Deus, co- 

dem die sexto, quando cjccit tcrra animam vivam, 

Faciamus hominem ad imaginem el similitudinem no- 

siram^ ctc. Diximus quia fecit Deus lucem, id est, 

A, ^/^I2f ^^^P^^'— Q^od ceaset Morel, Elem. Crilic., 



omnes fideles : fecit firmamentum in mundo, coeium 
inter aquas et aquas ; fecit firmamentum in Ecclesla» 
auctorilatem Scripturarum intcr populos Angeloruro; 
quibus hoc non est necessariumj et populos hominum, 
qui ibi qu.Trerent Deum : fecit Deus in tnundo sepa- 
rationeni maris a terra, fecit Deus in Ecclesia sepa- 
ralionem geiitium a servis suis : sitit terra arida im» 
brem, sitiunt homines in Ecclesia imbrem coeleslem : 
produxit terra herbam pabuli et ligna fructifcra, pro- 
ducunt et homines in Ecclcsia opera misericordix : 
fiunt luminaria in coelo, luminare majus, sermo sa- 
pientia;; luminare minus, sermo scicntiue : stellae, 
dona curationum, prophetix fides, etc; omnia ista in 
firmamento coeli. Cum ergo coepissenl ambulare et 
peragrare totum muiidum, generarunt aqux, id est, 
de Gentibus exstitcrunt replilia animarum vivarum, 
Sacramenta sancta; et homines consecrati babcnte^ 
formam : forma est enim Sacramenti in homine, ei 
aliquando virlus Sacramenti stalim consequitur, sed 
jain in lerra (|uae separata cst ; ideo producit temi 
animam vivam. Et revera fralres animam vivam esse 
opus esl.Acceperuntfratres Baplismum (a), scqualur 
formam virltis. Non sit Baptismus ad judicium, sed 
ad salutem. Ad judicium fuit Simoni Mago, ad salu- 
tem Petro. Videamus crgo quid est aiiima viva, quam 
terra produxit. Altendite hominem; habct corpus/ 
habet aiiimam. In ipsa anima mullos motus hubet 
similcs bcsliis; ct babet nescio quid aliud, quod noii 
babent beslise. Quos motus habct similes be.sliisf 
Manducare et bibcre, donnire ct vigilare, et getie- 
rare. Nonne conununes sunt nobis cum bcsliis? Istos 
inotus quisquis in luxuriam projcccrit, anitnam nior- 
tuam liabct, non animam vivam. Unde probamusf 
Audi Aposlolum : Quas autem in deliciis agit, vtvent 
mortua cst (I Tim, v, 0). Quid cst agcre in delicii?, 
nisi iilos moius animoe, quoscommune.> habemiis cum 
pccudibus, laxare in voliiptaies et concupisceniias 
immoderatas, in voracilatem, in cbricialcin, in fonii- 
cationcin, in soinnolenliatn ? In deliciis agtint qui sic 
vivunt; sed vivi niorlui siiiil. Si aulem constriMgaiitur 
islu.' oiiities aircclioncs, ct isti motns lcncantiir ad 
castitalcm, ad contincntiam, prodiicit tcrta anitnam ; 
qux qiiia morlua erat in deliciis, rcsU\i ut rcfrcnaia a 
deliciis incipiat viverc, ct habcre virlulcm pietalis." 
Qii.x est aulcm virlus piol.ilis? Giiarilas in Deutn ct 
proxltnum. Qni aulcin habet charilatem, rcfrenai per 
fidein onines libidincs, otnucs concupisccnlias, omnes 
molus aiiimi sui, qitos coinnmncs habot cutn pocndi- 
bus, erit anima viva. Et sequitur ul jatn formetur 
homo ad imaginem et siniilitudinem Dci. Fonnatur 
aitlem cum otnnia ista, qii:c dicla sunt, ad illum IiO' 
ininem concludunlur*. Quia et fecit Deus lucem, do 
hoinine dictum est in Ecclesia : cl fccit firmatncnlum, 
propter hoinincm aiicloritas Scripturarum : ct sepnra- 
vii aquas a terra, Gctites a crcdentibus : et geriniiia- 
\it terra lierbam pabuli, opcra misericordioe : et lu- 
niina in co^Io, Evangclisue sancti in bomine : et pro- 

^ Porte, ad intetlectum fwminis coiijunqfmlur, 
(a) indicai recens baptizaios. 



^^ FRAGMENTA 

dtiiil (crra reptilc animaruin vivarum, Sacramenla ; 
ei boc in hominibus : poslea produxil animain vivam, 
rofrenalioncs omnium libidinum ; el hoc in bomine. 
Jungc isU omnia ad in(clleclum ; et factus csl bomo 
ad imaginem et similitudincm Dci. Attcnde unde il- 
lud probemus. Ideo dc singulis dicebat, Vidit Deut 
qnia bonum esL Quando autem recil rcm mcliorem, 
non vidil quia melior facla e9t. Sed in ipso bomine 
eoncludit omnia qux facia sunt, ct dicliim esl, Vidit 
Deus omnia qute fecit, et ecce bona valde. Jaiiidiidum 
dicebat de singulis, quia bona essent ; liomine fncto 
omnia nominavit. Intelligilur quia ilhi singiila in bo- 
inine omnia invcniuntur. Quxris in lioininc lucein ? 
Invenis fidem. Quxris firmamenluin? Invciiis aucto- 
riutem Scriptiirarum. Quxris segregationcm aqua* 
rum ? Invenis fidelcm segrcgalum a Gcntibus. Qiiirris 
pullulare bcrbam et ligna rniclirera? Invciiis opera 
bona, opera misericordioe. Qiixris luminaria coeli? 
invenis Evangelistas. Quxris rcpiilia aniniarum viva- 
rum? Iiivenis Sacramcnla. QuxTis animam vivam? 
Inveiiis conlincnliam. Quxris in bominc hoinincm? 
Invenis im.nginem ct simililudinem Dci. 
£j( Sermone de Quinquagesima resurrectionis , Ftorus 

ad I Cor. i. 
Ilumitiatus cst Doniinus Christus , ut essc bumiles 
iiosceremus : conccptus est conlinens omnia , natus 
est gigiicns omnia, morluus cst vivilicans omnia : scd 
post triduum rosurre^i^it, ct asccndit in c(Blum,ct 
Lujnaiiam quam susccperat carnein, ad Patris dexlc- 
ram collocavit. Mirabile cst , fratres, el boc cst quod 
credere inipii nolunl ; mirabile est bomincm rcsur* 
reiisse in camc, ei in coclum asccndisse cum carne : 
sed multo est mirabilius , totum mundum rem tam 
incredibilem credidisse. Quid cst incredibilius Dcum 
talia fecisse , an mundum crcdcre poiuisse? Quid , si 
ei ipse modus considcretur a nobis , qoo credidit 
mnndos ? etiam ipse vere divinus advertitur, et valdc 
mirabilis invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis, 
et oinnino quanlum ad sxculi doctrinas pcrtinet im- 
polilos, non pcritos grammatica, non armaios diale- 
clica, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare 
tacciili paucissimos misit. .Quid dico paucissiinos ? 
Duodecim misit ; et tainen per eos sic omni gencrc 
fMSCium implevil Ecclesias, ut plurimi etiam ex ipsis 
ftapientibus saeculi, quibus videbatur ignominiosa crux 
Cbristi , ea in fronte signentur ; et dc qua erubescen- 
duro putabant, nobisque insuliabant, cam in pudoris 
nrce constitoant. 

Es Sermone de Apostolo Paulo , iit eonversione cujut' 
dam Fausti pagani , Florus ad Rom, xiv. 
Cor hominis nec videre possumus , nec osiendcre. 
Deas dicit, Quce palam suni , vobis ; quce occulta sunt , 
iMiAf . Paolus dicit Apostolus , c Fratres , nolile anie 
c tempus judicare quidquam , donec veniat Dominus , 
€ ei illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit 
€ cogilationes cordium ; el tunc laus erit unicuique k 
c Deo I ( I Cor, iv , 5). Non potes inspicere cor novi 
cbristiani. Quid, cor veteris christiani poles? Dictori 



SERMOMUM. 1730 

esiis , Scd ex necessitate credidit. Posset et de lllo 
dici, de qiio paulo antc loquebamur, Qui priut fuit 
blasphemus, et persecutor, et injuriosus(\ Tim. i, 13). 
Et ipsi enim quxdam neccssitas impacta est : coelesti 
vocc prostralus est; ut lumcn habcrct, lumen perdi- 
dil. Minare quod volueris , et qunntum volueris da 
cuilibet Iiomini : quid duicius ista lucc ? Qiiam tamen 
Paulus nisi perdidissel , xlernam iion accepisset. De 
necessitale credidit. Quid timuit? Dicatur mihi quid 
tiinuit. Clamantes oves? Oves clamarc possunt, mor- 
dcre non possunt. Potuit et in ipso clamore ovium Dci 
advcrlcrc gloriam Dei, el timerc judicium Dci. Exci- 
tatus csi a somno quodam modo, ut considcraret im- 
plcri de Christo qu:c sunt prxdicta de Chrisio, tantiim 
possc noinen Cbristi, tanlum praevalcre gloriam Dei. 
Ilaque brcviier dico Cbarilaii vcstnc ; Ecclcsiam Dci 
alloqiior, popiilum Dci alloquor : Si credidit, tu inve- 
nisii; si limuit, lu vicisti. Intcrim, fratrcs, ad quod 
possunl Iioinines , ullra nobis non nsurpemus quod 
conccssum non cst. Aposlolusdicit : Infirmum autem 
in fide recipile, non in dijudicationibus cogitationum 
(Rom. XIV, 1). Non nobis usurpcmus dijudicare €Ogi> 
lalioncsaliorum : sed Deo prxbcainus cogiiationes no- 
slras, cliam pro illis dc quibiis forte aliquid dubitamus. 

Fortedubitataliquidnoviiasipsius. Amateahundanlius 
dubilanlem : amorc vcstro curaie de corde inlinni du- 
bilaiioncm. Inleriorcm faciem vidclc, dc qiia gaudeatis; 
cor Dco coinmiitile,pro quo oreiis. Sciatis eum deseri 
a nialis, suscipialur a vobis. Plus amatc lioniinem,quam 
prius oderatis errorem. Sic vcnil Cbrislus a^gros sa- 
nare,dc quo Evangclium audiviinus : c Qnia non cst opus 
c sanis mcdicus,sed male hiibentibusi (Matth. ix,12). 
c Et quis est homo qui cum perdiderit unam ovem, 
c nonnc relinquit nonaginia novein in montibus , et 
c it quxrere unam qux perieral , et cum invencrit 
c gaudct de illa? Sic gaudei Patcr mcus de uno poe- 
c nitentc, quam de nonaginta novem jiistis, quibus 
c non est opus pcenitentia » (Id. xviii, 12-14, et Luc. 
XV, 4-7). Sic prorsus venil Cbrislus aegros sannre, sic 
sc novil dc inimicis suis miscricors vindicarc. Quibus 
forte animus dolet consortibus cjus erroris, ad horam 
irascuntur , postea forlassis imilabuntur. Itaque, fra- 
trcs , commendamus eum et pralionibus vcstris, et 
dileclioni veslnc, et amiciti» fidclissimac , et susce- 
plioni infirmltatis ejus. Quomodo prjeitis, sic sequi-* 
lur : bonam ?iam docete , bonam in vobis inveniat. 
Jam factus cluristianus, discernat quid interslt inter id 
quod dimisil et id quod invenit. Yitam ipsius et stu- 
dium circa fidcm Christi posteriora tempora compro- 
babunt : nunc autem , fratres mei , non fuit necesse« 
non fuit consilii pastorum repellere pnlsanlem , dif- 
ferre quxrentem. De occultis cordis velle judicare, 
et vocem manifeslam non acceptare , nec consilii 
fuit, nec proposili nostri. Novimus enim queinadmo- 
diim minctur misericors illa Dei avaritia undique 
lucra qu.nerentis de pecunia siia, el dicentis pigro 
servo judicare volenti quod non videbat, et circa Iiicra 
coUigenda Domini torpescenli : c Scrve nequam , ex 
c ore tuo tc condemno. Tu mc dixisii honiinem mo- 



1731 

€ kstom, melcre ubi noo 9cm4«avi, colligcre nbi non 
€ Bparsi : > noveras ergo avaritiam mcam. « Tu dares 
< pecimiam mcam nummulariis , ego venieiis cum 
4 Qsuris exigerem » (Luc. xix , 22, 25). Nos ergo non 
potoinus nisi ero^rarc pccuniam dominicam. Exnclor 
ille eril, non laniam ipsius, sed el omuiura nosirum. 
knpleamus ergo oflicium praerogaioris , non U8iir|)e- 
mus locum exacioris. llaquc, fraires mei , opus Dei 
in ahinio liabele : aliud quairebalis, aliud disponeba- 
lis, aliud invenislis. Opus Domini coramendamus, 
servi conservis. Pius iii eo diligamus quoJ Dominus 
noslcr fccil, quam id quod facerc volebamus. Mdiora 
cnim sunt opcra ipsius. Ei magnam el devolam voceia 
cjus audivimus : M.ijoralum nolo , christianus ecse 
volo. Ltclamini , cxsulinie , amplius quam odcratis 
amaic. Opus suum Glirisro oralionibus commondale : 
animuni fidclem , pium, amicum rudimcnlis senis CK- 
hibelc. Qnid inlcrcsl enim quia vidclis jam provcclam 
9ctaicm ? Ilora nona vciiit ad vincam , mcrcedem 
a^qnalom acccpluriis , ctc. 

Ex Sermone de iVa/fl/i sauctl Qnadrati (a) , Deda non- 
dum vuUjalus ad II Cor. iv. 

Bcatus aposlolus Pauius adhibuit tcslimoniuni de 
Scripluris, in quo nobis gloriam marlyrum commcn- 
davit. Propter quod uriptum est, inquit , Credidi pro^ 
pter quod locutus sum. El nos credimus , propter quod 
etloqiiimur ( II Cor.iv, i5).Si cninilaniummodo credi- 
dissenl, et non loqucreiitur, non palcrcntur. Gredeiido 
apprclienderunl vkam, ct loqucndo iuvcnerunt mor« 
lcm ; scd morlcm, in qua corpus corrupiibile scmina- 
rclur, cl iiicorruptio metcreuir. Islum sensum, id est, 
quod credimus proplcr quod ct loquimur, alio loco 
idcm aposlolus sic explicavil : Corde creditur ad ju- 
slitiam, ore autem con[essio fit ad salutem {Rom, x, 10). 



5. AUCUSHNl EPISCOPI f7S2 

inflrmos , pauperes , indoclos : non ^ia reliqQit flr- 
mos, divitcs , sapienles , nobiies ; sed sl ipsos primos 
eiigeret, mcrilo divitiarum suarum, merito substin- 
tiarum , merilo natalium sibi eligi viderentar , atque 
inflati de bis rebus, salutem humiiitalis non recipe- 
rent, sine qoa nenio potest redire ad illam vilam, 
unde non laberemur nisi per supcrbiam. 
Item ex Sermone de tribusvirgis, Beda nondiun vulgahu 

ad I Thess. n. 

Factus sum parvulus in medio vestrum, tanquam nv- 
trix fovens filios suos (l Thess. ii, 7). Ideo non dixil, 
Maler, quia aliquando matres vcl delicaliores sunt, vel 
minus amantes filios suos, ciim pepercrint iradunt 
aliis nulriendos. Rursiim si solum dixisset, Tanquam 
nutrix fovens; et non addidisset, filios suos : tnnqiiam 
alia pariente nutriendos accepisse videretar. Et nu* 
tricom se dixit, quia alebat; et fiVm suos, quos ipse 
pcpercral, dicens: Fi7ft ih«, quos iterum pffrlfrrte, 
quoadusque Chrima reformetur in vobis (Galat. iv, \9). 
Paril aulem, sicut parit Ecclcsia in ulero suo, non 
semine suo. 
Ex Sermone de hono Nuptiarum^ Beda et Florus ad 

I Cor, VI 1. 

Qni potesi capere, cajyiat (Matth. xix, 12). Sed non 
possum, iiiquil. Non potes? Non possum. Suscipiat te 
Rutritoria* quredam Apostoli auctoritas, ul si se non 
eontinent^ nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad 
veniam. Pertineal ad veniaro, ne irruatur in (eternam 
poenam. Fial quod licet, nnde ignoscatur quod nen 
Ucet. Hoc indicat quod sequitur : Mallem eos nubere^ 
quam uri (I Cor. vii, 9). Goncessit, inquaro, aliquid 
incontinentix quia mnjus timuit : timuit poenas aeter- 
nas, timuit quod exspcctat et manet adulteros. Eliam 
hoc quod conjugati victi concupiscenlia utunliir iiivi- 
cem ullra necessitatem liberos procreandi, ponam in 



Ex Sermone de tribus virgis, Deda et Florus ad I Cor. i. ^ jjjs p^^ ^^-^^^^ quotidie dicilur, DimitU nobis debita 



Quare autcm primo ignobilcs , paucos imperilos ct 
impolitos clcgcrit Dominus, cum habercl aute oculos 
^uos turbam magnam , in comparatione quidem illo- 
rum pauperionim pauciores, scd in gcnere suo mullos 
^livilcs, nobiles,doctos , sapientes, quos postea etiam 
'Collegit , exponit Apostolus sacrainentum : Infirma 
Jiujus mundi elegit Deus , ut confundat fortia ; et stuUa 
Jnijus mundi elegitDeuSt ut confundat sapientes;et igno^ 
tilia hujus mundi ele^t Deus , et ea qum non sunt , id 
«st, non compuianlur, ut qua sunt evacuentur (I Gor. i, 
^27 et 28). Venerat enim docere huniilitateni,et expu* 
giiare supcrbiam. Yenerat Iiumilis Deus : nullo inodo 
liic prius altos quxreret , qui tam humilis venerat. 
Primo, quia elegit nasci de illa fcmina, qw£ despon- 
sata erat fubro. Non clegil ergo amplos natales, ne 
iii hac terra nobilitas superbiret. Nan elegit saltem 
nasci in amplissima civilate, sed nalus est in Bethle- 
hem Judo:, quae iiec eiviiatis nomine lUincupaUir. 
Hodieque illani incolx loci ilUus viliam appdlant : 
tam parva , tam exigua , prope nulla est, nisi pristina 
Domini Ghrisli nalivitate nobilitaretur^ Eliegit eiigo 

(a) In calendario CarthagineDsl mense aug^usto cele- 
lirttur QuadratuSy et martyr a possidio diciuir in Indiculc^ 
cap. 9. 



nostra, sieut el nos dinuUimus debHoribus nostris ( MeXtk. 

VI, 42). 

ExSermone de eo quod scriptum esty Matth., eap. xvi, 

24, Si quis vult post me venire, abneget seroet ipsum: 

Beda nondum vuigatus ad I Thess. v. 

Corripiie inquietos^ consolamim pusillanimes , eie. 
Quaiido videt homo aliquein male viveniem, et forte 
aliquid Ecclcsiae pra^siantcm, et non eum corripity 
animo fugit. Quid est, animo fugere? Timere. Timor 
est fuga interior. Quare limet? Quia mercenariiis est. 
Ne forie ilie male accipiat quod corripilur, et non dcC 
quod solei (a). Yidet lupum venieniem, id esl dlabe- 
lum male vivenlis colla frangenlcm; ct fugit animo» 
abstinet ab atili corrcplionc, plenus timore. Qui ao- 
tcm pastor est, et est ei cura pro ovibus, non eum 
dlmrttat,el facit quod ait Aposiolus, Corripiteinquietos^ 
eohsoiamini pusiUanimcs, elc. Non crgo puletquis pium 
pastorem, vel qui se dicit pastorem, quia non reddet 
malum pro malo, cum reddat potius malum pro bono. 
llle enim etsi peccator est scelestus, dc bonis suis dal 
Ecclesise : ille autem nialum pro bono ei reddil, ctii 

*■ Beda in Hss., mitricaioria. 
(fl) Vide serm. 137, n. 12. 



1755 



FRACMENTA 



SMotnliit eomplioneiii* Sed quonimn lioc loium de 
itikclione fociendum est ; aliquando autem homines 
correptoressuos puiam inimicos suos : ideo cum dixis- 
set, Corripile inquietot; subjecit, comolamini pusiUani" 
SMt. Fortc enim de correplione incipit dencere, et 
pertorbalur : tunc te oportet consolari. Suscipite infir^ 
mo% : ne per infirmilatem cadant. Si litubare eum fe- 
dt InGrmitas, sinu suo suscipiat charitas. Et cum ista 
dixissety adjecil in novissiino, Videte ne quis malum 
fro malc alicui reddat (I Thess, i, i4, 15). Ergo non 
cst maluin correptio si sit. Sed boiia ovis, quando 
eorripitur a prnDposito suo, quid dicil? Emendabit me 
putus tft misericordia (Psai, cxl, 5). 
Ex Sermone de eo quod ait Dominus, Ltic. cap, xi, 10, 

11, Petitc et accipielis : Beda nondum vulgatus ad 

11 Cor, xii. 

Livenimus mnlos pelisse el accepisse, ct bonos pe- 
lisse et non accepissc. Quid enim pcjus da*monibus? 
Ettamen porcos pelicrunt ctacccperunl (Malth. viii, 
31, 32). Et invcnitur Deus non fccissc desidoriuin 
Apostolorum, el implessc desidcriuin d;vmoiiiorum. 
Qttid ergo dicimus, nisi quia novit Donmus qui sunt 
iju$ (II Tim. II, 19), ct corum omnis qui petit accipit ? 
Sed adhuc de Apostolo scrupnlus restat; noii enim 
ipse noD erat inler eos qui suiit ejus, qui haiicsenlen- 
liam dixit, Novit Domiuus qui sunt ejus, LLrgo omnes 
^Qi suntejus, pctunt et accipiunt. Sod quairimiis quid? 
Ea quippe qux propicr viiam islam tcmporalcm pe- 
Iwitor, aliquaiido prosuiit, nliquando obsunt : et qnaiido 
ea scii Deus obesse, non ca dat desiderantibus et pe- 
lcatibiis sttis : quomodo nec medif-us dat quidqiitd 
aeger pelicrit; el amando iiegai, quod non amando 
concederct. Exaudit ergo ojnncs i>uos ad a^tcrnaui >a- 
lulem ; nun omnes exaudit ad lemporalcm ci»pid»la- 
leai - et ideo non exaudil ad hoc, ul cxaudiat ad iiiud. 
Deniqiie eiiam ipsa verba considern. Quando non ac- 
cepil propter quod ter Dominuin r<^avil, aitilli : Suf- 
fdt tibi gratia mea; nam virtus ininfirmilate perficitur 
(II Cor, xn, 9). Quida me desidcras ui aufcratura le 
siiroulus carnis, quem accepisli, ne in tuis revelati^)- 
nibus extoilaris? Utique proplerea hoc poscis, quia 
tibi prodesse nescis. Ciede inedico : quod imposuii, 
acre est, sed utile; facit dolorem, sed pariurit saiiita- 
tem. Virtus in infirmitate perficitur, Toiera ergo in- 
firmitatcin, si desideras sanitalem : tolera infirmita- 
lem, si dcsideras perfectionem, quia virtus in infirmi- 
tate perfidtwr. 

Ez Sermone de verbit Aposloli^ Non est nobis collucta- 
tio, etc, Beda et Florus ad Eplies, vi. 

Non est nobis colluctatio adversus carnem et sangui^ 
«eiR. Quia non tanlum lc homo perseqiiitur, sed dia- 
boios per illum ; ct anlequam lc locdat in corpore, se 
occidit in corde. Non est nobis coUuctatio adversus car" 
mmei sanguinem; hominibus adversus homincs, qui 
aro et sanguis sont : scd adversus principes et potesta" 
tn^reclores tenebrarum harum (Ephes, vi, f2); quia 
^ooiodo eos qui lux sont, Christus giibernat et regil; 
sie eo8 qoi tenebrae suot, ad omne malum diabolus 
pfaeci^iat ei insiigat. ilocergo uos liortatur Aposto- 



SERMONUU. 1754 

bis, iit non confrn hominem malom, sed eoDin dia- 
bolum qui cum ilto opcratur, oremus; et quidquid 
possumus faciamus, ut diabolus expellatur et horoo 
liberetur. Quomodocnim si ad aliquem in prxlio con- 
stitutum de parte adversariaarmaius equo sedens ve* 
nint, non equo, sed equiti irascitur; el quantum po« 
test, hoc agere ciipil, ut cquitem percutiat, ct equum 
possideat : sic circa homines malos agcnduin csi ; et 
non conlra illos, scd contra euin qui illos instigat, 
totis vii-ibus laboraiidum est ; ul dum diabolus viiici- 
lur, infelix ilie qucin possidere coeperal libcreiur. 

Ex eodem Sermone^ Beda et Florus ad I Cor» xii. 

Qui dicit se in Christo manere, debet sicut iUe ambu- 
iavitet ipse ambulare (1 Joan, ii, 6). Qu:r cst isla via, 
in qua Christus ambulavit? Qux est alia, nisi chari- 
tas, de quadicit Aposloliis, Adliuc supereminentiorem 
viam demonstro vobis (I Cor, xii, 51)? Si ergoChristum 
volumus imiuri, per ipsam viam dehemus currere, 
qunm Cliriktiis el in crucc pcndens dignnlus cst am- 
bulare. In cruce cniin flxus eral, et cliaritntis vinm 
currens, pro suis pcrseciitoribus suppli(>al>al. Denique 
sic dixit : Pater, ignosce iUis^ quia nesciunt quidfaciunl 
(Luc, xxiii, 54). Et nos ergo pro omnihus inimicis 
noblris hoc jiigitcr siipplicemus, ul illis Dominus 
emendalionem morum et indulgentiam iribuat pecca- 
torum. 
£x Sormonr, QuaUs debeat episcopus esse, et ubi rcpre- 

hendit Puulus Petrum:Beda nondum vutgatus ad 

I Tim. III. 

Oportet ergo epitcopum irreprehensibilem esse (I Tim. 
nt> ^)* Qiiis hoc ncgat? Sed ciim oporieat episcopum 
irreprchtnslbilem csse, mim(|uid rcprchensibilem dc- 
cot ossechristianuin? Epi>copus noinen gnecum esl: 
laline vero superinli^nlor vcl visiimor dici polesl. Nos 
episcopi sumus, sed vobiscnm clirisliaui sumus. Nos 
propric vocnmur a visltatione : commiiniter (uniics ab 
unctione. Si unctio communis e6t,et luctfl communis 
est. Quarc autem nos visitamus, si iiiiiii boni est quod 
in vobis vidcamus? 

Ex Sermone de Sabbato^ Ftorus ad II Cor. iii. 

Cum aulem conversus fucrit nd Deum, aufcretur vela" 
men, Velamen, non Moyses evacuntur: velamen, non 
lex. Ailendite quomodo Dominus vcuerit, et cvacua- 
tur velamcn : quando pepeudit in ligno, velum scis« 
sum est. magnum mysteriuin! o incflabile sacra- 
menlum ! Transgrcssores Icgis cruciflxcnmt, et legis 
sccrcta patuerunt. Nonnc crux illa clnvisfuit Domini? 
Tenuit, et clausa dissolvit. Scd Jud;ci etiam discisso 
velo coopertam habent faciem (a), Nos autem^ ait Apo- 
fitoius, revelata fade gtoriam Dei specutantes^ in eamdem 
imagitiem transformamur dc gtoria in gloriam^ tanquam 
a DominiSpiritu(\lCor,iii, 16, 18). 
Ex Sermone de Catendis Januariis contra Paganos^ 
Joannes diaconus in Leviticum, 

Aposlolus Petrus dicit ad Ecclesiam, qux est cor- 
pus Christi : Plebs sancta, rcgate sacerdotium (I Petr. 
11, 9). Tunc ei.imunussacerdos ungebalur, modoChri- 
stianl omnes unguDtur. Ungcbalur el rex, ungebsMur 

[ai Vide scrm. 300, n, 3. 



1735 

eisacerdos, cxteri non ungebanlur. Ulramque per- 
soDam gerebat Dominus, non in figura, sed jam in ve- 
ritale, cl rcgis el saccrdoiis. Ob iioc de ipso Domiuo 
dicil Aposloius, Qui factus e$t ei ex semine David se- 
cundum carnem (liom. i, 5). Ecce ergo regium gcnus. 
£x seinine ilaque David propler Mariam Chrislus di- 
cilur, quia illa erat ex semine David. Scd quo genus 
in Maria ^? Scripium esl in Evangelio sacerdolem Zn- 
chariacn liabuissc uxorcm Elisabeih de fihabus Aaron. 
Ergo de genere saccrdolali ; quia tola ipsa tribus Levi. 
Dicilur aulein in Evangclio Mario) virgini ab angelo, 
Cognata tua Elhabeth (Luc. i, 5G). Si ergo Elisabf ih 
una de fiiiabiis Aaron saccrdolis cognala crat Marix, 
non dubitiUur virg nem Mariam non tantum ad rega- 
lcm, scd eliani ad sacerdolalem sanguinem pertincre. 
Qixaproplcrinesl in Domino secundum hominem qucm 
susccpit, ulraque pcrsona, rcgia ct sacerdolalis. Ideo 
ergo lunc in figura duo ungchantur, rex et sacerdos, 
quod in iUo capiic nosiro completum est, cujus idem 
iios Ecclcsiam lolain corpus esse manifestum est. Unde 
mcrilogcnus rcginm cl saccrdotale dicimur. 
Item ex Sermone de Calendis Januariis conlra Paganos, 

Joannes diaconus, ibid, 
In illis veleribus sacramcnlis ille pr.Tfigurabalnr 
unus Dominus nostcr Jesus Christus. Unus s;.ccidos 
intrabat in sancia sanclorum : populus aulcm omiiis 
foris slabat. Numquid modo episcopis ad nltare assi- 
stcntibus vos foris estis, ac non inlus ? Inlrabat tunc 

* Forle : sed quomodo sacerdotale genus in aiaria ? 



APPENDIX. ^ 1736 

unus s.icerdos in sancta sanctorum semel in anno, 
Annus totum tempus significat. Semel ergo in toio 
tcmpore intravit in sancta sanctorum, non figurata, 
sed vcra, uUra velamenta coelorum, unus sacerdos 
nostcrresurgens a mortuis Dominus Jcbus Christus, 
oflcrens se ipsum pro nobis. Intravit, et ibi est. ru- 
pulus aulem adliuc nobiscum foris stat : nondum resur- 
reximus ire in obviam Christo, et semper cuni illo 
interius permancrc, cum dicturus est bono servo, 
Jntra in gaudium Domini tui ( Maith. xxv, ii ). Iloc 
ergo figurabatur tunc per uiiuin saccrdolem soluni 
intranlem in sancta sanctoruin cipopulum forisstan- 
tcm, quod nunc implcluin est pcr Dominuin nostruin 
Jcsum Chrislum solum iiilranlem supra secrcta coe- 
lorum, et populum adhuc foris gementem, spe salvuia 
factum ; exspectantcm redetnplionem corporis sui, 
qux futura est in rcsurrcctione mortuorum. 
Item ex Sermone de Calendis Januariis conlra Paga* 
noSy Joannes diaconus^ ibid, 
Ipse enim summus sacerdos preces nostras oflert, 
qui scmelipsum holocaustum pro nobis oblulit. Ipse 
est quinos perducii, interponens se, iion utinterclu- 
dat, scd utdirigat ; non ul separct, scd ut reconciliel; 
non ut iinpediat, sed ul inipedinienta disruinpat. 
Ipse cst pontifex uiius et sacordos uniis, qui prxfi- 
gurabatur iii ahtiquis sacerdoiihus Dci. Ideo quxre- 
batur saccrdos sine macula corporis ; qiiia ille solus 
sine macula pcccali vixil ctiam in carne mortali. 
Nam quod in corporc prxfigurabaiur illorum, in illius 
\ila significabatur fiiturum. 



i 



OPERUM S. AUGUSTmi 

COMPLECTENS 

SERMONES StJPPOSITITIOS, 

IN QUATUOR CLASSES SUBJECTO NUNC PRIMUM ORDINE DIGESTOS. 



PRIMA CLASSIS CONTINET SERMONES 
DE SCRIPTtJRIS VETERIS ET NOVI 
TESTAMENTI. 



SECUNDA, SERMONES DE TEHPORE. 
TERTIA, SERMONES DE SANCTIS. 
QUARTA, SERMONES DE DIVERSIS. 

His classlbus inserii sunt Serraones CiESANi episcopi Arelateosis, praeter eos qui inscrihuotur ad Mouachos. 

Comparavimus omnes eas ediliones initio Retr. et Confess., 1. 1, memoratas. M. 



CL^SSIS PRIMA. 

DE ¥ETERI ET NOYO TESTAMENTO. 



SERMO PRIMUS (a). 

De iigno dignoscentice boni et mali. Gen. ii, 46, H (6). 
1. Solvuntur vana queestiones de arb§re paradisi. 

(a) Alias, in tomo nono. 

\b) Augustino in auibusdam e veteribus libris tributus. 
Mliruiiniiudicio dubius, Erasmi autem verlini et vindiogi 
lententia est supposititius , atque in 9 tomi Appendicem 
p«r Loiraiuenses rejectus. Ambrosio quoque peri»enm id- 



Lpgimiis in Genesi dixisse Doroinum ad Adam, Ex 
omni ligno quod est in paradiso, edetis ; de iigno auiem 
dignoscentits boni et mali , quod est in medio paradisi^ 
non edetis : qua die autem ederilis , morte morieminu 
Miiltos scimus, fratres charissinii, de hac arbore qus* 

acrirtus fuit, et i.i ejus operum tomo 1 cum insicR' 
varielate exaisus. Exstat sine suicioris noraine in veSr 
CQH>eieQ8i libro ant« anuos mille, uli vidctur, descriplo. 



1737 



SEtlMO r. 



\m 



fUoncs vj! ns moTisse , qni dicnnl A^iqm non volun- 
l-<ile peccns^^e, qiiia iii ilin arlK)rc riiit dignoscentia 
iMini el ninli : el diim liominis ciil|>am excusnro ni- 
liiiiliir, sic Deo conditori iiijiiriaiii fnciunt. Qnibus 
miio reddcnda csl, ne diutins qniestioncs vnnas mo- 
▼e:iiit, nut usf|iie adlinc in errorc lalitcr senticndo 
Inle^nl : scd si volunl nosse, taccnnt ci audinnl; nc 
llulta loqucndo, Deo convicium facinni. Diia nrlmr 
fitil in mcdioparadisi, cxplorans homiiiis voluiiiatoin : 
iii ea vila pcndcbat, in ca el niors per fransgrcssif:* 
Bein latebat : in ca apparnit trnnsgressio, in ciun fir- 
iitaiaTucral lcgis pra'ceptio. Dixil Dcus, Ex oimii //- 
^no quod eit in parndisOf edetis; de illa vero arbore 
qna e$l in medio paradisi, non rdelis, ne morte morin' 
mmL In hoc vcrlo \vx crnt a Dco positn liomini, ii) 
ea fuit prrmiiiiii * coiisliliilnm cuin in tcrminationc 
tcntcnluc Dfiis dixit, Si tjuxlaverilis, morte moricmini ; 
et dialioliis dixil, Non morte moriemini ; cl stctjt liomo 
iiiter Dcuin fnclorcm, ct dinbolum deccplorem. Dcus 
laorlcin niinatur, si nrboris frnctus Uingntur ; diabolus 
flcos futiiros cssc cos promiilil, si arbor illa violctur : 
rl aiipcliia cst vcncnosa dulccdo *, ct conlempla est 
luiluliritas pcrpcliiic vilo!. 

i. Mors in arbore facla non fuit, Scd dicit aliqnis 
faluiniiiator, Yidcs qnia in illn nrbore fuit facta mors? 
lii*spontkMmus vaii:r qiucstioiii. Non fiiit pliiic in ca- 
di ni arlMiro tncln, sod iiivcnla pcr liomincm : bxc 
iirnlMtio fiiit bomiuis , non dcccplio Salvaloris '. 
Kniii si Dous liomiiicm tion ninassct, ncc ct fecis- 
&i*l; iicc et aiilcn |iincmoi:crct, si nKirlincarc voliiis- 
s^. (juod si niitea iion prxmoncrcl, iion cral miseri- 
cordia, scd inipiclns; ncc jiistitia, scd injiistitin, ut 
i|isc nii>cricordit('r fecissct bDmiiicm, cl Inbi fccissel 
injiislo. ll.i.'C ini|iietas nrc in hoiiiiiic csgc debet : 
ipi.iiilo iiingis ncc in Dco fuissc crcdenda cst, qui fons 
pict:uis ct bonitatis csl?Quis lioininum,fralres mei, 
iipiis suum pcrirc patiatur, aiit f;ihric;im suam ruinae 
Iradal, aiil tiliiim qucm gciiuit in lovcam mortis im- 
pingai?Si in bominc ista crudelitas non est, nec in 
Dco credas fuisse, qui rabricam suam, id est homi- 
nemy bcnc disposiiil, ct immincnli ejus niina! dcsii- 
naiii prccepti ^ siiffulsit, nc caderct ; scd stnrc non 
|oluil. Qiinrc? Qiiin .ludire Dcuin iioluil. Quid ergo 
iiiipulamus Dco, si .\dam cccidit; qui ul cadcrel, Dci 
pRcccptum conlcmpsii? 

5. Arbor non erat mala. Res mala: non naturu^ scd 
nmlo usu. Dic iiiihi, arbor ipsa bona fuil, an mnhi? 
Dicturtis cs, Ma!a : mala utique, de qiin bomo |.oiniini 
rapiciido niiilcinliis cst morlc*.Ergo, arbor fuit maln, 
9u transgrcssio niandali? Plaiie nrbor : nam si ninl.i 
90n fuisscl, Adnnt non cccidisscl *. Hxc dicis noii in- 
lciidens viiMitiwn Scriplurnriim. Num sicut scriptuin 
fit in illa arborc fujsso dignoscentiam boiii ct iiinli ; 
i|a scriptu!!! c>t , Kt vidll Ueus qum fecit, et ecce bona 
Tidde (Cen, i, 31). lllud crctlis qiiod te iii errorem in- 
tlocnl; et huc non crcdis qund tc ad salutem pcrdu* 
cat? \is nnssc qiii caiuiiiiiinris, qiiin arbor illa ii in 
yt niala, :cd bona ; ncc in ca facm cst n Dco mors, 
fedlunio sibi morlciii crc:ivil?l)ic niiiii, calunmiator, 
^Triini btiiium csl, nn mahini? Sinc dubio diclurus 
es, Maliim. Kt qiiarc inaliiiii, cl ii«iii houiiiii ; ciini 
omiiia qux* Dciis fctii, boiia sim vaUlv? Qiiale bonuni 



* In M.«*. dn<)l>us, nrrrn /v/h r:la^. 
*AUquol Mssi., dmceao mortiu 

*lD rm. 9Js., salutis, At in gr. v.s. ot i;i Er.. salulfirig, 
^ Editi , destuiUiim prtvcefto. Mclius &is6. , destlnam 
prgeciptL Destina uuipiic sumiiur pro labricae fulcimine. 
&<• Rc^ in Hi&tona Anglorum, lib. 5, cap. 17: « Fa- 
«ctum est ut aeclinis dcsiins, qu;e exirin&eais ecclestac 
«(^ muQimiae crat apjjosiui, » elc. lii ejusJem ca(>ilis 
lilulo editio iiova sul.sliluil, « npiosla Keclet»iu*; » ubi auii- 
Jpa, c destioa l^:cclesi:e. » l liiur cadem voce Augustinus ia 
tai*.s«*Tin. f^ s. BrauUo in \ita s. isidori lli^^al. airil. i 
ipiid Mir. 

* Ua duo Sb#. At editi, mr tatus fht in nvyrtcm. 

* »•. oor., st maiu non fuusel, homitn mortem mi pro- 
MMttitf. 



Patrol. X?.Ai\. 



dicis csse fcrriim, nnde homiiiM ptVimMnUir? Aiidi 
ergo : iion fen-um f?sl tnalum ; scd c|ui ad facinus iiti- 
tur fcrro, ipse malus csr. Nam vis iiosse qnia iNinum 
cst ferrnm? Uniis eo ntiiiir ad putnridum Tinenm, cl 
alius ad perpelrandiim homicidium : nlius se pascit 
ferro, aliiis innoccntem perimit glndio : unns ferro 
agrum colii, nliiis iii fniicc fcrro * sangnincm fundit : 
uiius opcrninr ferro ni viiam sustentct sunm, nliiis 
aulcm fcrro vitnm cripit alionam. Nam cl judcx gla- 
dium pdilat, ut in rcinn anim.ndvcrlnt, iiiiiocrnlcju 
absolvnt. Adliiic nudi, si vnral, cnlnmmntor. >ipuni 
]K)i)um <licis es-^c, nn maiuni? Pulo qnod bonum dicns 
esse, non mnhim ; ct hoc xqnilatis judicio, non ehrie- 
tniis l^eneficio. Ergo bonum cst vinnm. Domim vnhle. 
Bciic. qiiod in viiio confcssiis cs bonam esse Dei 
cr&itumm : et ego confitcor honnin csse. Qunrc crgo 
nnus accipit cnm sobrictate, alius ad ebneintcm? 
Numquid qiiia unns de co cbriaiur cl turpis videtnr, 
ideo niala diccnda cst Dei crcainra? Aligs sobrie bibit, 
ct Dcum in ipsa sobrielalc l)cnedicil : pam qiii inobria- 
tur, in foveam cadit, ct aliquotics mortcm incMrrrt. 
Cibi quos nobis Dominiis largiri dignatus csl ad uicn- 
dum, iion sunt inali, sed boiii : et tamefi si amplins 
pr:csumnntnr, pcrniciosi siint ct nocivi. Numquid ideo 
clicenda cst ina|a f)ci creatiirn. quia noccl, aut aliqui* 
hus pcrniciosa cst? Scd qnin in pernicicin «alulis sunR 
amplius prxsiimunl, et qnod Dciis gcneri huniano 
largilus esi, ipsis nocivnm cst. Ct qux dicinnis suiiiy 
hcne omnibus noin si:nl. S^cimus aliqnos mnlto vino 
et cibo pncfucatos : numquid in vino nul in Cibo fui| 
niors? Absil : sed intcmperantia ciliorum fecit eos i)| 
mortcm caderc. Sic et fcrruin non idco diccodum c^\ 
malum, quia de co latro facit homicidinm : scd ipsc 
malus est, qui co ulilur ad pcrimendum homincm. Il:| 
et illa arbor non fuit mala, sed bonn ; scd fiiil p|nne 
malum quod boino Dci pnrccpiiini Irnnsgrcssus csl ; 
nnro bonnm cst quidqqid Dens homini ad utcnduni 
tribnerc dignnius cst. Ecce dc Nnvo Tcstamcnio pn»- 
fero lesiiiiKinium, bona es^eoinnin qu;u Dcus fccit. Iii 
Aclibus Aposlolortim ICo'iinus« obuormisse IVtruni, 
et visiim \ ilissc, deponi dc coclo \as qnoddani c.indi- 
dum ul lintcum, in qiio crant qnadrupcdin» volAtill^ 
rt .serpentia lcrnv posila. Kl dixit nd euin vnx : Surije, 
Petre, viciima et manduca. El Pclrus ait : Absit, th- 
wine ; quoninm UHnqaam comedi omne comwune et inh 
wundum. Cui dii^it : Umo(< Peus sanctificavit , lu n^ 
commune dixeris {Act. x, 11-15). Qiiid cst, c^ilumniji- 
lor? Eccc nrm soluin bona , scd ct sanctincata cssc 
onitiia diviiio orc probavimus. 

4. Peccatum soti Adw imputandum, non arbori, aut 
Deo, Arbor hxc non fuit iuala, scd boim, noc in eu 
nliquid mali potuit repcriri : scd liomo fiiii a semct- 
ip o ninhis, qui mnle nsus csi bono quod fccenit 
Deus. In hoc mn|a volunlas bominis cognoscilur ; ut 
cui omiiis paradisus subjncuit , ad arborem intcrdi- 
cinm nianuin cxicndcns mortoin incnrrit. Si unain 
arborem ci divinilas largirctnr , ct omnis paradisu^ 
fuisset interdictns , suriiccre dobuerat quod ei largiiii^- 
cst Deus. Sid (|uia amplius volnit qiinm qiiod ci vc- 
hiiitas largicntis indnlsil; ct hoc qiiod bnbnit amisii, 
ct in mortem nibilominus incurrii. Piccatnm Ad.'i: 
cui imputanduni cst? Deo qui monuil, aut ci qui aii* 
dire iioluit? medico qui vulnernto observandi prcciv< 
ptum dedit, aut vulncrato qui coiitra medici prxci^- 
pium noxia poma gnstando cansam transgrcssiunis 
iiicurril?Medicornni nrs csl, nt ci< quos vidcrint ni>- 
mia a^gritndine laboranles, ca probibeant qunc periti 
ciosa sahiii, ant periculum prociirenl. Quod si aegnitns 
coittrn n)cdici praTeptnu. |H'r iiilcnipcrniiiiain cnnlru' 
ri;i sumeiis. niortciii iiicideril , qiiid pcrtiiiel incdiCo, 
qiii pi\evidciis causaiii , ohseiviilioneiu indixil? lia 

< Apyd Ambrosiuin, tn acie fetri, Melius codices uoMrli 
infauto; id est, in tnguslo viarum congressu, iusi. 
diitf K latrociniis idoneo. iLa voce iitilur Augustiuus, emrr. 
in i^sid.n. 86, « lioc fccit ill : InUo, lortior iii criice qimui 
« iti .auee: » iMiarr. ii| Psulai. 5i*>, nccooa iu. f .taw^vxw 
Joa.i.;i:» Irail. 7, u. \*. 



r.39 



APPENDIX. 



IV^ 



nec medlco aniinnrum Dco impiitanilum csl qnod 
Acl.im cceidU, qtii cum anlc monendo in xicrnuin vi- 
^crc voluit. 

[ 5. Mulla supcrsunl dc islis qu;rslionibus qux 
^liccndn sunt; scd hor.i prxleriit singuli diccrc, 
nc longitudo sermoiiis rnslidiuni niciiU audiloribus. 
Debitorcm mc dico, dilaiioncm pcto : sed vercor iic 
ilebilor occurrat, el crcdilor abscnliain procuret. Dc- 
bilum curo solvere scrmonem, scd piistinos ineoj 
non invcnio crcdilorcs : aliquos vidco, aliiiuos rcqiii- 
ro. credilor piger, cum vencris * ut deb^tiim cxig:!?, 
quid Inam absenliam procuras? Debilor sali^facere 
rredilori cupit, el"crcditor desidlo^us n!)-ciileui sc 
facit. Novam rcm vidco. Inslat debiior credilori ut 
dcbilum rcciiMnl, ct illc cxcnsal. Scd qiiid iislercsi, 
si cr<><Iilor vcuire noluit? Rcddat dcbitor qiiod pro- 
inisil*. ] 

G. Cnr Deus sciens Adam peccnlurum , non eum 
tcvocavU a pcccato. Adhiic caluninintor illc prisiinus 
lot probaliouibiis convictus non acqfiiescit , scd 
dieil : Scicbat Dcus bomincin possc pcccnrc , an 
non? Rcspondcamus ci, iic sibi vidcaiur aliquid 
dixisse : Scicbat plane. Si ergo sciebat cum posse 

Seccnrc, quarc non eum revocavita peccato ? Quare ? 
liiia invitum non deciiit coronare. Quis unqunin, frn* 
tr&s mei, prxmium non pugnami dni? aut qtinc coro- 
na non dimicanli? aut qux* siiic conniclu victoria? 
Aiidi Apostolum divino orc lo(|ucn(cin : Nemo coro- 
natur^ nisinui legiiime ceriavcrit (II Tim. ii, 5). Adam 
iicc pugnavil, ncc certamcn cum dinbolo suscepit; 
scd ad tinam snggcslioncm prcmium inimortaiiiaiis 
amisil. \icius cstqui non pugnnvit; succubiiit voluu- 
laii, non neccssilaii. calumniator qui signare lc ne- 
scis, el Dco vis calumniari, quia Adain iion voluntate 
pcccavit! Ncmpe Job homo fuit similis illi, qiianln 
pcrpessus est et tolernvil? Pugnnvit forlilcr, ei vicit : 
n Dco in polestatem diabolo daiusest, et siistinuii. 
Et uliqnc queni sciebnt Dcus penilus superari mm 
posse, in potestatem non dcbuitdnrc : scd ideo taiiier 
probarc cum voluit Dcus, ut nobis excusntionis ci 
calumnix articulum amputnrcl. LxspoIi.Uusdiviiiis et 
ccnsu, viuci non poluit ; quin nec voluit. Filios ami- 
sit, et Domiiium bencdixit. Parum c t Iioc : poslca 
ulccribusplenus, in stercore j.iciiil ; ct nibil rnali ad- 
vcrsus Dominum loqui poiuii, licet doloribus urgcba- 
Inr loqiii; scd verba non fucrant improperii. Cui jnm 
uxor non adjiitoriuin , sed dcccprio fuit; adjutorium 

3uidem diaboIi,sed dcceplio niariti : sulornnia' a 
iabolo talia persuadebntdiccns, Quamdiu pateris hwc? 
Dic verbum contra Dominum, uliudignelurtioi et moriaris 

iJob 11, 9). airecius iixoris! mal.ngma coiijiigalis^I 
2uasi dixit, Confitcre Deo, ut propiiiclur libi, et vivas : 
Blasphema, inquit, Deum, ul iudignclur libi, ct mo- 
riaris. argumcnla serpcnlis aniifpii ! Per uxorein 
pntavil Job decipcrc , cujus auimum viiIiuTibus plc- 
niim * nec sic quidcm valuit ad blaspbcmiam inciL.re. 
Adam vcro quid talc pcrtulit? quod cum diabolo ccr- 
lamen habuil?NihiI lale pertutit : qiiare diabolo po- 
tins quam Dco obedivit? 

7. Mors ex diviui mandati contcmptu, Scripturm quam 
reverenter accipiendcc, Sed adhiic, calumnialor, dicis : 
Quarc dixit Deus , Alorte moriemini , nisi quia Doiis 
ipsam moriem fecit, quia eam non averlit? Uespott- 

< Er. et aliqiiot Mss., conveneris. 

' Qiue aasulis conclusiiiius, licet cxstcnt Ja omnibus ma- 
niiscriptis, addita tamcn videatur,ut exuno tractatu Ucrent 
itermoucs duo : quorum alter in nianuscriptis aiiquot incipit 
abhisvcrbis, Demtum cnro sdvere sermonem, liiteriiolator 
imitatur Anibrosium, qui librum de Incamatione sic exordi- 
tur : « Oebilum, fralrcs, curo solvcndum : sed hesieraott 
« meos iion iiivenio crcditorcs. » 

* Ms. cor., siibrogaia. 

^ lla Mis. At ediii, o malignitai conjugalis ! Et mox, p<h 
Vdt enim dixisse, confitere neo, eic. At Mss., QuasidixU^ 
confitere^ etc, id cst, Masphenuam Dei, ejusque ine pro- 
vocfttionom ea soasit flducia, qua oonfessioaem illius ac 
pro()itiatioacm suaderct. 

* vox olenum deSidcratttr )a M8. oor. 



dclur libi ct in boc, calumuiahir iiicplissime, sl iw 
cum sis bomo habcns filios, omncs ndiiKmes, omiiibiis 
pra»ceplum das, ul lc scqiiaulur ct iniilentur iii omni- 
bus; et si unus eoruin conteuipl«»r exsiilerii, ct per 
ninlain convcrsalioiicin mortcni incurrerit; numijiiid ^ 
cjiis mors libi impulauda csl, ct non potius ci qui 
lunm admoniiioneui contcmnendo iiiortein iiicurrii? 
Sic ncc Doo mors Adic adscnbciida csl, qui cuin aiild 
traiis^rcssioiiein ne in morrem incidcrct inonuil. Nam 
nianifcslum est mouuisse Domiiiuin, al(|ue noluisso 
iKmiiiiem niori, nec ipsum fecisse morlcrn. Teslinc.n- 
lur liuic verbo sapieiilissimus Salomoii iliccus , Deus 
mortem non fecit, nec lcctatur in pcrditione vivorum 
{Sap. I, 13). Adain Dci praceplum neglcxii, cl in 
morleiii incidit. licvcra, fr.ilrcs, iinpcraioris Sacram * 
ncino siue periculo sui snnguiiiis contcmuit; scd 
oniiKS siiscipiunt cum Ircmore cl vcncralioue, et 
adorant vilissiiuain cbnrlnlam airamcuto scri|itain, ct 
veliit divinos ndornut npices : Scrlpturie diviii.-c lc- 
giiutur, verba Dei louaiii, ipsc Doiniiius quodam mo- 
do pr;vscns pransciitibus loquitur; et ik>ii niidilur. aiit 
fnsli(lio«;e liouiincsniidiiiui, nul qcod pojus est, scdcn- 
los fabulis vacant. Imperalor buigc posilus de cbar- 
tula b)quiliir; et tiemilur, ct quasi pr.xscns in ilhi 
cbarlula adornlur : Tcslninenlum Domini cum rccita- 
tur, ab aliqiiibus bominibus et conlemnitur. Ipsiini 
Proph('l;e clamnni. Aposloli pr:edicaiit, KvnnRclia lo- 
quuntiir, piT se ipsuin b<muiiibus ciudabulatur, ct 
iion audilur. Andi pr.rsciucm Domiiium et ioquiMi- 
tcin : i'bi fucriut, \w\i\\U duo vel tres congrcgnti tn no^ 
miiie meo, ibi swn iii medlo eorum ( Mnith, wiii, 20). 
8. An dibuit l>eus pcrnnllcre pcccatum. Scd iiiiqie, 
inquiunt calumniosi iKunincs, Deus nnn dcbuil pcr- 
niilicrc homiiKMn ul pec&irct. slulii ! Qui boc di- 
cuMl, iion consiilcrniil, qiiin Doiis non slniuam fcrit 
I:«pidenin. aul ligiicam ; sed bomiuem perfecium con- 
dldit, cui cl llberi arbiirii poicslnlem dcdit, ut consi- 
derarct qiiid boui nppclerci, ct quid mali cmitemnc- 
rct. Dcbuil rmicre qiiod miiiaiiis csi Deus, et coiilc- 
nineie quod pcrsuaserat dinboliis; ci proposiio sibi 
imniortalitntis prxmio ad hoc dcbnit b;4l)cie cor pn- 
rntiim, et Crealoris sui servare pra»C(^ptuiii , non cx- 
lerminaioris andirc con-ilium. N(m melius bominenj 
culpo qiiain Dcum ? qui bcuiiincm fecil , injurinm fa- 
ciat*yO stulu et vnna qiiaesiio! Dicuiii homines. 
Dciis non debiiil bominem pcrmiiicre iii p(»ccartt; et 
non diciint, quia houio malc fecit Dci pr:cccptum 
transgrcdi ut pcccnrct : quia utiqiie ipsc honio debitil 
morteiu limerc, ct ad inlenlictam arbo) cm ikui acco- 
dcre. Si quisquain bominum (:iolo diccre impcratoris 
s:cculi) ji;dicis pr.nccoucm conlcmpscrii, non rnpiiur 
ad supiiliciuin? Dci pncccplnm conlempsit Adaiii, vi 
ab aliquibiis defcndilur! Qnare cnlpas l)« um (jini luo 
judicio*, cl mm hoMiinem slue tno pcriculo? Qnarc 
nicusasariinccm, qni bene fabricavit; ci (lcrcndTs lic»- 
mincm, qui ivdilicio siio adcssc nolnit, (pii divini pia.. 
cepli imincmor fuit, in vulnus transgrcssionis incnr- 
rit? 

9. Adam non idco malus , quia genitor homicidce, 
qui Adam dcfendis, et Dco injuriam far Is, nd qnod te 
inlcrrogo, responde mihi. Adniu boiius fult, an inaliis? 
Dicluriis cs, Boniis, iit pleiia slt iiia dcnnsio. Si crgo 
bonus fuil. qiiare iinum liliuin bontim, ct r.Iiuin inlro- 
ncm gftiiiiil? Debuit boiios ambos crcare : aut si, ut 
tu dicis , Dco faciciite pcccavil, ambos inalos dcbuit 
gencrnre. Qiiarc unuui innocciilem , ct aliuin cirun- 
dentcm innocenlis sanguiiKMn genuit? Unns dedicavit 
mariyrium, et alius iiiiliavit parricidium. £rgo Caiii 
qnod gernianura occidil, rciis iion est; qiiia gcnitor 
ejussuscepit reaium, (|ui riliiim creavit^ : ergo Cam 

• Uss. et Er., saera, Melius IjOv., sacraniy id esi inipcia- 
toriam cpistolam. 

• In Mss. cor. rm., mjurufm facio, 

• Ms. rm., cum tuo periadc .Vox ror., et non homii>em 
sine tm prcejudicio. 

• Adiiiiur i.i vs. cor., tatroncm st .idfnn vnitits p^ccO' 
tit : erqay etc 



!74t 



SEUMO II. 



17 



iuviiiis in jtjguliim fralris glailiirn fixit. Talem jiisti- 
tiani leiient, qui lcgi calnmiiiari niiuistur; ut gcnili 
uon sifti rei, cl horum gcnilorcs rcalu lcncanlur ob- 
slricli. Eccc Adam qui gcnuit laironcm. ccce din qiii 
iiiterfccil fralreni : qui cx his diiobus rcus est? patcr 
qni genuil, aul (llius qui gcrinanum crudeli morlc pcr- 
cmil ? Cissit caliimniator, lacnil calumnialor : quam- 
vis num|u:iin aliquid verius dicil, qui veritali calu- 
oiniain facit. Ijbi es, calumnialor ? Rospoiidc mihi pro 
sosccpto luo*, qui de le erat securus, dcfendc qucm 
nsquomodo defendebas. Quare cessisli ? quid lacuisli? 
Kcce pro (ilii rcatu reus tcnclur Adam , qui gcimil 
parricidam. Qiiare non dicis, Non est reus? Exsiir 
milqui lacibat: Non lacoo, itiquit; respoiidco pla- 
re. et defcndo : Ncc lilius pro paire, ncc pnlcr pro 
filio reus esi ; quia scriplinu csl, Animn patris niea est, 
H anma fHii mea est ; aninu quce peccaverit sola punic' 
tur (Ezech. xvni, 4). Quasi c\perrcclu> csl caliiiniiia- 
tor ille, qui dormiebal, apcruil os siimn» cirpil lo.|ui; 
scd modo lacebil. Dic crgo , nec palcr pro iilio, iicc 
filius pro palrc leus cst. Respondc pro susccpt»» lu'\ 
el ego pro Dco mco. Dofendc Xdx causnm, cl eg») Dci 
laci injuriam. Tu dicis iioii essc jiislum ut rcus sit 
Adam pro blio : ci cgo coiiscntio. Si palrcm non in 
volvil iiiii rcaliis ad poccaium, cl biciit non csl judi- 
candum pro Cain , sic ikc Dco qiiod Adam pcccavit 
iinputcmus; scd sic .ngainiis, ul ad indulgoutiam Dei 
vcniamiis. 

SEUMO II (.i). 

De vocatiouc Abrnlur , Etifrcdcrc dc tcrra tiin, etc, 

Cen. xn , 4 (b). 

r Egredi de tcrra tua quid sit. Modo cum di- 
finalcciio legrrctiir, aiitliviniusDomiuum bealoAbra- 
hx diccnlera , Egrcdcre de terra lua , et de cognatione 
lna, et dc domo nairis tui. Oninia, fralrcs charissimi, 
qux in Vctcri lesl.aneiilo conscripia siint, Novi Tc- 
slamcnli lypum cl inmjjiucni pra^lulcruiil. Sic cnim 
Paulus dixii, Omnia in figura coniingcbant illis : scripta 
suntautem propter nos, in quos fincs scvculorum deve- 
nerunl (l Cor. x, \ l). Si crgo propler nos scripla sunt; 
qiKMi tuuc in Abralinm coiporalitcr Icgimiis r.icium, 
Rpirilualiier in nobis vidcmus implelum. Egredere, 
inquit iili Doniiniis. de terra tua^ et dc cognatwne tua^ 
et de domo pntris tni, Ihrc omnin, fralrcs, pcr sacrn- 
menliim naplismi in nobis ei crcdimus ct scnlimus 
implcri. Tcrra i;oslra, caro noslra csl : benc de tcrra 
nosira cgivdiinur, r,uando r«arnalos consueliidincs dc- 
screnles, Cbris:i vcsligiis iiiba^rcmus. Quasi non libi 
Tidetur fclicilcrdc lcrra sua, id c-;l, dc sc ipso cgre- 
^i,qui de supcrbo cllicilur bumilis, palicns cx ira- 
ciiiido , casius ex luxuricso, largus cx cupido.Jicni- 
|mis rx invido, placidus cx crucnlo (f)? Verc, fralrcs, 
fcliciler dc lcrra sua cgredilur, qui pro Dei nmore la- 
lilcr comimilaiur. Dcni(|iic ciiani iii colloculione pii- 
v.it:i iia lofpii consucviiiius, ut si aliquis malns liomo 
^ubiio bona opcra ca^pcril exerccrc, dicainus dc illo, 
%\\\i i lc dc se. El vcrc bcne de se cxiissc dlcJliir, 
jiiircpudinlis viliis, virlulibus dclcclalur. Egrcdeie, 
.nqiiil Dominiis , de terra tua, Tcrra iioslra , id csl , 
caro nostra, aiile Bnptismum lerra mcricntium fiiit; 
p(*r Hipiismum facla est lcrra vivcniium. Ipsa csi illa 
tt-rra , de qua rsalmisla commemoraf diccus , Crcdo 
tidere bona Domini in terra vivoitium ^PsaL xxvi, 15). 
Terra \iveiitium ei noii inoricnlium, id csl, virtuuim, 
non vitiorum, utdixi, pcr Baplismum facti snmus : si 
lamcn posl acccpiiim Uaptismum ad viiiorum non rc- 
vcrtimur volul.>bruni, si postcaquain lerra vivenlium 

^ Apod Amhroshmi additur , vvmcie ; scd malc : nam » 
SfKeptHs^ vox a:iliqua pro clieiue, 

(a) olim, deTcm[.orc 51 ; et post. in A; i.endLce 5i. 

{It) HoDc Amerba hiaiia el Krn&ihiaua edilio rq racscntal 
inter germauos Augustiui scrnioues : iutcr su|.|>osiiiiioscoi- 
kicat tovaniensium ccnsura, quae \crliuo ct MuUiago 
probatur. In maiiuscriptis pnelcrt nonien Augtislini, sed 
(ako. £x iis esl , quos ceaseums (^Cdarii Arclalejisis 
ei-isoo; i. 

i^) Cassarlus. homil. 10. cl inlcr cdi:as a naluzio. .''i. 



Cacti sumus, opcra niorti ob:i<>xia ci luxuriosa iion ta- 
ciamiis. Et veni^ inqiiii Douiimis, in terram^ quam tiion- 
stravero tibi, Tunc euim ad tcrram , quam D'uninus 
oslciidil , cum gaudio vcuimiis, si prius de tcrra no- 
stra, id est, dc cariie nosira, ipso adjuvante, viiia et 
pcccala rcpcilimiis. 

2. Egrcdi de cognatione nostra, — Egredcrr^ inqiiil, 
et de cognaiione tua. Cogiiatio isia. vilia iulciligon.iir 
at(;uc pcccala, rpj.i; nobiscuiii qiiodam iiiodo cx paiie 
nascuiilnr \ rl nb infnnlia maiis nclibus adduiitur* 
ac nu:riuMtiir. Dc (ognaiiouc crgo nosira cgrcdi- 
niiir, qitnndo pcr graiiniii D.ipliMiii omnibus |K:ccaiia 
cl viliis xacuaijiur ; ila lamen ut posica cum Dci nd.- 
jiitorio, qiiat!tnin pfSsmuus, bibormuis, iil expulsis 
viliis, virtiililius rcplcaiuiir. Nain si piT Dnpii.sinuni 
ninlis oninibiis vacuali, dcsidcs cl ignnvi c sc volu- 
nius ' (r/), liincn iic iuiplcalur illnd in nobis qimd \u 
Kvan.:;cIio scripluni <st, (In.n cxiciit siiiiitua innnun^ 
dus ab liomiuc , vudii per loca aiidn quaTcus Lequicniy 
et non iuvcnit: Postea revcrsus , si inveuerit domum 
vacuam , adducit srcum scplcin uUos spirilhs ncquiores 
#e, et ingrcssi liatitant ibi : ct .wnt ntvissimn illius 
pejora piioribus (Maith. xn, 45-45). Iia ergo dc 
cognaiionc nosira , id csl, dc pcciaiis cl viiiis cxca- 
niiis , iil nuiiqiiaiii ad b;cc niala posica , vplut canis 
adjomilum, rcdirc vclimus. 

3 Egredi de domo pntris sui, — Egrcdere, inqnit, et 
de domo palris tui, El tioc , ( bnrissiini , spirilunliier 
dcbcnius accipcrc. i*alrr iiosicr nnlc grnliaui Cinisii 
diaboliis fiiii. Dc ipso Dominus in t^vaiigclio Jud cos 
argsiit diccns, Vos e.t patre diubolo estis^ ct desideiin 
potris veslri vuUis perjicere (Joan. viii, 44). l^aircni 
ergo liomiuum dixii dinbolum, noii cx ip^o nasccndo, 
sc 1 ipsius ncquilinm imilnndo ; noii (]uod cx ipsr» 
pitucriiit nasci, scd quod ciimvolucrint imitari. ISaiu 
qiiod prius pnier noslcr diabolus fiicrit, cx persona 
Dci b qucnlis nd Lcclc.siam l^salmista coinnicmor.it 
diccns,A«rf/, liHa^ et vide, el obliviscere populum tuum 
et domum patris tiii (Psnl, xliv, 11). Cimsidcralc, 
frnlrcs. quod dixit : Audi ^ inquit , filia, Qui dixit, 
Audiy filia, patcr ulique csi. El cum dicit, Obtiviscerc 
popuium tuum ct domum patris tui; patrem utique 
aduionct dcrelinqiKiidiim. Invitamur ci-go a Deo pa- 
tre, iit bcaia ci fclici commulationc pairem diabolum 
rclinquamus. Dcnc diabolum patrcin relinquimus, &j 
r)co auxiliantc ailliditates et nequitias illius vitaro 
scmpcr vel fugere sludeamus. 

4. Recavitulatio supra dictorum, IIxc ergo omnia, 
fratrcs, id est, ut ad exemplum Abralia^ dc tcrra 
iiostra, convcrsalione uliqiic cnrnali, possimus exirc, 
ct cognalioncm noslram , vitia videlicct et pcccata 
rcliiupicre , et dc doino diaboli palris cITugerc ; non 
noslris viribiis. scd Cbrisli gratia donanle mcruimiis. 
Et idco qunnlum possi;mus , cum ipsius adjutorio 
laboremus, nc ad consorliuin vcl ad amicillas diaboli, 
aul ad vitia vcl ad carnalcs cimcupisccnilas rcdca- 
nius; proplcr illud quod scriptum c:>t, Jam sanus 
factas es ; amplius noli peccare , ne quid tibi deteriu$ 
contingnt (Joan, y , li) : scd Abrahx fidcm potiiis 
iinilaitdo, ct boiia jugitcr opcra facicndo, iton solum 
ad vcniain, scd ctiain ad consortiiim vcl amicilias 
Dci pcrvcnirc possimus. Scd ct illud, frntres cbaris- 
siiiii, quod dc bac eadcfn rc Douiinus locutus est ad 
Bloyscn , cum grandi mclu ct tiemore considcrare 
dcbcmiis. Sic ciiim ait : Cum tradideril vobis Domiuus 
terram Cliananceorum, cavete nc unquam cum liabitato- 
ribus tcrro! illius jungatis amicitias^ quce vobis protinm 
$int in ruinus (Deut. vii, 1-4). Cuin ciiitn pcr grniiaiii 
Bnpiismi a nobis omnia crimiiia vcl pcccala cxpoisa 
essc crcdanius, si poslca c.iin ipsis viiiis ct pcccalis 

* MltcI, Elem. Crit., p. 291 , ccnsct legcndum, cx patre 
tmcnnlur^ quod aplissiind cunsciUit cuui texlu, ubi (ie co- 
gnalionc aguur. M. 

* lu Uiius Ms. Alii diio, niclii artibus adducuntur. Miii 
autcm, nicdismoribus addmtnr. 

* Mss., yam liper iapti%m\ni miUsnkn^ibns vccmri n^ 
l7te:imiset ignaufiu^.VH .^ timeo^ otc. 

(m) cx-sarjits bomil. ioUT atila^ ^ ^.i^Wvc^.^ V. 



MIZ 



APPENDIX. 



1744 



anuciiins ))onimas, dum ch ail cupiJilalcm vcl luxu- 
riaui cousenlimus, sine dubio Uxc amicilin iiobis 
efnciliir iii niinam. El ideo qunnlum po>suinus, cuin 
Dci adjiiiorio pro salule aniiiiac iaborcmiis ; el iii 
:igro corilis iioslri , qiiem pccc;ila vel crimiiia possc- 
dcrnnl , virlulcs inlromilkTC cureinus , ut in iiobis 
iinploaliir iilud qtiod bcalus tsnac in lypo Cbrisli 
bcnediceiis iiliiiin suum dixit : Eccc odor ftlii tiiei, 
iicui odor agri pleui , cui benedixil Domium (Ceu. 
xxvii, i7) : quod ipsc prx^slare dignclnr , cui lionor 
cl itnpcriuni cuin Palrc ci Spiriiu sanclo in sx*cula 
axcuioruin. Amcn ^ 

SERMO III (a). 

De beato Abraham {b), 

1. Abraliam juslificatus ex fide, — Crcdidit Abraham 
Dco, el deputalum e$l illi ad justitiam (Gen, xv, 6 ). 
Eccc Mic opcrc ju^lincatur cx fidc , cl quidqnid illi 
legali pos cl observatioiic conlcrn , loiniii crcdulitas 
sola (ionavit. Ipsc «ibi fucntt lcx , qni legein non 
acccpcr:rt« nntnrn tamcn (|iiidqnid lcgis riiernt obscr- 
vabni (Hom. ii , ii). Abralinin Patcr noster radicem 
fidci tioinmisqne cliristinni linbebnt, qni cnni cx pro- 
priclntc gcitniiia :ul inccrin atquc percgrina juberclur 
cxirc , lotn devotk>nc complevii : cui in re lani dura 
nulla dubitalio fnit, si'd senleiTtiain Dci tanqunin qni 
oplare vidcrclnr, accepit. Exi , Jnqint Dominus , de 
terra tuu el de cognutione tua , ei vem in terram (fuam 
monttravero libi (Gen. xii , 1 ). Noviimi probaiionis 
genus, babenti propria, cxsilia indiccre pcregriiia, 
ingcrcre laborem ilincris quiescenli, impcrare peiiii- 
riam possidenti, et tantaruin facullalum doinino nc- 
cessiUiioin iinponcre peregrinandi. Libentcr tamen 
(Idcs accepil quidquid arduuin videbatur incredulis. 
Cui non esl ni:igis dulce proprinm tngurium qnam 
palatia peregrtna, et voluntaria casa quain digesta 
pru!toria? Lcvc cuiquam non cst dimittere propria, 
et scctari aliena incerta ; dimitterc qiioc^ scias, qux- 
rere quod ignoras. Quis eniin proprin sine dolore 
descruil, aul sine lacrymis dereliqurt? Cni non cst 
dunim illos conscios natalinm •parieles^ iiulcia illa 
limtna atfjue amabileni larein , qncm ct parentuin 
memoria ci ipsius inrniTti:c riidimcnta coinincndaiit« 
iibi cuirabula illa novi et niox orientis lioininis famu- 
libanlnr , ubi secura aliudens infantia inter lucis 
primordra , aiit pueriles anni siinplicitite fcliccs, 
quos sibi inlcr iascivos atque ipsius .xlatis lusus ver- 
naculo gcnuina solo neccssitas exbibebat? Intcr bau; 
ergo tam blanda, lam dnlcia, qna! omni fucrant 
dinicnltaie relinquenda , Exi^ ait, de terra tua. Quis 
hoc sinc fidei viribus libenlcr audiret? Levius probn- 
reiur , si vel nomen loci qiio perrexisset , aiulirel. 
Proficiscitur , pergit, socin scilicct credulilatc, con- 
juge comitc , it sccurus , it frctus , proinissiiin sibi 
fidci laboribus exacturus, plus sperans deinccrio 
quam riieral sccurus de proprio. ll ergo per dcscrtas 
solitudincs, per invias sedcs, pcr natnnc sccret», ubi 
bcminis vcstiginm necduni rudis tcrra cognovcrat : 
#'t intcr illa omnia qux Dei impcrio dcrdiqucmt, 
non tugnriuin , non casam , sed inter ipsa campocum 
tilesccniium formidolosa secreta , bospes taiitum- 
inodo cocli lerrxquc , nulluni suflugium quo diver- 
tcrct, invenicbat. 

2. Tret Angelo$ Abraham suHtpit hotpitio, Exccpit 
tamen Abrabani pcregrinuni quercus arbor hnninna ; 
qiix venicntcm Abraliam atquc xstivo sole dccoctuin, 
arooenitalis sufle umbraculo rcfovcret : cujns silve- 
Fccntis iicmoris comala iuxuries, iii xsiivum teinpus 
dicm el uraitia solis vaporiferos radios ramornm 

* Mss. sic babent, prcutare dignettir, qui tivU cl regnat 
cwn ralre, ete. 

(a) oliin, de Tempore 68, et post, ia Appeodice 37. 

(/») m nostris maiiuscriptis non reperitur. Editus |>cr 
▲locrUciiium cl Krasniuiu fuit cum sermonibns Augusti- 
uiini»; i^osi vcro per tx)vaaienses in Aipendice cum s{ u* 
riis, reluctiuite uemine. couTer scrmooem 7 Appendicis. 



frequcntia suspendeliat ; nl quidquid injuria temporis 
irrognbat, omne aufcrret ei ramornm et foliorum 
densitas. Ingreditur ergo Inciim arimris Abrahani, 
sub qun conslrnitnr qualccumfiue sntrngium ; angii- 
stnin quidem liomini, sed sufnciens majestati. Di- 
gnnm tnmen Deo palatium fidcs devota pingeliat, in 
qiio fnisset mnjestns snperna pransnni. Cum crgo 
illic positus curiosis oculis coelum intentarcl, ecce 
subito iii triuin virorum persona majcstns incorpo- 
rea dcscendit. Accurrit, properat, manus suppliccs 
teiidit, et transenntinin genua oscnlatnr : Domiue^ 
»it, $i inveni gratiam coram te^ ne iran$ieri$ puerum 
tuum(Gen. xviii , 3.^. Videtis,* Abrabam tribiis 
occurrit , ct unuin adorat. Trina unilns , ot una 
Trinitas. Sumntiir aqua, l.iventur pedcs vcsiri , 
et refrigerate snb arbore ista , et airerani paiiein, 
et innndncabitis ; et poslca iransibitis in viani ve- 
slraiii. Ct dixerunt ei , Fac ui dixi$ii ( Id. xviii « 
5). Scrvat semper in bonis tenorem sni pcr- 
fecia jiisiitia , oflert peregrinis bospitinm (;ui non 
liabct tectum ; et cum sil omni domiciliu vidiinins, 
dimiicilium , qnale necessiias procurabat , exbibnit 
Iranseniilibus. ii^t licct illa ininora focrint qiirr dlTc- 
rebnntnr, locorum angustiis niagniludinem dcdcrat 
fides, qux contemni iion meruil a Deo. DiYerlniit nd 
arboris bospitium , quod Abrnbam Dco jam fccernt 
dignnm. Inlcrea conspergitiir similngo , fiunt enci^- 
plii:c ^ (ri), mnctatur et vitnlus. Cisi iliis divinitas non 
cgnit ; justitia tamcn, qnod oplabnt , iinpendit. Ecce 
ad liumannm mcnsam CGclestis sublimitas reciini- 
l)ebat , cibus capitur, pransilatur, el contuliernali 
colloqnio intcr boininem ct Deum faniiliaria verba 
misccntur. 

5. UospitaHta$ non e$t $ine mercede, Et quia apud 
Dcnm iiilructuosa bospitalitas csse non potuit, statim 
prclinin merccdis acccpit : d:itnr filius scni , daiur 
postcritas desperanti, acccpit sencctus qnod minime 
potiiil liabere jnventus. Ad hoc, inqnit,ffmpifs veniani^ 
et erit Sarwfiliu$ (Gen, xviii, iO). Cumqnescnilcs aiini, 
el eiiiortna Sarc viscera hoc posse ficri denegarent ; 
dedil t:iincn divin.x promissioni credulilas fidem. 
Patreuff inquil, muUarum gentium po$uite(ld. xvii,5). 
iieplctus cst bonis, qiiia (|iiod ci promisit, implcvit. 
Ecce in ipso mnrgine sencctuiis , nondum prolatis 
legibiis rccitatis(iue , asserimiis Abrnbvini (piod fiierit 
religiosus ; et qui fiicrat in cultura juslior , fuerit in 
credulitate probatior. Ccce enini seiicx ille inarilus, 
qui adbiic ununi noji babebat, in nno tamen Deus 
Innumerabiles promittebat. Ecce cxbaustis visceribus 
dixit Dcus ad Abraliain, Su$pice in coplum, el numera 
$teUa$ : $ic erit semen tuum, Et credidit Abraham Deo^ 
el depntntum e$t iUi ad justitiam (Id. xv,5e/ G). Defe- 
ccrunt S:ir:R vcnire inulieliria ; (]iiia j:iin lassa defe- 
ccrant mcinbrn. Totum corpus sulcntnr iii ms^as, fit 
penrata fi onte , et e\bausia scncctute. DciiibMiie 
sanguine in venis tristis scncctus dclassatiir ; sed 
divi.io jiidlcio :i!tatis fcrvor acccnditur. Mcliorcin 
facit divina promissio nialrem, qnam xtas non fece- 
rat generare. Accepit genltrix nomen , qiiod ei stcri- 
lilas teinporis subtraxerat. Longe deficientibus mcm- 
bris Isnac concipitur : subito inanes ac marcescentes 
TCiix redivivo sangiiine ferbucrunt , ct cinorlua seni 
viscera calefncto snngnine v:ipoi'ata , iisqnc nd par- 
tuin inquilinis sunt .c:iloribiis animatn. Juvcnilis a*las 
incaluit, et calefacio sangu'ne vaporavit. Fit anus 
feta, at scnex gravida , crcscit venter per dies singu- 
|q8, et convaksccnie partu, tnniescentis uleri c:ipax 
siiius extenditur. Fti sarcina , et dcsideralns nffeclus 
ei vjsceribus lassis, onus iiiininin exoptata posieritas. 
Portabat uterum grnvem talis mater, qu» inaiiis am- 
bulare vix possot. Scd qnia crcdulit:itis fncrant quae 
acccperat , dcfecta viscern fidcs validior aiiimabat. 

* Am., cngriaiar, Melius r.r. et lx)v., encrypida. 

(a) Slc dicti suhcinerilii raaes a verbo grj?co, cgcrupl^ 
qnod iluin coipmntur, sub cincre ai/:)Comiai)lur. 



17» 



SERMO IV. 



HiS 



M.irciilx niatiim.c , qiias iii vnciio^ roll(>s subdiicti 
s^ucci .clclriiiioiita lask^ivernnt , Inct:-! roniis ubcrtrilc 
tcndiintiir. Fil ninlcr in pcclore , fil ni.iicr iii pnrlu : 
lil , iiiquam , m:U?r, quoi avia fuerat pcr sDlaicm. 
Dedil fidcs vctustis novos visceribus ignes. Sic Isnac 
creduliiate nascitur^ ut coru:n fides in progenie cnar- 
reiur iii sxcub. Aincn. 

SERMO IV {«). 

tk Mcca, arieie vel capra trium annomm, turture quoque 

ei columba. Cen. xv, 9-17 (b). 

f % CamaUs et sjnrituales in Abrahas sacrificio signi^ 
(UiUi, Audivimiis, fra;res charissiini, Scripturani di- 
ecntem : i Locutus esl Doininus ad Abrain diccns» 
Sume mibi vaccam trieniiem , ei capram trimam, et 
arietem aunoruin (rium, turturcin (|uoque ct cujum* 
bam. Qui lollens iinivcrsa bxc divisit ea por niedium^ 
ft uirasque pnrles conlra se altriiisccus posuil; aves 
auiem iion divisit. Descendcruntque voUicriis stiper 
cadnvera, etabii^cbatcas Abram. Cuiiique sol occuin- 
lieret, sopor irruil siipcr Abram ; et li(»rror magnus 
ct leiicbrosus invasil eiiiii. Cuiii ergo occubuissci sol, 
fjcta esi caligo tcnebrosa, et apparuit clibaniis fu- 
iii:iiis, et lanipas igiiis ipansiciis iiitcrdivisioncs illns. 
Oiiid crgo sigiiificeiit isla, fratres,- brcviter, qiiantuin 
Doniiiiiis dcderit, Cbaritatis vcstra; auribus cupinius 
inUinare. Uenius Abrahain patcr niultaruin geniiiim a 
Domiiio dictus cst. Omncs cnim gentcs» qux iu 
Christuin crcdunt clcrcditur.-e sunt, lilii suiU Abrnlix, 
iniitaiido (ideni, non iiasccndo percariicm.Nani sicut 
Jud;ri pcr inlidclitatcm dcgcnercsfaeii, e\ filiis Abra- 
li.c filii diaboli, et progenics vi|)erarum sunl iii E\an« 
gelio a|>pellaii ; ita e contrario omnes genles qn.x' iu 
Cliristuiu fideliter crcduiil, Abralijc filii effici incruc* 
runt. Vacca ergo Irieniiis, etaricsannorum triuni, et 
capra irionnit, et turlur vel coluinba, figuram omiiiiim 
gcntiuin pnctulcrunt. Dicla snnl autcm trium nnno- 
rum , quia omncs gentes in Triniialis erant myste- 
rium crediturx. Et quia tota Ecclesia calholica non 
solum habet spiritunles , sed liabel etiam ct cariialcs : 
qiuirovis nonnulli in Triiiilalcin sc crcderc dtcant, 
canialcs lamcn sunl , quia criiniiia cl pcccala viiaro 
dissimulnnt : quia crgo cuin cirnalibus sniit cliam 
tpiriloales, idco ttiriur et colnmba suiit :iddit;c. In 
lorture et coluniba spirituaies possnut significari, ut 
ioillis iribiis animalibus carnales intclligi. 

2. /n Eectesia cathoUca carnales coulra se positi^ non 
SfiriiMales, Ergo diligenler atlcndile, quia illa tria 
aiiimalia divisisse in duas partcs dicitur Abrahani et 
contra sc inviccm posuissc. Aves^ Scriplurn inquit, 
mn dicisii. Ou^i^ hoc, fralres? Quia in Ecclcsia ca- 
tholica carnales dividunlur; spirituales oninino non 
di\idunlur, el, sicnt dicit Scriptuta^ conti^ seinviceni 
pncparaiitur. Qiiare carnalcs, et divisi, ct conlra se 
positi suiit? Quia oinnos luxuriosi cl anialorcs niundi 
contra se inviccm divisioncs et scandaln habere non 
tlesinnnl. Isli ergo div4diintnr, quia sibi inviccm ad- 
versantur : aves autcm, id est spirittinles non divi- 
doiitur. Qitare SQiriiualcs non dividuntur? Qnia csl 
illis cor unum, elnnima una in Dcum, cst iii illis 
unuro velle ac iiolle. lilis ciiiin, quas snpra dixinins 
avibiis, similes sunt, turluri scilicct vel coJnmbce. Iii 
liirtiire castilas, iu coluinba simplicitas dcsignatur. 
Onines enim in Ecclesia catbolica Dcuin linienles, el 
casii, simpiicesqtie esse signaniur, ct cum Psalmisla 
dicere possunt, Quts dabit mihi pennas sicui columbce, 
rt volabo et requiescam (Psal. liv, 7) 1 Kl iierum, 7vf- 
fttr invenit sibi nidum , ubi reponat puUos suot ( PsaL 
uxxiii, A), Et quando c:irnaLes, qui dividi p«)S8iml, 
graubiis vitiorum cocnpedibns preiniintnr in iinindo ; 
^piritiialcs divcrsarum virtiUuin pcnnis elevaiitur in 

(a) Alias, de Tempore 51. 

(b] In Appeodicc nunc primum oollocatiir. Ijovanicnsi • 
bisaiibiu&luit, Verfino et vmdiogo suppobilitius. Nobis vi- 
tleuir ad Caesarium pertinere. Coufer ediiam ab Avs^usUiio 
cjusdemsacrificii Abrahx cxi csitionem allegoricam, enarr. 
tii PmIiiu i03, &crm. 5, n. 5 ; et Ui)rum 10 de CiviUto DcL 
ap.J«. 



alttim, et du.ibus vclut alis. dtiobiis sciliccl prxcepltf, 
diligeiido Dcuin ct proxiinum, eriffuniur in roBtum, 
cl ctiin ApoUoto diccre possunl, Nostra awem con- 
tcrsatio in cccUs csl (Philipp. iii, 20); ct quoiiis sa- 
ccrdos dixerit, Sursuni c<»rdn, securict fidcltlcrdicniii 
sc haborc nd Dcutn ; qtiod vnldc pnuci ot mri in Ec- 
clesin fiducialilorctcuin verilntc dicerc po^sunt. Idco 
ergo aves Abraham iion divisil, qnia splritiinles, qul- 
bn5, sicui dixi, cst cor nniiin ctairtninuna, diviili ct a 
Dci vel a proxinit ainore separari noii possunt ; scd 
ctim Apostoloclamnnt, Qiiis nos separnbil a charitiit€ 
ChriiU ? Tribulatlo^ an angusUa, an persecutio 7 Et c:ii - 
tera qnx scquuntnr, uSf|ue ad id qiiod dirtum c<^i, 
Ncque creatura aUa potcrit nos scparare a ciiarilale Dei^ 
quce e^t in Christo Jau Domino noslro (Ronu viii, 35- 
39)? Spiritualcs crgo' ncc lormcntis scp.imninra 
Christo; carNnlcs vcro inlcrdum ctiain ntiosis fabulis 
scpnranlur. Illos noii separat ncc cru^dis gladiiis; 
istos vero scparal cariialis aficctns. Spirittiales nec 
dura rrnngtinl ; camales ctiam blanda cnrrumptint. 
DiviMi crgo Abrabam illa aniinalia iu du;is partcs; 
aves nulcni non divisit. 

Z.Judiciiextremi figura. — Cumautem occubuisset w/, 
sopor, inqiiil, irruit super Abrahum^ et horror magnus 
et tencbrosus nimis : et apparuit cUbanus ardens ct fu- 
mnns, et Inmpasignis transiens intcr divisiones ulas. 
Vidcle, fratres , quod ignis isle inlor divtsioncs illas 
ti^ansicns dicilur, tnrturem quoqne ct.columbaMii teti* 
gisse iion Icgiiur. Ycspcra illn finem mundi sgiiifica' 
vit : animaba ilLi, sicut jam diximus, typuin omnium 
genlium in Christo crcdentium prxtnlcruiit. Quai 
taincn gciiles, sictit jani dictum cst, quia iii se iion 
soliim carnalcs, scd etiam spiritualcs, id cst, non 
soluin malos, scd etinni bonos habeiil ; idco animalla 
illa divisa snnt, ct ignis transivil pcr ea , sccundum 
illnd qnod dicil Apostoltis, Dies enim Domir.i declara^ 
bit ; quia in igne revelabilur (I Cor, iii, 13). Clibanns 
ille ardons etfumnns etlampas ignis dicmjudicii fi- 

f;uravit, Et ideo stipcr bcatum Abrahnm timor et 
lorror lcncbrosus incubuit. Undc intclligimiis, qiiod 
si in dic judicii jtistiis vix snlvabitnr, pcccator ct im- 
pius ubi pnrebunl (I Petr. iv, 18) ?Clibanus crgo ardcns 
et fumans signillcavil dietn judicil : dicm , inqiiam , 
judicii in qno erit neliis et slridor dentium, inqiio cril 
ultilaius, cl lainentalio, et larda pocnilentia ; qttando. 
movebuntur fundamenta montium, et ardcbii tcrra: 
iisqtic ad infcros dcorsum : qtiando, sicut dlcit bcntus 
Potrus, CceU ardcntes solveuiur^ clementa iqnis ardon 
tabescenl(\\ Petr. iii, 12} :qiinndo, sicut Dommusipsciii 
Evangclio di( il, etiam \ irtutescoclcrnm commovcbuntur: 
quando solobscurabitur, quandoei luna non dabit lumen 
suum, et sleltwcadenl de ccpIo (Matih, xxiv, S9). Ubi 
se lunc impii vidcbunt?Ubi aduiteri, iibi curiosi, 
nbi makdiciserecogDoscent? Ubi amntorcs Iu\uri:c, 
iibi raplorcs, ubi sttpcrbi et invidi appnrebunt? Quid 
infelices pni sua dcrcnsionc dictnri sunt, qtios toties 
admoiiitos , et lauicn imparatos, dics illc rcpcrcrit? 
Cuni ad illam Arcliangcli tubnm oinni buccina clario- 
rem totus siiiiul occpcrit mtigire mundtis, cum, sicnt 
dicit pi*oplicta, vcncrit Doininus poncrc orbcin terrx 
dcseriuin (hai. xtv, 17), cl pcccalores perdcrcoxco: 
qiinndo, sicnl dicit Soripinra, peccatores et impii mit- 
lentur in stngnum ignis. et fumus tormentornm illorum 
ascendet in sacula sa^culorum (Apoc. xiv, 19, 1 1}. Qni 
lunc Ircmor, qti:u cnligo, qux tcncbru: criminosos 
qnosqnc nogligcntos nc tcpidfos occupabunt? Nc crgo 
ei nos iii istnni vcniamtis cruciatum aniina!, cxpor- 
giscamnr dum corrigcndi teinpus cst, ct voluiita'cni 
Doniini nosiri lanqnnin boni scrvi et utilcs rcquira- 
mus : nt otim dics illc judicii, quom clibar.us ille nr- 
dcns ct fiiinnns signilicavit, tremendus ct iiimiiun 
cli:im lioitis cxp:ivesccndus advenerit, non cum mor- 
talibus ^ qtios iila animalia ngurabanl, quipcrdiversns 
volupiatum coiUcniioncs dividipossunt, flammis ul!ri- 
cibiis cruciciiiur in inrerno ; sed simplii il;Uoni coltuub;a 

• FofVc, canialilKis. 



\1i1 



Aj>rENDa. 



(4}j 



ci cislilalcm liirluris pra>rcroiilcs, spinlualibus viilu- 
luin pennis clevcuuir in coclum, secuiidnm illud quod 
«il Aposlolus, Swtulf iiicjiiil, rapiemnr in vubibus ob- 
iium Christo in aera, ct sic sewper cum Domiuo erimut 
(I Thess, IV, iO) : pnoslarj^e Doniino noslro Jesu 
Clirislo, cui cst honor el gloria cum l^alrc cl SpiriUi 
bancio in sxcula sx*culorum. Amcn. 

SEIIMO V (a). 

De trlbut virit (jui beato Abrahce apparucrunt, 

Cen. XV ni (6). 

i, In lcctione Scripturce non litlercB tantum attendcn- 
dum, Frcquciiicradmonui Cliaritnlcm vcslram, fralres 
(tilectissimi, ul Iiis Ieclionibu> qwM diebus istis in 
Eccicsia recit «nlur, non hoc lanlum allendcre debea- 
inns, quod v.\ lillcra sonare cogno-cimus, st»(l rcmoto 
velamine lillerai, vivificanlem Spirilum fidelilcr re- 
quirnmus- Sic ciiim dioil Aposlolns, Littera occidit^ 
Spirilusautem vivificai(\\ Cor. ii!,6). Denir|ue infelices 
Jud.i'i, ct plus iiirellcis IiaMeliri, dnm soluin liltere 
as|>iciui)l sonum, qiiasi corpiis sine auinia, ila siiie 
riviricante Spiriln morlui renianserunt. Nosaudiamus 
Aposiolum dic 'nlem, quia ha:c oninia in pgura conlin- 
ucbant illis ; scripta sunt autem propler nos (I Cot\ x, 
11). Videamus crgo qiiid sit, quod modo cum divina 
Icclio legoretur, audivimus. 

*i, Lot louge inferior Abruham. — Vi«Mse«f,iiiqnii, Deus 
Abrahce^ cum sederct ad ostium taberuacuii sui, ad ili- 
cem Mambre. Ecce , iiupiil , ires viri aslitcruni super 
tntm , et exiil in occursum ejns. Atleiidile , fraires , ei 
Videtc qualitcr Dcus apparuit Abraii^e, cl qualilcr ap- 
paruit Lot. Ad Abrab.Mn trcs veniunt , ct stanl supcr 
euin : ad Loi duo veniuni , el sedent in plaica (Gen, 
Xix, 1, 2). Videic, fialrcs, si non di-pensatione san- 
eliSpirilus pro mcrilih res gcruiilur. Elenim Loi hmge 
inferior eiat Abrabam. Nisi eniin infcrior fuissel , a 
beato Abrabam sci):)rari iion meniissel , nec ei So- 
domoruni habiiaiio placuissct. Vcninnl ergoad Abra- 
ham ires viri in meridie, veiicriini ail Loi diio, et ve- 
5perc veniunl : non entui sustinebat nicridianai IiK-is 
luagniludinem Lot; Abrabam vcro polerat plcnum ful- 
gorein Iiicis excipcre. 

3. Hospitalitatit- commendatio, Nu:ic viiicamus qua» 
liter Abrahani , ct qualiier Lot suscepcrtint vcnicn- 
les. rra:suinpsit Abrabam , ct occurrit obviam cis. 
Etcuin occurrissct , fcstinai ad labernaculiim , et di- 
cit ad uxorcm suam : Feslina , inquit , ct conspcrge 
tres mensuras similaginit , et fac subcineriiios pmics , 
quod gr.cce i'i%p\rfiyLi dicitur, occiiltos videlicci el abs- 
condilos indicans panes. Ipse autem Abmham ad ur- 
mentum cucurrit , et accepil vilulum. Qualcm viiiilum ? 
Forlc qui potuit priinus occiirrere ? Non ila cst ; sed 
vitulum bonum ct lcncrum. Ttilit ergo vilulum, ctde- 
dil puero : Pucr , inquit , fcstina facere eum, Videle , 
fratrcs , attcndite quani fcrvenli animo hospites de- 
bcatis excipere. Eccc ipse Abrabam currit , uxor fc- 
siinat , puer accelciat. NuUtis cst pigcr in domo sa- 
l>icntis. Ecce a^qualia suiit Abrahie ct Sane hospita- 
litatis oflicia. Lot vcro excepit qiiidcm ; scd duos Uin- 
lum , ct non integram Trinilatcm , ncc in meridie , 
scd ad vespcrum. Et quid cis ap;.osnit ? Coxit, 'mqiiil, 
azyma , et coniederunt. Et quia meritis multo inferior 
crat Abrabam, ncc vilulum saginatum habuil, nec in 
Iribus meiisuris similaginis my^tcrium Trinitatis agiio- 
%it : attamcn qtiia vel noc quod potuil, benigno aniino 
obtulil^dc perdilione Sodoniorum liberari promcruit. 
Altendite , fratrcs , quia eliam ct Lot , dum bospites 
iion repellit, Angelos excipere meruit. Ecce hospltalem 
domiim Angeli ingrediuntur, clausx' hospiiibus dcniius 
llammis sulfurcis concrcmantur. 



!! 



ta) Alias, de Tempore 70. 

[b) lu A(if)cndice nunc priniiim coUocaiur. Auclorts ar- 
Hm el iM^^ciiium iaieilip:es comparata Origcnis llomilia in 
Lionesiui qiiarta, quam illc praetixa prxalioue , et nonnul- 
Us additi:» (.a^iin acdutractis verlus vanavit. Ca^sarii stilum 
ki cxordio pncsertim ct in couclusiouc semionis ccrncrc 
ifcbb vUiutur 



4. Abruhammtjsferiuni Triuiiuliiicoguovil, Lctiopfdmn. 
"Vcncruntergotres viri ad Abrahani,etsicteriinl super 
eum. Iloc ipsum videle quale sil, quod super enm \ c- 
niunt,iioncontra eum. Subjecerat se voluntati Dci ; ci 
ideosupcr eum stare diciliir Deus. Asiiterunl , iiiquii, 
tuper eum ; non coiiira eum ad repcl!endum,sed i;/p.i 
cum ad proicgcndum. Trcs viros susccpii, tribns nuMi- 
suris pincsapponit. Qnare hic, Tratrcs, nisi ipiia n?y- 
stcriuin Triiiiiatis iniclligit? Appoiiit ct viiuluin , qlii 
vitnliis non est durus, seil bonus ct tcncr. Et qitiil lam 
lcncrum , q\i\d tam bonum , qiiam est ille qni se pro 
iiobis humiliavil usque ad mortein ? Ipse esl iile vitn- 
lus saginaliis, qiiem pro recepto poenitente lilio jtiprii- 
lai paier. Sic cnini dilexit Dcus mundiim , ut Filinin 
suum unigenitum daret (Joan. iii, 16). Tribus ergo oc* 
currit Abraliam , ct uniim adorat. In eo aiiiem qnod 
ires vidil, sicut jam dictum esl, Trinitatis mysleriuni 
intellexit : quod auiem quasi unuin adoravit , in iri- 
bus pcrsonis uniim Deum esse cognovit. Ad nnum lo- 
quitur dicens, Declina ad puerum tuum. Addit etlani, 
quasi ad homines ioquens, Accipimn, inqnit, aguam, 
ei laveutur pedes vestri. Discile, fralres, a beato .Abra- 
ham hospiies libcntcr excipere, pedcs eorum cum liu- 
miliiate et pictate lavare. Lavate, inqiiam, sanctoruni 
peregrinantiiim pcdes, ne rorle in iilis rcmaneat pul- 
vis, qtiein ad judicium vestrum possint de pedibus snis 
cxcutere. Sic eiiim in Evangelio dixit : Qui non susce- 
pmi vos^ exeuntes exculite pulverem de pedibut veslris. 
Amen dico vobis , tolerabitius erii terrce Sodomorum in 
diejudicH , quam illi civitati (Matth. x , 1ie< 15). lloc 
ergo pnevidebat in spiritu Abraham ; el ideo v< I.bat 
pr;evenire et lavare pedes, ne quid forte pulvcris rc- 
siderei, qnod ad teslimonium incredulitatlsexciissuni 
possct in die judicii reservari. Propicrea ergo dicit sa- 
piciis Abraham, Accipiam aqMam^ et taventur pedes ve^ 
ttri, Diligcnter ha^c atidite, fratres, qiii hospitaliiaieni 
exercere iion vultis, qui hospilem velul hostem exci- 
pitis. Ecce beatus Abraham , dum homines fcrvcntcr 
exciperet, ipsum Deum suscipere hospitalitalis coii- 
lemplatione promeruil. Ilocetiam in Evangelio Chri- 
sln'4 conlirmavit diccns : Hospet fui^ el suscepistis me 
(!d. XXV, 55). Nolite ergo negligere peregrinos, nc fortc 
quein non excepistis , ipsc sit Christns. 

5. Scquitur de lodem argumcnto. Ubi tamen facium 
sit lioc ? Ad ilicem Mambre, quod iii latina lingua inler- 
pretatur visio, sive perspicacia. Vides qiialis sit lociis 
in quo Dominus potcst habere convivium ? Delectivit 
eiiini eum visio el perspicacia Abrahx. Erat eiiim mun* 
dus cordc , ul posset Deum videre. In lali crgo loco , 
el in lali corde poiest Dominus *■ hnbere convivium. 
De ista visione Dominns in Evangelio locutus esi ad 
Jud;eos dicens : Abrnham exsultavil ut videret diem 
meum ; vidit et gavisut est (loan. viii, 5(f). Dicrn, in- 
qnil, mcinn^vidit ; quia mysterinm Trinitatis agnovit. 
Vidit Palrem diem , Filiiim diem , Spirilum saiictimi 
diem, et ni bis iribus nnum diem : sicut et Pater Deus. 
el Filius Deus, ct Spiritus sanctus Dens, et bi ires unus 
Dens. Nam et singulatim siiigiilae quxqtie personx plc- 
nns Deiis , ct lotu^i tres simui unus Deus. Nani el illis 
tribus mensuris similaginis, propter unilaiem siibsian- 
tiie non incongrne Paier et Filius et Spirilns sanclns 
inteHtgitnr. Quod tamen ct alio inodo potcst accipi, iit 
Saram inlelligamus Ecclesiam, tres inensiiras simila* 
ginis, ndem, spein et charitatem. In his enim iribus 
virtulibus universcne frnctus conlinentnr Ecclcsi:e. Qui 
hsec tria in sc merueril habere, securus poiest ad coii- 
viviiim eordis siii totam Trinilatem excipere. 

6. Deteendere Deut quomodo intelUgatur.-^ Post hwc 
dixil Dominut ad Abraham, Clamor Sodomorum ct Go- 
morrh(e ascendit ad me : descendi ergo tU viderem , ti 
sermo qui venit ad me , opere compleatur ; an non est 
ita , 11/ sciam. Il;ec Scriplur.c sunt verba ; vide.imus 
qiiid in his inlelligi dignuni sit. Detcendi , inqnit , ui 
viderem, Qnando ad Abrahain responsa redituiitiir , 
non dicilur descenderc Deus, sod supra ipsum asta< 
re : tiunc autem quia peccatorum causa agitur f de- 

^ Uic a^ ud Or genem adOiiur, cum Angelit suis. 



1740 



S!:rmo VI. 



!:50 



ftcenilcrc dicUiir Deus. Viile ne asccnbioncm cl de- 
^i.iisioiicm locnlem sentins. liidignum est hoc dc in- 
corporea et ubiquc lota senlirc subsianlin. Scd de- 
sieiidere dicitur Dcus , quaiido ciirain humnnnc fra- 
gilitntis hnlicrc dignntiir. Quod spccialiiis dc Doiiiino 
ac Salvniore noslro scntirc tlcbeinns , qui scinol- 
ipsum exinanivil , servi formain accipiens (P/ii/ipp. 
11,7). 

7. Qnomodo vemat Dnts p-^ccntores. Scd vidcainus 
qiiid esl qnod diril, Dcsceudi ut vidcrcni, utntm sermo 
qni ad me pervcnU, opcre complettts sit ; nn non cst itn^ 
vt sciam. Solcnt enim nns binc impngnrire Pajjnni , et 
tnaximc immiinilissimi Manirbn*i (n) di<*cntos : E<TC 
iicsciebat Dcns Legis^ quid ajjcTctur in Sodomis. Nos 
cnim s:ino ifitellectu rrspomlcmus ct dicimus , quod 
aiiler dtcitur Deiis nosse juslos , :ditcr noverit pcc- 
cnlorcs. Dcniqiie ib^ jiistis qiiid tlicitur? ^'ovit Domi- 
7?tfs qni svnt ejus (11 Trm. n, 49). Dc pcccalOMbiN (|iiid 
dicitur ? Discedite a me , omnes qni opernuiini iuitjui- 
tatem , quia non novi vos (Matth. vii , S'»)- ^'1 it-nrn 
Pnulus Apostolns : Si quis esl Domini , iutelligei qnoi 
dico ; qni auteni ignorai , iguorabitur (I Cor. xiv, olet 
38). Qnid cst crgo , Nescio ? Non novi vos , non vos 
aj^nosco in rcgiib mca, non in vobis rccognosco ima- 
giiiem mcam. Cognovit iii vobis justitia mca qiiod pu- 
Dial, et non cognoscit miscricordia qiiod coronct : ac 
si quonim nciiisindigni Dco suiit , indigni ctiam jio- 
litia Dei diciintar. Descendi cr^o ul videam , non ul 
ego qirnl ngtint sciam : scd ut if^sos scicntin mca di- 
gnos cfriciam , si qiios ipsonim i(iveniam justos , si 
qnos invcniam pcrniteiiles, si qiios (nlcs qiios d(>l)cnm 
scirc. Dcni«iiie quin niillus qui poenitercl , iiullus qui 
converierctur iiivenliis est pnrtcr Lot, ipse soliis co- 
gnoscilur, ip^e solus de inccndio libcnitnr. Nos vero, 
fratrcs , dcnius opcrani , ct l.iles c:>se cuni Dci .idjii- 
lorio l.-iborcnins , nt digni linbc:ui!iir r.oiitia Dci ; ul 
iios ct ngnoscrre dignclur ct scirc, prxstante Domi.o 
Dostro Jcsu Cbristo , eic. 

SKKMO Vf (6). 
De immolalione Isaae^ i (c). 

i. Exordiitnu Lectio illn, fratrcs cbarissimi, in qua 
beatus .\bmliain Isaac filium suuin in bolocansium le- 
gitur obtulisse , ideo in ordine sno diebns Qundrngc- 
siin.i; noii lecilatnr , quia , sicut ipsi noslis , in vigi- 
liis Pnscbx proplcr sncramentum dominicx passionis 
reservatur. kt quin lunc non est in spatio , iit de ista 
possit aliqnid d:ci ; nui:c , si vidciiir , cxpositioncm 
ejns scciir.duin quod cnin palrcs noslri in^piraiiie Do- 
mmo tniclnverunt, Cbarit.iiis vestrcC auribiis, quan- 
tum itossnnius , brevilcr intiincmiis. 

3. Trinitatis nnjstcrium, — Dixitergo Dominus ad Abra- 
ham , ToUe fiUuin tuum , qitem diligis Isaac , et offer 
enm mihi in holocaustum supcr unum montium , quein 
monstravero tibi. At ille snrgcns strnvit asinam suam, et 
tnlit secum duos pucros^ et Isanc piiinn smtm, et perve^ 
nii ad locnm , quem ei osleiiderat Dominus , die tertio 
{Gen. XXII, 2^1 scqq. ). Abrab:ini cniin qunndo Isnac liliiim 
suiim obtulil, tyimm babiiil Dci P:itris ; Is.nac vero A- 
giiram Doiniiii S:dvatoris. Quod autem ad locnm iin- 
molalionis die leriia pervenitur , niystcrium Trinita- 
lis ostcnditur. Nam «iuod dies tcrtius in sacrnmenlo 
Tcl mvsterio accipi debeat Trinitalis , fref|ueiiter hi 
Tolummibus sacris iiivenitur, sicut in Elxodo : V^tmif, 
iuquit , Irium dierum ibiinus in deserto {tLXvd. v , 5). 

(a) De Uaoicbacis nibil in Origcnis homilia , a qua etiam 
abcst qux niox occurrit vox, « Legis. > 

(b) Aiias, dc Tcmi-ore 71. , 

(c) lu A|.peudice nunc i.riimim collocatur. Conflatns e$i 
ab inci^rto auctore , et ioter|)oiatus. llabet quaxlnm ex On* 
geiiis llomilia in Genesiin ociava, ct quaedani aiiuDde con- 
gesla. In mauuscriptis nostris stiictius paulo quam in iHliiis 
exorJiiim habetur , bunc io modiun : « Lectiuuis ilUus, tra- 
« Ires charissimi, iu qua beatus Abiabam Isaac filium suum 
ft io holocausto lci^iiur obtulissc , nunc, si jubclis, exposi- 
« lioaem secundum quod cam fratres iiostn insi iraiiie l)o- 
« mino tractaverunt, chariuilis vesir;e auribus, quanlum 
« p<«buniui , brcviter ialiinamus. JoUe fiium tumn v etc. 
Quod cxordiobim cx rxsarii vcrt is cxrrc-sum vid. tur. 



Et itemm qaando ad montem Sinai vcntum cst , di- 
clum est populo : Sanctipcamini , et estote parati in 
die lertia (Exod. xix,15). Et Josuc IransiiurusJoida- 
iicm , ut iii dic terlia popnlus paratns essel admonuil 
(Josue I , H). Et Dominus nosicr die tertin rcsiirre 
xil (Matth. xxviii). Ilnc idco diximiis , qnia bcnliis 
Abrnbain dic lertia vciiit ad locum, quem ci osicnde- 
mt Doininus. 

3. Chrisli figura arics et Isanc. Diio pueri iiuos 
cum asina remancrc jussit , tvpnm h;ibiicruni 
populi Jiidxoriiin , qui pro co qiiod iii Cbristo non 
craiil crcdburi , ideo ad lociiin ubi immolandus 
erat, asccndere vel pcrvcisire nnn poirnmt. Asiiia 
illa signilicavil Synngngam. Arics vero illc qni in- 
ter spinas cornibus leiiebatur, ct ipsc lypum Doniini 
babuisse videlur. Nain ct Cbrislus quasi corniln» 
intcr spiiins li.Trebnt , quando ad crucis cornua cla- 
voruni confixionc pciidcbat. Qnod vcro Isaac ipsa 
sibi ad imniolanduin lignn dctnlit , ct in lioc Cbri- 
stum liguravit . qui ad l(»cum passioiiis cruccni suam 
ipsc portavii. Dc «juo inysicrio nuilio anle dictum fiie- 
lat pcr propbctam : Ki ent , inquit, principntus ejut 
super huinerum ejus (Isai. ix. C) Tunc cniin Cbristus 
principalnin siipcr bumcros babuit, quandocrucem 
suam ndmirabili liuniiiiialc portavii. Non incoiigriie 
crux Cbrisli princijiatum significat. Nam per ipsam ei 
diabolus vincitur, ci totus mundus ad Cbristi noii- 
tiam vel graiiam rcvoc;itur ^ Deniquc sic cl Aposio- 
lus dixit, cum dc passione Doiniiii loquerctur: Fm- 
ctus , inquit , obediens usque ad mortem , morteiu att*^ 
tem crucis : propter quod ei Deus illum exaltavit , et 
donavii illi nomen quod csl super omnenomen {Philipp. 
II, 8 ei 9). iloc ideo diciiiii:s , fratrcs , ut agnosceret 
Cbnrilas veslra quod principains Christi, de quo 
scripium est, Et erit principalus supcr humerum ejus^ 
non sit alius nisi crux cjus. Et idco lcctio ipsa in 
Pascbn lcgitur, qiiando Isaac vcrus, ciijus typuinge- 
rcbat bliiis Abiaba:, pio gencrc buinauo in patibuio 
cincis affigilur. 

4. In pucris Abrahcc figura est Jtidworum. Lcgilur in 
ipsa lectionc, qnod vciiiens bcatiis Alrnliaiu cuin 
(ilio suo, viderit locum a longc , et dixcrit nd pueros 
soos, Sedite hic cumanina; ego ct puer proftciscemur^et 
cum adoravcrimuM , rcverlemur ad vos. Quare pueris , 
qai (igurain Iiabueruiit Jiubcorum dicitur, Sedete hk 
cum asina? Numqiiid asinn illa scdcre poierat , clia- 
rissimi? Scd idco dicitur, Sedete cum asina; quia Jii- 
daoruin popukjs , qui iii Cbristum crcditunis non 
crat, starc non polcrat, scd ut debilis et vclut pcc- 
calor languidus , qui baculum crucis dcspcxcrat, in 
tcrram casurus cimI. iJixil crgo Abraliam bcalus, Se* 
dete hic cum asina ; ego et puer proficiscemur, et cum 
adoravcrimus, reveiteutur ad vos. Quid cst quod dicis, 
bcate Abrabain ? Ad iinniolanduin iiliuin vadis, ct di- 
cis quod cuni (ilio rcvcitcris? Si cutn in bolocauslum 
obtuleris, uliiiue lecwin rcdirc iion potcrit. i*oluil rc- 
spondere bcnlus Abrabam : Ycruin dico , ct olTero 
filium, el cuin (ilio rcvertar ad vos. Tanta cstcnini 
(Ides inca , ut credani quod illc qui mihi eum de nia- 
Iris steril.s ulero dignaiiis est dare, possit ctiam cum 
niortuuin siiscitare : cl idco verum dico, quia cum 
adoraverituus , revcrteiuur ad vos. 

5. Adain sepultus in Culvarias loco, Quod autcm 
nrics occisus esi , cl Isnac non cst occisus, ideo fa- 
ctuin cst , quia Isaac (igura et iion vcritas erat. In 
ipso cnim design.^tiiin csl qiiod postea in Cbristo 
comiiletum est. Videle Deiini cum bominibits inagna 
pieialc ceriaiitcin : Abrabain niortalcm (ilium non 
inoriturum obtulit Deo , ct Deus immurtalem Filiuni 

firo bomiiiibns tradidil inorti. Potcst tamen de beato 
s:iac , et de illo ariete ctiam sic iiitelligi , ut in bealo 
Isaac signilicaia sil divinilas, in arictc bumnuitas 
Cbristi. Et quia in passionc non divinitas , sed bu- 
inanitas crucilixa crcditur ; ideo non Isaac , sed arics 
immoiatur. Dei eiiim Filiusvel unigcnitus olTerKH', 

* Mss., rcnQvatur. 



«7Si 



APPLNDd. 



!7Si 



ct virginis primogcnilus inunolatur. Aiidite et aliutl 
tacranienturo. Beatus Hieronymus presbyler scripsil , 
nb antiquis et senioribus Jiidxorura se ceriissime co- 
incTisse, quod ibi ohlatus esl Unac, ubi postoa Oo- 
niinus Cbrisius cruciflxus * est {n). Denique ali ro 
Iocj) undc beatus Abrabnm jussus est prolicisci , tcr- 
ti(» dic ad locum ubi Cbrislus crucirixus cst pcrvcni- 
tiir. [Eliam lioc niitiiiuorum relnlione rcrerliir, quod et 
Aiiaiu priiiius bomo in ipso loco ubi cnix lixacst, 
fiicril aliqiinndo scpulius; cl ideo CalVnriiu locuni di- 
ctuui essc, quia capiiC huinaui gcncris ibi dicilur esse 
sepullum. t)l vcre , fratrcSi non incongruc crcdifur, 

3uia ibi ereclus sit medicus , ubi jacebal aigrotus. Et 
ignum crJt , Ul ubi occidernt bumnna supcriaa , ibi 
&c Uicrmarcl divina misericordia : el sangiiis ille prc» 
llnsus etiam corporaliler pulverem anliqui pcccatoris 
dum dignaiur slillando conlingcre, redemisse crcda- 
lur* (fr).] Ila^cenim, fratres cbarissimi, secundum 
quod poluimiis, e divcrsis ' Scriptiiraruin volumini- 
bus , pro aiiimsc nostrx profectu collegimus , et clin- 
rilntis contemplaiionc suggcssimiis. Yos vcro , nuxi • 
lianle Domiiio , diim frciiuentiiis Scripturas divinas 
vclegilis, si diligcntcr allci.diiis, credo quod etiam 
uieliorem exposilionem invenire possitis ^. 

\(i}i Baplismi sacramentum non negligenter aut tar^ 
dnis requirendum. Uogo vos, frntres, ut quicumque 
aut lilium, nut vernacuUiin siiuin irapliznri desideral, 
JQin iiunc eum Ecclcsiic oflerre non dilTcrat : qiiia 
iion est jiistum , ut res quos tam magna , tam pr.-c- 
dara creditur, n^Iigenler aut tardius quam expcdit 
rc*t)uirntur. Timco enim ne ali(|iiie mulieres ideo tar- 
dius infantulos suos oficraiit , quia cum ipsis ad Vigi- 
iias veuire dlssimulaiit. Ccrtissinie ciiiii crediiiius , 
quod qui stalim incipiciile Q.iadrngesima , cbs qni 
i>nplizandi sunt oITerre voluerilit , et cuin i|)sis ad 
Vigilias reliciter vencriiit , ct Hlii eoruni Icgiliino or- 
dine accipieut Baptismi sacramciituni , et ipsi acqui- 
rent indulgcntiam peccatoruro, prccstanic Doiiiino 
uostro Jcsu Cbrisio, etc. ] 

SERMO Yll (c). 

be immolatione Isaac, ii (d), 

1. Novam praecepti genus est, homini legem sce- 
leiis dare; et religiosum habere, si impiuni voluerit 
|)Crpetrare. Abrabam si parricidium fec(^ril , justiis 
€*st; si noii feccril, indevotus est. Qiiid sit ergo, 
ijiiod niin(|uam Deuiii nisi pietale placnmus? Cnpii 
sibi vola (iircrri, iion crudclitcrcoli. Eccc iiiter pic- 
tatcm palris et devoiioncm Dei , filium esi quideui 
Bcclus occidere; sed D(^um scelestius non audirc. In 
angusto posita est perfecta ju!>tiiia. Pnnicidiuni jiibe- 
ris Ut facias , luis te manibus orbalurus. Quid boc 
est ? Impcrat pnrrjcidiuin , qui probibet boniicidiiim ? 
Jubelur, inquit, Jiliuui victiinare, solatiuni paleriix 

* s!c in Mss. IQ edilis autem, immolatus. 

. * Manuscri|'li non habent (|uae ansulis includunlur. 

• Mss., de divinis. 

^ 11 ic serino dcsiiiit in Mss. 

(a) Lcgilur in commentariis in Marc» cap. 15, sed iiicrc- 
iiytno pcrperam ad.scriplis. 

(0) i(i ({uidem, quo(i de Adami scpuUura in Calvaritc loco 
dicUur, Iraduiit rerlullianus , lib. 2 coiitra Bdarciouein; Ori- 
^em^sin Maiibxuiu, iract. 35; Basilius in Lcifil. cap. 5; Ain- 
laositis in Lucaai, cap. 23; Clirysoslomuj ia Joannein , bo- 
inil. Hi, ctc. ;.ed iuiprolai Hierouyiuus iu Maltba,'Uui , 
cai». 27. 

(c\ Alias, de Tcmpore 73. 

(.7) lu Appendicc nuncpriniuu! collocatur. ^cn cnim Au- 
i.ustiaum , sed aiictoreni relcrt plane eumdcm ac sermo 
Appeudicis lertius per Ijovanieiises ]am olim rcjectiis. Lt in 
111) scrmcne baud rrocul ab initio pru;cc| lum divinum , 
rxidelerra tua, sic exijonebatur , t Novum prohailoais 
• fcc^mis, Iinbcnli iTOjn-ia, cxsilia indiccre percgrina ; » iia 
iii Iiu iis I rincipio dicitiir, « ^ovum | raeccpti genui csi, Ij«)- 
« miai lcgem sceleris dare : » pro iuterpretandj^ sci- 
licet Dei fusBione illa, (piain | ra^nuii bic oportebat« si*iili 
lotcrius hsd>elar > Accipc filium tmm • et offer milJ Ut"m. ^ 



senectulis , el uni^^ , poslerikills : qiii qiianio 

scrior, tanto dulcior; quan.o soltis aut unicus , innto 
cbarior et dilectus. In utroque senes creand.e | ndis 
despcralio relinebat ; utpote posi tcmpus * (|uod iui< 
tura fnudaverat ^ xtas in sene patre , sterilitn^ in 
anicula matre. Jam cnim Sara actus su.c vulva* piT- 
dideral, ct sonem patrem vis generandi Inssnvdat; 
quia friiclum sterilis non habebat. Ecce subilo fri- 
gcns vulva niaternn non inslinctu libidiuls , scd fo^ 
mite virtutis inciiinit, rediviro successit flore ju- 
vcntntis. Moercntis jam arlus corporis virucninti 
marcida meinbra ct annosx .xtatis tabe pallenli;i, piic« 
riti:c rubore viruerunt , et insuccido l(»pore • vetera* 
scens jam corpiis, non tanquam concubitus, scd 
promissio vcgclabat. Caiiis jam togatum capnt albc- 
bal , ei rugas suas viilva in veiitrc tendcbat. Tuinel>at 
utcrus gravidx , tremebat gressus in poplite. Ccsta- 
b:it onustum uterum , qurc corpus jam iion rcgcbai 
incurvum. Novissimis annis feta et fessa mulier, qu:e 
non noverat in juventute concipcre , discil in sciie- 
ctnle lactnrc. Discite conjugati vacare efreclnm sc- 
minis , ubi non fuerit munus auctoris , ipso dicenle : 
Priusquam te fonnarem in utero, novi te (Jeremi 
I. 5). 

2. Accipe , inqiiit , filium tuum , et offer mihi ittuni 
in unum de montibus quem demonttravero tibi {Geris 
XXII, 2). Scncx patcr et unici mater,novipareiiles,cl 
vefcres gcnitorcs, ad tam accrbum non moventur inw 
pprium. Ililnris accingcbntur, qui ncc timorein faci- 
noris foi midivit, nec iinplere quod jussiis csl degenei' 
animiis diibilnvii. Spcs illa fulura tot gentiuni pa- 
terna mnnn jnbctur occidi. Dcvotus pnier co votd 
susccpit parricidbim, quo susceperat filium : ncc rc- 
fort iiiruni iinpcndai aut pcrdat; dum quoqiio niodo 
quod acccpcnit, rcddaL Domine piissime, qncin 
scis pntri (lileciiim, quid imperas victimanduin? Nun(*. 
nupcr scncm stcrilcm fecundasti; el tnm ciio qiiod 
donavprns, repelisti? (Jbi est quod scnibus pr;esti- 
tisti? Er^o iratiis poles Ixdere, sicut propitins iin- 
peras orbilalcm? Absita nobis isUi incrcdulilns. Dcus 
pro nobis Olium suum jussit occidi, iion iiostros ma- 
ctari. Idco jnbctur filium occidere, iit manifeslciur 
miindo qiii jam notus fuerat Deo. Nam quomodo iii- 
iiocentis desiderat sanguinem, qui reum daninai pro 
sanguinc? Dcmonstrnre cunctis hominibus dcvoiio- 
neni voliiit qui.parricidium ut fieret, imperavii. Pa- 
rct illico impcriis, pneceptis obtemperat, pcr^it per- 
russor pnr:ilus ; imo filius cum pntre proficiscitiir mo- 
ritnriis : atqiie ulinam lantummodo morilurus , non 
insii|icr ci p:ilris gladio obiturus. 

3. Vencriint crgo ad locum, qu(*m dixerntDeiis; 
ainbo parilcr arani consiruunt sacerdotes; li^na ara: 
imponit, filium alligavil, ct extcnto gladio, angelus, 
Ne percuiias puerum , exclamavii : oculis respic(! , ct 
videarietcm in vepre. Yidete, fratres, Abraliam pa- 
tieiitia fortem , devotionc constantem ; non cuni ali- 
qua fera luctantcm, sed cum nalura pugnanlcm. De- 
votio dicebat, Percute : pietas clamabnt, Parce. iKa 
revocabnt; isla provocnbnl. Filius tunc morilurus ja- 
cebal : erigit dexteram fcriturus, ct locum (|uo liliens 
percutiebat, aucupat. P;irce, inquit, Abrab:im. Qui 
jnsserat ul ferirct, modo vociferatur ut pnrcen^t. 
Sciebat enim probatum palrem et in devoiinne fer- 
vcnlem glndium tempernre, ct filinm nuii perimcre; 
sed nec cremare. Parce, inquil, dcvoie patcr; pnrri- 
cida sine crimine,parce.Tuum sacrincium qnod para- 
veras intendi, ego quod jusscnm ut obtulisses acccpi ; 
in voto prob:ivi, quod In f.icto rcniii; acccpiavi vo* 
lum, nec repuli sacriiicium ; Iniido fldcm, ncc rcprobo 
pieiatem, nec tibi patior infcrri orbitaieni. i^crfecla 
sunt oiniila, ets;ilva sunt univcrsa. Vincilur innoceiis 
hoslin , ne ofTerentis dcvotio putnrct se minu.K alt(|uid 
exbibere , si impaticnlia doloris viciima cnlcitraret. 
Ecce spirituali pncsagio meum prscveni;»!! consilium» 

* Am.« utpote ppsset tempus* 

* Lov.« in succido tenipore. 



na 



SERMO Vlll. 



t7K4 



Quod enim |>iira\l pro loto miindo, iii jnm dcliberastt 
in filio tuo. Qnod m Unigcnilo mco disposui, lii in 
Uio iinico iierfccisti : nnde bcncdicenlur in lc omiics 
l^ntcs. Amcu. 

SERMO Vlll (a). 

De fuero Abraham, qui mi$sn$ esl ad Rebeccam (h), 

1, Juramentum prr femur Ahralfa*, P;iiilo anf(» rnni 
divina lectio lepercinr, audivimiis c|iiod heains A!>n 
Inm vocavrril pueruui suum, ei (lixrril ci, Ponemti 
mum inam $ub femur meum^ ut adjnrem te per Dcnm c(t!i 
ti terrte , nt non accipias uxorem ptio mro de filinbus 
reponis hujns {Gen. x\iv,2,<?/c. ) ; ci qiiod iihMiJKMlicMS 
piisiicnl manum sub feniorc, cl jnravcrii ci. Il:ic 
cniin omnia, fralres, qn:v in Tcsln^iUMHO Vflcri rcci- 
lantilr, si laniuin secnndum liiteram voli^Yimns nc- 
rlfiefe. Ant |>:irVuiii, aui iinllum lUcriim nnini.T con- 
siHiiiemur. Unid enim nobis plrodfst, qiii nd ccrlcsinm 
ad aiidiendum Dei vcrbum fldclitcr Convcniinns, ^i 
Hfibis diratur, quod Abraham miscrit pticitim sUiim, 
«l de regiont^ longinqua addncercl Uxorcm lilio stio, 
ram et in istis regionibiis lioc rrcqiicnUT Vidcanms 
lieri ? Nos Tcro, fratrcs, scqnrnles bcatum a|>ost(»lnm 
Paulom, crcdarous quia omnia qn.T scripla sunl, Ju- 
tets in figora cotitingebant, nobis autcin in vcriiatc 
completa siint (I Cor. x, il ). Dixit rrgo Abrabin 
ad piierumsuum, Mittemanum tuam sub femur mcum, 
etjmra per Deum cmliet tcrra^. Qnid est Iimc, finircs ? 
SKc dixit l>eatiis Abraliam, Mitte manum tuam sub fe- 
wmr Itieum : lariqtiam diccnt , Miilc inannm tnnni a I 
altare : aUt dieerei, Bliil'* n anuin luam ad arram 
Testamen*! : aiit, Extcndc in:uium ad UMnplnni Dci : 
€t jura mihi. Feniur tniigcbnt , ct pcr Dciim caaW ct 
lerrae jur.ilKit. Non eniiii crinbat bcntus Abrnhnin, 
quando hoc ficri imperabnl : scil qiiin proplicrue spi- 
rilu repIrUis. novcral de somine suo Chris'nin rorili 
et terr;e Dominum nasciturum. ld(!0 qtinndo scrviis 
suus fcmnr iHitis contingcbal, non per carnnlc iiieni- 
bnim, srd per Deuin vivnm cl vcinm iiiraiiicnta pr;r- 
stabjt. Qma Abraham gcnnil Isaac, Isaac gcniiit Jn- 
cob, Jacob gciiuit Jiidnm : de cnjiis scmine Cl.rislus 
Domiiiiis nitiis est ( Matth. i , 2-16). 

2. SertoAbrahcB occurrit Rcbecca, quam iHc, habitopa' 
remintn fratrigquectipsiusconsensu^ Isaacdominosuo vxo- 
rem acci\'it. — Fa stetitjuxta fontcm, et dixit in cordcsuo : 
Domine Deus donuuimei, st fecisti misericordiam cum 
domino meo, ecce sto ad puteum, et puella qua' vcncnt 
komire aquam, si ei dixero , Da mihi bibere, cl illa re- 
iponderit mihi^ Et tu bibe, et camelittuis hauriam aqwm ; 
ipsa esi quam profparasti domino meo Isnac. Nccdum 
fuer in eorde suo verba compleverat , et ecce apparuit 
nebecca^ habens hydriam in scaputa. Et dixit ait cam 
fuer : Da mihi bibere. At ilta cito deposuil hydrumi, ct 
dhtil : Etlu bibe, domine, et camelis tuis hauriam aquam. 
Et eum interrooasset cujus esset filia^ respondit ei, qyod 
fUia esset Bathuetis , et soror Laban. hi incurvavit se 
katnOf et adoravit Deum^ eo quod agnoverat qnnd ipsi 
essent parentes dotnini sni Abraha* , et protutit inanres 
ad ornandam faciem suam, et armiltas posuit in muui' 
kus ejtu, At iUa vudcns nuntiavil parentibus suis , qui 
exetaues benedixerunt Deum^ el cum gaudio et lionore 
nuceperunt pucrum Abrahas. At itte tocutus est nd cos 
de Rebecca^ ttt eam darent domino suo haac, llli nu- 
letn dixerunt : C.lamemu^ puvUo! , et qna^ramus ittius 
rolMntatem. Ctmiqtie tocata esset, dixcrunt ad eam : 

Vis ire cum hominc isto ? At itta respcndens dixit : 

Vadank. 

3. Abrahamet serVus ipsius, qunrum figurce. Picbecca 
despotisata Isaac fignra Ecctesice. Niinc, fraires clia- 
rissimi, oiianiuin nossiimus, bre^ilcrquid ista signi- 
licenl, Vidcamus. BcatUs Abia.li.tin, (piod pncrnni diri- 
(ebil, ut accipercl nxorem liliosuu, lypuin liabcbal 

ia) Alias, de Tempore 75. 

\b bi Appcndice nimc primum collocatur. Dubius erat 
I o«4oien:»io<as, verliDoet \ indingo snitpcsitilius. Nol)isfM)rro 
nileuir esse Capsarii Arelitcnsis. In miinuacriptis nostris 
noD p loit re|-eriri. 



Dci Patris, sicut el quando cum In bo'ncatisto o!»ui- 
iil, Dci Datris imagincm nsriirabat : jiucraiilcin cjtis 
TcrbUui propheliciim dcsignal»at. Misit crgo Al)rnli.iiu 
puiTiim snum in rcgioncin longiminam , nl lndi- ac- 
cipcrct uxorcm filio siio : ()iiia mis^rnt Dcus PntiT 
I rophclicuin Ycrbnni p(»r nniveisnm lcrraio , ul qu:c- 
rcrct Ecclcsiam cnl!iolic.im s|)oiiSnm L'nigcii:U» su.i. 
Ft qutnnodo pcr piicriim Abr.th:c bcato Isaac spuiNa 
nddnriliir , iia prr vcrhnm propliclicuin Et.rlcsia 
Gcnruiui :KI vcinm sponsum Christuin de loiigin ,nis 
rcgi«»nibiis inviialtir. Ul>i laincn inveniiiir spoiisn 
llln. qnn! ChrisU» socianda crat ? Chi, nisi ad aqua-ii * 
Vcriini csi, cliari sinii . nisi F.cclcsia ad a<|uani U.i- 
jilismi vcnissct, Christo sociaia non essel. Ui hcrca 
ergo Ahrah:e pncrnm invcnil ad pnlcujn, el Fc( lcsia 
invcnil Cliri Uim ad Baptisini saciamcnium. Qnid 
tamen post Iispc fncUim csl ? Protulit pucr ir.anics 
.nurcns, ei dextrnlia aiirca, ei drdii ca Kcl>ccc;r. Iti 
illiS inauribns anriMS sigiiifit^thaiiUir vcrha diviia : in 
iliis ariniilis aurcis, Oiicrn saiicla ; qiiia in nianibus 
f pcrn desi/naninr. Vidcamus qnomodo hiT-c dedcrit 
ClirisUis Ecclcsi.-e. iMier crgo obtulit innures anreas 
nd cfnandnin fncicin Hchccc;c, ct Christns verbn di- 
vina margnirilis oninihus f»rcii(»Morn dcdil Ecc!p>i;e : 
ct armilhts posnil in mnnihns Rt^bccc.T, et Chri>tus 
dedil opern snncla in innnns Ecclcsi.-c. Consideraie, 
frnlrcs chnriNsimi , ct gnu lctc , ct Dco pratias ngilc, 

3nia quod iii illis liguiainm cst, in n(»bis Christo 
onantc implelum est : ct qnomodd Rcliccca nec 
Innnres hnhere potuii, ncc armilhis in manihus, nisi 
Isanc per scrvnni siiuni trnnsmitlcrct ; ila ct l.cch^.^ia 
iicc vcrba divina in aurihiis, ncc opera sancia hnbcre 
pouiissct in manibiis, nisi h:cc illi Christns pcr snain 
grntiam el |)Cr suos Apo.stolos conlulisscl. Qm^d au* 
tciii iiilerrogata puclla a pnrentibns, iitriim vcllct ire 
cnm pncro , rcspondit , Vado : npcrle hoc iii E<clc- 
f^ia videmus implerl. Ihi intcrrogatnr vohintns Re- 
bccca», hic requii iliir volunl;is ICccIcsi;p. Kehccc;i' di- 
ritur, Vfs ire cum homine isto ? el nfspondcl, Vado» 
Ecclcsi.T dicilnr , Crcdis in Cliristmn ? ct ics|ton- 
del, Credo. Rcbecca iioii duceretnr ad Isanc iiist 
dlceret, Yolo : ncc Ecclesia Christo jungcreinr, nisi 
diccret, Credo. 

A. Isaac veniens in agrum , fignra Chrisii in vmndutn 
venturi. Accepil ergo pucrRcheccam. el exhilinii Isnac. 
Videamns lainen ubi cum in\cncrit. Invenil ciiin nd 

Euteum Jurnmcnti. Videie, fratres, pner ls:iac Re- 
eccam ad puieum invcnil , ct itcrnm ipsuin ls:iac 
Rchecca ad puteum invcnit. Vcruin cst : nec iAm^ 
stus Ecclesiam, iicc Ecclesia Christum invciiii, nisi 
ad Rnpiisnii sacrainentum. Exierat ergo, sicnt dicit 
Scriptiin, l)ealtis Isaac ad vesperum in atjrum ad 
tneditandum. AgiT ille iniindi ligni-am hnbebiit. Exie- 
rat Isnac iu agrnin , qnia Christus ventitrus cral in 
niuiidnm : Is.uic ad vespcrnm diei , Christus in Tno 
inuiidi. Isaac ergo ad nicdilandnm in agruin proces- 
sit : quia Christus in munduin pugnalurus coiitra dia« 
boliiin vcnil, nt cum vinccrct jiisie, dum ab eo occi- 
derciur injustc ; ul moricndo inoricm dcsirucrei, ct 
rcsurgeinh) vitnm ciedcniihns condonarei. Ft quo- 
modo Isaac C(»rporalitcr Rcbccca, sic Cbrislo s|)iri- 
tu:iliier jnngiTCUir Ecclcsia, accipicns in pr;rsenli 
prfUo^am airlinm sanguincm sponsi siii, acccplura 
dotein poslinodum regui stii. Quain rtin beatiis Pe- 
trtis apostohis evidtinter cnuntial, diccns : Non enim 
inquit, redempti estis auro et argento, sed pretioso lan- 
guine tanquam agni immacutati{i Petr. i, 18, 19). 
5. Stjnagoga pcr Saram, Ecctesia per Rebiccmn itd* 
umbraia. — Accepit crgo Isnac Rehcccam, el introtnisil 
eam in tubernacutum tnatris suce : acccpit Chrisius Ec> 
clesi:im , et caiii iu loco constitiiit Syiiagog:r. Per 
infidcliiatcm enim Synagoga a Deo separata et mor- 
lua esl , ct pcr fidcm Ecclesia Christo coiijnncui ei 
vivilicnta esl. Acccpilcrgn IsaacReheccam, et in tun- 
tum dilexit^ ul dotoran tfui ex morte malris aceidemt^ 
tnnptraret. Mors enim Sar:e iiilidelilalem siirnilii :il 
Synagogae. .Motiuirergo S.tra, ctiu lococjus Rcbci^J 



\loO 



Ain»:-Ni:i.\. 



i70I> 



rpostoltis in cniTseqiientihiis adjuiuit, diccns : Fru- 
^/1» antem Spiriins tst charitas. gaudinmy pax^, longa- 
nimitai , fides , bonitas . bemgnitas, modcsiia, contiuen - 
Ha. {Galat. v, 19-2t). Eccc opora spiriliiali:», aJ 
boatiim J.icob, id esl, nd pioruin po|>uluin lerii- 
lltMitia. 

3. Populus major^ Jnda*i; wimor, Ocntcs. Qiiod aii- 
tein dictnin esl , Populus populum superabit, et major 
terviet minori, socunduiii iiticrani in Esaii viri J:i<:ob 
non viilcinus iinplcliim : iioii eniiii corporaliler hcato 
Jacob Esau servis:>c commcmoral Scriplur.i. Quo- 
modo crgo hoc oporlcal intclligi , aul qiialiler imy.r 
ixipiiliis miiiori scrvial, spiriuialiicr dcbemus intclli- 
g(TC. Msi cniin flcrct, noii hoc saiicU Scriptiira 
commcmorarcl. Qiiomodo ergo populus major servial 
miiiori, qui hocdiligcnlernltcndit, iii Chrislianis vcl 
in Jud:i'is a^^iioscil. Major eniin et scnior popiilus 
iud.eorum juniori , id cst , populo christiano servire 
prohaliir, diiiii per loium mundum lihros divin:c Le- 
gis .id instriiciioiicin omniuin gcntiuin portarcco- 
gnoscilur. l;lco cnlm per omncm lcrram Juduii di- 
spersi sunt, ut ciim aliquem paganum ad ndem Chri- 
sti volnerlimis iiivitare, ct ah omnihiis Prophelis 
ips:im Christnm csse annuiitiauim tcslamur ; ei illc 
resislcns dlxerit , a nohis polius quam a Spiritu 
sancto lihns diviiia* Le^^is cs^e consrriptos; nos ha- 
lieamus undc cnm redarguerc ccr ta rilione po sinius 
diccnics ci : Si de ineis lihris lihi duhiiatio nascitiii*, 
ecce Jiid:roriini lihros, utiqneinimieornm noslroiuni 
(quos ccrtuin est, quod ego c^ nscrihcrc vcl iniiiiu- 
tarc non potui), ipsos rclege; ct ciim in ip.sis hoc 
invoiicrts , (|uod ei in meis, noli cssc incredulus, sed 
ndclis. lioc ordine major populus niinori servirc co- 
gnoscitnr, dnm ctiani pcr illorum libros ad crcden- 
dum in Christo Gcntium populiis invitatiir. 

4. Populus major, mali ; minor^ boni, Scd et alio 
modo popnlus major servit minori. Quo, inquis, or- 
dine? IIlo iitique qno mali serviunt honis ; noii utiqne 
obscqiiendo, .sed perscquendo. Qnomodo mali ser* 
viunt bonis? Quomodo pcrscculorcs martyribus, 
qiiomodo lim;c vel inallc'i anro, qnomodo molxser- 
viunt iritico, quomodo panihus coiinendis fnrnalia , 
«t illi coiiiiantnr, illa coitsnmaiitur. Qnoinodo, in< 
qnain , luali scrviunt bonis?Qiiomodo iii fornace aii- 
rtlieis palca servii auro; uhi sinc diihio palea consu- 
mitur, aurum prohatur. Non ergo glorienlnr, ncc se 
extoilant m:Ui, qiiando honis aliqiias tribulaiioncs 
immiserint : qiiia ciim illos perseqiiunlur in corpore, 
se occidcre prolKintur in corde. Ll ad viruin boiiuin 
perveniat honnnis mali adversitas, jam illius animaiu 
|>ulrrr.icit iniquitas. Qui ergo nialo aniino virnin ho- 
niNii iracundi;c furor» succensus conaiur imciidcre; 
utrum ille possit cxnri, adhnc dubium cst; qiiodau- 
im\ isie jain aideat dubiiim non cst : quia fortc ille 
vir bonusspiiiiuali succo ctsancli Spiritus rcf:igcrio 
plenus , apposito persecuiionis igne nou ardct ; ille 
vcro qni euin conatnr exiircre, siiie duhio non polcst 
iion ardcre '. De nno crgo seininc Isaac , Esau na- 
sciturct Jacob :sicnt de uno Baptismo Domini Salva- 
loris ct de iino Ecclcsi;e utcro procreatnr populus* 
christianns : qui lamcn pro moruin diversitatc , siciit 
EsanclJacoh, in duas ptrtcs dividitur; cuin cx 
frnclihus operum nna pars cognoNciiur cainalis, aiia 
fipiriiualis. hleo anieni dixit , Major scrviel minoii , 
ipiia scmper inajor cst nuinerus malorum qiiani ho- 
noriini. Kt sicut illi diio parvuli in utero Rcheccu!; 
iia et isti duo populi in vcnlre Ecelesix nsqne iu 
diem judicii collidunlur; dum, sicut jam supra di\i- 
mus , humilibns adversantiir superhi , diim c.ist<»s 
adultcri perseqiinntnr, duni , quorum iniinitns osl 
nunierns, ehriosi sohrios inscclanliir, duni henignns 
invidi riMniilaiitnr, dum cIccmo>yiiarios raptores, dnin 
pacilicos exstingiicre cupiunt iracundi , dinn eos qui 

* tn r. Ms. tres addunlur virtulcs , prJi ntii , mofi- 
suehdo, castilas. 
* ^^K .(iiii. \t Mss., sinc dtliu p.test a^ dcit. 



coelcstia s:ipiunt , uti tcrr;iiii rctrahcrt Lixttrio>i co- 
nantur. 

5. \irtutes n Quadragesima colendo!. UnJe rogo, 
fiaircs charissimi , ut quicnm(|iie in hismalis se sen- 
tiniitobnoxios, dum tempns est, cum Dei adjutorio 
slulvant tr:insfcrri ad dcxleram ^ et reSictis viiionim 
sordihus, ad virlutnin ornainenla rcdire festinent : ui 
in diejudicii ah auditu malo libcraii, i!lam voccni 
desideraliilcm iiien\iuiiir andire , Euge^ serce bone^ 
intra in gaudium Domini tui (Statth. xxv, 21). Attcn- 
tius tainrn rogo et admonco, fratres, ut ad Vigilias 
in:iinrius SMigiTC stndi>atis, ad Teriiam, ad Sextam, 
ad Noiiatn ndelilcr vcniatis (a). Castilalcni anle om- 
nia pcr totain Qiiadragi*simain ct iisque nd lin-ni 
rascli:e cliam cuin propriis uxorihus custoditc. Qnoij 

Eransuri eratis, pauperitnis erog:ite. Paccm et ipsi iia* 
eie , ct quos discordes agnoveritis, ad concordiain 
revocato. Percgrinos exeipiie . nec vos pigeat eoruin 
pedes ahlucre. Non eruhesc:)l excrcere cTiriaiianus, 
qnod implere dignatus est Cbristns. Cum bona vo- 
]iint:ite pauperihns secundnin vires veslras eleeino- 
synas crogatc : hilarcm enim dalorem diiigit Dciis 
(il Cor. ix, 7). lin|>ediniciita inundi, si ad inlcgruin 
non poteslis abscindere, vcl cx parte aliqiia tempc- 
rale , nt lcciioni vel oral.oni ^ possitis insistere : ut 
in sanctoexeeptorio pccoris vcstri spihtuale vinum, 
id c>t, vcrbiim Dci ahundimtius rcpoiienles, rcpndia- 
ti^ omnibus criminibns atqne pcc&Uis, cuin lilicra el 
sinecni consciciitia Di'0 scrvire possitis : ct cuin 
saiicla solcmnitas Paschalis adveneril, diaritnifm 
noii solimi cuin boiiis,scd ctiain cum malis ndoliier 
retincnles , cnm gaudio exsultationis mundo Ci^de cl 
C;isto corporc ad altarc Doinini possitis acceilei«e, ck 
corpns ct saiiguinein cjus iinusquisque vestruni iiob 
ad judicium anima! snu^ increatur accipere : pro;- 
fitantc eodcin Doinino noslro Jesu Clir:&to , cui csl 
hoiior cl impcrium cum Patrc* et Spiritu sai.cto iu 
^a.'cula S3i:cuioruin. Amcn. 

SERMO XI ,b). 

De beato Jaeob, i (r). 

f . Christi mysteria in Jacob adumbrantur. Cnnt di- 
vina leelio legeretnr, fratres chnrisshni , audiviiniis 
qiioil siipplieanle sancta Rebocca , Isaac vocaveril fi- 
l.iiin suiiin Jacoh, et dixerit ei ul pergeret in Mcsopo. 
t.imiain Syri:e. ct inde sihi uxorein acciperet : ct quod 
illc hiimiliiec obcdiens pairi abierit, el in ipso ilincro 
veneiit ad qiicmdam locnm, et snpposucrit l:tpidein 
capiii sno atqne dormierit , ct viderit in soronis sca- 
hiin ii-qne ad coelos pertingentem, ct An^irlos Dei 
asceiideiites ct descendcnles per eam, Domtnnm au- 
tcin ineunil)entcm scal.-c ct dicentem sihi : Jncob^ Ja- 
cob, noli timere^ cgo sum tecum. ei ego ero socins iiine^ 
ris lui {Cen. xxviii , 1-5, 10-15). Beatus eniin Isaac, 
fraties cliaris^imi , qiiando illinin suuin dirigehat iii 
Mcsopolamiam, Dei Palristypum prn^figurabat ; Jacob 
vcro Chrisiuin Dominum desigiiabat. Beain.-t crgo 



^ v.ss. non hahent, vel oratioiti. 

* tn nianuscri|lis sennonis conclusio est, pra:sia:tte 
dcm nominonostro Jesu chrvUo aui rivit cum Palrc, ctc. 

(i/) De Ca^sario in ejus vila, lih. 1, n. 10, diciliir : t In» 
c sliluit ut fluotidie Terlise , sextaeque et Nonae opus iu 
t sancti stcpnani basilica clerici ctun bjmnls caotareut ; ut 
c si quis forte sa^uiariuin vel iNBniteaJum sancinm o|nis 
c exsequi ainhiret, alisque excuisktione aliqua (luotidiaiio 
c inte.resse ^osset ofllcio. » Omittilur Frimae ofBc um, qutxt 
nonnisl Donunica, sal)hato etfestissolenmihus pcrsolvi ju:»- 
sit CMTsarius, uli Mquet ex Appeudicc quam reguljc irinue 
sanaiinonia.iiun suhjeclt. 



(b) Alias, de Teinpore 79. 



in A|)pendice nunc |Timum collocatur. fnii duhiiis 
(jovanicnsii)us , supposilitius Verlino ct \iadiu^o. Nolils 
esl cx iis quos cciLsemus (.aesarii quinlus. liaLMius tuil 
lem|>ore Quadragcsimx. De num. 3 vid. eoarr. in rsik 
30, n. 3, et Apficndlcis hujus serm. 8, n. 4; de ouiu. S^ 
iLuarr. in 1 sal. i^ n. 30, et m rsuL 1 19, n. 2. 



«757 



SEIOIO X, 



r.rs 



figuram camell teiienl ; ut el ipse possit iticcre, qitia 
hapiciitibiis el insipicnlibiis debilnrsum (/?om. i, 14). 
Deiii >ue sic dixoral iii c(irde siio puer isip. Ex his^ 
inqiiii,r/r/yfiif6iif, qvte vetierunt nd aqunm, qu(vcuwque 
diserit mihi, Bibe lu, ct cnviclos lum ndnquabo , ivsa 
ttii sponui douiim mei (Ccu. miv, 14). Sir crgo Ri'- 
l»eiei, qna» inierpnlaiur l';»li«Miii:i. iil vidi putriiin, 
ei ins|-4'xil prnpbfiirmn vorbum, ilci>oiii( d*» limiicro 
bvdriam : d«po<iJt eiiim olaiam gruMU! facumii:!» arro- 
f>a:iti:tiP, ei ad bmnilem vi siiuplirem pro|)i)cMicimi 
se iiirli.iaiis sermmicm dixil, Uibc /m, cl cnnidos ad^ 

iiquabo, 

4. Scrmo Dei et pascit^ et pascitur. Sod dicis for- 
lassc : Si pucr propiiclici scrmonis lciirl ngiiram , 
qnoiiiod » iM)l:iUir a U.rbccca, qiiam ipsc majiis pilare 
del>er<'l? SuW «rgo n<* foric sinil ri Domiims Josns, 
runi ipse sil panis vil:o (Jonn. vi, 5.S), el ipso pascil 
nuiroas csuricnios ; ipso nir^um csuriie se falchir, ciim 
dicit, Kmmi, ct didislis mihi mnndttcure {Mn(t'i, xxv, 
55) : el ilcrnm ciim ip<c sii aqna \iva, ot potum dcl 
«nnnilMi** silicnlilMis ; nirsiim ipse dioii ad Samarita- 
Bani, Da mihi bibere (Jonn. iv, 7) : sic ci propboliciis 
64*niio, cum ipsc potum dcl sitietiliLus; niliiloiniiiiis 
i(h.e ab bis polari dicaiur, omnssiidiosorum cxcrriiia 
el vijjilanliam suoipil. Talis crgo ista anima, qn;c 
agit cnnoia patiiMiU r, qii:o t.«m pnmipta cst, cl lanla 
eriidiltone subiii\a; qii;c dc profmidis bnurirc soicii- 
li:ir flomla lonsncvii, ipsa potosl copiilari mipliis 
r.Uri^li. Ni'i cnro qiiolidic voni:isad piil«M»j;, nisi qiio- 
liflie liaurias aqiias ; noii soliim alios |»otare iion po- 
liTis, scd i;!S4* qiiOfp;e siiini vorbi IKi palicrU» Aiidi 
cl D>ur.imim iii Evaiigdio dicciitcm : Qui sHil, vcuiit 
H bibal {Id. VII, 37). S*d lii, ul vidoo, iioii osuris, 
iicc >iiis jiistiliam. Kl quomodo poJeris diocrc, Sicut 
cerrus dcsiderut ad fonlcs uqnnrum, ita desidcrnt auinia 
mea ad le, Dcus. Silnii aumfi mea ad iJenm vivum ; 
ijnnudo reui-im et appnnbo aulc conspectnm ejus 
( /W. \Li. ic/5)? 

:> Dm Uouiini (ji:o:idic est Chrislinnis. Obsccro vos, 

2iii : iidiiorio \rrbi scmjur assistiiis, pnlii utor au- 
ite, donoc pauWilum noj^lif^rnlcs ac d«sidos oommo- 
iHNUiius. l|;diclotc paiicnti:im : qi:ia dc Rcbocca vobis 
itl osl, de paticutia scrino esl : ol necossc osl i;os cos 
i.ui coHici:»m nogliguni, ol audirc dccliiianl vcibuin 
Ilri, imtdnlum per paiicutiam castig:irc : qui non de- 
ftiiicmiit p:»ncm vit;K, ncc aqiiam vivain, qui non 
exeunt de casiris, nec pioocdiml dc domibus lnicis, 
iil colligant sibi manna, qiii mm vcuiuiit ad polram, 
m liibaut dc spiritnali pcira : Pctnt euim csl Christus 
(lCor. X, 4), ut ail Aposlolus. Ilabetolc, in(|uam, 
V4M pauIuJuin palicntiam ; scrino cniiii nobis ad iiogli- 
l^iles est, et oos qui ntalc liubeni : sani cniin non 
iiMligciit metlico, siHl inalc liabenlcs. hicitc inibi vos, 
qui tanlum fe^tis diobusad ccdesiam coiivenitis, c;c- 
lcri dies r.ousunt fosli, aul iion simt dios Doinini? Ju- 
da^oruin csldicsa»rlos el raros obscrvare soiemncs : 
el idco ad mis dicil Doniiniis, lieomenins vestras el 
wakbala^ ei diem mnguum non susiiuco ; j junium, et 
ferius^ et dies festos vestros odit animn mea (hni. i, 13 
rt !4). Odil ergo Dcu^eosqui mia dio pulanl fosluin 
diem es^^e Domini. Cbrisliani omni dic cariios Agiii 
ronieilunt, id cst, carnos Ycrbi Dci Muoii.lic sumuiiI; 
Pnstrlia cnim noNtrum immolatiis csl Cbrislus ( I Cor. v, 
7). tl qiiia lex Pascbai lalis ost, ut in vespcra comc- 
cbtiir, propierea iii vespera niuiidi passiis est Domi- 
iios, ut lu seropcr nianduccs dc carnibus Vcrbi Doi *, 
qui semper in vespiTa cs, usquoquo vcniat in:»ne. Et 
iii in liac vespera ^ollicitus fiicris. cl in flclu ;ic jcju- 
iiiis, vcl in ouini labore juslili;c vitam duxcris, poic- 
ris et tu dicere, Ad vesperam dcmorobiiur flctusy et nd 
matutinum laHiiia (Psnl. x\ix, 0). i/iUilioris cniiii 
maiie, id cst, iii 9:i'Culo venturo, si in ht>c s;cciilo fni- 
eium justilire in flclu et laborc colh^gcris. Venilc cr-o 
vo$ dum tempus esi ; bilKimus de piiloo visionis, ubi 
dsiambulat Isa.ic, el ubi proccdil ad excrcitium. 

> Iloc kK?« TCfx. rff , abest ab /^ii^oni^norun O: crum li- 



SERMO X (d). 
De conc^plu Rebecca*, Cru, xxv {b). 

1 . Ernditi se nccommodcnt ad shnplicinm iiincr.i^y- 
tiam, ExposiiioniMn sanclariim Sori;)liirarmn si co 
oidinc ct iilo cb)(|nio,(pio a sanciis Pat:'ib'is smii 
ex|:osii;o, Cliarllalis voslric anribii^ \oliiorimi:s in- 
tiniarc ; iionnisi a<I patioos scholasticos cibnsdociri- 
n;r polorit porv<'niro, rcliqu:i voro popnli moUitiido 
jcjniia romanclMl. Ki id( o rogo Iiiimilitor, nt coii- 
tciilc sinl crndil:^» anrcs vorba rnsiica :oqu;iniiuilcr 
Siisiinen^ dutnniotl > tolns grox Doiui:ii simplioi , ei, 
ut ila dixcrim , pcdcstii sormone p:ibnlnm spirilnaKc 
possit aooiporo. El ipiia imporili cl simpliocs ad sobo- 
risiicornm ^illilutliiKMn m ii possimt a>oemlerc. itu- 
diii sc di^MCMinr ad iliormn igiioraiiiiam iiuTmare. 
Qiiia qiiod simpricibiis diotiim fiicnl, soliolaslici in- 
lclligoro possiiiit ; (juoj aulcm oriuliiis fucril pr.x^di- 
caliim, simplioos cajiore non valcbmil. 

2. Isnnc Chrisli^ Hibfcca Ecclcsiiv figura. Jncvb el 
Esau in utero Rebccco'^ bouiet maU i>: utero Eeclcsia:. Le- 
ctio nobis de boalo Isaao, oi saiicUi Rcbocoa, ol parvti- 
lis qui iiiojns nlcrooollidebaniur. rooitata csl*. Qnod 
auteni bcaius Is:iac typnm babiicril Domiiii Sahalo- 
ris, pcnc niilli hab«'tiir inoogiiitum. lsa:iccr},'o Chri- 
slum Domimim , beala autom Rcbocca Kcc Icsiam fl- 
guiMvil. Qu.i! cum inullo lcmporc adcxcmplnm ipsius 
Eoclisi:c slrrilis pcrmaiifrol, b«aio Isaao or;inlc, ci 
Dtuniiio doiiaiilc, fonccpii. Scd colUdebnntu*' purvuli 
in utero ejus ; qtiormn iinlovtiam non suslinons dixit : 
Sisic mihi fwurum erat, quid neccssefuil concipcre? El 
ait illi Doininiis : Dwi' qcnlcs in ulcro tuo sunt . et duo 
populi de venire tno dnidcntur, popiilustjue populnm 
superabtt, et mujor >erviet minori II. oc omnia , falrcs 
charissimi , sioiit diril A|m»sIoIiis, iii ligma contingc- 
baiiiillis: scrlpL» sunl aiilcm pnqitcr nos (I Cor. x, 
il). Concopil ciiiO corpoiMlilor dc boato ls:i.u' Ro- 
Ijeci a : ipiia oonc pl!ir;i cr;»l spirilnalilcr de Cbrisio 
Eoclc-ia. Sod sitiil duo p rvuli in uloro Rcbocc;c 
collidcb.antiir , sic cl in iilonr Eoolosi;cduo sibi |>« puli 
jugil.Tadrcrsaniiir. Si enim aiitsols mali,atit soli boni 
e^scnl; unus populus c.ssel : quia vcro in Ecolcsiacl 
boiii invcniunlor, ct mali ; lan(|uam in ventrc spiri- 
lualis Rcbccc;i* diio p«>pMli collidui.tur, bomilcs sci- 
licct el superbi, c;isli ol :idullori, m:insneii cl ira- 
cundi, bciiigni cl invidi, miscricordcs ol lupidi. 
Boni eiiini lucrari voluiil malos ; m:»li voro ex^^liii- 
gnoro cupinut bonos. 1> inoriim desidci imn ost , nt 
qiii mali siiU , corriganliir : nialorum siudimn ost , nt 
qni boni suiit,consumanlur. Unum cslgoiins piorum , 
aliiid iin|»iorum; gfiius pionim ad orriuni erigilur \MiV 
humiliiatem ; gciius impiorumad infcrimm dcmeigi- 
tur per olaiionem. Omncs cnim qui in Eoclesia ca- 
iholica lcrrcna sai>iuul, tcrram diligunl, terrani co!i- 
cnpiscuiit, ci omncm spem suam iu icrra constiiunnl, 
ad Esaii pcrtiiicnl. Quicnmque idco Dio scr\ircoptal, 
ut honoribns croscat, ct lucra lorrena porcipiat; ct 
ipsc ad Esau, id cst , ad tcrronam fcliciialcm pcrli- 
iicie ci giiosoitur. In Esau cnim c:'rnalcs iuiclbgnn- 
tur ; in Jacob vt ro spiriliialcs. Isli cniiii siiui duir 
popnli , sionl boaius A|»osl«'liis ovidenlcr assignau 
cum carn:»b'S dcmonslral, ct spirilnalos iiisinuat. Sic 
ciiim ail : .Munifesta uulrm sunl opcru carnis.qna: sunt 
fornicatio, immundilia, luxuria, idolorum servilus, veue- 
ficia, iniin:ciiia\ conteutiones, a:mulnlioues , iro?, -U(0. 
disscnsiones, sectiv , invidiie^ homicidia, r6nV/«/r«, con.- 
essutioues, ctc. Ecceopcra pcrliocntia ad Esau. Qm 
autcm sunl fructus qui pcrtineant ad Jacob . idciii 

» vss.: ri: tertio nobisy lectio rccitata cst. 

(«) Alias, de I fmpore 78. • „ ^ . 

(/') in Appciidijc nuiic rrimum collocaiur. nu!)»nin 
liai.uorunl Lovauieascs, vcrhiins ct>iudiimis supiK)si«|. 
liMin : (lueiu nos, lainelsi AU:?nsUuo in uia:iust:iii)tis I > 
buatnr, joniinus oiosarii qMarlum. H ibilus ".ml lounwe 
•^ua Ira^oMni t . l:c liiiin. ", \» t. J:;vsarii tio.;it. — 



Mhd 



Ari»3l:l.\. 



iim 



rpostoltis in c>uTseqiieniil)US adjiiiiiit, dicens : Fru- 
eliis autem Spinins ttt charitas. gaudinm^ pax\ louga- 
nimitat , fidcs , bohitas . bmignitas, modcstia, continen- 
Ha. {Gatat. \\ i9-2t). Eccc opcra spiriliiali.i. ad 
boatiim J.icot), id csl, nd piorum populum lerli- 
lltMili.-i. 

3. Popnlus major, Jndcei; minor^ Gcntcs. Qnod nii- 
tein dicluin est , Populus populum superabit, et mnjor 
terviet minori, sociinduiii liltcram in Lsau vel Jacob 
lion viiicmus iinplclum: tioii euiiii corpornliier bcalo 
Jacob Esau servissc commcmoral Scrlpiur.i. Quo- 
niodo crgo hoc oporlent iiitelligi , aul qnalilcr iiiujur 
populns iiiiiiori scrviat, spiriuialilcr dcbcmus iulclli- 
g(TC. Nisi cniin flercl, iion hoc saiicta Scripiura 
commcmornrcl. Qnomodo ergo populus inajor scrvial 
tniiiori, qui hoc diligenlcrnltcndit, in Chrislianis vcl 
iu Jud:i.'is agiioscil. Major cnim et sciiior popnlus 
iud.rorum juniori, id esl, populo clirisliano servire 
probaliir, dnm pcr loiiim mundnm libros diviu:c Le- 
gis nd inslruciioiicni ouiniuin gentium porlarc co- 
guoscilur. l;lco cniiii per omncm tcrram Judxi di • 
spersi sunl, ul ciim aliquem pnganum nd fidem Cliri- 
sli voliiorimus invitare, ct nb oninibus Proplielis 
ipsnm Chrisinm esse nnnunti:itnm tcstnmur ; el ille 
resistcns dlxcril, a nobis polius quam a Spiritu 
sancio libn.s diviii;« Lf»gis csse conscriptos; nos lia- 
benmiis unde enm rednrguerc certa ntione po sinius 
dicciiies ei : Si de meis libris tibi dnbiiaiio nnscitnr, 
ccco Judcoriim libros, uii(|ne inimicornm nosinnuui 
(quos ccrtuin est, quod cgo c: nsciibcre vcl iniinu- 
lare nou potui), ipsos rcb*ge; ct cnui iii ip.sis hoc 
inveneris , quod et in meis, noli osse incredulus, sed 
hdclis. lloc ordin*! mnjor popu!us ininori servirc co- 
gnosciliir, diiin ctinm per illorum libros ad crcden- 
dum in Chrislo Gcnlium populns invitntnr. 

4. Popnlus major^ mali ; mi;ior, boni. Scd et alio 
modo populiis major servit minori. Quo, iiiquis, or- 
diue? tllo utiqiie qiio mali serviunl bonis ; tioii ulique 
tibscqiicndo, sed perse(|uendo. Quomodo mali ser- 
viuiit b(mis? Quomodo perscculores marlyribus, 
qnomod(» lim;c vel iiinllei anro, qiiomodo molu:ser- 
viuiit tritico , quomodo panibus coiiiieiidis furnalia , 
«t illi cofpiautur, illa coiYSumantur. Qiioinodo, in- 
qiiam , iiiari scrviunt bonis?Qnoinodo iii fornace au- 
rilicis palca servii auro; ubisinednbio palea consu- 
iniiiir, anrum probatur. Non crgo gloricnttir, ncc se 
extollaut nuiii, quando bonis aliqtias tribulaiioiies 
immiscrint : qtiia cnm illos porscquunlur in corpore, 
se occidcre piobaniur iii corde. tt nd virum bonuiii 
pervciiint liouniiismali adversiias, jam illius aniinaiu 
putriT.icit iniquiUis. Qui ergo iiialo aniino virum bo- 
nmii iracundiic ruror^ succensus conatur inccndtre; 
iitrum ille possit exiiri, adhiic dubium est; quodau- 
lom isie jam nideat dubium non est : quia furtc ille 
vir boniisspiiiiunli sitcco elsancti Spiritus rcf:igcrio 
plenus , afiposito persecutioiiis igne noii ardet ; ille 
vero qni euiii conatiir exnrcrc, sine dubio iion polcst 
iiou ardere '. De nno crgo snninc Isnnc , Esnu nn- 
sciluret Jncob :siciit de uuo Baptismo Domini Salv;i- 
toris et de iiiio Ecclesi:e utcro pnicrentnr populus* 
christianiis : qui laiiien pro uioruin divcrsiinle , siciil 
EsniictJacob, iii diias pirles dividitur; cum cx 
frnctilius operum uiia pars cognosciiur cnnialis, ulia 
iipiriiualis. Ideo auiem dixit , Major scrviel minoti , 
quiu sciiipcT major est nuincrus mnlorum qnam bo- 
noniiii. Kt sicut illi duo parvuli in utero Rebecca;; 
iia el isli duo populi iii vciitre Ecclesix usqne iu 
diem judicii collidunlur; dum, sicut jam supra di\i- 
inus, humilibiis ndversnntnr superbi, diim ctstos 
adultcri perseqnnntiir, dum , qiiorum inlinitiis est 
nuiiicrns, ebriosi sobrios iiiseclantnr, duni benignos 
invidi :tMiiiilnntiir, duiu eIceino>ynarios raptorcs, dnin 
pacilicos exstiiigiipre cupiuiit ifacundi , dnm eos qui 

* tn r. Ms. tres adduotur virlulcs , pati ntii , rmu*- 
suehdo, castilns. 
* .«K .«(1111. At Mss., une duliu pJesi aydcii. 



coelcstia sapiunt , ad lerrnm rclrahcrt lixtiilosi co- 
naiitur. 

5. Virtutes n Quadragesima colenda:. Unde rogo, 
fiain^s cbnrissimi , ut quicnmqne in hismaiis se sen- 
tiniitobnoxios, dum tempiis est, cum Dei adjutoriu 
slu bsinl ininsfcrri ad dextoram , et relictis vitiorum 
sordibus, nd viriutnm ornamenla rcdire festinent : ui 
ifi diejudicii ab audilu malo libcraii, illam voccui 
dosidcraliilcm iiieroantnr niidire , Euge^ serve bone^ 
intra in gaudium Domini lui (ilatlh. xxv, 21). Attcn- 
lius tamon rogo et admoneo, fratres, tit ad Vigilias 
lu.iiiirius SMigore stndfalis, ad Teriiam, ad Sexiam, 
ad Noiiain Phlolilcr veniatis (a). Castitatcm nnle om- 
nia pcr totam Quadragosimam et iisque nd (in -ni 
PascIi:o cliaiii cuiu propriis uxoribus custodite. Qiioij 
pransuri eratis, paupcrilMis erogate. P;iccm et ipsi lia* 
beie, ct quos dlscordes agnoveritis, ad concordiain 
revocate. Peregrinos excipiie , noc vos pigoat eoruiii 
|)edes ablucre. iNoii erubesciil excrccre chrisiiaiius, 
quod implere dignatus est Christus. Cum bona vo- 
lnnl:ite pauperibiis socundiim vires vestras eleciiio- 
synns crognle : bilarem enim datorem diiigit Deiis 
(tl Cor. IX, 7). liupedimcnta mundi, si ad intogruin 
iKui poiesiis abscindeie, vcl ex parte aliqiia leiiipc- 
rale , iit leciioni vel oralioiii ' possilis insistcre : ut 
in saiictooxcoptorio pccoris vesiri spirituale viiiiim, 
id cst, verbnm Dci aliuiid:mtius reponentes, rcptidia- 
ti^ oinuibus criiuiuibiis atqtie pcccuis, cuin Iibera el 
sinoera conscicntia Doo sorvire possiiis : et ctiiii 
saiicla soiemnitas Pasclialis advcnerit, oharilniciis 
iKMi solnm cuni bonis,sed ctiamcum malis ridoliter 
rotiiicutes , ciim gaiidio oxsultaliouis muudo corde el 
c;i*ito corporc ad altare Domini possitis accedoi^e, nk 
corpiis ct sanguiiiem cjus unusquisque vestruni iiob 
ad judiciuni animo! mx. iiieroainr accipere : prx*- 
f^tanie eodcm Doiiiiuo noslro Jesu Clinslo , ciii esl 
hoiior ct impcrium cum Patro* et Spiritu sai.cto iu 
.*^a'cula sxcuioruin. Amcn. 

SERMO XI ,b). 

De beato Jaeob, i (c). 

f . Christi mgsteria in Jacob adumbrantur, Ciim di- 
viiia leoiio legcrelur, fratros chnrissinii , aiidiviiniis 
qiiod snpplicanie sancta Rebccca, Isaac vocaverit tt- 
liniu suiim Jncob, et dixorit ei ul pergeret iii Mesopo. 
taniiani Syri.nc, et inde sibi uxorem acciperet : ct quod 
illc hnmiliiec obcdiens palri nbicrit, et in ipso itinoro 
voiiet it ad qtiemdam locum, et snpposuerit lapidein 
cnpiii siio atqiie dormierit , cl viderit in somiiis sca* 
btin u<qtie ad coelos pertingentem, ct Angfrlos Dei 
ascoiideiitcs ct desceiidciites pere:im, Doniintim au- 
tcm inouuibentcm scalse et diceutem sibi : Jncob, Ja- 
coby noli ttmere^ ego sum tecum, el ego ero socins iiine* 
ris lui (Gen. xxvui , 1-5, iO-15). Beatus onini Isaac, 
fraties cliaris^imi , qiiando riliuin suiiin dirigobat iii 
Mesopolaiuiam, Dei Pnlris typum prn^figunibat ; Jacoli 
vero Cbristum Dominum designabat. Beaius ergo 



* Mss. non hal>ent, vel oratioiii. 

* in manuscriiUs sermonis coaclusio est, pra:staytte 
dem Dominonoslro Jesu christo mti ririt cum ratrCy etc. 

(i/) De Ca^sario in ejus viia, Ub. 1, n. 10, dicilur : t Iiw 
c sliiuit ut fluotidie Teriiae , Sextaoque et Nonae opus i:i 
t sancU Stepliam basillca clerici ctun bymnls caDtarent ; ut 
t si quis fone ssecidarium vel (KXjniteaiium sanclnin 0|nis 
« exsequi ainbiret , :iLvsque excusktione aliqua (luoiidiaiio 
t intorosse { osset offlcio. > Oroitlitur Frinue offic um, qut^ 
nonnisi Dominica, sal)bato etfesiissolemnibus porsolvi jub- 
sit r^csarius, uli liquot ex AppcQdicc qiiam rcguix i riiuas 
hanciiinonia.ium subjecit. 

(b\ Alias, de Teinpore 79. 

(r) lu A|)pendice nunc |Timum collocatur. mii dubiits 
(jovaaicnsibus , supposititius Verlino et viudiuiso. ^oi>U 
esl cx iis quos cciisemus Caesarii quinlus. liabilus tiiii 
toinpore Quadragesimx. De num. 3 vid. enarr. in VsxV 
30, u. 3, et Appendids hujus serm. 8, n. 4; do nuiu. S^ 
lOuu-r. in Psal. H u- ^» ^^ tu rsal 1 19, o. 2. 



1781 



SERMO XII. 



1762 



Isaac neglectis mulieribus rcgi<mis in qiia habilnbnt. 
niuebal filium suum , ul iii regtone fonginqua sil)i 
«\orem accipercl : quia Dens Paier missurus cral 
Unigenitum suum , qui repudiaia Synngoga, de Gen- 
libns sibi Ecclesiam sociarci. lloc innc in veritale 
rompletnm est, qnando Jnd:i'i.s Aposloli diserunl : 
%'obis quidem priiimm oportebal loqui verbuin Dd ; srd 
smia vot iniiUgnos judicaslis wlenKB vi/or, ecce convcrti- 
mnr ad Gente$ {Act. xiii, 46). 

2. Jacob bacubim portat , Chrislus Ugnum crucii. 
De be:ito Jacob non legimus qnod cnm eqnis ant asi- 
iiis ant camelis abieril : sed boc lanlnm lcgimns, 
qnod b:)culum in manu porfavcril. Sic cnim ipse dum 
snpplicaret Domino , dixit : Domine , inqnil , minor 
$inH omnibusmiserationibns tuis^ cuinbncuto meo trnns^ 
im Jordanem istum, et ecee cum duiibus turmis rcgre- 
dior (Gen, xxxii, ll>). Jacob ergo ad accipientlam 
nxorem exliibnii bacninm ; el Cbristns ad rediine.idam 
F.rclesiam di-tnlil crucis lignnm. Jncrd) dormicns po- 
suii lapidem sub c^ipile suo, rl vidK scal:im perlingrn- 
lf*m ad coelum, et Dominnm incumbcnlem scal.c. Vi- 
«Irtc, frairrs, qnanla sint in lioc ioco mysleria : Jacob 
typuin corelKit Doinini Sitvatoris. cl lapis quem 
sapposnit capili sno, niliil(»minns Cbristnm Doininnm 
ligiirabat. Qii:ire lapis ad capul Cbrislnin signinccl, 
atiili Ap'Ostolum : Quia capiU viri ChriHtus (I Cor. xi , 
3). Dciiiqnc unxit beaius Jacoblapidcm ipsiim. Alten- 
flite uncinm. el intciligit s Cliristum. Clirislus ab un- 
ctionc, id csi, a chrisinalc uncius intcrpretatur. 

Z.Seahquw visa eslJncob, quidfiguret, Sed si Jacob 
Dttmininn in terni dormicns lignrabal, qnid e^^t qnod 
in ccclo Dominns scahe innixns incumbebat?Qnomo- 
dfi Cbristns Dominns et in cacumine scahc iii cobIo , 
el in beaio Jacobesse vidchatnr in lcrra? Qnod au- 
lem et in ciblo sil Chrisins et in tcrra , audi ipsnm 
^'hristiim diccnlcm : Nemo ascendit in coelum, nisi qui 
ile eatodescendit Filius hominis, quiest in ecelo (Joan. iii, 
15). Advcrlile, qnia et ipse Dominus et in coelo el in 
i<*rra se esse dixit. Christnm Dominum , fraires cha- 
rissimi , capnl esse Ecclesix conniemur. Si capnl est 
Rcclesiac , sccuiidum ca)mt in coeio est , secundnm 
corpns in lerra. Deni(iuc cum bcntus Paiilus aposiolns 
persefiuorciur Ecclesiarn, Christns dr^ coelo clamavit : 
Sov/e, Sflti/e, quid me persefueris ( Act. ix , i )? Non 
ilixit, Quid pcr>equeris servos meos? nec hoc dixii , 
Quid perse<iueris membra mea? sed hoc dixit, Quid 
mt persequerisl Jam qnasi pcdc calcalo liiigna clamat, 
Calcasti ii:e; cum uiiqiie lingna c;ilcari iion possct : 
sed per concordiam charitaiis caput pro membris 
Ofnnibiis clamat. Jacob ergo dormicbat , et Dominnm 
m cacuimnc scala; videbat incumberc. Quid esl in 
scah incambere, nisi in ligno pendcrc? Ctmsidcratc, 
fralrcs, qnis in ligno crucis pendens pro Jndieis ora- 
▼erit; et agnoscetis qnis ad Jacob sc^il.x* incuinbens 
dc coelo clamavcrit. Sed qiiare boc in ilinerc faciuin 
«*si, antcqiiam Jacobuxorem accipiTCt? Qnia ei verus 
Jacob Dominns nosler prius in scala, id csl, in cruce 
occobuif, el postea sibi Ecclcsiam sociavit, dans ei in 
pra*8enti arrliam sangninis sui , dalurus dotcm post- 
MWHliim sui regni. 

4. Dominus scatai incumbens Christum figuravit, 
Quod anteiii et Jacob dorniiens, ct Dotninns scalx' inr 
cnmbcns, Cbristum (iguravil, aitcndiie ct videlc lei 
bujus altitndtncm. Cnin cniin Salvator noslcr dc Na- 
ibanael loqnens beatum J;iCi)b noininasset , dieens : 
^'cce Israeiita^ in quo dotus non cst; in conscqnentibns 
«lixil : Amodo vidibitis coslos aperios , ct Angeios Dei 
rseendentes rt descendentes nd Filium hominis (Jonn, 
I, 47, 5t). Quod Jacob pcr rigurain iii somnis viderat, 
lioc de se Doniinus in Evangeliis pr:cdicabat. Yidebi' 
ils, inqiiit, calos aperlos, et Angelos Dei nscendentes et 
iescendentes ad Fitium hominis. Si ad Fiiium Angcli 
dcsoendebant, quia in lerris crat; qnomodo hi ipsi 
Aiigcli ascendebant ad Filium hoininis, nisi quia ct in 
cfcfis eral ? Ac sic in Jacob ip c dorinicl);it, et de coclo 
idl.icob ipse clamahat. 

5. PrmdUalores, Angeti asccndentcs ct desccndcr.tcs. 



— Ilffc omnia , fralrcs sicut Apoitolns clamat, in /1- 
fura contingebanl ittis : scripta sunt aulem ^tropier nos, 
tn quos finis sacutorum devenit (I Cor, x, 1 1). Qnomo- 
do lamen , fraires, Angcli Dei ad Filium lioininis iii 
CflBlnm asccndant, ct ad ipvuin Filinm in tcrram de- 
scendant. diligcnlcr ailendite. Qnando cnim pncdica- 
lorcs Dei de Scrip uris sanciis alla el profnnda, qii.Ti 
nonnisi a pfrfociis inlelligunlur, annnniiant, ascen- 
dunl ad Filmni hominis : qnando vcro iil> pra:dicant 
qn;L' ad c<»rrigendos inores pcriincni, it qn;c oninis 
popnlus intelligore possit, dcscendnnt ad Filium ho* 
iniiiis. Sic ei Aposiolns dicil : Sapientiam toquimur 
inler perfectot , snpieutimn non hiijus sascuti ; sed arca^ 
vnm, ubscoiiditam, qunni prwdtsiinmit Deus ante sascuta 
in gloriam noslruin (Id. ii. Oell). Is*a qiiando dicebal 
Apostoliis, siiie dnbio asccndehal ad Filinni honiinis. 
Qnando autein dicehat , Fugiie fornicalionein (id. vi, 
18) ; quando dicchat, Sotite inebiiari vino, in quo est 
tuxuria ( Eplics, v. 18 ); qnando dennntiahat, liadix 
oimiuin matorum est cupidilas ( I 7'im. vi, 10 ) : in Iiis 
verbis taiiqiiam Aiigelu> Dei dc.^cendcbat ad Filiuin 
hoininis. Qnando anteiii dicebal, Quo! sursum sunt w- 
piie, non qua: super terram (Cotoss. tu, 2), asccndcliat : 
ciim vero dicebal, Sobrii esiote, el nolile pcecare (I Cor. 
XV, 54), cl reliqiia <|nai ad conigriidos inons |H.Mli- 
ncnt pr;idicabal , lac doetriiuc iniiiisiians lanquam 
nulrix parvulis , dcsccndtbat ; quia illa Io.;iicl>:iUir 
quaj ciiani iinperili cipcrc possent. IIoc oidine et 
asccndilnr ci dcsccnditiir ad Filinni hominis, cum ct 
perfeciis cibus solidns irihnilur (ilebr, v, 14) , et do- 
ctriu:c lac eliain non iiegalnr. Scd cl hcalu?^ JcKiiines 
ascendebal, qnando diccb:»t : In principio erat Verbuin, 
el Verbuin eratapnd Deum, et Deuserat W6iim. Salis 
in alluni ascciidcb;it , quando ista diccbat. Sed qiit:i 
Angeli Dci iioii solum ascendnnl , scd ctiam desccn- 
dnnl; iiiclinans sc ad paivnlos , dixit : Verbum caro 
factum est, et liabitavit in nobis(Joan. i, 1, li). 

6. Itecapitututio supra diciorum, Ui hxc qn.e suje- 
rins snggc^simus, sanciis cordihns \csiris possint le- 
nacius inh;creie, hivviicr qn;c dicta snnl rcpcttinus. 
Dcalus Isaac, sicnl dixiinu^, mittens hliuiii buinn, ly- 
pnm Doi Palris hahuil. J:icob qui inissns esl, Clin- 
stum Doniinuin dcslgnavit. Lapis i|ncm ad caput 
bahnit , ct oleo uii\il , cl ipsc significavii loininnin 
Salv.itorem. Scala nMinc :!d coilos altingens , crncis 
fignram habnit. liominus innixns scahc , Christiis 
crucifixus osicndilnr. Angeli asccndenlrs cl dcsceii- 
dcntes pcr cam, Aposloli et aposlolici viri, el omnes 
doctoies Ecclcsiarum inlelliguninr; asccndcnles , 
quando pcrfectis perfccta pr;i dicanl ; dcscendcnlcs, 
quando parvnlis cl impcrilis simplicia qn;c imclligero 
posslnl, msinnanl. Nos vcro, fraircs, (|ni oinnia qnai 
III veleri Tcsianienio lignraUi sunt, iii novo Tcst;i- 
mciito vidcinns essc coin|i|cla ; qnantas possninns 
Dfio gratias rcfcramus, qni nobis iinlUs pnvccdcntibn» 
meritis tanUi pra*stare dignalns est; lolis virihiiscnm 
ipsius adjulorio lalmranlcs, nt hajc tani.i et tnlia l»c- 
iielicia iion nobis jndicinm piriant , scd pn^fictnm. 
Quinimo ita spiriinaliter .studeamus vivcre, ct bonis 
opcribus sempcr insi.stcre, ut cnm nos caslos, so- 
nrios, misericordes et piosjndicii dies inveneril, non 
cum impiis et peccatonhus pnniamnr; sed cnin jnstis 
et Denm limentibus pcrvcnire ad ajteriiani Beatitudi* 
nem mercamur, prxsJanle Doniino nuslro, etc. 

SI:RM0 XII (a). 
DebeatoJacobf ii (b), 

1. Jacob Satvatoris lypus, Mulrimonia Palriarcha^ 
rum ad puteos. FreriucnhT Charilaii veslr;c snggosi- 
mns, fratresdilcctissiini, lieainm Jacob lypnm lia- 
bnisse cinguram DominiSalvatoiis. Deniqneqnoinodo 
Cbrisliis veninnis crat in mniidnm , ni jnngerctur 
Ecclesiu', ila in bcalo Jacob boc piuMignraiuin est» 

(a) Alias, de Tempore 80. 

(b) lii Api-endice nunc irii:um collocatiir. I.ovsnienSH 
bus dul4us, verliuaelMudi.igObupiosilllius. iNoliU\cK<^«^ 
cxsarii sexius. 



t 



ITG^J 



Ai r;::v i\. 



{ ':e \ 



({iinndo in repioncm lonplnqnnm prro^jrinaliis csl , nl 
ronjtignim sonirelur. Al»iiicrjiO, sicni nndislis, bcn- 
liis Jacnl) iii Mosopolaminin atl nccipicndam uxtircm, 
ol ciim vciisscl ad. qiicmdnm piilcum, vidil Kaclicl 
venicnUMn ciim ovilnis palris siii; el cum afjndvisscl 
consoliriiiam snam csse, adajpialogrrgc osciilaliis esl 
cam (6>M. xxviii, 6;xxix, 2-1!). Si ililigenicr an- 
ilislis, fi-nlres, poieslis:ign«»sccrc m»n fnisso sinc causa, 
qiiodsancii Pairiarcl):eiii:ilriiiM»iiiaad piitcos ant foiiles 
iiivctiiuiil. Si hoc semcl l.iiitimsinodn «'vcni^st-l, pttc- 
ral aliiiuis diccrc iion pro aliqnasignincnliotic faclum 
esse, sed casu poliiis riciidisse : cuin vero ct beata 
Rel»ecca, qu;c jimgonda erat Isaac, ad pntcum iiive- 
nllur (/rf. XXIV, 45) , et Kachcl qinm acrppliiriis 
cr.it Jacol), ad pnleiim n^'no>ciliir (Id. xxix, 9), iithi- 
lominiis ci Scphora quat Moysi jiiucla esl, ad putcum 
repcritur (Exod. ii, 16) ; sine duhio alKpia iii liis sa- 
cramciiia dehemus agnosccrc. Ei quia loii Iros isli 
palrianh:K lypum Domini Salvaioris pr.Tsfcrebaiil , 
ideo a:l fontes vel ad piiteos invoniniit niairimonia ; 
qiiia Cliristiis ad ni|uaui Baptisini invenlurus cral Kc- 
clesiau). hciiiqnc venieus J.icob ad puleum, priiis 
grogcin Raclicl adaqiiavit, ct poslca Osculaius cst 
eani. Ycruin csl, Iraires cliarissiiui ; nisi prius pcr 
aqiiam Baptismi chrislianus populus a inalis omiiihus 
ahluatiir, parem Chrisli hahcre non mcrelur. Nuin- 
quid l>catus Jacoh viilciis cousohriuam siiam , non 
oam pouiii osculari priustpiain aqiiam ;>regibus darei? 
Poliiil sinc diihio, sed inysicriiiiii gcrcb:ilur. Oporle- 
b:)t cnim nt per graiiani Baptisiui ah oinni inii|iiil.ile 
vcl disrordia liherarcinr tcclcsia , et sic paccin cum 
Dco hahere meicrctur. 

S. Lia el Rachel, Stjtiagoga et Kcclef^h, Qiiod au- 
lein in illa percgriualioiie duas iixorcs accepit Jacob, 
dtios populos ri^urabai, Juthropum et Geiitium. Naui 
in advcntii Chrisli iion parvus numoriis riiaui dc 
Jud;ronini popido in cum legiturcrcdidisse. Siccniin 
in Aposioloruu) .Vctihus coniinclur. quin credidcruDt 
aiia dic iri:» millia, iieui alii dte quiiiqiie millia, itein 
l»ostea iniilia iiiiliia (AcL !i, 41, 4i). Qiiiid aiilem 
duo populi iii Christuin ciedideiiui, cli:ii)i ipse Do- 
niiiius in ICva- gclio coii(innal, iihi ail : Ilabeo elalias 
4)ves, qua' iion sunl ex Iwc ovili, et illas ojfortel nic ad- 
duccrc, ui fiat wius grex^ ct uiins paslor {Joan, x^ II). 
Dii;c crgo ilc luuliercs, id c>t Lia et Kachel, qux 
brato J:)Co!) fucranl juni te, isios duos poptilos ngii- 
raveru:ii ; Li» Jud.i-ornm , R:ichi l (\'iit:uiii. Islis 
fliiohus populis velul duohns parieiihus, laiKiuam 
•apis ;tngiil:)ris jiinclus cst Christus. In ipso eniiii sc 
osculaii suiil,et in ipso :i'lcriiain*p:icei)i iiivenirc 
Mieriieriiul, sicnt .\|»oslolus dicit : Ipse cst pax nostra, 
^ui fcrit utraque unnm (ICplics ii, 44). Qiioiuodo fccit 
ulr;iquc iiniini? l]lii|uc diios gregcs juiigoiido, ot diios 
paiietos sihi invicem copulaiido. 

5. Jacob iiives rediens^ figura Christi. Dciiiquo vi- 
detc quid postca conscciitiis osi. Dioit eiiiiu Scri- 
pliira, qiiod post i .tc dives f.ictiis fucrit hoalus Jacoh 
(Cen. x\x, 45). Sicut cuiin saiictiis J::cob crevil, ac 
ditaiiis csl, ct ciim inliniln siih.st:inlia :ul pairi:iui 
rcversus osl , ita cl vcrus Jacoh Doiuinus iioster 
Jesns ChrislUH veiiicns ni hu:.c niMudiim, ot isi;tft 
diias sihi plelK^s, id esl, Geutium ct Jud;eoriim, c ii- 
bocians, imiimierabiles ex cis liiios spiriliialiter giv 
iiuii el crc:ivii, ac dilatus est iiimis. D iiiqite aiidi 
ip^um dicoiiicm, Daia cst m.lii oinnis potcstas in civlo 
et in tcrra (Mullh. xxviii, 18). Nain c\*>poii;i|{i dia- 
bolo, rcvcrsus ad ralrcui nia;;nas SiCiim divilias rc- 
puri;ivit, sociiudum ipiod ISaliiiisia de eo niuiio aiiie 
|ira'dixorat, Ascendens in altum^ captivam duxil ca^.li- 
utateni (Pial. Lxvn, 19). 

4- Laban typus diaboli, Reverlenlcauicm Jacoh ad p.i- 
Iriam suam, perseculiis est eiim Laban oiiin sociis suis, 
elscrul:itusomiiemsubslaniiainejus,niliilderehiissui8 
iiivchil: el quia dc siio nihil iuvcnii, lenere eum omniiio 
non potiiil (6>n xxxi,^3-5.^). L:iban liic lypiiindi:)lioli 
liabiiisse non incougruc d>cilur ; qui et idolis scrvie* 
tiil, ei l>eato Jacob, ijui typum Domiui pr.4'fcrohal. 



advcrsarius crM. Pcrsccntus cst crp:o Ja«oS; nihil 
npud cum dc rchus suis invcnit. Aiidi hoc el vcriim 
Jaoob in Evaujjclio dlcciilcm : Ecce vcini princcpi 
hnjus wvndi, cl in nic niliil invcnit [Joan. xiv, 50). Coii- 
codat nohis diviua mivTiCordia, ul ciiain iii nohis 
nihil dc suis opcrihiis iioslcr advorsarius rccognoscal. 
Si cuiiii dc stso liihil iuvciicrii, lcncre nos vol rcvo- 
care ah ;olorna viia iion polcrit. Et idt^o, fralrcs cha- 
rissinii, diligcnlcr aspiciamiis arcolhis cousciciili.'B 
i.o-lno, pcrscriilcuiiir lalilmla cordis nosiri; ct si 
liiiiil ihi quod ad diaholiim pcrlincl invcnimus, gau- 
dc:imu:, el Doogralias ref<'iainus; cl quanlum pos- 
suuiiis, cnin ipsiiis :idjutorio studonmus, ut jaiiii.c 
c:»rdis iioslri .scmpor apcrianlur Cliri>lo, ot uS(|iic iid 
liuem clau(l:»nlurdiahol(». Si xero aliquid dc oporihus 
vel caHidilaie diaholi in animis nostris latilarc co- 
gnoscimus, vclul vcncnum uioriiforum cv(»moro ve* 
cxspuere festiucmiis : iit ciiin nohis iiisidiari volucrit, 
ei nihil quod ad se pcninci poluorit iiivonirc, con- 
fusus ahscedai, el nos cum Prophcla gralias agouies, 
chimeniiis ad Domiunm : Libcrnsti iws cx affligentibus 
>nos, et eos gni nos odcrunt, confudisii (Psal. xi.iii, 8). 
Lia crgo, sicnt supra dixiums, signirual illam plchcm 
quaidc Jiid.cis juiicla islCiiiisto; Uachol voro Kcclc- 
si;c, id cst omnium gciiiimn typiim gcssii. Kt idco 
Lia iion cst furala idola palrissui, sed R.achcl (Cen. 
xsxi, 19); qiiia posl advcnliim Clirisli iiou nsqiio- 
qii:'qiic Synagoga idolis servissc rognosciiur, sicni de 
Ecclesin Gonliuip maiiifeslissime comprohalnr; cl 
propicroa non apud Liam. id osl, Syuagogam : sod 
apud liachol, qu:c lypum Gciitiuiu prx-ferch::l , idol.i 
Liban lcgimus l:iiui>sc. 

n. Luctatio Jacob^ Juda^os Clirhtum pers^qncntu 
designal. Quod niilcm vciiit Jac(»h ad Jordancm, el 
irausmissis oiniiihus rchus ipsc solus rcman>ii, cl lii- 
ctjibatiir cum viro iisqiie diim vcuirct :iurora ; Jacob 
in llla colliiclatione JiidaioTum populum tiguravii; 
Aiigclus qui cum illo Iiiciahalur, lypum Salvatoris 
•!)<M)iini |.ra.'rcroh:'C. Luo.laiur J:)ooh oum Aug«'Io; 
quia populus Jud:ooruui liicla:urus crat ciim Cliristo. 
Vincchal Jacob Aiigcliim : quia Jud.Torum | opuliis 
Cluistiim iisquc ad niortom porsccuturus crat. El 
quia non toti:s popiilus Jud:ooriiin inlidclis cxistit 
(.liiisto, sicul jain supra diximiis, scd iion parva 
niiiltitudo iu noiiiiuc cjus logilur crcdidisso; idco 
Aiigcliis tciigit feimtr Jaeob, ci chmdicare cfppit. Tes 
eiiim illc in quo claulicihat, Jud;cos qiii iii Clirisiuui 
non crcdidcriint n^urab:it ; i!le vcro qui sanus re- 
niansit, illorum typiuu gcssit qui Christum Dominum 
reccpenint. Deniquc diiigcnlcr aliciidile, quia J:icob 
i:i ilJn colliiclaiione ct viiKchai, ct hcnodictioiicin 
petcbat. Cum cnim dixissct Aui^clus, Dimittr me ; 
n^spoiidit J:icoh, Son dimiitam 1e, nisi bcnedixeris 
mihi. Iii co qiiod vincchat Jacoh, Jud:oos pcrseiu- 
turos Christiim sigiiiiioahat ; in oo quod beoodioti'»- 
iiem potchal, illum populiim ligurah^vt qui iu Chri- 
stuin Dominiim crcdiliirus erai. Dcniqiic quid oi 
dixit Angeliis? Si contra Dominnm fnrtis fiiisti^ qnnnto 
n%agis contra homincs prwvattbis ( Id. xxxii, 'iS-SSjt 
lloc liinc iuiplctum cst, qiiando populUs Jiid.eoruni 
Chrisiuin Domiuuu) cruciiixil. Dimiite we^ iiiquit 
Angflns, jnm ascendit aurora. iloc jam rosmTcoti»»- 
iiciu Domini figunivit ; quia Doniiuiis, sicul opiimt; 
nostis, aule lucom lcgilur resurrcxisse a niortnis. 

6. J^ob bnculuin portans. imngo Christi crucem 
gercntis. Qiiod aiitcin J:icob typuiii Domini rigiiravii, 
eti:»in hinc c(»gu(!sciiiius, quod itr.iiis Deiim ul emn 
de in.)nu Esau finlris sui criporcl, Doniinc^ iivpiit, 
iiurior sum cunctis miscrationibui tnis ; in baculo mco 
Iransm Jordnncm^ ei ecce cum dunbus tnrmis rcgre- 
dior (Ibid., 10). Veruin est, fralres charissiiui, lia- 
culo cnicjs Chrisliis apprehcudit nitiuduiM. c\ cuin 
diiabus tiirmis, id cst, ciiin duohiis populis ad Palreni 
rcdiil cain Iriumpho. II.tc crgo, fratrcs charissimi, 
frc ;ucntius cogiiau^ ct velut munda animalia spiri« 
iualiicr rumininlcs ntilein et ntTessarium cihuin, 
veslrisanimis prcvidctc : ilbiin iitiuue cihuin d«M|iic 



*• 



1T65 



SERMO XIIT. 



i:r.h 



Dominiis ril, Opfrtmmi non cibum qui pcrit, %cd qni 
pn-manet in vitnm wternam [Jonn. vi, 27) : ad quam 
vos Domimis pcr SMam pictntcm pcrducal, cui csl 
honor el impcrium cmn Patrc, clc. 

SERMO XIII (a). 
DebeaioJoscpltfi (6). 

\. Jacob Dei PatriSy Josepli Cliristi typnm ges- 
nit. Fraires Joseph Jndteos el peccalores designant. 
Qiiotics Viibis, fralr»^s charissiuii, leclioncs dc Tesla- 
lucnto Volcri rciilnnlnr, sicnt frcquouicr ailuiounl, 
iiuii lioc solum (lcl)Olis attcndcro quod soonl iii 
▼crbo, sod quod iuielligiJnrct snpil iii spiritu. S c fl 
Apostoliis adiuoiiol nos diccns, Lutera occidit, spiri- 
fns mttem viviftcat (II Cor. nr, <>). II ic cnliu ouiuia 
<pi:« in Volori Tosiamonto lo^iiutiir, siciil dicil Apo- 
stolus, in figfira contingibant i7//5, srripla fiunt avtem 
yropter nos (I Cor. x/il). (aiui ouiin populiis t.lui- 
ftianus fidoliler ad ecciesinm venii, (piid ci |u-odosi 
qnod andit qunliier sniicli Pairinrfh:i^ nut iixoros 
wceperinl, ant lilios procroaxeriiil, iiisi quarc li:rc 
ftcia suiit, nut qnid res ips:i; figuraveriiil, sp riliiali 
«♦•nsn perspeverit? Eoee audiviinus (juod lnjatus J.i- 
€Nd» gcnuoril lilium, et vocavcril nomon cjus JoSfph, 
f l euiu plus qunm reli(|uos fliios suos diloxeril (6>/i. 
XXX, 2i el, xxxvii, 3). Hoc loco heaius Jaoob fijjn- 
ram lialmil Doi Patris, sauctus quoquo Jo«;opli fypum 
gessit Domiui S;iKaloris. l)ili{:jol)ai orgo Jaoob liliiim 
suum; qnin el neiis Palor diligii UMiL'Cf:ilum smnu, 
sicut ipsi^ dixil : Hic est Filius mens dilectus (Muttlt. 
III, 17). Jacob misit (ilinm siium, iit do fnUribus 
6ol|i(iiiidinem gorcrcl ; et D(Mis Paier misii Unige- 
inliiin snum, nl gcuns humaiinm peccatis Innguidum 
▼isilaref. Josepli dum fratros suus qn:rrcret, errnbat 
in creino ; et Christus gonns liumnniim requirebal, 
quod errabal in mundo, quo in mundo qnnsi cl ipse 
crrabai, qnia erranles rcquireb:it. Josopli eiiim fra- 
ires snos qn:erebai in Sichiiuis. bicbima inlcrpre- 
latiir Humcrus. Semper eoiin |ieccatores dor>iim 
inagis qiiam facicm ponunt in faciem justi. llumiTi 
eniin retro sunt. Sicut enim fratrcs Jose|di invidia 
pcrcussi, fralernrc dileclioiii dorsnm mngis qunm fa- 
cies ofTorebant; ita et infclices Jmhei, venionle nd 
eos Kaiutis auctore, invidere poiius qunm diligore- 
inaliierunt. De lulibiis diciiur in Psalmo : Obscurcntnr 
ochH eorum, ne videanl; et dorsum iHorum scmper 
inatrva (Psal. lwiii, 24). 

%. De pretio vendiiionis Joseph non conveninnt trans^ 
kuiones. Invciiil ergo Josopb fralressiios in Doihnim. 
Sk>lbniin iiiterpreUitur Dcfoctio. Verc iii grniidi de- 
feciione erant , qui de fratricidio cogitnb:inl. Vidon- 
lei er^o Joseph lratrt>s sui , do mortc iliius irnclave- 
rnnl : sicut videnles Jud:ci verum Joscph Domimira 
(Itirtslum, nl eiim criicifigercnt nuo oumes consilio 
slaiiicrnnt. Joseph exspoliavernnt frntres sui liinica 
polymiia et talari ; ct JudaM Cbrisfnm pcr morlom 
crucis expoliavernnt funica corporali. Josoph exutiis 
innica mittif or in cistertiam, id est iii Inrnm ; et Chri- 
ftlus exspoliatnscnriie humaiiadesreiidil in iiiferuiim. 
loscph posteaquam de cislerna levalur, Ismaelilis, 
id csl, Gentibiis venditur; ei Cbristiis t>osleaqu:iin de 
iiifenio regredilnr, ab omnibus geuiibus lidei com- 
incrcio comparatur. Joseph p<!r coiisilium Jiid:e fri- 
ginla argenteis distrahitur; ct Cbrisius per consilium 
Joilx Iscariotis eodem numorovenundatur. Qiiod ait- 
lein i» divorsis transiationibus non a;qiiali protio Jo- 
fieph scribiinr venundatiis ; sed alii dixerunt vigintl 
;irgentei8 , alii triginla ; hoc spiriliialiter sigiiiflcavit , 
qiiod Chrisias noii acqualiter ab oninibus crcdendus 



!a) Alias, de Tempore 81. 
b)la 



A|«pendice ouuc |)riroum oollocalnr. A Lovaniensi- 
Iws io Angiuitiaiaoonini sermonum nuineru, sed absqiie au- 
gostiui uomine laDqiuun dubius , reiiclus est : a \ erliao 
ei Tlndtngo s|.uriis accensitus. ^obis vero videtur nu- 
werindiis ioter scrroones ca^rii, qui hic Ambrosii ex 
lUiro de Joseph, capp. 3et 5, i| S(.« eosdcm plerumrpie sen- 
iuf , el eadem ialtiraum ferba rctuiit. 



vel diligendus csset. Doniqiic cliam nnnc In Eoclesla 
iilii cuin p'ns diliguiit , nlii niiiins. Ipsi ei.im pliis 
vnlol Christus,qui oum majori cbnrilate dilex(!rit. 
Joj-cph descoudil in /Fgyptnm ; et Clirisins fu iiinn- 
dum. Josepb n penurin frumontl snlvni yKpypium; ol 
Cbrisius n fame verbl Doi libernl muiidum. Msi cnim 
Jnscjib fratres sui veiididissciil , dcrccerat iflgvpfiin. 
Frntros, vcriim est ; nisi Chrislum Jiid;oi trucdixis* 
seiit , porioiat inuii(lus. 

5. InvJdia^verieno mors infrnvit in orbem lerrarum.W^ 
donmnstamciu frnlros cbnrissimi, nndciu brntiim Jo- 
sop!i fralrossui lam crudoliier s:rviornnl. Undc , iiisi 
invidin^ voiiono , pcr quod mors intrnvit in orboni 
fcrraruiii ? Deniino audi Scriptiirnm diconiom , Invi- 
di^brjil ci fratrcfi siii, el non polmtut ci loifui quidquant 
pnclficnm. Viriil cnim boaliis Josopb SfMniiiiim . < unsi 
Mni;iom so in njrro cnm Irairilnis snis, ot niauipiilos 
nlligruito-m , 01 fnlriiin innnipnlos adornro mniiijndiim 
sinnu (Cen. .wxvii, i, 7). IIoo iiiillo Jnscpli fnnc im- 
ploiumcsf , (;ii;>ntlo oiiiii in iHj^yplo ndonivrrMui fra- 
tn-s siii. I'il iioii iiioongn:c coaiii snnt j«tcriIos mn' 
iiijMili frnrtnosnm iiianipuluiu ndoiare, pcr (juem do 
f.iiiiis porioiilo liborandi ernnl . 

K. Somnium Joscph in Christo duninxnt implclum, 
Vidil eiinm nliutl soniuium, qiiod sol ol lunn ol iinde- 
riiii slclla? adornieut cnm. Ciri rospoudit pafer suus , 
Sumquid ego ei nvtter lun^ et fralrcs titi adorabimus te. 
tnper trrrdm (/M. ,'J, 40)? Iloe iu illo Jo oph 
iniplori nou ;ioiiiil : in nosiro nirom J«is«pli , id csl , 
Douiiiio Josn Ciirislo , souiiiii illins sacnnnonln roiu- 
plotn siint. Sol onim el lunn ( t luidoi im stolla* oiiin 
adoravcriint , (|uan(lo posl rcsurreclimiom sancln Ma- 
ria, qun-i liiiia, ol bontiis Jos< p!i volnt soi (ti) , oiiiii 
undecim slcHis, id esl, bcatis A|u>^tolis , inoiiiv:ili ol 
prosirati sunf niilc cum: (aiiu|ilofa esi propholia qure 
ilixcral : Laudute cum, sol el luna; Inudnte cumf omnes 
stetlaJ et iumm ( Pit«/. cxi.viii , 5). Naui iu tniiiiiui iii 
illo Jost^pb luiplola iioim si sonnjii l.njns iii!cr['rol:tIio, 
nt mnter ip ius anle mnltos aiiiics lo^ilnr fnisso do- 
fiincia, (piam priffahi s» niiiia ille vidissol Kl lovi r.i 
qnomodo frairibus ipsius fuilcsl oonvoniro, qnod » uiu 
quasi slell.u adoraro po^sciil , riiios iiiv di;o iio\ ob- 
souros ot tonflirosos cHocor »t? J;»ni enim olnrii:Honi 
stolbtnim pcrdideraiil, quiin .se Iiiiikmi cbaritalis ex- 
slinxoraiit. Morito ergo I.oc in Doiniiio Snlvait»re no- 
stro verius crcdimus liiisse coniplotum , (;ucm , sicut 
jnin nuton dixi , ct I)e:itum Josopb ot bcntam Marinm 
cum ui.dooim Apostolis frequeniius h^gimiis adorasse 
(Mtitlh. xxviii, 17J. Nam quod Aposioli lumon sicl- 
larum habuerint , ipsc Dominus iu Kvaiigolio dicit, 
Xos estis lux mundi (Id. v, ii). Kl ilcruni de i| sis nc 
stiis siniilibns , Tuucjusii, iuquit, fulgebunl sicul sol 
in regno Patris corum (Id. mii, 4"»). 

5./« Jospph toln Aigyptus ^ in Chiislo universns 
mundus augmentum hnbn. Quis est qni reddil mnla pro 
bonis. Josopb intrrpreiniur Angmoiiintto sivc ainptia- 
tio. Sod in illo Josopli ampli:itiauein iit.n habuit, nisi 
soln iEgyplus ; in noslro voro Josopb nui*montum iia- 
Iiere uiiivorsus nieruil niniidus. llie Joscjrh orogavit 
Iriticum ; nosler erogare dignntus e^t vorbuui. lii om- 
men lerrain exivil sonus Apodiolnrnm , ot in litios or- 
bis tcrnn verbn eorum {Psnl. xviii , 5). N is ergo, fia- 
tres diloctissinii, qni tiidlis pra^cedoniibus ineritis 
tanta boiia por misoricordiam veri Joscph Donuni 

(a) « Yclut sol, » id cst velui alier raronlum, la Josef K§ 
soinnio lor scLmu si^'nilic:iliis (^Miod Aml)r(.s>iu.s, llb. do Jo 
seib, cai). 2, bis verbis cx|liCiAit: «(.uiis ost ilte quem 
« i.arcutes et iralros aJ..ra\erunl super terrnin, uisi (Jiri* 
« sium Jesuin, quando euiii Maria ot Joso|.h cuin discij ulis 
« adoravuruut , Deiini veruni essc iu iUo corpore co..utei^ 
« les ; de ipio sole dictuiu esi, / audat: cum iol^ et lima^it ete» 
Barouius, ad anuuni CiaUti i% Uujus scnnouls audoritale 
male Iretus, Au^u.stinuiu lacit socialorem iilius ofiaionis , 
cui adha>ret Arualdus Abbas Bou<o\allis iu libro dc Operi- 
btis cirdinaliUus ChrisU, tra.-lalu de lassione , scilicet Jo- 
Si*( li|ost i asvloneui vol rcsuiTcclioueiDDominiadUuc fiii^ 
su. orbliti^ai. 



mi 



APPENDIX. 



im 



noitri Jesn Clirl^tl consecuti sumus , ad quos noii 
iiiiibr.1 velcris Te^tainenti, sed ipsa veritas venil; 
t|u;iiitum possumus , cnm Dei gralia labnrenius , iit 
i| .oJ nobis coiitnlil jiidicatiis, intcgrum inveniat ju- 
dicaiuriis. Qtii libi tauia coiilnlit, scit quantum re< 
poscat. Idem ipscciiin vcnerit, reddituriisest qiiod pro- 
niisii : sed rcquisiinrus est quod redemit; et quod 
dcdit in prinio advcnlu , exacluriis esl in serundo. 
Nemo crgo Ciirislo Doinino noslro reddal mala pro 
bonis. Qtiis esl qni il:i impie agit? Qui accipil dulce- 
d.ii.^m, «*i reddil amaritiidincm; qui accipil vilam, et 
rc^tiluil morlem : inorlem eniin resliiuit, qui se 
ipsiim male vi\endo inier(icil. Qiiis esi qni reddit 
lUida pro bonis? llle qni cum dcberct dare propria, 
rapit aliena; qui pro charilate reddil odiuni, unidiain 
pro bciiignitate , pro biimilit:ile snperbiam, pro ci* 
stitalc liixnriam. Quis est qiii Cbrislo reddil mala pro 
bonis ? llle qiii ciim debcret lcctioni insislcre, et ad 
Kccicsiam currcrc , eligit polius ad labulas luderc, 
spcciacula fnriosa, vcl criienla, vcl tiirpia freaueularc; 
vi quein oportei peccala sna oraiido , Icgenoo , elce- 
inosynas faciendo consumere , stiidct potius augerc , 
et aniplius cuinnlare. Quis est qni rcddit mala pro 
bonis? Qui pro luce lenebras , pro benignitaic mali- 
liam, pro sobrietate ebrieiaiein , pro elcemosynis ra- 
nacilatem, pro justitia iniquitalem rcstituit. Qjai ergo 
ii.rc mala adjnvanle Domino lum admisil , qiiantum 
poiest, muncra in se divina cusiodiat : qni vero liis 
malis sc senlit obnoxium , et inielligit obvoluiiim , 
cito ad piiinitcnli;e medic.imenta r(>cinTat, ct aiilc- 
uiiam aiiinia lenebr^tsu de corpore morlis sunc disce- 
€i:it , elcemosynis , jcjnniis et oraiionibus rcmedium 
sibi in die necessilaiis acqnirat. Sic crgo agamns, 
fratrcs, ut anlc Iribunal Cbrisli , et qni boni si:nl 
coronain, el qui iit^gligcnlcs sunt vcniam conseqiian- 
tiir; ul illos ornel vila intcgra, islos valcat excusare 
correcta : pro^slanle Doininr» nostro Jesii Clirisio , cui 
cst bonor et impeiium in sa^ciila sxculorum. Ameii, 

SKRMO XIV (fl). 
De beaio Josepli, u (6). 

\ . Invidia ncc fralribus ipsis parcit. De beato Josepb 
scriptum est , fratres cbarissiini , qiiod ei invidebaiit 
fratrcs sni , ct idco nou potcrant ci loqui (Kicilicc 
{Gen. xxxvii. A). Vcruin est, dilccilssimi , quia tam 
l*eriiiciosus cstinvidiac morbns, ut ncc gcrmanis, nou 
dicam cxiraucis , parccrc possil. Dcniqnc stalim in 
ioitio munili Abcl jiistnni Cain fralcr injustns ocriiiii 
(/d. IV, 8). Joscpb VT'^0 sancliis el ridclis Doinini fa- 
inulus , iribnlationibns nvigis junIiis ostciidilnr, qui 
priinum pcr invidiain a fratribus Ismaclitis iii scrvuni 
uddicliis, abcistinc veiiditiis a qnibus se viderai ad- 
oraluin; dcindc iEy^yplio doinino iraditns, scinpcr la- 
ineu iiigeiiui aoimi teiinlt digiiitatcm ; dociiitqiic 
cxemplo suo ct scrvos Iil)cros iii nou peccindo , ct 
iion coiiditionciii cuiqnam obesse, scd inenicm. 

2. Culpa in eo qui uiale videl^ non in eo qni male videri 
non vult. (iiim essel decorns el spcciosus facic, pulcbri • 
tudinuin vullus siii noii ad aliciiam dcrivavit injn- 
riam, sed ad suaui graiiani conscrvavil : lioc se pul- 
cliriorcin jndicans , si nou dispendio castitaiis, scd 
iuilu pndoris spcciosior proluirelur; et ilium esse ve- 
ruin dc!Corcin , qiii noii uliciios oculos caperet, n<*c 
mcnlcs fragilcs vulncrarot. Criinen eniiu doiiiinsc su.e 
fiiit, qiKc iiialc vidil ; non beali Josepb, qni male vi- 
deri iioii voluil. Ncc iii co qui visus cst, cnlpa cst ; 
quia iion erat iii polc>taie scrvili , ul n<<ii vidercliir 
a doinina : marilus dcbuit cavcrc uxoris oculos. Di- 

fa) A^Iias, de Temiiore 85. 

[b) in Ap[>eudice nuac liHinum collocatur. Totus cen« 
toais iiisiar com|;aaus cst cx variorum dictis, scilicet Pe- 
lagii , Ambrosii , Cypriaui , et ex tragmento sermonis 513, 
de susauna ct Joseph. Caelcrum auctior ] aulo et sio- 
cerior duuc editur ad librum rheudericensem ante aonos 
septiageotos descriptum. De num. 1 vid. Peiagii epist. 
ad Dcinetriadem , cap. 5; de num. 2, Ambrosii uLrum du 
Jose|1i, cap. 5; de num. 3 et 4, Augustini senn.3i3, n. 6-8; 
0$i uum. 5, epLst. Pelagli, cap. 5; de num. 6, usque ad mo- 
oiuin, e(.ist. Ljoidcni, u- 18. 






scant tunc et viri cavcrc oculos fcniinarum , cuin 
atnaniur et qui nolunl amari. Dcnique adamatus csl 
Joscpb , qiii amaiilcm contempscrat : ei beue excu- 
savit cuni Scriplnra , diceiis, Immisit oculos uxor do- 
niiui ejus in Joseph : hoc est , non isle se osieulavit , 
ncc ille ccpil incaiitim : sed illa reiia sua iinmisit , 
i'ii:i(ia<;incsua capi;i cst; calciiassiia<;sparsit,etinsiii9 
vi.iciilis colligata cst. Dixit auiem illi , Dormi mecum 
{Ccn. XXXIX , 7 ). Prima adulierii oculorum tcla siint , 
seciinda verbornm. Scd qui non capilnr ocuiis, po- 
lcsi verbis resistcre. Excusatur, qnod ingressus esl : 
pncdicalnr, qnod elapsus est. Ncc pluris fecit vesii- 
menla corporis , quani animi^ casiimoniam : reliquil 
laii(|nam noii sua , qii.x adnltera manibus delincliat ; 
et aliena jndicavii , qu.nc taciu impudic:e poiucrant 
coinprcbcndi. Magnus plane vir, qni vendiiusservile 
tunc nesclvii ing(Miiitm,adainatus non rcdamavit , ro- 
gatnsnonacqnievit, apprebcnsus anfngit. 

5. Amor impndicus non est amor. Concupiscitur 
adolesccns a doinina, nec ad concupiscentiam provo- 
catiir ; rogaliir, et rcrugit : nua bac in re blanditur ac 
supplicat, qn;e in ra:tcris iinperatiat. Amabat illuin. 
an poiius sc? Ego pulo qnia ncc illnm, nec se. Si 
illuiu amabai, qtiare volcbat perdere? Si se amabai, 
quare volebat pcrire? Ecce probavi, quia nou ama- 
bat : veneno libidinis ardebal, non flamma cba- 
ritatis luccbal. Sed illc noverat vidcrc qiiod illa n(»n 
noverat. Pnlcbrior erat inliis Jose;''h qiiam foris; 
piilcbiior in Incc cordis qiiam iii facie corporis : ubi 
illius fcmm;r oculiis iion pcnetrakit, ibi ipse siia pul- 
chritndine frucbaiur. Intucns crgo interiorem pul- 
cbritndincm caslii:ilis in spccnlo conscienti.i! su.x, 
qiiando illam macnlari, qiiando violari illins fcmiiins 
leiit;uione periniiierei? Quod ergo vidcbat ille, si el 
tu vis, polcs vidcre pulcbriiudincm pudicitice inicrio- 
rem ct spiriiualcni , si babcs ad illam qualcscuinqiHi 
oculos. Exeinpli groti i tibi aliquid propono. Ipsam 
amas in conjnge tna? N(di crgo odisse in aliciia, qiio<i 
amas in tua. Qiiid cniiu amas inconjugc tua? IJiiquo 
casiitaicin. Ibuic odisti in aliciia, cuin qua concuiii- 
bendo ejus vis |>erdcre castitatem. Qikk! amas.in lua, 
lioc vis inlcrliccic iii aliena? Quoinodo babebis ora- 
tioneni pnriiatis bnmicida castiiatis? Serva ergo in 
conjngc alicna quod scrvarc ciipis iii tua : quia ct in 
uxore lua casruatcm polins diligis quain carncm. 

4. Castit is adamanda , non caro. Sed fortc cxisti* 
iiias lc aiiiaionm essc carnis uxoris lu:c, ct iion ca- 
siilaiis. SorJida quidcm cogiUUio, misera ct volii- 
ptiiosa lihido: sed non tc dimiltosine cxciiiplo.Tu pu- 
tis (juod c:irucm amas iixoris tnx : cgo ciiiin dioo 
qiioil castiuilciii plns amas in conjiige. Scd ut tc aliso- 
lutissiiiie ostendam amalorom e.<>sc caslitatis magis 
quain carnis; baiic pliis amas in filia tua. Qiiis cniin 
buninuni cst , qui iiou fllias suas caslas Cbsc velil? 
Quis liomiiinm est qiii non filiarum suarum congau- 
(lcat c.isiita:i? Niimquid ct ibi carncin amas ? Niim- 
qiiid conciipiscis corpus pulclirum, ubi exhorrcscis iii- 
ceKtuiu? Ecce convici tc amalorem esse c.isiilaiis ina- 
gis (piam carnis. Denique si habucris coiijngcin pul* 
cbram, et forie, ncc castam, nccsobri;im; niimqiuct 
anias carnem pulcbram , et non potius detcstaris? 
(«oiisideniiurquidcm foris pulchritudo corporis ; scd 
iiitus pulcbriiudo requiritur castiiatis : qiia! si iion 
fuiTit , omnis couiinuo amor corporis rcfrigcscit ; 
quia qiianivis pulcbritudo coiisideietnr, pliis taiiini 
aiiioris vicissitudo rcqniritiir iiitus. Si ergo amalorcin 
lo casiiiatis convici, qnid ic oflcndisti , iit e;iin iioii 
aines in te? Qiiod ainas in liiia tua, aina lioc in uxom 
alieiia : qiiia ct nii:i tua uxor erit alieiia. Ama crgo ct 
in tc castilaieni. N;im si amas uxorcm aliciiani, noii 
continno habebis : caslitatem si amaveris, mox liabo 
bis, auxilianie Doniino, eam. Sic ancillam piiichr.im« 
aiit elegantein uxorcin alicnam amare dcbcs, ut eaui 
quasi exira le ci foris rc(iiiiras : si castitatcm aiiia«, 
apnd le est qu(Ml ainas. Blanditiir tibi castiias sancta 
inlus iii ciibiciilo cordis tui, siiavis est rjns amplexus, 
non babcl amarilndiinun coiivcrsalio illiiis. Non tt- 



im 



SERMO XV. 



1770 



cum Ulignt castilas, non le siitivcrtli, iii iiiillo l.bi in 
doin» conscientiar coiiirnilicit. Ania ergo ri in ic et 
in aliis cnsiltatem, ul habeas xleriiam beatitudincin. 
Si ergo ct in tc liaiic valdc piilchrain amaveris, nu£ 
castitas dicitur; iiuilabcris bcatuin Josepb, qiii iioluit 
iiiipudicse mulicri ad concubilum illicitiim consen- 
tire; repulit cnncupisconiiam alienam, aniplexiis est 
pudicitiam suam. rccit tamcn ilia quod comininata 
est , meiilita est viro, credita esl : ndbuc pniiens 
Deuj. Traditur Josepli sanclus in carccrein, cnsiodi- 
tiir taiiqaam rcus, a qno iion oflensus Dcus. Sod ncc 
ibi dcfuit Dcus, qnia illc non obnoxiiis crat. Adfuit* 
Dominus sancto Josei h. El quia sanctum amabat , 
mulierls amore noii vuicitur castus animiis, ncc xtas 
adolescentix permovit, nec diligciitis auctoriias, con- 
tempiain rrcquciitnrc doiiiiiiam. Ore proprio adole- 
•ceiiti tciidit insidias, secreto ac sinc tcstibus manii 
iinpiideiis apprebendit, procacioribus verbis liortatur 
ad crimen ; ncc ibi quidcin vincitur : scd ut verba 
verbis, ita et rcs rebus rcfert ; nam qui frcquenlcr 
rocatus negnvcrat, lunc coinprehcnsus aufugit. 

5. Beuigmtas Joieph. Mirati cstis castilatcm Jo- 
scph, aspii-ite nunc benignitatcni. Ille proodio reddit 
cliariiatcm : et cum viderct fi*alrcs siios, inio ininii- 
cos ex fratribus, cuiniiuc ab cis agnosci vcllel, dile- 
ctionis aflcctum pio dolore tcstalus cst. l>eosculab:itur 
singultis, et irriguis flctibus paventium coUa pcrfuii- 
deiis, odium fratrum cbaritaiis lacrymis abluebat, 
qttos tnin vivo patrc quatn mortuo, ^crniano seniper 
amore dilcxit; nec rccordalur.illum iii qiio ad neccm 
foerat dejectus lacam ; uon cogitavit addiclam prctio 
gemianilatcm ; scd pro malis bona rcstitucns , jnm 
tmie iiecdum dala apostolica prxcepta complevit. 
Ergo beatus Joscph cugitans vcru; cliarilatis dulcedi- 
nem , vcncnum invidix , quo rnitrcs suos noverat 
Aiisse pcrcussos, Deo auxiluiutc , studuit de cordc 
Stto repclb*re. 

C. Iiividia comparatur mugmi ei viperis. Et rcfora, 
fmlresy qtiiJ iiifelici iiivid<» pncstat iiividin, qiiem se- 
creUs consciciiti.c qiiibusdam iiiigiiiis livor ipse dis- 
cerpit, et alicnain felicitatem tonncoiiim illiiis lacit? 
Qoani, tnquaiii, nierccdeni cx odio suo rccipiet, iiisi 
kortibiles aniinx lencbras, ct coiifuso: mcntis horro- 
rem , qui vultu seinpcr aniinoqiic niocrcnle, voto (|Uo 
Tult alli nocere, se cruciut, quein sa^vissimis cxagiin* 
tmn stiiniiii^ ab oiiini consilio ac inenlis sobrielate 
dctiirbal? Et ideo obscrvenius , fratres, vttii bujus 
incorsum, ne forlc participcs opcris dinboli invciiia- 
mur, ci pnri cuin illo sciiicntia condcmnomur. Sic 
eiiim scriptuin cst: Invidia diaboU mort intravit in or- 
bem terrarmn, Jmilantur aulem eum qui sunt ex parte 
ip$ius{Sap, 11,21, !25). Quod malum LTdit pnrutn 
•liquid etiaiu eos in quos intcnditur ; graviiis tnmcii 
et peniiciosiiis eos prius a q*uibus procedit, nffligii. 
Sicut eniin xnigo fcrrum ; itn invidia illani ipsain ani- 
Riam, iii qua est, interimit el consumit. El sicut aiunl 
Ti|ieras dilacerato et disrupto illo ipso inalerno utero, 
in <|uo conceptae suiit , nasci ; ita et invidia illam ip- 
sam ai*iinam, a qua conceptn est , consiimit et per- 
dit (fl). Qtialts ba:c animx tinea est , quj; cogiialio- 
num tabes, pectoris qiianla rubigo, zdurc iii homine 
donuui Dei , et in malum proprium boiia aliena con- , 
venere, aliorumqoc gloriam facere poenam siiain ; cl 
vdttt i]uosdam pcctori suo admovere carniriccs, eogi- 
laiionibus et sensibus suis adhibcro tortores, qui se 
iutctlinis cruciatibus lacerent? Non cibus talibus Ix- 
li», noii potus poiest esse jiicniidus. Susplratur sem* 
pcr ab eadem et ingemiscitur ac dolctor, diebus ac 
Doctibus pecttts obsessuiu siiic intermissione lania- 
lor : quia zelas terminum non habet, pcrmanens ju- 
giler inalum et sine fine peccaium. Et quantum ille 
cui invidet successu ineliore profecerit, tantnm invi' 
dus in majo» incendium llvoris ignibus eiarideseit. 
Hinc elAcitiir palior in facie, iremor in Itbiis, stridor 

(a)D einceps plcraqucex pjpriaDO» in ona. de Zelo et 
livofe. 

Patrol. XXX JX. 



in dcnllUus, vcrl»a nf.ida cl cflrrcnnln convicin. Quis- 
qiiis illc <'st qncm zclo suo pcrscquiliir invidus, sub* 
terfugcre ciiin poierit ct vitnrc: invidus vero rcfu- 
gcre noii valcbit. Ubicuniqiie fiicrit, ndvcrsnnus sinis 
sccum cst, hoslis in peclorc scmpcr incliisus. Dmi- 
quG Dominus in Evangelio, cnm cum discipuli inicr- 
rogarcnl, qnis inter ill<»s inajorcsscl, rcspondit : Q«f»- 
quis fuerit , insiuit, minimus in omnibus vobis, hic erit 
magnus (MaHh. xviii. 4 ). Quo vcrbo omncm causnni 
cl materiain mordncis invidi» ernil et abscidit. 

7. Venena fellis , quicnmque invidus est , evomnt, 
Christinno crgo populo zclnre non licet, non licct in- 
videre : dc bumililatc ad summa crcscit. Aiidi licn* 
tiim Joaiiiicm apf^stolnm in Fpistola sua diceitlein, 
Qiii odit fratrem suum, homicida est ; ct ilerum , Qui 
dicil se in luce esse, et fratrcm odit, in tenebris est ct in te- 
nebris ambulatyt nescU quovadat{\Joan. iii, 15, et ii .10). 
Desccndit enim in gtlicnitam igtmriis, et cicus prse- 
eipiiatnr in pmam, rcccdcns scilicet a Christi liiinine 
moncntis et dicciitis , Ego sum lux mundi ; et , Qui 
crcdit in me^non ambulabit in tenebris; sed habcbit tu- 
men vitw {Joan, viii, 1S ). Quomodo nulcm vrl pacem 
Domini, tcI cbnrilaicm tcnet, qni in zeii vitio iice 

Bncificus potcstesse, iicc sccurus? Nos vcro» fralrcs, 
>co auxiliante, zeb vcl invidi.e vcncna fiigicnies, 
non soliim rum bonis, scd ct nin ciga nialos cliariia- 
tis dulccdincni tcnc;imus : ut nos non rcprobct Cbri- 
stus proptcr invidiu! inalum : sed laiidet polius et in- 
vitet ad pra*mium, dicens iVenitc^ benedicti, percijritB 
regnum(Matth. xxv, 51). Sit in manibus divina le* 
ctio, iii scnsibus dominica cogilatio, oralio jugis om* 
nino non cessct , salutnris operatio perseverct ; ot 
quotics ad lcntnndos nos acccsscrit iniiniciis, sem- 
|>cr 1108 bonis opcrilHis invcniat occiipalos. Conside- 
ret orgo unusquisquc conscicntiam suaui; ct si se vi- 
det de prospcriLttc prnximi sui invidia! vcneno pcr- 
cussum, evellat de pcctoro suo spiiias et tribulos, ut 
iii co scmcn Domiiii qiiasi iu fcrtili ngro multiplicnia 
frugc locnplctct, ul divina et spiritualis scges in copinni 
f(Xund:c mcssis exuberi*t. Venena crgo fellis, quicum* 
qiie iuvidiis esl cvomat, discordiarum virus excludal, 
purget, Dco adjuvante, mcntcm quam scrpcnlinua li* 
vor infcccrat: amaritudo omnis invidix,Cbrisli dnU 
cedine leniatnr. Amet eos quos ante oderat, diligat 
qiiibus injustis obircctationibus uividcbat : bonos iuii^ 
tctur, ci dc meliorum scmpcr profectibus gratuletur, 
Non dcro^ct snccrdotibus, ncc prxpositos suos vene« 
natis dcntibus laccrrt, facial se illis adiinnta dileotiono 
pariicipcin. Dimiiletur ei , qiiando et ipsc dimiserlt ; 
accipienlur sacrificia sun, cuni et ipse pncificus nd 
Dcnm acccsscrit. Cogitet uiiusquis<iuc paradisi dcli- 
cias , regnum coclesU} dcsidcret, ad guod misericor* 
dcs atque unanimes Chrislus admittit. Cogitcmus. 
fratres, quod Olii Dci ii soli p issunl vocari, qiii suiit 
pacifici, secunduni illud quod scriplum est : In hoo 
cognoscent omnes, quia mei disciputi es/ii, si dilectio^ 
nem habuerilis ad iuvicem; ct itcrum, Uoc est prcccep- 
tum meum^ ut diligatis invicem (Joan. xiii, 55, 34 ). 
Ad quam dilcctionem vos pins Dominns bonis operi* 
bus siia protcclionc pcrducat, cujus est lionor ct glo> 
ria ciim Patre et Spirilu sancto in cuncta so^cula $a)* 
culorum. Amen. 

SERMO XV (b). 

De beato Joseph, ni (b). 

I . Ctir Joseph sortem suam patri notam non fecerii 
statim, In bcato Jacob, fratres charissimi , et in sati- 
cto filio ejus Joscph, qui diligcntcr aticndit , ronr 



s 



'a) Alias, de Temrorc 81 

p) In Apreodice nunc prinHiro oollocatur. Dubius 
ivdianserat lovaaiensifim censnra, supnosiiitliis postca 
verliai ei vbxiingi senteniia renuntiains tult. Ca^sario adscr> 
bendumcensemus, tametsi exeuntc num. 6 ncnnibil ba- 
beat excerptum ex Pelagii ad Demetriadem Epistola, qiui 
qnidem Angustini aut llieronvmi esse oiim credita est. De 
num. 5, vid. caesarii homil. «l) cx editis a BaUaio; d«tii\\^« 
6f reltgi( Episi. ad Oen\citvadLeiE^tav.^« 



J-JTl 



APPENDIX. 



ri72 



"-mDiis adinirabilcm Deum fecissc coxnoscil. Priiiiuiii 
-fion credo fuisse siiie cnusa , (iuod Doiniiius , qiii se 
toiies diguauis fueral osliMulere beato Jacob, por tot 
onnos noluit ci ind.carc , quod Joseph filius rjus vi- 
veret * scd permisil euiii longa «nllliclione consunii. Si 
boc quisquam sine ccria ct evidcnti raliune raciuin 
esse credii , vel Imc considerel, quod ncc fiiius cjus 
Josepb in lam pruiimo posilus, pcriuissus sil ad pa- 
trein suum mitlcre , ut ci nuniiaret quod non soliim 
vivcrct , sed eliain in graiidi lionorc posilus csset. 
Ab illo enim loco ubi erat bcalus iacob, us{ue iu 
.>Egyptum vix crant irecenui millia. Uiido frequeii- 
tisiiiiue cx i£gypto in lucum illum ubi Jacob crat, 
pluriini proiHrabanl; et ex illo loco ad iEgyptuin 
inliniue mnlltludines assidac conflucbant. Sed for';0 
aliqnis dicii, quod bealus Joscpb parvulus exierit a 
palrc suo ; ct ideo recordari eum non potuissel. N(m 
ita est , fratres cbarisbinii. Puer cnim sexdccim an- 
noruin nulla ralione p:irentes suos poierat oblivisci. 
Nam in tanium cos oblitus non erat , ut fratrcs suos, 
mbi primum vidit , agnovcrit. 

2. Occuilo Dei judicio non ad patrem iunm misiL 
Scd dicil aliquis , quia pro co quod iEgypiio domino 
scrviebat, licentiam aut potestaiem non babucrit mit- 
tcndi ad palrem suuin. Eliainsi boc qnasi verisiinile 
videaiur; posteaquam de Ciircere eductus est, et do- 
minus factus est in toinm terram iEgypti , per illos 
seplem annos fertiliiatis, ct illosduosqui transacli 
^unt tenipore iiiopix anlcquam fratres sni ad eiim 
•desa^odereiit ; per i&tos novem annos in ircceiitis 
millibus non {.otuit niiltere ad patrcm suum 1 Sine 

• «lla dubit:ui(»ne potuit : sed occulio judicio lioc Do- 

• minus lieri non permisil ; in tantum ut iicc tniic so 
manifestard fratribns suis, qnando ad emcndum iri- 
licum ^enerant : (|uuHmo durissnne eis loqucns, fra- 
trem illorum in vinculis ienuil , ei ad paircm suum 

«.cos cum gmndi dolore redire jiissit. 

5. Ciir Simeon et Denjamin relinendo patris dolorem 
mxerit, Aitendite adhuc et aliud inajus miraculum, 
et videle quomodo beatus Joseih , qni patrcm suum 
novcrnt pro se intolerabilcm amarilftdinein siistincrc, 

anasi parum esset qnod anlc pertulerat , insui»cr et 
ienjainin ei fecit auferri : quo facto iilique novcrat 
cum multipliccm passuruni esse dolorem. Ihecenini 
omnia Spii ilus sai^cti dis|>cnsntione facta fuisse crcdo. 
I>eus enim , cnjus judicia plenimque sunt occulia, 
nunquam lamen injusta, qui benlo Jacob uoluii in- 
dicare (llium suiim vivere ; ille ctiam sanctum Joscpfa 
non permisit ut patri suo gloriam suam mintiaret : 
^uinimo adhuc Simeon in vinciilis tcnendo ct Ucnja- 
inin aufcrcndo, ipsius patris suiangusiias cuniulavit. 
Uatc auiem , fratres charissiroi, sl ttdelitcr et diligen- 
ter attcndimus , cum grandi misericordia Dominum 
iccisse cognoscimns. Ab initio enim muiidi hoc Deus 
in sanctis suis exercuil , quod iii bcato Jacob ciim 
grandi pietate complcvit. Scd boc qiiare sit factuiu 
diligentcr nilcitdiic. 

4. Amici Oei non sine minutii peccatit^ (fuas tribuia- 
lionis igne consumuntur» Qnamvis enim servi ct amici 
Dei cnpilalia crimina vilaverint, et multa opera bona 
fcccriiit ; tamen sine miniitis peccatis cos fuisse non 
crcdimus ; quia non mentitur ille qui dixil : Non est 
immuni$ a peccato , nec infani cuiu$ est urnus diei vita 
tuper lerram (Job xv, 15, sec, LXX). £t bealus Joan* 
iics evangclist;! , qui iilMpie neritis non erat inferior 
sancto Jacob, claniat ct dicil : Si dixerimut quia pec» 
catnm non habemus , ipsi nvs seducimus , et veritas in 
nobis non esl (1 Joan, i , 8). Lt illud quoil alibi scri- 

ftuin cst : Juslus septiet cadit, et resurgit (Prov, xxiv, 
6) Qiiia erso, sicut jam dictum e^t, siiic isiis minii- 
tis peccatis Jacob essc non potuit; volens Deus ipsa 
parva (icccnta in hoc seculo tribiilationis igne con- 
sumere , .iinplevit ni eo qiiod ipse per Spiritum san- 
ctum dixit : V4ua [ifuU pnrobat fomax^ ei hondnesju- 
sios tentatio iriimtatiottis [Eccli, xxtii , 6) ; et illud, 
FlnpeUat Deu$ omnem fUium ifiem redfnt {Uebr, xii, 
4^/ ei iUttd, P^rtmUiat ir^itiauom oparlet im intrart 



in rcynum Dei (Act, xiv ,21). Ul crgo sanctum Jacob 
Deus iiosicr vciul aunim , pnr^nliini iii futiiro jiidi- 
4 io praseiiUiret , priiis ab illo omncs maciihis pccca- 
torum absiersil ; ut iii eo ignis ille arbiier quod exure- 
ret, invenire non pnssct. 

5. ExemploJoseph docemur castignri cumqui non magis 
aDeoquamab homine auxilium postutat.Quod eliani 
in ipso bcalo Joseph factum essc cognoscinius. Ciim 
eniin , sicut dixil S<:riptiira , Dominui esset eum co, 
et graliain ci apud d(uninuni suum ci npiid priiici* 
pcm carceris dedissel (Ccn, xxxix , 2, 4, 21) , pr»- 
ventus tunc cst ut nb hoiiiiiie nuxilium posiularct, 
dicciis mngislro pinrernnruin : Mcmento md, cum tibi 
bene fuerit : et suppiica Pharaoni , ut me ejiciat de isto 
carcere ( id, xl, 14). Kt ({uia nondum scriptuni eral, 
Donum est sperare in Domino , quam sperare in homine 
{Psal, cxvn , 8) ; cum in oninibus Dei gratiam me- 
ruissct, subrcptuin est illi nl ab hf.nrme auxiliuin 
petcrci. Pro qua rc addiii sunt duoannl, qiiibiis adhuc 
tencreiur in c;ircere , tnii(|uam diccret ei Dciis : Ego 
libi ostendo , ut magis a ine quam ab honiine debcas 
auxilium posiuiare. Sine ulla enim dubilatione cre- 
deiiduin est, qiiod pro casligniione saiicii Joseph non 
perinisil Deus mngis ruin pincernarum ut in mcnte 
liabcret , quod ci sanctus Joseph qnnndo de cnrccre 
diiiiissns est , snpplicavcrat. Et quiu cliam et ipse 
Joseph quamvis sinictns , tunc sine pcccato esse iion 
poterat ; idco iniito tcmpore luil in carcere clausiis, 
ut iii co implerctur quod scriplnm est : f.go nuo$ 
amo, argno; el quo$ diligo^ castigo » (Apoc. ni, 19). 

6. Ciir Joseph tam dure egerit cum fratribu$. Si di- 
ligenier altendimus, fraires charissinii , quod crga 
beatum Jacob Deum fecisse credimus , hoc eliam Jo- 
scph circa fratres suos exercuisse cognoscimus ; qni 
uiique tam sanctus fuit , ut cos odio babere i oii po- 
luissel. Diide credendum cst , quod idco cos tautis 
tribulationibus fatigaverit , ul illos ad confessionem 
criniinis,el ad medicnmcntum pccnitcntix provocaret. 
peiiiquc cum ingcnii dolorc dixerunt se nierito patl 
illa , quia peccassent in frntrcm siiuiii videnles aiigu- 
siiamejns (Gen. xlii , 21). Et quia seichal licatus 
Joseph , quod fralribus suis fralricidii crinien .sine 
grandi pociiiicniia indulgcri non po^scl , seincl ac 
secund(» el lerilo illos medicabili iribulatioiic t;ia 
qiiain spiriiuali igne dccoxit ; non ut se viiidicnret, 
sed iit ilt(»s corrigerct et de tain gravi crimi.e lilicia- 
ret. Dcni({ue priiisqiiam pcccatuin suu.n ctmnicrentiir, 
etcrimcn qtiod admiserant, niutun inler se castiga- 
tione c^nsumcrent , ncc agnoscendum eis se dedit, 
ncc pacis osculiim (^is indulsit. Cuin vero illos prp 
peccalo quod in ipsum admiseraiit , humiliier vidit 
afllictos , deoscnlatus esi singuios , et per singulos 
flevit , ei pavcniiirai cwlla pio oculorum rore perfuii- 
dens, odium frntrum charitntis lacrymis abiuebat. 

7 Correptio fraterna. Taliter induigendum alii$, qualiter 
toiumu$ ut nobi$ induigeat Deu$. Quod crgo Dcus in beato 
Jacob fecil, et quod Josepli erga fralrcs cxercnit,boc 
ct:am ct iios in illis qui in nos peccaveiint del>eiiius 
implere : iit iion ipsos, sed pcccala corum studcaiiiiis 
odisse ; ei iia velimussecundum ciilpu! inerita durissima 
casligatione corripere , ut eos seiiipcr siude.>mus in 
veritate diligere. Ha^c st facimus , fratres charissiuii» 
impleiur in nobis illud (iiiod scrinium ctt : Invicem 
onera ve$tra portate , et $tc adimplebiti$ legem CUriiti 
{Galat, VI, 2). Ad extremum ut lolum quod dui, 
brevi sermone concludam , talitcr indulgeamus eis 
qui in nos peccaTcrint , qnalitcr volurous ut nobit 
indulgeat Deus, quoties in illum peccamus. Hoc si 
facimus, securi possumus dicere, Dimiue nobi$ debita 
nostra^ Mut et nos dimiltimsu dfbitoribus nostris* 
{Mattk. VI , 12). 

8. ProptefTfouperesqm ad opera $ua fe$tinanl,deJo- 
sej^ aUa toqm reservat incrastintm diem. Adbucnosde- 
lectabat Gum Charitate vestra de beato Josepb aliquiil 

* ToUis n. 8 In manuscripUs desidcratQr. 

* Hic in maouscriptis abaolTitur sermo per <*iii«iiw 
fluoa fpuprmuare dignetur, qui vMt, ett^ 



8ERM0 XVI. 



177^ 



loqui : sed proptcrpaiiperesqtii ati opfTa sua festniant, 
itieUiis est lioc al iiobis in diein craslinam reserve- 
nms. El iileo conversi ad Domiiuiin misericordiain 
ipaias dcprecemur, ut desidiTium audiendi verbum 
Dei, qiiodin iios piacalus conlulit , ct atigcre seinper 
et conservare digiietur , qiii cum Paire et Spirilu 
sancto vivit et regnai in sx*cula sxcuiorum. Amen. 

SERMOXVI (a). 

De eo quod uriptwn est , Morluus csl Josoph» cl filii 
Israel creverunt, ete. Exod. i , b (6). 

t . Mcrluo Jo$eph nwUiplicantHr hraeliLe , mortuo 
Ckritio CkrUtiam. Audivimus iii lectione (]Uie lccla 
est , fraircs cbarissiuii , quaiiter roortuo Josepb Glil 
Urael creverunt , et multiplicati suiil niinis, cl quasi 
liisrba geriniiiaverunt. Quid est boc, fralres cbaris- 
siini ? Donec viverel Josepb, non rcfcriinliir crevisse 
lilii Isrjel , nec quod niulti^licaii suiit nimis : sed 
postcaquain morluiis est , sic gcrminaBse dicunlur 
sicut heri^; cum uliqiie sub pairocinio vel defen- 
sioae Joseph inagis debucrant cresccrc et multipli- 
e»ri. Sed b;cc, fratres cbarissiini, in illo Josenli lipu- 
mta sunt; in nusiro autcni Josepb , id est, boniino 
Cliristo, in ▼eritaie complcia siiiit. rriiis cniin qiiam 
nM>rcretur, id es(, qiiain criicingcrctiirJosepb iioster, 
paoci in eiini creditieriiiit : pouuaqiiatn vcro morluiis 
cstct rcsiirrexit, in univcrso miindo iniiliiplicatisunt, 
elcreveruiil Israeiiti^, id.cst, popuii Cliristiani. Sic 
et ipse Dominus in Evaiig<*iio dixit, Niu granum fru- 
muMd cadens in terram mortuum fueril ; ipsum solum 
mmnei : ai tuitem mortuum fuerit , multum fruclum 
afert {Joan. xii , i4 , 25). Poslea eniin qiiam per 
passioiiein pretiosum granuin frumenti mortuum est 
et stcpulium , per univi*r>um munduin de uiio ilio 
Hrano messis Ecclesiae pnllulavit. Noii eniin, sirut 
»ntea, iii Jiid.ta tanium notus est Deus. nec soliun in 
I mel magnum nomen ejus coiitur; scd a solis ortu 
vquc ad occasum iioinen illius collaudatur. 

4. Popmius Israel in jEg^pto. et anima in carne, tub 
diu)6us regibus. Inierea inoriuo Josculi, sorreiit novus 
rex iii i£gyp!0, qni if^nornbat Jos^^pu, ci ailoquiiur ad 
fenicm suaiu , ut persequaDtur fiiios Isracl. Dum rcK 
illc viveret Mui noverat Joscpb , noii rcferuntur af- 
Hcti fuisse fiiii Israel, ncc iii Itito ct laicre faligali, 
■ec masculi eorum necati , el femin e vivincala* ^; sed 
|Kiste:Hpiain surrexit rex ilie qiii noii iioveral Josepli, 
oiiiiiLi ista gcsia refenintur. Ilcecemm, fi*alres, se- 
euiHlum qiiod dicit Apostolus , in figura coiitiiigebant 
pofmlo Judcsorum : scripta sunt autem propter nos 
(ICor. X, li). Quod in illis carnnliler bguraDatur, iii 
nobis spiritualitcr adimplelur. Ei nos ergo, si dili- 
gcntcr allendimus, inlus iii nobis iii iiomine inleriore 
htxic Geri freqnciiicr agiiosciiniis. Aiiinia eiiiin nostra 
aiit a l<*gitinio rege regilur , aut a lyranno vastatur. 
Si eiiiin Deo adjuvante, jusle el sancie viviinus, si de 
castitaie, de misericordia et pa3iiitciui:i, ct de cacteris 
liis simiiibus cogftamus , licel adhtic in /Egyplo , id 
esl, in carne simus, Limen a (.hristo rcge gubcrna- 
mar : et ipse nos regit, ct in lulo ci iii laterc non 
coiisomil y ncc nos ciiris lcrrenis vcl nimiis sollicitu- 
dinibus attcrit cl afnigit. Si vero aniina iiostra roeperit 
declinnre a Deo, ct ea qii.x* suiit turpia et iiibonesta 
scctari , tiiiic priideiilia carnis qiinc iuimica cst Deo, 
repodiato rcf^e Christo, subdit infelicia colla tyranno. 
Quod com fuerii factum , alioquitur genleni suam , id 
esl, corporeas voluptatcs ; et vitiorum ducibus ad con- 
siJium convocatis itritur deliberatio adversiis fllios 

* Codiccs r. ful., reservaice. — Nec iounerito, si atteoda- 
tor qu» paulo iarerius leguntor, sdlicet : MautUos iuerfi- 
duttt ei fenmm reserveni; et iierum : firos ocddere^ ct 
feminas reservare. M. 



<a) aHss, de Tarapore 84. 



[b} in Appendice nunc primom coSocatur. oobium 
lovaaiewes habuenmt; supposiiitium afflrmani Ter- 
Inns ot viiidingiis. Continet excerpta quaedam ezOrlgene; 
GKsvii suteni stihun ei inoniu u^uia retert. l>e num. 1 et 
Z vid. origcnis hoadl. 1 biExoduin. 



Isracl, id est, advorsns cogiiaiiones snnclas ci accc- 
pubiles Deo, quomodo circumTcniantur , qiiomodo 
opprimantur, ut luto el iatcribus afDigantur. ut nia* 
sculos inicrllciani,et feminas rcscrvcnl. In masciHis 
inlclligilur scnsus ratioiialis, in feminis concupisccn- 
tia cariiis. Yult ergo diabolus in nobis viros occideie, 
et feminas reservare, id est, sensuro in nobis ratio* 
nalcm ac Dcum videnteni exstinguere, et quae ad con- 
cupisreniiam carnis perlinent reservari. 

3. Quag scripta sunt , ad nostram doclHnam scrlpta 
snnt. Nun nobis bxc ad bistoriam tantiim scripla 
sunt, ncc pulandum est divinos Libros i£gyptio« 
riini gesta narrare : sed, quos scripta sttni, siout 
Apostoius ail, ad nostram doctrinam et commonitionem 
scripta sunt {Rom. xv, 4); ut tu qiii b:cc nndis, ci 
gratiam Baptismi j un counccuius cs , et atiiiumetatus 
es inter filios Israel , et su^ccpisli in ic regcm Cbrl» 
stum, si post boc dcciitiare vulucris, ei pro aipidilaio 
opera saculi agere. aclus lcrnc. et lulea, id csl, lu* 
xuriosa explerc raitiisteria, agiioscas et intelligas quia 
snrrexit in le rex aiius qui iiescit Josepii. Rox uiiqao 
itgypli ipse le cogit ad opcra sua, noii justiti:c, sed 
iniquiuti servire : ipse te facit latcrcni sibi opcrarl 
ct luium : ipse te siipcrpositis maffisiris et compiilso^ 
ribns ad opera tcrrcna et luxuriosa (lagris et ver« 
beribus a^it : ipse esi qui le facit discurrcre per saccu-. * 
luiii, maris ac terrac elcmentis pro cnpidilate lurbari ** 
ipse est rex iEgypti, qui tc forum pul>are litibus lacil 
et pro exiguo icrra cespile propinquos jurgiis fatil 
gare i ipse est qoi te persuadet luxuria castiUtl in- 
sidiari , decipere innocetitiam , in domo tua qux sont 
foBda', foris quae sunt crudelia, intra consclcnliara 
qu:c suiit flagiiiosa committere. Si ergo ules videris 
csse actus tuos, scito ic regi ifigyptl iniliiare; id esi. 
noii Christi, scd diaboli spiritti agi. 

*. Non sufidt cor maiis vaeuari. niei ei boms implea* 
iwr. Nos igitur , fraires chaHssimi, qui aate advettttuo 
Domiiii Saivaioris vasa ct dotntis diaboli Aiimus ei 
pcr gratiam Christl de poiesUtc ipsius iiberari mcrui« 
mus, quantum possumus, ipso adjuvante, laboraro 
debemuSy ne a nobis malis actibus nostris offensus 
Christus abscedat, el diabolus illo recedcnte succedat * 
ne forie cor nostrum vero luinine elTugato ionebrosa 
nox occupei, ne in nobis impleatur illud quod in Evan* 
ffelio scriptiim est : Cum exierit spiritus immundus ab 
homine, vadit per toia arida^ qucerens requiem, el non 
invenit ; post hwc dtcit, Revertar in domrnn meam unda 
exivi. Et invenit eam scopis muntiatam^ et addudt secum 
septem aiios spiritus neauiores le, et ingressi hahiianl 
ibt : et erunt norissima hominis iiiius pejora prioribus 
{Luc. XI, 24-20). IIoc eiiim, fratres, de ChristianQ 
etiam baptizato inleiligcndum est. Per gratiam Da-i 
piismi vaciutur quisquo oinnibus malis : postca vcro 
cum Dei adiuiorfo laborare debel, ut impleatur oninin 
bus botiis. Nam si aliquem libcrjlum a malis, vaamm 
a bonis invencrit iniinicus, adducit seeum septem aiios 
sjtiritns neqniores se, et erunt novissima hominis HHhs 
pejora prioribus. Et idco uiide expulsa est luxuris, in- 
trodticaiur castitas : unde eradicau cst avariiia plaOi* 
tetur elecmosyna : unde malitia \el invidia exptiilitur 
cbarius dominctar. Ei auia veniens Dominusnostcr 
alligavil fortem, id est, diabolum, ct vasa ejiis Id csl 
nos de potesl?te ejus eripuit (Matth. xii, m\ qiian« 
lum possumus, ipso auxiliante, siudeamus , ut ill; ^ 
quo salvati surous, ioio corde et loto animo usque ad 
vitTB nosinc lerminum serviarous. Et quia , ex|ail>o 
diabolo, domum sibi de nobis ubi requiescerei, ct vasa 
in quibus habiuret, facere dignatus est Christus, i|i 
domo sua non paiiatur injuriam. Nibil Ibi inhoiiesturo 
nibil sordidum, nibil dc^rebendai obscunim : sed ita 
domiciliom cordis nosiri flde pleiiom, ei vacuum malif 
onmibus semper inveniat, ul nos non solum frequcn' 

> Apudorigenem, etementa turbare. 
• .origenes . jwgm faiigare : ui tum Utud diem. 
eflstuaii vmdim, tnnocetmam dedtiere , domi fmi 



irrs 



APP£ND1X. 



1776 



liuft vititare, scd eiiamjiigiier liabitare iii oobis di- 
fnelur ; qui cuin Patre el Spiritu «ancie vivit et rcgiiat 
u sxcula sacculoruin. Ameii. 

SCRMO XMI (o). 

De coUuclalione jEgyptiorum et hraetiUtrum (t). 

4 . Tentationei inpravetcunl instante Paukute, QuAin- 
vis, fratres cliarissimi, oroni tcmpore verbam Dei ctim 
grandi dcsidcrio nos oporleat fideliter semper audire, 
in isiis tamen diebus specialiter leclioni divinx in- 
sistere, et de sahiic animae nostne debcmus aucntiiis 
cogitare : qui» licet per totum aiini spatinm Christia- 
norum popiilus multis vitiorum flticiibus callidiiate 
diaboli laugetur, advcnicnie t^imcn Pascliali solemni- 
late, majore impctu conlra fidclcs quosquc sc pmc- 
parare consucvit, et graviorihus peccatorum stlinulis 
corda nostra coinpiiiigerc vel inqoictare conleudit. 
Sicut cnim in dicbus isiis ad similitudinem diuboli et 
angeloruffi cjtts rex Pharao ct iEgyptiorum populus 
fiersequelKtniur filios israel , et luto cos ac lateribus 
:al1ligentcs ad amaritndincm pcrducebant : ita el hoc 
«tempore imminenie Paschali- solcmnitate , quia veros 
Israeliias qul bapizaiidi sunt , dolct diabolus de suo 
cicrcitu vcl possessione discedcrc, graviores consue- 
vit tribulationes immittcrc , et majora scandala con- 
ritare. Scd nos, si Moyscii sequimur, id est, si Lcgcm 
libenter auditnns, ct rclro respiccro vcl dcsidcrare 
iEgyptum noluimis; Pharaone submorso pcr sacra- 
mciitiim Bapiismi , velut per transitum maris Rubri, 
de cjus pdtestntc vel serviiio lii>cramur. 

2. Diabolui non persequitur nin bonos. Deu9 bonoSf 
'iHabolus mulo$ habet nttm$tro$ $uo$, Ccriissimiiin est, 
fratrcs charissimi , quia quomodo tunc iEgypiii filios 
Israel multis tribulationibus ad amarittidincm per- 
riucebant : Ita, sicut jam diximus , ct in hoc tcmpore 
diabuhis ct aii|;cli cjus fidelcs Christianos ct bonis ope- 
ribiis deditos iropugBare vel inquictarc non ccssant. 
lloc tamen scitote , fratres , quia diabolus non pcrse- 
quitur nisi bonos. Malos eniin, luxuriosos, cupidos et 
supcrbos ptrsequi dialiolus non consoevit : amici 
enim siuit sui , ct seinpt^r vcluntitem illitis raciiint. 
Et in tantuin ms non pcrscquitur , ut ctinm pcr illos 
alios pcrscquatiir. Malos cnim bomincs diabolus quasi 
inallcos vcl flagella habcre consuevit. Dcniquc non 
pcrsequitur bonos , nisi |>cr malos. Ilabct crgo Deus 
'niinistros suos; hahct ct diabolus adjutorcs suos. Deus 
^uiin pcr homines bonos, laiiquam pcr ministros suos, 
agit omne qood bonum cst : diabolus vero pcr homi- 
nes malos , velut pcr satcliites suos , oxcrcet omne 
qnod malum cst. ucus pcr bonorum miscricordiam 
niidos vestit : diabolus pcr m:4orum avaritiam vestiios 
•exspoliat. Deus per homincs bonos discordes ad con* 
cordiam revocat : diaboliis pcr impios et superbos eos 
«tiam qui ptccm habere videniur, ad scandala vel lites 
instigat. lU quia longtim cst ire per singula, utpro 
«crto agnoscat et intelligat Charilas vestra, quia sicut 
nrone quod bonum est, pcr bonos liemines agit Deus ; 
ita oome quod est crudelc et iinpium , pcr maios ho- 
mines consuevit cxcrccrc diabolus : denique consi- 
derate, IValres, et corporalibus ctiam oculis videbilis, 
quomodo populus diaboli perscquitur populuin Cliri- 
sti; dum adultcri pcrsequuntur castos, insectantiir 
sobrios ebriosi , humilibus insidiantur superbi , bcnt- 
gnos invidi, lai^os cupidi, ct eos qui mansiietudinem 
vel patientiam rctinent, aflligere non dcsinunt ira- 
cuiidi. £t ideo considcrct unusquisqiie conscicntiam 
suam, ct si se vidct et in cogitatione ct iu scrnione ct 
iepere sempcr quod bonum est diligere et qiiod ho- 
nestnm cttjiigiier excrcere; rointstrum se Dci csse 
cognoscat et gaudcat. Qui vero se ipsum Intus inter- 
irogans viderit se quod malum est| non solum cogi- 

(a) Alias, de Tempore 85. 

{b) m Appendice nunc primiun oollocttBr. Inter An« 
gusuolanos, sed absqne Augustini norolne» Lovanien- 
ses reUquerunt. Aognstino snppositum aflseruerunt verli- 
nna et VuKBngus. Uunc nos omnino c spsarti ease nuUl dobi- 



tare. scd ctiam diccre vel cxcrc^re; adjntorem dia- 
boli se essc intclligat, simiil cl dolcat ; et diim adhiie 
peccatrix ct tcncbrosa anima in corpore suo tciictur 
liiclusa, cum Dei adjntorio dc potcsUitt^ dialmli se co- 
netur erucre : ne forte si illuiii innlis opcrilMis iiisis- 
tcntcin mors rcpcntina rapticrit , cuni dialK)lo ciijiii 
voluntaiem cxcrcucrit, nicrcatiir aiidiie : Diseedite 
a nic, maledicii, in ignem aitcmum. 

3. Contrarii$ $anare contiaria^ di'$trnclisqtie Vf- 
fiij, vktute^ $tnere $tudeainn$. Neivo sc circuriive- 
iiint , fratrcs charissinii. Unusquisqiic ciijiis opora 
Tcl yoluntates cxcreet in isto «xculo , cum ipso erit 
postmodum in futiiro. Ac sic omnis hoino aiit cnin 
Christo regnattirus est, aiit ciiin diabo!o in inrerni 
supplicio crttciandns. Et idco dum lcinpus est, ct ciim 
Dci adjutorio in noslra potcsiate consistit, unosqiiis- 
qtic qui se malis opcribiis in sinistra esse cognoscii, 
prlusquam de liac liico discedat, ad dcxteram trans- 
ire conlendat, ut iion cum sinisiris audiat, Diecedite 
a me , maUdicti , in ignem ceternum ; sed ad dexteram 
inier agnos audire mereatur , Veniie , benedirti Patris 
mW, percipite regnum {Matth. xxv, ^l, 54). Et ut hTC 
omnia ciim Dei adjiilorio possimus implcre, nttcniiiit 
de dandis elecniosynis Cf^itemus. Qual icr nutcfn de 
sinistra transcaiur ad dcxierain, cvidcns et manifcKta 
ratio demonstrat. Qui fuit ebriosiis , sit sobrius ; sit 
patiens qui ftierat iracunJus ; (|ui solehnt rcs alienas 
rnpcre, incipiat etiam proprins paiipcrihiis crognrc; 
qui solebat malcdiccre, benedicat; qtii sololiat |>er- 
jurare, etiam a juramento abstin 'at ; qui consuevcrtt 
detraherc, sempcr quod bonuin cst loqui sindeat ; qui 
fuerat invidus, pius esse contendat ; qui erat sii|x^rtNis, 
sit humilis. Et hoc ordine sempcr conlrariis stiidea- 
mus sanare contraria , et destruciis vitiis , virtnlet 
festincmus struere. Et hoc ordine qiii sunt in sinistra, 
transire concnlur ad dexteram, ut ante tribiinal :L*terni 
Judicis quicumque talis esse volucrit , audire merea- 
tur, Enge, $erve bone ei fideli$, intra in gaudium dO' 
mni tut (Ibid. xxv, 21). Ad quod vos Dominus per- 
ducere dignelur, ctii est honor cuni Pnlre et Spirita 
sancto in sa^iula sa^culorum. Amen *. 

SERMO XVIil (/?). 

De Moy$e, i (b). 

1. Chri$tu$ in Moy$e figuratn$. Ecclesia in filia Pha* 
raoni$. h\ lcctionc divina, fratrcs chnrissiini , qii» 
nobis recitata est, audivimus, qiiod postcaniiam san- 
ctus Moyscs natus est, proptcr metuin Pliartonis 
roissussit in fisccllam scirpcam, ct projcctus iii car«- 
ctum numinis. Si diUgentcr attendimus , fratres cha* 
rissiini , sicut beatum Isaac et Jacob et Joscph , itt 
Moysen typum Christi prxtulisse cognosciniiis. Dc- 
nique considerate diligcntius , ct vidcbitis quanta in 
illo sint figiirata mysteria. Moyscs a mulicre Judaea 
nascitur, et a Pharaonis filia adoptattir. Filia. cniro 
Pharaonis Ecclesiam figurnvit , qux exierat de donio 
palris sui, et venicbat ut lavnreiur ad aqtiam. Pbarto 
indiaboli typum accipitur : filia ejus, sicutdixi, Ec 
clesia intelllgitur. Qtiod autcin palor ejus diabolut 
antea fuerit , Dominus in Evangelio Juda'OS incre- 
pnns ait : Vos, iiiquit, ex patre diabolo egti$ {Joun, viii« 
44). Patrem crgo diabolum habuiniiis, iion cx eo 
nnscendo ; sed ncqnitias iUius imiiando. Exierat crgo 
fiUn Pharaonis de domo p:itris sui , qu;c quamvis tiu- 
pium habtierit patrem, aitamen ei dicitur per prophe* 
tain : Audi, fUia, el vide ; et oblici$cere populuin tuum 
et domum patrie tiu iP$aL xuv, ii). Qui dicit : Audi^ 
filia, patcr est. Et ille qui admonctur oblivisc-endus , 

* m manuacriptis sennonis coDchisio ea eat» Deo auiem 
rufsiro honor et gtoria in $aicuta $aseidorum. Jmtn, 

(a) Attss» de rempore 86. 

(b) In Appendice nunc primum coUocatur. Jtm toM 
duUnt artt LovtniensUiua, verUao et vindiugo flappo- 



sitiliat. teont quosdan et nonnolUs ab Or^fene vocet 
cepit flttot toetor, non alius, opbuunur, joisk csstriut. M 
nura. 1 vid. Origeais bomil. i io Fjtoduiu; de nofli. 8i 
bomil. 4. 



1777 



SERMO XIX. 



1778 



paicr sil.iJ3n)inu> noniinaliir : ac si n«>us paier ntl- 
Bioi.el, il >lialM>lum pairoiii (lel)C.it dcrolinqucre. I':i'c 
rr^o esi ii!rc!esia qurt* c\iil dc donio patris stii di.v 
boli, el nil nqiiain, id cst. ad a(|Uiini Uaplismi rcsiiiia- 
\U, ui i.nvnretur a peccatis, qiia; in dmno pairis sui 
ciuilnixci-nt l^cnique statim viscera misericordi.T ac- 
cipere nieruit , et coUcgit Moyscii a parentibiis siiis 
|Htij(X^tum io fl iminc. Moyscs ci-go a nialre sua pro> 
jiciiiir, et a Pliar;iO:iis lilia invenilur at((iie colligilur : 
rl (^hristus Dominiis a Synagoga , de qua natiis est, 
rcfHidialur , el ab Ecclcsia invenitur alfiiie suscipliur. 

2. EccleJa rnnus in jElhiopissa Moysi uxore, Post- 
^u.iin autcm crcvit Moyses, abiii in rcgioncm longin- 
quani , et acccpit i£thiopissam uxorcm. Agnoscite, 
Irsitres, hoc non pan'um esse mvsterium. iElliiopissa 
illa ex Geiitihus er.it, quam bcatns Moyscs du\il 
uxorein ; quia et Cliristus ex Gemibus sibi sociatu- 
rus erat Ecclcsiam. Moyscs dcreliqiiit popultim suum 
iii k>ngiiiquis regionibiis, et i4Etliinpissa! conjungitur : 
el Christus derdicto populo Judxorum , dc cxircmis 
regionilras Ecclesi.-c socialur; illi utitjiie qusc dicit 
in Fsalmis : A fiuibus tena ad te clamavi {Ptai. lx, 3). 
AuiJi cx persona Ecclcsi.T , iii Canlicis canticorum 
ait l>clesia : Nigra sum el formosa {Cant. i, 4). Quid 
e>t , iiigra sum et formosa ; nisi nigra . per naturani, 
fbniHis.-i pcr ^rati:im; nigra originali peccalo, for- 
Bmsu B:iplismi .«acramento? 

3. In rubo Synagoga. Dum ergo pasccret Moyses 
OTcs sociTi sui in deserto, apparuit ei Dominus in 
niho , et dixil Moyscs : Vadam^ et videbo quare ru- 
hu ardet el non consumltur. Et appropinquanti dixit 
Hiifuiiiiis : Ne approjrinquei huc , sed sotve corrigiam 
tatceamenti tui ; quia locus in quo stas^ terra sancla est 

iExod. 111. 3, 5). Rubus ille gcnusesl spinarum. Ar- 
lcbat eniniy et non coiisumelKitur. In riiuo signiflcata 
est Synagnga Jud;corum. Miilto eiiim tempore in eis 
Rtvot et flamma sancli Spirilus rnil : et tamen ita 
contra Dci gratiam rehclics senipcr Spiritui sanclo 
restiterunt, ut corum peccata vcl sacrilcgia igne saii- 
cti Spiriiiis cousumi iion posscnt. 

A. Yerba bona ex Deo, nutla ex diabob. Dixit autem 
D«miinus ad Miivson : Veni^ et mittam te in JSgyptum, 
Et respofide: 8 Moyses dixit : Domine^ non sum erudi- 
tM^ et tardus wm ad loquendum. Et ait ilii Dominus : 
Ego aperitm os tnum^ et instruam te quee oporlet te 
hqai ( /M., 10» et iv, iO). Beati sunt (|uorum os 
DfHiiiiiiis aperit, ul loquantur. Omnibus enim qui pro 
Teritate , pm jusiiiia , pro caslitatc , pro humiiitale « 
pro miscricordia loquuntur ; sine ulla dubiiatione os 
illormn non a|)erit nisi Dominus. Siciit e contrario 
qiiide luxiiria, de avariiia , de superbia , dc rapinis, 
de scorrilitatc vcl ncquilia assidiie ioquuiilur ; niiis 
yiurum os aperiat , non opus e^t dicere : potest lioc 
musquis(|ue sine uUa dinictiltate cognoscere. Et iden, 
fratres charibsimi , auvilianlc Domino, bona jugiter 
cogiteinoi ; ut os liosiriim non crudelis advcrsarius, 
80(1 Deus pius aperial. li\ abundantia cnini cordis os 
loquitnr {Lue. vi, 45). Unusiiuisque nostrura cujus 
prxsentiam stisccpcrit iii corde, ipsiu8 verba pro- 
f-rre «onsuevit ex ore. Noslriim autem cor aperialiir 
Cfaristo , et claudatur diabolo ; ut in nobis impieatur 
illod oitod de Domino et populo sancio scriptum est : 
Ht habiiabo , inqiiit, in eis^ et inambulabo {Levit. xxvi, 
12) ; et ilerum, Ego et Pater veniemus , et mansionem 
apmd eum faciemus (Joan. xiv, 23). Qui semperquod 
justiun est loquitur, et Deus in illo babilat, et ipse in 
Deo. 

5. Virga lloysi^ nruds mysterium. Dixit ergo Dominus 
ail Moysen : Quid esl, inqiiit, qwfd in manu gestas ? Et 
iile alt : Virga, Projice^ iBqiiit , eam in terram. Quam 
cmm projecistei , versa est in serpentem , ita ut fugeret 
Moifses {Exod. iv, 2^/3). Virga illa, rratrcs cbarissimi, 
crucis mystcrium prxMerebat. Sicut enim pcr virgam 
^yptus dccem pla^is percutitur; ita et per crucem 
toies mundus huroiliatur ct vincitur : et siciil Pbarao 
et popelQ8 eju8 per Yirgic sacramentum alHigitur , ut 
ad servienduin Dco dimiltat popalum Judxorum ; Ka 



et dialtolus et ai)geli (>jns piT cru^^is mystcrliim hiU 
gantiir ct premuniMr , u( a Dci servitio revocare nen 
possint populum Cliristiuniim. 

6. Manus Moysi. Qiiod autem niisit Moyses ma- 
niim suam in sinuin suiim , el proluliteam leprosam ; 
et iteruin misit, ct prottilii sanani, el carni rcliqusR 
8imilem ( Exod. iv , 6 «l 7 ), non oiiose debcmus 
accipere. In manu illa lypus Synagogx» vel Ecclesiae 
gerebatur. Sicut prior fnit populus Judxorum, poste- 
rior Gcniium ; it.i anie fuit Synagoga quam Ecclesia. 
Scd qnia Ecclcsia eligitnr ct Synagoga repudiatnr ; 
idco in primis manus Moysi loprosa cfllcitur, ei^ 
postea carni reliqiix siinilis rodililiir : ac sic Syii«r- 
gnga proptcr infidelitatcm lcpfosa relinquitur; Ecclc- 
sia qnasi manus sana ad omnc opus apta prxeli- 
gilur. 

7. Moyses prohibelur uxorem ducere secum in jEgy- 
plum. Levavit ereo Moyses Sephoram uxorcm soain, 
et vcniebat in if gvpitim : et astitit Dominus contra 
eum, et volebat occfdcrc eiim {Exod, iv, 20,24). ForsU 
tan in hoc loco possuinus intelligere , quod displicue- 
rit Deo, quare lloyaes taota mirabilia facturus, uxo* 
ris iropcdimentam secum duccre vellet in ^yplnm». 
Unde daiur inlelligi , quod cx illo ioco rcmiserit 
nxorem suam ad aocerum suum. Nam in lanturo sine 
illa descendit in iEgyptam » ut postea iam in eremo 
constitiito Moysi ipsam uxorein siiam, sicut legimus ^ 
Jetro cognatus suus addiixcrit {Id. xviii, 5, 8). 

8. Serpens ex virga. Quod autcm virga orojeeta iir 
tcrram versa est in scrpentem , quid signincei vidca* 
rous. Scrpens pro sapientia rcputalur ; sicut Dominus 
in Evangelio : Estole, inquit, pmdMfM , tjciil serpeti* 
tes {Matth. x, 16). Yirgam crucem dixirous figurasseu 
Cnix crgo qiix inlidelibus stultitia esse creditur, sicu*^ 
dicit Apostolus, 6*m/i6iu f/tt/ri<ia (I Cor. i, i3) ; post* 
eaquam in terraro missa est , id est , ad passionem 
pomiiii prxparata ; versa est io scrpeutcro, hoe esl , 
in sapicnliam : el in tantam sapientiam (|uae omnem. 
miindi isiius sapientiam devorarct; denique omneo- 
serpcnles quos magi Incanlalionibus suis fecerant, 
degbitivit. Per virgam ergo iEgyptus Aagelialur; et 
per crucem mundus vincitur , et diabolus suueratur. 
Orcmus ergo, rraires eliarissimi, ut et nobis Christnt 
Dominus pro sua pietate conccdat mundi hujus con* 
cupiscentiam vincere , et de dialiolo ct angdis cjus 
ante tribunal suum |relicem victoriam reporure : 
cui hottor e8t et imperium iii ssccula ssecoioniau. 
AinoQ, 

SERMO XIX {u). ^ 

De Moyse, ii. 

1 . Plamma SpirilMm lanrliim, rubns Judmos ded^ 
gnei. Magna quidem sunt, fratrcs charissiml, et Tdut 
qiixdam involuta mysterionim Dei sacramenta :eC 
qiiamvis omnia non possimiis evolvere, brcviier tamen 

J|uod possumus, Charitati Testrae suggerimns. Non 
uil sine causa, fratres charissimi, neo sine aliqiia si* 
ffniflcatione secreti, nuod in rul)o flamina erat, et ru- 
DU8 non cremaliatur {Exod. ni, %). Rubus eniin spi- 
nanim genus est ; nec in laude allqiia poni potcsl« 
qiiod peccntori hoinini lerra produxit. Nain primitus^ 
pecc:inti liomini dictiim est : Terra spinas et tribuloor 
germinabii Ubi (Gen. iii, 18). Nam et quod mhus im)Q 
cremabaiiir, id est, flamina non comprehendebatttr, 
non aiiqiiid Doni si^nifiearc eogiioscitur. lo flamroa. 
enim intelligitur Spirttiis sanctus : in rubo et spiiia 
signlflcatur Judxorum populus, durus atque super- 
biis. Flamma enim illa sine dnbio boiii aliquid s'igni«. 
ficabat, in qiia vel angelns, vel Doininus apparebat». 
Denique qtiando venit Spiritus sanctus super A|)0» 
stolos, visx sunt illis linguae divisx velut igiiis (Arf. 

(a) Nunc primum vulgatus ex veteri libro Tlieoderi- 
censi, inquo exsut sine aoctorisnomine, curo Homiliifi 
caesarii Arelatensis , cujus etiam stilum referre nobis 
videtiir. Huic comparari interesi sermonero, qaero io- 
ter Augusiinianos sopttuiuiii,.nc»n siae ulla haesitatiooe ooi» 



I?79 



AMENDIK. 



mo 



li. 5). Ulinaiii ei uc^ «oiiipithcuJaligiiis i^le; iie r.os 
duruft ioTeiiial, ei concreiiiarc non possil. Orcnuis 
poiius ul in nos anlcal ignis iblc, cl pcccatoruni no- 
flrorum spinas periinat alque consuiuat. 

2. Ignes duo, charUaUs H cupidilatn, Duo cniin 
siiDt ignes : e^t ignis cbariiatis de S.'irilu sanclo, csl 
et ignis capidilaUs- llle coinburil orone quod malura 
ett ; iste consumit omne quod l»onum est. In aninia 
enim ubi ignis charilalis nrsoril, onine malam con- 
ftumit ; sicut e ctmtr^i io in quo ignis cupiditatis ac- 
census fuerit, nibil quod bonnm est rcmnnebit. Et 
ideo unusqiiisqiie currat ad couscienlinin sunm, et si 
in se sentit qualemcuir>que sci:ili:iani coinpuuctionis 
accensam bonis operibu^, graiinin in se inisericordix 
divinx cuslodiat, et ignem coinpiinclioiiis accendal ; 
illum ignein de quo Douiinus dixit : Jgnem veni ntU- 
iere in lenam^ ei gvid vob nid ut aeeendalnr ( Liic. 
XII, 49)? Qui vero iii sc flammam cupidilalis ardere 
cognoTcrit, cum Dei adjulorio loiis viribus cl^iboret 
exslingiiere cupidilatem, nccendere cbaritaiein. Quid- 
qaid enim boai feccril homo in quo copiditns ardet, 
sine mora aliqua periturum est : sicut e contrario si 
•Itquas negligenlias adraiserit in quo igiiis fuerit cba- 
rilalis, sine dilatione consumet, et dominari penilus 
non permittet. Populus cniin Judxonim xeli vel cu- 
piditatis incendio cremabatur : et ideo rubus ille si- 
giiifieabat populuro, qulDeo reluclabalur; Judxomro 
iitique populum spinosuro, de quo scriptum est : 
Enpeclan nt facerei uvas, feeii aniem sfritws (/sat . v, 
8). Ad ipsum eniro populum Moyses mitlcbatur : et 
iueo rubus ardclMit, el non crcmab^ilur, quia durilia 
JudaMirum, sicut dixi, Legi rcluclabatur ; nain si ille 
popnlns spinis non sociaretur *, uon ab eo spinis 
Chridlus coronaretur. 

3. Moffd ei Josue prcsapiiur solvere eorrigiam ealcea-' 
menti. Clainavit ergo Dominus ad Moysen : Solve cor- 
rigimn calceamenli tui ; loeus enim m quo stas, terra 
mneia est (Exod, iii. 5). Iloc quod bealo Moysi, eliam 
soccessori sno Josue, qiiando illi Dominus apparuit, 
legitar fuisse pnrcepfum. Qiiando enim vidit virum 
oonin se siantem eva||inato gladio, dum quis essei in- 
oiiirereiy respondit ei : Ego sum prineeps exereitus 
tkmim; ei nune venio. El subjungens ait : Solve corri- 
0iam caUeamenii iui; locus enim in quo stas, ierra saneta 
mt (Jotue v, I3'i6). Rogo vos, fratres cliarlssimi, 
ot secundain sanctam consactudinem vestram aiten- 
lios adbibeatis andire qtiod ex hac re antlqiiomm Pa- 
trum revelalione cognovimiis. El qnia res ad inielli- 
gendum dirficilis esl cl obscura, patienler accipite : 

S|uia nobis necesse est aliqua frequenier repetece, quo 
acilius ea vesiris possimus sensisus intimare. 

A» Quare illud utrique vrttceptum. Quid per ierram 
aanciam n^ficelur. Juuxis ex XJge prapceptum 
fuerat, ut si quis slne fiiiis de hac luce discederet, 
lixorem ejiis germanns suus accipcret ; et quanli cx 
eis filii nascercntur, deruiicii fratris nomine ceiisercn- 
lur, el iionadscribereiitiir iilius filii qui genuerai, sed 
iilias cujus relictain acccperat. Ob quam reni plures 
expopulo noientes filios suos allerius nomiue ap|>el- 
lan, non acquiescebant accipere reiictns fralnim 
saorum : et quicumque se excusare voluisset, duce- 
batur in porlaro, et veiiiens fratris sui relicta excnl- 
ceabateuro, et exspuebnt illi in fnciem, et appelia- 
batarDorous di8calceaii;ac sic illi qui non fotuius erat 
spCMisus, sulvebanlur corrigiae calceainenti ejus; qui 
eniin acquievisset, oinnino non &olvebanlur ( Deui. 
XXV, 5-iO). Hoc ideo dixi, fratres charissimi, ut si 
toturo non i)ossumus, coneinur intelligere oux causa 
fuerit, ut Noysi et Josue diceret Dominus : Solve cor^ 
rigiam calceamenti iui : bcus enim in quo stas^ terra 
sanOa esi. Quare hoc dictum est eis, nisi quia non 
erant legitimi sponsi ? Sponsus enim legilimus Eccle- 
si£ eatliolicae alius esse non poterai nlsi Christus, de 
qiio dicit Apostolus, Despondi vos uni viro virginem 
eah am mtkibereChristo (11 Cor, xi, 2); el de quo P:>al* 

' jl^Unus, serm. 7, n. % ugnifiemtur. 



misia mulio ante prx.iisrrj\ Ei ipse ianqnam spon- 
sus proccdens de ikaiamo smo {PutL xrui, 6). Bea ns 
qu qut' J«>an::es Bnpiist:i evidcnt ssiiue de eo locu-' 
lu!> e>l. dicciis : Qui kabet sponuun^ sponsus est. Iloe 
uiique «Ic Ciiristo dixit : de se aniem quid di\il ? Ami- 
cus antem spona stat et audit nrm, ei gaudio gauiiei 
propier vocem sportsi (Joan. i:i. 2D). Et ut evideniiiis 
Christum Dominum esse legitiiiiuin spoiisnin u^ten- 
derel, nit : Uic est aijns non sam dignus corrigiam cal- 
ceameiiii sotvere (Id. 1, 27). Quare corrigiaui calcea- 
menti ejus iion pnesuinebat solvrre? Quia iiuvenit 
euin b^gilironm esse sponsuni £cch*sLe. Moyses enim 
et Josiie jubenlur caici-anienia solvcn; , quia figura- 
bant sponsnni, et spoiihi ipsi non cmnt. Dcnique vi* 
deie quid ad Moyscn vel Josae dixerit Doininiis: 
Solve corrigiam calceamenti tui; locus etam in qtio 
slas, ierra sancta eu, Numquid boc, fratresci:arissiiui« 
secundum lilieram inielligi potesl? Unde enim terra 
ilia qiiam calcabant, poterat esse sancta, qiix siiie 
dubio similis erat lerne reliqua:? Sed diligenler at- 
tendile quid foerit diciuin, Lociis enim in quo slas^ 
ierra satuta esi, lloc esl dicere, Christus cujus figa- 
niiii porus, et cujus lypum liabcre videris, terra 
saiicta est. Vere terra sanct^ cst caro Domini nosiri 
JcMi Chrisli, per qoem sanctilicaia sunl oinnia ccelo- 
siia ntque lerreslria, de quo dicit Aposlnliis : Pad" 
ftrans per sanguinem suum qute in cmlis tami ei in ierra 
(Colou, I, 30). 

5. Apostolt fraires Chrisli nxorem defuncH aceepe^ 
runt, Ideo ei-go. fratres charissimi, sicot supra dix^ 

2ui noluisset uxorem dcfuncti fratris sui aocipere, 
ise:ilceabatur, et cxspuebaiur in fedem; qui vero 
acquievisset relicUm defuncii fralris accipere , filii 
qui nnscebantur, non illius qui generabnt. sed illiiis 
qui defunctus erat, nomine appelbbautor : qoam 
rein in Aposiolis videinns esse implelam. Naiu de- 
functo fratre, id est, mortno Cliristo, qoi dixcrat : 
lie, nuntiaie fratribns ineis (Uuith. xxviii, iO); uxo- 
rem ejiis, id est, Ecclesinm Aposloli sosoeperunt. Sic 
eiiiin A poslolus Paulus dicit : iii Chruto Jesu per 
Ecaiigelium cgo ros gentti (I Car, iv, 15). Et taiiM!ii 
quicuiiique pcr doctrinam Aposlolorum de Ei-desia 
iiali suiit, noc Peiriani, luc Pnuliani, sed Qiristi:ini 
suiit appellaii : ul figiim illa compleretur qu;c de 
uxoredcfiincti fralrisfueratiii Lege pnemissa. lufelifes 
vero hxretici iioii ita feccninl; sed quasi cnidelissinii 
pervasorcs, r.tpicntes uxorein dcfuncli fratris sui, et 
per pailes Incenuiles et scindentes Eccle>iam, oinnes 
qui |»er sncramcnium B:ipli:knii geiicr.inlur , impii- 
dcnlissima fionle iton Chrisli, sed suo nomine appel- 
lari populos Yolueriint. Deiiiquc in Ecch^ia c:>iholica 
defuncti, id est, Chrisii noniiiieoinnesqni naii fiie- 
rint appellantur Cliristiani. In h;creticis vero ali* Do- 
natisUe, alii lianicha^i, alii Ariaiii, alii Fortinni * di- 
cuntur. S(*d quia duces iKerciicoruin S|iou.si legiiimi 
non fuenint; noii Christi, scd suum uomcn pupulis 
imposueriiiit. 

(>. Auditores, qualiacumque pnedicalor inHmett ol- 
ientius perscruieniur. El ideo rogo, fratres, nt mihi 
iudulgeat sancta Cbnritas vestra, quia diiin ex eo 
quod Moysi dictum esl, Solve corrigiam calceamen^ 
ii Itct, quaicmcunique vobis inteliigeutiam insintiare 
conalus sum, pruduclinri vus forte seriiione quani 
debui , videor f.ilignssc. Et licet iion sit qnod in boc 
sermone placere possil, vel votum ac desiderium 
nostrum Cbariiaii vcslne credo quod displiccn; iion 
debeat, qui cxposilionetn innta! rei, etsi nt diVnnin 
est, expedire iiun potui : contendo tanien veiiit liueas 
quasdain et uualiacuniqife iudicula veslris sanciis 
seiisibus iniimarc. qux vos atteiitius perscruUntes 
etiaai nielius quain nos suggerimus, Christo iuspi- 
ranle, uiediiari possiiis. 



* Forie, Fotiniani; sen, rhotimanL 



1781 



SERMO XX. 



i:c2 



SERMO XX (a). 
. Exod. 



Dt deccm Tptagn jEgnplwrmn. Exod. cap.\\\-\\\ {b). 

\, Mog$e$ l^jx vUtUigitur. Virga crux Chriili. 
Noysts ad iEgyinmn veinens, fralres (li.irissimi, dc- 
fm et Tirgaiu, i|uaca8iig:il cl verberai iCgypium de- 
cem plagis. Moyses Lfx iuiclligilnr, vmv. dnln csl 
huic uiundu, nlcuni decem piagis, id osideceiu man- 
dttis qiKC iD (>eciil(»gu coniiuentiir, corripialcl emcu- 
det. Quod aiiUMii Le\ Slnyscs inlelligi possit, Domi- 
iiiis in Evangeliodixit : llubenl Mouxen et Prophctas 
{Lmc. xm, 2\)); id esi, Lf^giMU et Propbelas. Yirga 
Tero per qiiaiu ^i^gypius siibjicilur ctlMiarao su|)era- 
tur, crucis ChrisLi iinaglnem prarrercbal, pcr qtiain 
niunilus bic viiiciuir, el priiiccps h:ijns tnundi cuiu 
priiu*i|[>:ilibus et poteslatibus iriiimpliatiir. Quoil au- 
tt'm virga pnijccta fit draco vcl serpeus, ct dcvorat 
iEgjpiioniiuser|>entcs; serpciis pro s;ipienlia poiii- 
tiir, sicut scripttim esl : Etiote prudcutes, ficui ter* 
finie$ [Mattlt. x, 16). Idcirco vir^^a Moysi, id cst, 
cniz Cnristi, posteaquain ad terras (lescendil, id est, 
posteaquam ad creduiilatem et fidcni lioniiuum veiiii, 
coiivemest iusnpieniiam, ei lantaiu sapientiam quu! 
oiuuem i£gyptiorum, id est, hiijus uiundi sapicnttuin 
devoraret. 

i. Plagw Mggptiofum. Sanguis. Rana: Cyuomyia. 
Mort mumalivm. iJlccra et vesiar. Totiitrun. Locuhta:. 
Tenetrm. ilor$ primogenitorum Qnod vcroa(|u.c niitni- 
nis vertuntur iu sanguinem, satis convciiienter apta* 
turntfluviuscuiHebra:orum parvulos crudcliuccc trn- 
dideraut» auctoribus sceleris poculuin sanguinis redde- 
rd, et cruorem polluli giirgitis , qiiem parricidaii c;e- 
de Baculaverant , potando sentireut. Secundn vcro 
pbga in qua inducuiitur ranx, indicari flguraliier ar- 
iiitror camiina poetarum ; qiii inani quadam et inflata 
■oduLitione, velut ranarum sonis et caiitibus, muiido 
baic deceptionis rabiilas intulerunt. Ad niliil enim 
animal illud utile est, nisi quod sonuui vocis iropro- 
bis et importunis clamoribus reddit. Post hoc sciiii- 
plies producuiitur. Hoc auiinal peimis quidcm sus|>en' 
ditur per aera volitaus; sed adco snbtile est et niiuu* 
tum, ut oculi vi*(um, nisi acute cerncnlis, elmlat : 
eorpus tamcn cui insederit, accrl)is>iino lcrcbrnt sii- 
Duio ; ita ut qiiem volanlem vidcrc quis iioii valct , 
sciitiat stiiuulanleni. Iloc crgo aniiuJis gcnns dignis- 
sime puto arli philosoplii;^' vel h;vrcticoi uin callidi- 
tati coinparari . qti.-e minutis et subtilibus vcrborum 
itininlis aninm terebmt, et tanta c;illiditatc circuiu- 
renit , ut deccptiis qiiisque ncc videat , iicc intclligat 
node dccepiiis sit. Qunrto qiioquc in loco cyiiomyia , 
id est« muhca ciuina inducitur, qii.-e Cynicorum se- 
etse merito compmlur , qui ad reliquas decepiionis 
sux improbikites, eiiam xoliiptalcm et libidineiii suiii» 
Diuin pra*dicant boniim. Quoniaiu igitur por h:ec sin- 
ffuia prius dcccptiis est niuiidtts , adveuicns scrmo et 
Lex Uei liiijusceniodi euiu coireptionibus aiguil, ut 
es (|ualitatc ponnarum qu:iliiates proprii agnoscat er- 
rori.s. Qiiinto in ioco aniuialium nece vcl pccudtim 
iEgyptUN V rberatur. Yccordia in hoc arguitiir stulii- 
liaque morlaliuni , qtii tanqtiain irrationabilia pecora 
eultuin el vocabuluni Dci im|)Osuerunt li^uris iion so- 
hiiu hominum , sed ei pecorum. Uude jnsto judicio 
HKtufu cst, ut in quibus cultum credebant inesse di- 
vinum , in bis viderent miseranda supplicia. Ulccra 
post ha:c et vesicx cuin fervore, sexto iu verbere produ> 
cuutur : et vidctiir iiiihi , qu«)d in ulceribtis arguatur 
dolosa et prurtilent:) * niaiitia , in vcsicis luniens et 
iiiflata superbia, in (ervorc irjR ac furoris insauia. lliic 
osque per crroruin suoi um figuras luiindo supplicia 
lcinperantur. Post h:ec vero verbera veuiiiut ue su- 
pei nis voces et tonitrua , et grando , et ignis disctir- 

* Sic Am. At Er. et Lov , purulenta. Apud origeneiB, 
framiulenta. 

!a) Alias, de Tem{ ore 87. 
b) tn Appeodice nunc primom oollocamr. Totus . ex- 
eeita recapitulalione, descri).iiis cst ex origenis lu> 
mttia in fcx^idum qiuirta, j>cr|aucis inuialis. liuliilcin- 
cmacdaHi iu conuncni. fsal. /7, cl 101, a« ud ilicruuv.uuni. 



rcns in grandiuc. Vidcle tcmpcrnmeutum divin.ii cor- 
irpii nis. Non ciim silentio veibcrat; scd dai voces, 
ct doctrinnm coelitns niiitil, per quam possit culpain 
suani mundus casiigalus agnovccre : dal et grandi- 
iicm, per quam tcncra adhnc vnsieniur iiasccnti;i vi- 
lioriiin : dat ei ignem , scicns csse spinas et tribulon 
peccaloruin, qu«»s dcbcai igiiis illc dcpnscere, dc quo 
dicit Doininus : Jgtiem vcni mittere in terram (Lut. 
XII, 49). Pcr liiinc eniiu inccniiva volu, t-^tis et libidi- 
nis C(»nsniniinliir. Quod nuicm locusiariim octnvo iu 
loco fii meniio, )>uio pcr hoc gei:as pl.ig:c nnt delrn- 
hcnlis, aiil scinpcr a sc di-cordantis » huinani gcne- 
ris incoiist:inliain dcsignnri. Loctista cnim cutn regctn 
non habeat , sicut Scripliira dicil, unn acic ordinatum 
ducit exetcitum (Prov. xxx , 27) : homincs vcro cuui 
raiionabilcs a Dco f:icti siiit, neqne semclipsos ordi- 
nale regerc |>oiiicruut, n«'quc Dei rcgis paiicnlcr mo- 
dernintnn pcrltdcrunl. Nona plagn lcncbrx* sunt : sfve 
ut incnlis eoruin ca^cilas ar},Mialur, sivc ut intelligaw 
divinae dispensationis et providcntiie obscurissiinas 
esse rationes. Posuit eniin Deus , siciit Psalmistn di* 
cit , tenebras latibnlum suum (Psal. xvii , 12) : qiiak 
siiperbi audacter ei teniere pcrsrruiari cupientcs , et 
alia ex aliis asserentes, in crass.is et palpnbiles erro- 
rum dcvoluti siint lenebms. Ad uliimiim, primogcni- 
torum iiifertur intcritiis. Priniogenit:i itgyptioriim 
non incongrue principntus ct p )U'*slalcs mnndi hiijus, 
id cst , diabolus ot angcli cjiis intcllignnliir, qtios in 
adventu stio Cbristus dcsiruxissc • dicilnr , id cst , 
capiivos duxisse, ct Irimnplinsse iii ligno criicis suic. 
Possumtis priinogenlta iK;yplioruni accipcre ctiam 
omiies aiictorea et iuvcntores falsarum qu« in boe 
nMiudo sunt nligionum, quas Christi verilas cuui suis 
exstingtiit aiictoribus. 

3. liccapitutatio suitra dictorvm. Et ut liaec qnte 
dicta siint, tcnacins vcstra; memorix inlKcrcnul , ct 
e;i velut munda aiiiinalia iii ore cordis revolvere, c9 
spirittinlitcr ruminarc possitis, breviter recapitula- 
tioncm facimus. Quod ciiim iu prima phga a(|uuc con- 
vcrtunlur in sangnincm : signincnntur doclrinx plii- 
losophoruui , quoi parxulos sensu decipiunt. Quod 
vcro iu sccunda pl:iga multitiido ranarum ; intellignii- 
tur in eis carmina poctarum, qnn; nullis unqtiaui 
prodesse pottierunt. In teriia plng:i sciniphcs, id cst » 
musc;e mniutissim.T producuntur, gravissiino slimulo' 
cor|)ora compungentes ; ei in eis pbilosophi:» ariis 
astutia , et infelicium bxrcticornm venena vcl coin- 
nicnta subtilissimo dcsignantur. Quarta plaga niii ca 
caiiiiia iiiducitur ; et Cynicoriim doctrinx merito C(un- 
paratiir, qui iiiter reliqua inala lihidinem summuni 
pncdicaiit bonum. Quinto loco auimalia occiduulur ; 
ct significatur hi hoc vecordia vel stullitia homiumn. 
Sexto loco ulcera , pustulu! et vesicae cum fervore 
initliintur : in nlceribus arguitur dolosa et prurulcnla 
malitia ; in vesicis, tumens et inflaui supcrbia ; in fcr- 
vore, ir;c ac furoris insania. Pustea vero septimo loco 
tonitrua et voces de cath mktunlur, simul ct grando 
vel ignis : in vocibus et lonitruis agnoscitur dorirna 
ccelestis; in ^randine, disciplina quam accipiuni pcc- 
cnlores ; in igne , gratia sancti Spiritus , pcr qnam 
libidinum voluptatcs et pcc^atorum iribiili consu- 
muntur. Oclava plaga IocusLb iiitroducunlur , aniiual 
dente noxium ; ct siguific:itur in eis superbia liomi- 
num maligiiorum, qui sc invicem faLsis testiiuouiis et 
proditlonihus persequuntur. De auibus Aposudiis di- 
cit : Si invicem mordeiis et comeaitis , videte ne ab tu- 
vkem can$umamim (Galat. v, 15). Nona pbiga lenebr;e 
iudiicuntnr; per qiias CTCiUis nieniis vel (ordis argiii^ 
tur. Dccima plaga primogenita pcrcutiuntur; in qui- 
biis aiit spirittiales neiiuitia^, aui originalia peccaia in- 
telligi possunt , qux veniente Cbristo per iiiysicrium 
crueis et gratiam Bapiismi deleri vel exstingiii mani- 
festissime comprobantur. Hxc ergo, fratres chjirts- 

( ita hic editl. At in ^nigenis boinilia, dissideniU semiter 
a se ct discordmttis. 

* (jriffciic^, truduiisse. 



178» 



APrENOlX. 



9imi, <[U9e illo temporc pcr (lg'ira$ ot Iinngiiies Icgi- 
liius facta, £;iudenniifs cl gralins Doo ngamus, qtiia 
Ifi nobis pcr ejits miscricoriliam ct scMiiniiis el viije- 
tnus esse completa : rcgnantc Domino noNiro Jcsu 
Christo, cui sst honnr et iinppriiim ctnn P;i(re ct Spi* 
rttu snncto in sa^cula s:rcutoruin. Atnen. 

SEUMO XXI (fl). 

De decem Plagis el decem Prarepti$. Exod. cap, vii- 
xn; et cap. xx, ^. 3, 17 (6). 

1. In plagi$ vulnera, in praxeptii medicamenta, Non 
est ^inc caiisn , frntrcs diicctissimi , quod prcccpto- 
rntn Lcgis Dci mimcnis cuin plagarnm numcro, giii- 
bus iEgypius pcrcuiltiir, exapquari videtur. Nam Jciil 
decciu pra'cepia suiil Legis, quilius ndcuUum Del po- 
puliis adinonetiir; ila dccem plngii: Icgnntur, qnibus 
suporhia i£gyptiornm aflligiiur. Consideremns ergo , 
ciir et ibi dei em prxccpla , el hic deccm plag;e mc- 
inorcntur. Ideo sinc diibio , quia et in iliis erant vul- 
ncra , et in istis medicamciila ; ct opus erat ut tnra 
|)criculosis deccm plagarum vulncribtis , dccem prac- 
ccpioruni mcdicatnina subvcnirent. Unde rogo vos , 
fraires, noliie hoc otiosc accipere; quia si nuxiliai^te 
Deo diligciitcr aliciidorilis, potcrilis ngnoscere dcccm 
illa praecepta illis dcci^m nlagis piT ordinem contra 
so esse eontrurin. Nain uc priino prjcccpto prima 
plaga pcrciiiiuir , do sccundo sccunda , ile tcnio 
lertia , ct sic nsquo ad dccimum numcrum pcrvc- 
nitiir. 

3. Aqua in $anguinem vertitur^ quia $en$u$ impiornm 
obtenebratur, Priiniiin prxceptum est in Lcgc dc uiio 
Dco. NoH eruntf inquil, tibi alii dii prater me. Prima 
plaga i£gyptionim, aqiin in snnguinem cnnvcrsa. Com- 
para priiiium prcccptnm primnc plagx. Dciim nnum cx 
quo sunt omiiia , in simililudinom aqu;e accipc , cx 
qun gcncmntur uiiiver a. Ad qnani aiitcm rem pcrli- 
uct saiignis, iiisi ad cnrnero mortalcm? Quid est igi- 
tur conversio aqu;e in sanguineni , iiisi quia illi , qui 
f rcdere in Deum nolucrunt * , sicut dicit apostolus 
rniilus , Obscurntuni est insipiens cor eorum : diceutes 
$e esse sapicntcs, $lulu facti $unt {Itom. i, 21 , S(2) ? 
Aqiia crgo in saiiguincm vcrtilnr; quia scnsns i£gy- 
Ptiorum obscuriis ct lcncbrosus efTicitur. Et justo 
Dci jiidicio factum est , ui de ilto fluvio sanguinem 
l>il)crcnt , in qiio Ilcbrxorum parvulos nccare con- 
Mievcranl. 

5. Runa:^ philosophi vci haretici. Sccundiim pKCce- 
pliuu est, Non assumes nomen Dei tui in vanum. Qui 
enim accipict nomcn Dei sui iii vanum , non niuiida- 
bitiir. Nomcn Doinini Jcsu Chrisli vcritas cst. Jpsc 
eniin dicit : Ego sum vcritas (Joan. xiv , 6). Et qnia 
veritas mnndat, vanil:is inqiiinat ; videainus hnic so- 
ctindo prxccpio contrarinm plagam. Qu;c est ista se- 
ciinda plagat Rnnarum ahiindaiiiia. In ranis hxTC- 
tici inteliicttntur atque pliilosophi. Habcs congruen- 
tcT signiucatam philosophoruin vel baercticorum 
vanilatcm, si considercs ranarum loquacitalctn. Phi- 
losophi cnim vcl lixrctici, quia in Cbrislo omnia falsa 

* la 3i:ss. plerlsque, iiisi UUqui credere Deum nolue- 
runt, 

ia) Alias, de Tempore 95. 

(b) In hujus tomi Appendice nunc primum cclliicnmr. 
Fnit olim in Amerbacbiana et Erasniiaua editione duobus 
kiris re|.rxsenutus, sdlicet inter sennones de Teoiporc, 
ac praHerea inter populares qnosdam tractatm . quos 
Ensinns in flne tomt noni disposuit : quo looo iuscribeba- 
tnr, « De oonvenlentia deoem praeceplorum et decem pla- 
« ^arum. » In maiuiscriptis vcro titulum babet, c De coa{;ta- 
« tione decem prxceptoruin, » ctc. ConUnct magna ex parte 
rragroentum sermonis inter AugusiiuiaQos octavi de decem 
plaffis, sub diversa prxfatione, qwe quidem in negio et in 
Komoico Ms. aliquanio auctior inclpii ah Ins varbb : 
«Qnia sermo qui nobis redtatus {forle recitaodus) est, 
« MTO neoeasiute exposiliouis modicuni proUxior esse vide- 
« tur, ideo Psalmus citius fadmus oonsummari, ut non Cha- 
« ritaa vestra diutius siaudo faUgetur, et paupercs lioini- 
r nes ad opera sua consuetudiuaria revcrUuinr. Kon est 
« aiue causa, fratrcs dileclidsiini, v ctc. 



1784 



csse diciinl, ranx. sunt cbmnntca in paliidibns Iin.o. 
sis : superbiam cniin, iiinnes conlcnliones. etstrcpi- 
tiiin vocis habcre possinl ; doclrinam sapiciiti:c in- 
siniiare non possuiit. Qui enim clirisl|.in:c veritaif 
contradicunt , rt in sua vanitate dccepti decipiunt 
ranai sunt tsedium aflcrentes auribus, non cibum men- 
tibiis. 

4. Sftbbntum spiriluale. Scimphe$ , inquieJi et tur^ 
butentt, li^xWwm prnceptum csl , Memento^ inquir 
dwn $abbati sancli/icare. In terlio isto praccpto 
msinuatur quxdam vacaliouis indiclio , scilicet re- 
quics cordis , tranquillitas mentis, qiiam faclt bona 
coiiscieiiti:i. Ibi enim est sanctifieitio, quia ibl est 
Spiritus Dei. Dcniqiie videte vacationem . Iioc est 
quietem. Super auem, inquil Dominus , requiescam 
msi super humitem et quietum et trementem verbn 
meallsai. txvi, 2)? Inquieti ergo resilinnt a Spi- 
riln sancto,rixarumamatorcs,raluniniaru:n scniiiia- 
lores, inquietudine suft non admittunt ad se quio- 
tcm, contentionis magis quam charitatis amato* 
rcs sabbati spiritnalis. Spirilnalc cnim sabbatum 
non observant, nisi illi qui se ita lemperateopenbiis 
lerrenis accommodant, ut lamcn lectioni et oralionl , 
ctsi non sempcr , ccrtc vel frcqucnter insislant , sc- 
ctindnm illiid Apo^toli , Attende leciioni et doctrina 

(! J'"'- ^^» ^^)'" ^^ ii^min, Sine internusnone orote 
(I The$$. V, 17). Qtii eniin lalcs sunt, qiiolidie spiri- 
lualiicr sabb.ittiin colunl. Qiii vero inquieli suni, ct 
jugiter tcrrenis actibus iinplicnntiir, de quibiis scri- 
pttim cst, Impcdimciiln mtiiidi fcccrunt cos miscros; 
sabl)aluin, i<l esl , rc<|tiicin habere non possunt. Con- 
tra istonim itKpiictiidiiictn dicl:ur, nt tanquam sabba- 
Inm habca .tiii conle et sanciiricntioiieni Spiriius IVI. 
Esto, iiiqiiit, mansuetns ad audiendum verbum, ttl 
inteltigns {Eccli. v, 15). Ccssa ab inqiiietudine iiia , 
non sit tnmultiis qiiidcin in cordc luo per corrnptio- 
nem volantis phaiitasnintis ad siiiiilittidinem mnsca- 
rmn iiiquietnnlis , vcl compungenlis le. Deiim intellc- 
clurus e» dicontem tibi : Vncate ctvidcte^ quoniam 
egosum Deus {Psai xlv, II). Tu pcr inquietudinein 
vacarc non vis. conleiiIiontiin(|uc tuarum corriiptiono 
€:ccatas exigis viderc quod noii poics? Attenditc lcr- 
tiam plngam huic terlio prxccplo coiitrariam. Sciiii- 
plics nataj sinit in lcrra iEgypii dc limo, iiiusc-e mi- 
Jiutrssimje, inquictissima; . inordinnie volantcs, in 
oculos irruentcs , non pcrmilteiitcs liomines quic- 
scere, dum abiguntur, et ii ruuiit diitn exptils.-c iteriim 
redennt. Qiialcs sunl ist;c inuscr, talcs siint bomincs 
mqnieli, qiii sabbatum spirilualiicr obscrvarc. id est, 
bonis opcribiis sindcre, cl lcctioai vel oraiioni iiisil 
sterc nolunt. Talia sine dubio siint phantisinata cor- 
dis contentiosorum : ct quomodo corpns bumaniini ab 
istis muscis aflligitur ; ila cor istorum divorsis c(»gita- 
lionibus inquieUtnr atque compungiiur. Tcnete prx»- 
ceptum , cavete plagam. 

5. Cynomyia^parentum contemptor. Sequilur quar- 
tnni pneceptuni, Honora patrem tuum et malrem luam. 
Hiiic contraria cst quarta plaga /Egyptiorum xv/o/*vt«, 
id cst , musca canina ; grjccum eiiiin vocabiiluni est. 
Qiii enim parcnles Iionorare dissimnlal , musca eum 
cinina, id cst, nequitia diaboli . spiritualiier aflllgii 
cl crucial : caiiiiiuin estenim parentcs non cognoscenr; 
nihil tim caninum , (juain cum ilti qui genuerunl, iion 
agnoscuntiir. 

6. M(Bchu$ mnfatur in pecut. Quiitnm prxccptnin 
csi, Non moBchaberi$. Quinta plaga, mors in ticcora. 
Omnis eiiim qui aut nxore propria hiteinperale . cxcc- 
pto desiderio Gliorum, utitur; aut certe, quod c>t 
crimen gravissimum , qni uxori niit flliai aliemc , niit 
aiicillae vel suae vel allerius insidiatur, victus cupidi- 
tate bcsilnrum , tinquam amisso bomine erit pccus ; 
non quasi ccmversns in natiiram pecoris, scd in forma 
hominis simililndincm pecoris nabens , qui iion vull 
audire Deuin dicentcm , Nolile fieri acut equu$ et mu- 
lu$, ouibu$ non e$t intelleclu$ (Psal. xxxi, 9); cl il- 
Ind , Homo cum in honore es$et, non intellexit ; compa- 
ratut c$t iimentis in$ipientibns , ct timHis factus cst illit 



1785 



SLRMO xxri. 



f786 



(Pitti. TLtym • 13K SeJ si pecus es8e iion liiues , vel 
mori stciii pcciis tiTne. 

7. Ardor bomt$ et ardor mnlHi, Scxlun) pnKcepfuni , 
/Von oeddci. S<'Xla plaga , piisliihr iii corpiirc . cl ve- 
sirs liulfienies ct scuturientt^ iticeiidi') ulccrum dc fa- 
▼illa fornncis. Ta!es sunt aniinan honiicidales : anicnt 
ira ; f|uia per irani Iioniicidii rnitcrniias peril. Anient 
hoiiiiiics iniciintlia, ardcnt ct gratia. Nain et qiii vnlt 
siibvenire, fcrvct , cl (ini vuli orcidcre, fervcl : ille 
|irarccpio, iste niorio; ille lionis operiliiis, istc sa« 
•liosH nlccrilins. si po^semus vidtTC animas Iiotnf- 
i*i«laruin. sine diibio piu:^ plaiigercinus quam puires- 
eeoiia corpora iilccratoriiin. 

8. Lnermn wjusIuk:, Fume$ mwncB et corporh. SiS- 
qiiiUir pncceplnin scptininm, Non furabms : ct plaj?a 
seiuinia , gmndo in fruciihns Qiiod per furtiini coiiira 
Ue% prcceptiim suImIiicis , dc coelo perdis. Ncino enirn 
habet injiisiuni iucrum siuc jusio dainno. Verld grnlia, 
qiii ruatiir, aH|uiril vcsicni , sc«l coclesti jndicio p^-r- 
flit fidcm : ubi liicrnm, ibi dauinnin; visibililcr iii- 
eriiin, invisibiiitcr damiium ; lucruin sna cu^citnto, 
danifiiunn de Doiniui nulie *. Krgo qui sno malo deside- 
r^o foriiisccns fnr.iniur, justo judicio Dci iiitriiisecus 
grnndinaninr. si |>ossciit fiires nut raplorcs aspiciTC 
a{;niiu cordis siii , imifecto Ingcrent et plangercnt , 
cJuiu ibi non invenircnt qiiod in os aniin:e miilercnl ; 
fiiaiiisi iii fiirto siio inv(*uirent, qiiod gntturis aviditate 
sorlitTent. Major esl faines aiiima; qn.tm corporis, 
niajor famcs, pericub>sior plaga, et gravior niors. 
Quod pcjus est , muUi per islam famcm animse mortni 
ambulaiit , et viventcs portant fiincrn siia. Viverequi- 
dcm vifli^ntur in corpore ; scd malis aciibus morlni 
prolNinlL** in aiiiuia. Et multi in anima ramclici , de 
v»nis del ciis gbiriantur. Denique boniini CbristiaiiUKQ 
ScriiMuni inius esse divitcm dicit : Ab$conditu$, in- 
ffuil , C4ndi$ ve$tri homo , qui e$l ante Deum divc$ 
(I Petr. 111 , 4) ; non nntc homincs , scd ante Denm , 
ubi iN^os videt. Qnid ergo tibi prodrsl, si iibi boti>o 
UAii vidct , furaris ; et ubi Deus videt, ]usio judicio 
grandinaris ? 

9. LocuUa^ detractor. Octaviim prxccptiim est, 
Fai$mu t€$timonium non dice$. Oclava plaga , locusla , 
aniiiial dente noxium. Quid autem vult falsiis icsiis , 
nisi noccre mordmdo, et consumere mcnlicndo? Et 
ideo no8 admonet Apostolus , ne nos falsis criminibus 
appelamus : Si , inqiiit , mordeti$ et comediti$ invicem^ 
videte ne ab invicem con$umamini {Galat. 5 , 15). 

iO. A£tu$ nuurimonii quando non $ine peccaio. Adul- 
Uri fvrore exctecantur. Nonum pra^ccptum est , Non- 
tomctijnuen nxorem prosami tui. Nona plaga , densx te- 
nebrae. Si enim peccatum cst nxorem proprinm , e\- 
ee|tta caiisa filioruin, agut>scere; quale puins percatum 
esi, non soluni in 6ua pcccare, scd et alienani appe- 
lere? Vere dens.ne sunt tcnfibrc : nibil enim sic dolet 
in corde ptieniis, qtio modo si nxor illius nppL*ialur ; 
et qiii boc facitalleri, nibil csl qnod ^ic vclit pali. Alia 
uiala solont boniincs p:itienlcr ext ipcre ; boc aiilcm 
ncscio ulrum unqnnni iiiveniri poliieiil, qui loicrahiii- 
tcr fcrrei. quani dcnsas lencbras patinntiir qtii tnlia 
lacifinl et lalia concupi^cmit I Vere exc:ccantnr fiirore 
Imrribili : fnror enini iiidomitus est, alienam uxorcm 
cumiiiactilarc velle atqne |>olliiere. 

ii. Hareditatem ambiente$ alienam. Primogenita 
eordi$ fide$. Deciimim prj'Ci;ptniii csi , Non concu- 
pis:e$ uUam rem proximt tui, Hiiic mandato plaga coii- 
Ir^ria a«t dccima, mors primogcnilorum. Oiniies n^s 

3iubi bahent boniines, brcrc.diitii!» servant ; et iii bacre- 
ibus nihil primogeuilis cliarius. Qni volunt res nlic- 
nas Unqiiam jnste possidcrc, Iwivdcs sc qii:cniiit 
ficri a niorienlibns : qiiid enim tiin jnstnni videlnr , 
qiiam rein sibi derelictam possidfTcY Dicit eniin nli- 
qiiis : Diinissum est mihi ; tcstamcnium lcgo. Nihil 
videliir justius ista vuce. Tu laudas quasi jure possi- 

/ ita pleriqiie Uss. ciim Augnslino. At s., de nonnni 
ri$fOHe.c. auu*tu, de Domim cequitate. Ediii vcro, qimjum 
vivit $ine ceqtntate. 



dcntem , Dcus daurtat injnste ooncnpisccntcro. Vide 
qnaiis cs, qni opt.is te nb aliqiio h:credcni lieri : non 
crgo vis ul lial>cat snos li.Trcdcs , in quibus uihil est 
cliarins primogcnitis? Proindc in primogeuitis luis 
|iunieris, qui concnpiscendo rcs alicuas, id cst, qu;e 
tibi iurc nm dcbantnr, qnasi jnris umbra pcrqiiiris. 
. Perdis ergo fTiinogcnila tiia. Scd f:icilc cst quidcm , 
fraires , corporaliler ptTdere primogenilos ; mortales 
eiiiin snnl homincs, sive ante parcnles sive post pa- 
rentes moriluri uiorianlnr : istnd molesium est, ne 
pcr hanc occnltnm ct injusinm concnpisccnliam pri- 
inf>gcnita cordis ini pcrdas. Primogenila cordis nostri 
njrs est ; ncmo cniiu bcnc operatnr nisi fides pr-c- 
crsscrit. Oninia opcn lua bona lilii tni sunt H^iri- 
tnales ; scd inlcrislostihi primogeniUi fidcs est. Qnis- 
qiiis rcin alicnani occnllc coiicupiscit, intcrimm fidem 
pci dit. Erit eniin priinum sine dubio simulaior obse- 
qiicns non rhnriinh», sf^d frnude, velnti amans cum a 
qiin sc ciipit ticri IiaTcdcin. Amarc se dlcit euin quiMii 
inori desidfrai, et ut rernm ejiis se videal possesso- 
rem , opt:it itt pri?prinm non relinqiiat haTcdem. 

ii. Xdhoriatio. Ihvc , fraires, comparntio, cl qiio- 
d:im iiiodo conlrarictas dccf*m prxceplorum ct dc- 
rcm pl.igaruin cniitos nos facint . ui lialieamus se- 
ciiri res.iioslras in priccoplis Dci : res, inqunm, iio- 
siras interiorcs , et in arca conscieiitijc uosirae rcposi- 
tas. Ipsi suiit tiiesanri nostri, qiios nobis ncc fur, ncc 
latro , nec vicinus malns poierit nliqnando anferre , 
ubi nec tinca nec rubigo est meiucnda. Istx sunl eniiu 
ver:c divitix, id est, bona conscientia, jnstilia , nii- 
sericordia , castitas atque sobrieias. Qui talibiis rebus 
plenus cst , dives erit , ctiamsi de naufragio nudus cx- 
lerii.Sed lixc si diligentcr attendilis , et qii:c suut 
niala fngere , et qiia*. bona sunt voinerilis auxiliante 
Dco cxcrcere , erilis populus Doniini , et dc iniijiia 
iC^yptioruni S'Mnelalc , id est , spiritualiuin ncqnitia- 
iinn p<'rsccniion(; lil>ciali, ad terrani reprfunissionis 
polcriiis feliciicr |>crvcnire : pncstante Domiiio no- 
slro Jesu Christo, q.:i vivit ct rcgual in sa^cula saccu- 
lorum. Ameu. 

SERMO IXII (a). 

De eo quud scriptum eat , Induravit Dominus cor Pha- 
raonis. Exod. cap. ix , f . i%(b). 

i. De Pharaonis indnratione Quoties lectio illa 
recititnr, fralres cliarissimi, in qiia frcqnentcr 
aiidimiis cor Pharnonis Doniinum indiirasse, iion 
solum Inicis, scd eiiam aliquibus cleriris soletscau- 
daliim generare. Dicntit cuim aliqui inler se : Cur 
iniqnitas illa Pbaraoni impntatur, cum Dominns 
C(T illius iiidnrasse rcfcratur? Et quia de hac 
re Immundissimi Manich:ci sacrilcgo furorc Scri- 
pliiram veleris Testamciiti reprchcndcrc solcnt ; 
rogo vos, fratrcs, diligenler altendite, qnia ctsi nou 
qnnnium dchemns, certe vcl quanium pos.umus, brc- 
vitcr volumus Cliariinti vcstrj^ snggcrcre, qualitcr 
obduralionem illam dcbcatis accipcre. 

2. Obduratio cordis ex dcsperatioue. Iiidurat Deiis pcr 
paticiitiam^ ncu per potentiam. Prinio hoc fidtrlilcr f*t 
firiniKT crcd:it Dileclio vcslra , quia iiunqnnni Dcus 
dcscrit homincm, nisi prius ab homiiic dcscraiur. 
Cum enim scmcl ct sccundo ei tcrtio unusquisqne 
gravia pcccala coinmiserit; cxs|.cctat Uimcii illuiu 
Dciis, siciii pcr propliclnin dicil, nl convirlntur cl 
vivat (Ezech. xxxiii, ii). Ciini vero in p^calis snis 
ccrpcrit p!Tmai:cre , de inulliludine peccaloruin na- 
scitur desperaiio, cx desiicra.ione obdurutio genera- 

(a) Alias, de Tempore 88 

[b) IQ Appendicc nunc primnm collocatur. Duhitis I/)- 
vanicnsihus , suppositilius vorlino ct > iiMlhigo luit. Rst 
ex lis quos | rohamus Csesarii, cujus vid. Honiil. li intcr 
editas a fialuzio, in cciisura hujns scrmonis,adde ipsuin 
videri csse dc luduraiionc rhai-aonis lihelluin, de cujus 
atictore advcrsus ilinciuaruin, lib. de rncdciilinationc » 
cip. I, ct rariiuhini HiiTonyino cnm asstTcntcs ccnlcndc- 
Iwinr. Adi ! ujrduiiciisis ! cjI Jsi;c libiuni dj \r\ln6 tj istolis, 
CJ|>. o'J. 



1787 



APrENDIX. 



1798 



tur. Oiini boiniiics ncgligcntes in priinis dcspiciimt 
lieccaia sun , quia |iarva sunl ; crcscciililMis ininuiis 
peccaiis addiicunl ciiam criiiiina, elctiinnluin faciunl 
et dcmergimt. Qiiod cuin raduin riicrit, iinplclur hoc 
qiiod scriptuin e t: Peccator cuin vcncrit in profundnm 
malorum , contcmnit (Prov. xviii, 3). Dc lulilms Apo- 
stolus dicit : Ignoras quod putientia Dei ad poBnitcn^ 
liam te atidiicii?Tu autem necundum duritiam cordis tui 
et cor impoenitensjhesnurizns libi iraniin dieira2{Rom, 

II, i, f)). El de lali obdiirttione etiaiii aiibi Ie;<iinu8 : 
Eqnus indomiliis etadil durus , et filins remissus evadit 
prwccps. Ki iieruin de corrigendo lil.oSciiplura dicil : 
Tunde lutera lilii tui , dnnt infuKS est ; ne induret , et 
non consentiat tibi (Eccli. xxx, 8, 12). Ista eniin 
leslinioiiia Scripturarnin ideo Cliaritaii vestnn insi- 
niiarc volumus , ul inlelligatis, quia obduntio non 
Dei potoniia co:npcIlenie perliciliir,scd Dct remissione 
vcl indui^entia goneratnr : ac sic Pharaonem non 
divina potcntia, sed diviua paiientia credcnda est ob- 
dura>.se. Denique qiiotiesciimque eum Dci plaga per- 
cussit, afllictus paMiituit. At ubi ei remissionemdivina 
iiidulgcntia dcdit , itcrum se iii superhiam elatus 
crexii. Iloc ergo dcfinilissime credite, fratres, et hoc 
intelligite , quia (pioties Dominiis dicit , Ego indurabo 
cor Pharaonis; nou aliud iuti^ili^i vnluit. nisi,Ego 
siispendam plag.is measet Qagella *, unde eum per 
indnlgeiitiam mcam contra me obdiirari permittam. 

5. Altera objectio de eodem argumento.^cd forte aliqiiis 
dicat, quare illum Deus parcendo iiidurari fecerit, et 

auare flagclla removcrit. Hiic loco securus ego respoii* 
eo, Ideo Deus Holies nagella removit,quiaPharao pro 
ingeiiti cumulo peccatorum siiorum.non tanquam fiiius 
ad emendatioiiem ineruii corripi, sed tmqiiam hostis 
pcrmissiis cst iudurari. Tanta-euim iUiiis iniquitates 
praccesseraiit, et Dcum loties sacriIe;;o ansu contem- 
pseral, nt iu illo implcrctur qiiod de talibus Spiriins 
ianciiis dixil : In labore hominum nomunt^ et cumho- 
fiunibns non flageUabuntur : ideo lenuit eos superbia , 
opirti snnt iniquitate et impietate sua ; prodiit qunsi cx 
adipe iniqnitas eorum (Psal LXXii,5-7). Ecce quajitcr 
obdui-atiir. qtii ad correctionein casiigari a l)<miiuo 
nou incrflur. De illis auteni quos indurari Dei mise- 
ricordia non peruultit, quid scriptiim cst?F/aaW/af 
Deus omnem filium quem recipit (llebr, xii, u); ct 
iterum, Ego quos amo, orguo et castigo {Apoc. iii, 19); 
etiteruin, Quem enim diligit Dominus, corripit (Prov, 

III , 1i). bii tiac obduratione etiam propheia ex per- 
soiia (topuli ad Dominum clamat , dicens : Indurasti 
cor nostrum, ne timeremus te (Isai, lxih, 17). Qiiod 
utiqiie noii est aliud, nisi, Deseruisii cor nostrutn, ne 
coiivertereiuur ad tc. Qnam reiii miiltis pnccedenti- 
bos s;ici ilegiis in populo Judjcorum iinpletani esse co- 
giioviinus. 

A, Induratio ex qratice absentia scquilur, Nemo ergo 
cum Paganis aut Manich cis Dei jiistitiam reprehen- 
dcre aui culpare prxsumat : sed ccrtissime credat, 
quod Pharaoiicm imn Dei violcntia , sed propria iiii- 
quitas et iiidomabilis superbia coiilra Dei prxccpta 
tolies fccerit obdurari. Quid est aulem qiiod dixit 
Deiis, Ego indurabo cor ejus ; nisi , Cum ab illo ablata 
rucril graiia mea, obdurabit illum nequitia sua? Et ut 
lioc evideutius pos^it agnosci. arK|iiain similitiidinem 
dercbusvisibilibus Charitati vesir.cproponimns. Sic- 
nt cniin quoties niinio frigore .iqiia coiisiriiigitur, 
aolis calore superveuiente re!>olviiur, et discedente 
eodein sole ileriim obduralur : ila niiiiirum peccato- 
niiii frigore refrigescit charitas mnltorum, et vclut 
glacics obdurantur; et cnin eis itcrum calor diviux 
niisericordine superveiierit , rcsolvuiitur ; ille ntiqiie 
calor de quo scriptum esi : iVori est qui se abscondat 
a calore ejus (Psal, xviii, 7). Qtiod etiain erga Pha- 
raoiiein impietuui csse coguosciinus , a qiio (|Uolies 
flagelia rcinotii siinl,ro:itra Dcuin se obduratns erexit; 
qiioiies vero alflicius csl, humililcr supidicavit. 

* Mft. c, et Hugellaremovendo^ cnm , Pic. n. vero, s. ct 
fu\.,ne flag:Uetn\ mde eian, eir. 



5. Ctr Deus non omnes miscrlcorditer ffngeUet. 
Qua ratione dicatur indurnre. Qiiare autein Dominiis 
nosler non omnes ita niisericorditer flagcilnt, ut 
nullum contra se obdurari porinittat? Atit illornm 
iiiiquitati qiii otvdiirari mercniur , adscril)eudum 
est, ai:t ad iusciutabilia Dci judicia rcrercnduin, 
qii;e plerninqiie suiit orculta, nnnqtia^n tamen 
injusta. Nobis crgo snfficiat pie ct humililcr crcdere 
illiid quod Aposttdus dixit, Numquid iniqnilus npud 
Deum? Absit (Rom, ix , 14); ct illud quod iii caniico 
consuevimtis psallcre, Drus fidetis^ in qno non est ini- 
quitas {Deut. xxxn, 4). Uiide, sirut jani supeniis siig- 
gcssi de Phiiraone, lioc siuc aliqua dubitaiioiie cre- 
(jamus, qtiod eiim non lam Dei potoutia qiiani Dci 
paiientia fcccrit obdurari. Qiiam rein etiain ipso coii- 
menie evidcnier agnosciiniis. Sic enim ipse cum ca- 
stigareliir, justitia compellente profcssus csi : Domi» 
nusjtistus, ego autem et poputus meus impii (Exod. ix, 
27). Qua ei^o conscicntia christianus Denin injustiiiii 
esse conaueritur, qiiem jusluin ctiam rex iinpius coii- 
fllctur? Nam iu lantum iioc <;um Dens irrevocabilitiT 
obdiiravit , ut post decem plagas populum Dei non 
solum dlmitterct, scd etiam cxire couiiN^IIerel. Qiiod 
eiiim decem plagis perciissns fecisse Icgitur, pust pri- 
maiu cistigationem implere poiuisse cognosciiur. 
Qiiam rcin etiam circa veruaculos noslnts cxer- 
ccrc consiievimus, quos niinis dclicate aut satis re- 
misse nutrimiis, vel quibu<% freqiienter peccaiitibus 
indulgcmiis. Cuin eniin pejores de ipsa remiNsione 
reddnntur, solemiis eis exprobrantes dicere : Ego le 
talem feci; egotibi parceniio proterviam tuaiii iiegli- 
gentiamque ^ nutrivi. Et h.cc non ideo dicimus, qiiod 
ex vohiiitate nostra in tar.tam siiit siiperbiam devu- 
lutl ; sed qiiia m:igis de bonitate vel indulgentia no- 
stra fuerint obdurati. It;i et Dcus de Pharaoiie fodsse 
dignoscitur : dum ah illo ineflabili benigiikate plag.is 
siispendit, iile olnJurato corde conlra Deuni superbus 
eri^ii ur. 

b. Quoiics peccavimm , eleemosyna* vel pvenilenticB 
tnedicamenlum animce vuln.iibus apponere festinemvs, 
Ego vobis, fratres charissiini , h:rc sug^crendo qnasi 
indicula qu:edain directa et obscura insiuuare cii- 
ravi : vos vcro si pio et ndcli auiino, siciit congue- 
vistis , Sci ipture diviu:p sacrauicnia rcspicitis, Di>- 
inino douanto, plcniusquid rci veriiasliabeal, coffiio- 
scciis. Nos vero, fratrcs c harissiini , qui in veritale 
agiiosciiuns, qiiod ex multiludine peccatorum despe- 
raiio n;iscilur, ct ex dcsperatione obduralio genenttnr, 
seciiiiduui illud quod siipra dictuin est, Peecator cum 
renerit in profundum malorum, contemnil{Prov. xviii, 
5):quofies nobis aliqiia peccata subrepseriiit, sino 
nila iiiora lucdicamentum eleemosynx vel pcenitcnti^e 
fi^stincmusaniinarum nostrarum vulnehbusproviderc. 
Ulilitcr enim nialagma calidis adhiic vulneribiis .ip;M)- 
niiiir, ct cito ad sanitatcm vulntis rediicitur, qiiod 
piitrescere loiiga abiisione nou siuitur. Et ideo qiio- 
ticscuin(|uc delinqtiiuius, |>cccata iiostra jiidiccs nos 
seiiliant, mui palronos; accti^atorcs siios, et non de- 
fensorcs esse coguoscant; secrindum illiid quod scii- 
ptum csl : Iniquitatem meameqo cognosco^H pcccatnm 
meum contra me cst semper ( P»at. l, 5). Tu agnoscc, 
et Deus ignoscit. Nam quo pacio Detis dignetiir iffno- 
sccrc, qiiod iii se hoino dediguatur agnoscere? Quo- 
inodo CMim si aliqua plaga aui aliquod vutniis in cor- 
l>ore nostro supcrvenerit , sine aliqua mora mediciiin 
rcquiriiuti^;, et medicameiita apponere festinamus : ila 
et in auima; vuliiehbus excrcere debcmns; ne forte 
si plus dc corporis (|uani de animie salute solliciti su- 
iniis, iiijusto judicio aucillam doniinx pra^fercntcs , 
increparKuiein prophcticam mereamur cxcipere : //o- 
nio, inquii, fMfii in honore esset^ non intetlexit ; conipa- 
ratus est jumentis insijncntibus^ et simitis factus est itlis 
(Psal. XLVin, 15). lloc cnim iiobis cxpcdit, nt pliis 
dc anini;c (|U:iui de corporis iiicoliimitate cogiionius« 
e( iinagiiieni Doi ita in iiobis stuJeaiuus excolere, ui 

> in Mss. , negligcntia mea. 



l7Sd 



SERMO XXIH. 



rw) 



antc iribiinal xietnl Jtidicis sino confusione >enlre 
pitssiiiiiis:pra*stnnl<» Domino nosiro Jesu Cliristo, qui 
cnni l*atre et Spiritu sanrto Tivit et rcgnat pcr omnia 
saHStila saDCtilurum. Anicn. 

SERMO XXin (a). 
De Pharaonis ueviiia et snbmersioiie, Exod, capp, i, 

I . Pharaonis strvitia in Hebrwos, iEgypUonim lur- 
msc inier niarilimos fliiclus alicntiin iier iiigrcss:R, 
aqua ximlice ptinitintiir, iii illos in ditionem rcvoca- 
rent,qui Deum Iiabeliant peciiiiariter defensoretii. 
Quos in medium mariiii alvei siiiiim tlesperala iraxit 
aodiicia « inanis furor ir:e amplius provocabal itisa- 
nia; conrundentibus el in nattirnin sinm rcdcunlibus 
undis , graviler eos per diversa mox littiis execpit , et 
inscpnhos bestiarum pastibus arena servavit. Eit^gerat 
Deus lfoysen,qiii Pharnoncm virtutibiis inviinrct, 
signis et uiagnalibus adinoncret, vindicta lerreret, et 
trrritiim sevcritate compescerei.Scd dieis : Qimmodo 
pissel liber.iri admonitns. qui jnin Dei seiiietitia tra- 
lK«li:itur? Obdwrabo^ inqiiit, cor Phnrnouis (Exodl vii, 
3).Senteiitiamproiulil,quain se ractiinmi proniiserai, 
n«>n qnam jam fccisse monstrabal. Obdurabo, iiiqiiit; 
nnii , Obduro. Aliud est facere , atiud est quod jam 
recissc promitlitur, iiec tamen implcttir, ut inetii ter- 
rili corrigantur. Ctmsinni Hcbra-os pr.Tccpil lii»o , 
bterc, palcis denegatis, iii t.indem amicti, si beilutn 
coniingcrel ^gyptiis, iion valcrcnt rcsislere civiinii. 
Levatitur ergo macbina^ usqiie ad ccelnni, turres eini- 
nent, cl aptissiine construnnt rabric:nn : nm quod 
deesscnl a^dincia civitati; sed popuiuin pcrire qua}- 
rebat, qui divino favore ptdlebat. Augelur populiis 
dum oppriniiinr, et dum putnl minui , quotidie cre- 
scit: plus insetiiiitur, qiiasi posset viiicere,quos di- 
tina majcstas pnrdixerat essc viciores. 

8. Idemtractatur argumentam, Inter h?cc prreccpil 
Tocari obstelrices , impcrnt ut llebr.eanim si naii cs- 
sent nia^ciili, necarentur, cl scxus iiifcrior scrvare- 
tnr. protliga furoris nudncia ! Ne* diiin natis poena 
mandatiir, et ante priiicipiuin vitx pcricultiin conci- 
lalur. Cobibe, nefarie Iioino, insaninm tunm. Qiios 
necduin vides, insequeris : (]uid scelesliiis? Noiidum 
naios occidis. Servel ordincm fcritns tua ; nnscantur 
anle, qiios punias. Prxsiant tanieii pnrtuin niinistrB« 
utdiieniiit eTcrcerc ad periiiciein , quod didici^rant ad 
salutem , fncilins Ilebrnn^ mnlicres qtinni iEgyptias 
parcre dicenlcs; nccillis obslctricnm ministeria Mint 
Deccs^^aria , quibns Deiis provenit ad aiiimas iiberan- 
das. iiiagiinin bumanitatis in^enioin , et pium pro 
salute menilaciiim ! Tanluni timiiernnt obstclrices 
Deum, iit prieccpia regis coniemnercnt, ct miilieriiin 
sacraria conser^arcnt. S<:d incredubis Pbarao in al- 
tcnim se nocendi adiluni vertil, ut qiiod occulie an- 
t<*a tcntaverat, in populis palain faccret; oninein 
HehRcam masci.Iinam proiem jussit occidi. Qiiod ubi 
ad aurcs tnatruin runior advexil, pulsainm est plan- 
ctilMis ccelum; et cum ab ipsis nberibus avulsa proles 
rapcretur ad inortem , succcdebal dolor vincens par- 
lurientis dolorem. Niilla tnmen malcr infelicior liie- 
rat , nisi quae fecundior enu. Opiabant t:unen omiies 
sleriles esse, qnnm fccnndnc parerent. Quid iinpie 
iiii(.*inis? quid criidcliter s:cvis? Licel pinriiuis insoii- 
tiiini morles acerbas inferas , el aniina*; niis ororitm 
rnideliicr creines , tibi nccis atigetur , et paMix' noii 
detrabiiur merilum. 

5. Moysi nomen nwsticum. Cum eniin pnssini pnr- 
Ynlorum corpuscula dejicerenlur in flumiiic , Movsen 
ni.tnus excepit bumana, quem pro totius vindiei;e 
causa qiixrebant. Nam cuin IMinraonis filin viridnnli 
in ripa tremula puscerct fluenti Invacra , invcnit iii 
loculu , quein pater non possct nulrire supplicio. Ad 

(m) Alias, de Ternporc 89. 

[b) m A|>peiultce uunc primum collocalur. Fjusdcm , uli 
Tidelur, aucloris, cujus s*ial ivriius et septimus. 



quem educandnm in nntrlc(»m n aler adducilur (Exod. 
n , 5) ; ad alcndum occnsio conjunxit afTectnni , quem 
regis diviserit melus. Noviim miraculi genus , f«Tlt 
miscricordiam filia parrieid.t. Nnm diim parvulnm 
servat ignarn , palrem decipit incaufa. Dignum mali- 
li.T ejus sceleris erat , ut fili.T provisinne periret, qul 
genilrices interdixerat pariurire Competens pnices- 
sit divina vindicta, ut siiis afTcctbus puniretur, et 
Moyses pro aliis exuendis exucretur. A fluciibus de- 
niqtie mystiea lingua Moyses noincn accepit, et Pba- 
raonis necem qiiam prcrparnverat in nomine, iii flu- 
mine maris invenit. Hic, opiTante virga, pcr medios 
fliictiis ac si pulvcrulenlos exbibet grcssus, iniperio 
siispensam in altitiidine montium erigit undam, ut Del 
plebem redderctsalvam. 

4. Masculos pueros UebrcBorum in amnem projiei 
jubet. Audistis nefariam crndelissimaniquc vocetn 
durissimt Pharaonis : Masculos in awnem projicite^ 
fenrinas vivificate. Jubet hostis in fltimen parvnlos 
projici , jubet innocentes crudeli morte nccari. Non 
prohibet nusci, dnm naios dccernit occidi. Qnos 
enim necdum vivcre natura conccsscrat, eos scnten- 
tia jain sustiiiet ad poenani. nova et inaudita cru* 
dolitas ! Ante judicium celebratnr , quam reus ipse 
dainnetur : anle senienlin profertur, qunm obnoxius 
sentenliac demonstretur. l}ii<|ue reorum mos est , ut 
realus siii senteniinm exspeciare soleant. Nec cnim 
rcus potest ante damnari , qiiain ejus ciilpa coeperit 
maniiestari. Hi vero n* c rei nati , nec reatus sni sen- 
tenti» merito mancipati. Nasceliantiir enim , non iil 
vit£ salutis perciperent friictum , sed nt esset qiios 
crudelilas sxciilo faceret luctiim. Nnnc pnecipis, 
quod factum deberes ulcisci. Non natorum pietas, 
non parentum dolor le fleclit , qui inlcr inrantiuin 
morlem parentumque dolorem , saH'iii:e tiisc expleri 
senlenliain gaudes. parentum vota crtidclin , la^tiiia 
luctibus immutata ! Ad facinus profuit , qnidquid in 
eorum rdicitate proccssil. Gaudebnt laHissiiniis bostis 
inter madentes omiiiu.ii fletus. Qiiantse pericrnnt 
dolentlum prcccs,qunni:r. incnssiini efl^usrc sunt lacry- 
nise, qiianti gemitus ululatiisqne niullorum , ciim pa- 
rtnles manibus natos exponi viderent, qiii siinilc ni* 
hibiminus mox facturi fiilssent? Suosjam casus in 
aliis afii cernebant. Alii continenies filios suos, cnm 
jam celare non possent , exponebant : alii mox editos 
exposuerunt, ne quanto relincrcnt tardiiis, tanto 
emitterent crudelins. Quanti pro niiis optavcriint mo- 
ri? qiianti sententiain conicmnere volucruuttyranni? 
Satteinus, inquiunt, eum, et nostro nioerore ejns 
sxvitiam repleanius. 

5. Primogenitorum ^gypti justa percussio. Percuti- 
tiir i€gyplus primo^eniti atrcciu, ut cx sese cognos- 
ccrcnl, qnan.us dolor sitniiorum, qtii nccavenint 
filios llebraeorum. Percnliliir, inqnam, iOgyptus pri- 
inogcnilorum affectu, oriliiri|ue funestus clanior. I)i- 
gniias nullum excusaliat , nec aliiim conditio oppri- 
mcbat. Non servus ad obseqniuin , non domiiiiis' ad 
impcrium. Non regcni honor excusabat, iiec inoi^em 
nccessitns alicnabnt. Suibant Hebnci vindicia doini- 
nante illxsi qtios non tantuni propria salus laMos rctl- 
didcrnt, scd ct hoslium plnga la^tiores cfrccernt. 
Exeiinl l:eli, exeunt securi, Doniino protegente in- 
victi. Tunc pcenitel Pbarao qtiod viv:it» ct evasissc 
eum lanta cjiis scelera non susrinebant : ut i|ui in tan- 
tis plagis nullnm cmendaverat cidpani , (jiix fucrat 
comfKilens exqnirebat. Jungit curriis, exereitnm proR- 
paral, aciein dirigil; ncmo relinqiiitur, qui s:vlvnri 
mercatur. Includuntur perscqueniitius A^gypiiis He- 
br:vi inter mare et bosies , inler iindns et gladios* 
Ilinc maro spumat, irule nrma cot uscant : hinc a^iua- 
ruin, indcarmorum sirepitus. Sie operari Deiis r.uis 
assuevit, ut ubi dcfccit humanum consilium, illic iu- 
tercedat divinum adjutorium. 

G. Mirabiliter Deus providet in suos, Qnibus visis 
populus terriliis forinidabat. Cum eonspiecrt t rapidns 
ciir>us inlluerc lilloribus in:*rc, volvcnie :eqiiora fla- 
niine collisa laxarc i n;ox univcrsi c\i l.iinaba..l '4fi 



1791 



APPLNDIX. 



1792 



duccm |]cbr.cuni : Duni PlKtraonis iloininio carerc 
volumiis, cliscriincn , incjuiunt, invcniinus; cl runi 
voluntarie scrvire nolumns, ad pericnlinn perveui- 
iiius : exliihes niala, qnibns adluic usque promiui^; 
iicc le tnieritns noslri auctorem intclligis, dum tantis 
mnlis obnoxium non ap^noscis. Quibus Moyses saii- 
ciissinins ait : Ne rormidelis, viri, eslolc (ide arma- 
li, rrodiie vcrbnin quod 8cnti(*iis ruturum, credile 
viciorinm vcslrain jain prop<Tare, el gentis fnrcniis 
inlctitnin. Non cnnscniientibns vcntis n(|uaniin voln- 
inina iinperfcciis cnrsihus refrcn;Milnr , ne bo->i(S 
vcslros antt; pnniant qnnm jnlii^ninr. Statim divino 
jnssu virgic iciu rumpittir inare, ctdivisis undisc;im- 
pos quos naiura iion novcrat, exhibuil. Ilianlibns 
nndis freti, arcana ei maris secreia dcclarat uiida. 
Erigilur in ciimnlnm pclagiis, ct murorum instar su-^- 
pensos cxhihetflucius. Fit liilns ubifiierat pelai^ns, ct 
liinite rccto via porrigilur, ubi populiis Domini luira- 
bilitcr gradereiur. Ilis namqne visis populus Doniini 
propter se cuncta gcsta cognovit, ct jussu divino iu- 
trcpidus introivii. Ainbulahat, inqiiit, secnrus, Di- 
niino piignanle invictns. Scquitur Pharaonis exerci- 
tns aqnaruin supplicio pcrituius. Pulabal illic posse 
6e piignarc , nbi solus cuin snis fnerat nerilurus. Sic 
iinqiie Doininus locutiis est Moysi : Nunc advenit 
^gvpti inlcritus. Qnos cnitn disperdcre volui , snp- 
plicio hoc abolcre disposui. Ad ptistinum slaium rc- 
ueat maris, quod fncral ; ut salulcm jtistis, intorituiii 
opcretur injnstis. Conrcsliin jiissu divino impelu facto 
iEgyptii rapiuntur , ct ruiiia ai|uariim oppressi lluctu 
volveiite in lillore projiciuiitur , aiite inortui iEgyptii 
quaui iiicoliimes pervenirciit llcbrci. ILcc vindicta 
del)ebatur, ut citius periret, qui consequi dcnegavil 
salutcm. 

SERMO XXIV (a). 

De via trium dierum. Exod, viii (6). 

i . Tramitus mnri$ Rubri , Baptismi fignra, Trinn 
ntersio. In lcciiouibus divinis, qu:c nohis prclcri- 
tis diehus rccital:u sunt, audivimus Moysen di- 
xissc Pharaoni , Viam trium diernm ibimus in desertum 
cumomni populo sacrificare Domino, Videami.'S, fra- 
tres d.lectissimi, quid sit illud qiiod dixit Moyscs , 
Viam trium dierum ibimns in dcsertum^el imntolubi' 
mus Domino Dco nostro, Wxc quidcm volebat Moy- 
8cs; scd c«)nlr.idic"bat Pharao , et nolebat filios Is- 
rael a se Imige di>ccderc. NoIelMt princeps hiijus 
iniindi cxercitum Doinini trium dierum sacranienla 
cognoscere ; illa iilique sacramenta, de quibus pro- 
phela dixit : Vivificnbit nos post duos dies , in die ter» 
iiasuuitabit (Osee vi, 3). Prima dies passio Domiiii 
Salvaturis csl, sccuiida qua descendit ad iiiferiium , 
lertia autem resurrcctionis est dies. Et idco in die 
tcrlia Deus anteccdel)at eos per diem in columna nii- 
bis , pcr noctem aulom in columna ignis ; ducitiin^ne 
populus per inare Hnbruin. Tres cniin dies non in- 
congrue possumus diccre , Patrem ct Filium ct Spi- 
riluiii sanctum : qnia ct Patcr dics cst , et Filius dics 
est, et Spiritus sanctus dies est; et hi tres unus dics. 
Vi:i triuin dicrum , qua exilur de iflgypto, recie i!i- 
telligilur ille qui dixil : Ego sum via , veritas et vila 
^Joan. XIV , 6). Qnia neino venit ad Patrem , nisi ner 
ipsniu. Ipse est via , pcr quain populus qui Deo cmi- 
jungilur, de i£gypto, id est, de idolorum obscrva- 
tione educitur : et per inare Uuhruin Christi sangui- 
110 rubicundum , et qiiodaui modo jam tunc in my- 
steiio consecratutu, (aiiqnam pcr Baptismi sacrameii- 
tuiii Pharaone siibnierso, populus Dei eripitnr. Et 
vere ila fil , fratres : qiiando in salutari lavacro ter- 
lio (ihrisliani merj^uniur, tunc ^gyptii, id cst ori- 
giiialia pcccaia vci actuaiia crimiiia , quasi in Kubro 

(a) Alias, de Teropore 90. 

ijb) in Appeodice uunc primum collocatur. Pleraque sunt 
Origenis, ex ipsius ia Exoduiu llomiliis d;!proin|la. D^; 
mun. i vid. eius hoiuil. 5 el 3 ; dc nun. % 5, honiil. 5 ; 
de num. i, 5, uoiuil. 3 ct G. 



inari s<*pcliunl'ir ; et filiis Israel pcrtraii&euTilibus ad 
Dei sorvilium , sola patiimtur pcccata naufragiiim. Et 
si aliquis duhlLt et putet non ointiia peccata deleri 
per B:iplismum, asnoscai et inleirgat, quia quomodo 
nullus rcmansit iEgypliorum , sic nihil rcmanet pi^ni* 

tus pcccaiorum. ^ . 

2. Clamor sanctomm sine voce. Scd anlcqnam inare 

Rubrum tmnsircliir, clamavit M<yscs ad l)4»minuni. 
Qnoinodoclaniai? Nulla cjns vox clinioris andilur ; 
ettamcn dicit nd enin Dcus, Quidclamus ad me {Exod, 
xiv, I,*))?VeIim scire qnomodo sancti sine voce cla- 
incnt :id Dcum. Apostolus docd, Quia dedH Deu% 
Spiiitnm Fitii sui in cordibus noslris claniautem^ Abba^ 
pitier {Culut. IV, G). l-t alihi, Ipsr Spiriius interpcital 
pro iiohis gemilibus inenarrabiUbus; ctitcrnm, Qui 'lu- 
iem scrutatur rtnes ct cordo^ sctt quid desideret S^irius; 
qnia secandum Deum poslulat pro sanctis {Rom, viii, 
26, 27). Sic crgo inspirantc Spirilu saiicto *, apud 
Dium pcr silenliuni sanctoruni chinior atiditur. 

3. Crucis mysterium in virga. jEgijpiiumspiritualem 
quis exstinguit, Posl hac juhctiir Moy c* virga pcrcu- 
lere mare (Exod. xiv, 10). In virga iny-lcriuiii sancL-e 
crucis agnosciie. Et>crniii csl, fraircs ; attendite eniiii 
ci videte, qiiod nisi virga supia niaie clevetur, popji- 
Itis Dei de Pharaonis potostalc noii tollitur. Sic esl, 
fratres cbarissinii. Si sancta crux elcvata nnii essct, 
Christianus popnlns iii a^lernuiii pcrissel. Elevata vero 
vii-ga, id e l, cruce crcrla, ccdit iiiare, cedunt cl 
fluclus cjus : hoc esl, vincitnr mniidus, et inuiidi 
isiius potcstales. Cogitur cigo fluclns iii cuniuluni,et 
unda in semetipsa reprcssa ciirvalur. Suliditatem rc« 
cipit liquor. el solnin niaris arcscit in pulverem. Bo- 
niuiem Crealoris inielliRc. Si vnlnni tiejiis obtcinpe- 
rcs, si legem ipsius sequaris, ipsa tibi elemcnta etiam 
contra sui naturam servire compcllit. Orcmus er^o, 
fralros dilcctissimi, ut Dominus nostcr quod dc iC^- 
priis fccit iii inariRuhro, faciat in cordeetin corpore 
iiot>tro, ul det nobis virtntcm cl adjntoriiim Spiriius 
s;in(:ti,ul in iiobis ipsis spirilualesilDgyptiospossiuius 
cxslinguerc.Exsiinguit namquc spirilualeniiEgypliiiiiiy 
qui iioii agit«ip4'ra leiiebraruin. Exstiiiffiiit ^gyptiuin, 
qui non carnalilcr, scd spiriliialitcr vivit. Kxstinguit 
.^gyplium, (]ui cogiiationcs sordidas et impuras vi-l 
dcpcllit cx cordc, vei oinnino noti recipit : sicut ct 
Apostolus dicil : Xssumcntes scutum fidei, in quo pos^ 
simus omnia tela matigni ignita exstingnere. (Ephcs, vi, 
16^. lloc crgo niodo iiossnmns hodic ctiain iEgyptios 
videremortuosct jacciit^s ad litius, subiiiergi quadri- 
gas coruni ct cipios. Possnmus etiam Pharaoneni vi- 
dere siibmergi, si tanta fide vivainus, ut Dcus pacis 
contcrat satanain snb pcdibus nostris velocitcr. 

4. Via trium dierum quid intettiguiur, Via ctiam 
trium dieruin potcst intelligi, bone cogit^ire , beno 
loqni, bcne opcrari. El rcvcra qni hoc agit, cl lola 
anitiii virtnle custodit , iion in noc:c. scd in die 
ainbnlat ; ncc filius tcnchrariim, scd filius lucis efli- 
cif ur : ct iinpletur in illo illud quod Apostoliis dicit : 
Fuistis aliquando tenebrw, nunc autein lux in Doinino ; 
ut filli lucis ambulate (Id. v, 8). Qiiaiido fuimns lc- 
iicbnc. fratres ? Ulique qnando vias noctis ambul.ivi- 
iiiiis, id esl, quando maliiin cogilavimus, nialnm dixi- 
inus, iiialnm etiam operati sniiiiis. Postea vero vc« 
uientcs ad Cbristum, per ipsius graiiam reiinquamiis 
opcra lcnebrarum, et beuc cogitando, brne loquendo, 
bene operando, viam Iiicis ciirrcre fcstinemiis. IsLe 
crgo snnl tres via;, per qnas pcrveiiilur ad CQoliim : 
sicut cl ill:r trcs ali:c sunl, per qnas amalorcsniuiidi 
pcrvcninnt iii infcrnuin, hoc cst, malum cogilare, 
nialuin dicere, maiiim faccre. Ista est lata et spatiosa 
via quic ducit ad pcrditionem. Et per istas vias divet 
purpuratus descendit in inriTiium : pcr illas vero aliat 
Lazariis ad Abrali;e pervenire nieruit sinum. Istas 
tres vias obsidei iniinicus, sicut de Pharaonis ixer- 
citu legiinus : Electos asccnsores temos stantes demerdt 

* A| ud origencm : fic ergo intcrpeUanie Spiritu sancto 
apud ueum. 



1795 



SEIIMO XXY. 



1794 



itt inart Rubrum (Exod. w, 4, .^cc. LXX). 

5b Idtm tractatur arguinftitum. Qiii siinl isii cli^rti 
•ftCPBStores? Elccti ulit|iic a diabolo :id liixiirian), ad 
fnaliliain, ad omniiiin nialorum capul supcrbiaiii. K.I 
hi ergo lerni stantes, istas tres obsideiit vias, iit ille 
aol hominem ad opera mnla subverlal, aut illc ser- 
monem malum elicial, aut ille cogiiatiofiein iniquam 
extorqaeat.Scd fclix est qiii tolas tres istas ?ia>,neo 
ftdjitvaiiie. devitans, per tolum triduiim de Pliaraonis 
societate ^isccdit; iia ut nulium illi diem prinreps 
siihtra2kaiteni'brarum,nocsplcndorem fidcicjus vcrtat 
in noclem. Et idco, fratrcs, facinmus illud qiuKl 
8criplum est : Omni cuitodia $erva cortuum {Prov, iv, 
^). Coiisidcremiis cum [)ei adjiitorio, ei cusiodianius 
forsimal et conscicntias iiostras; et si cst qnisquain 
hi nobis, cui cogitatiorem malam aliqiiis de psiiicipi- 
biis lenebranim injecit, fiuanium potest laboret, ut 
n*i in sennone non pca'ei : id est, ut si ei diabolus 
anam dicm rinnit et convertit iii noctem, vcl srcun- 
drnn dieni in illo obiincrc noii possiL Si vero et hoc 
suhtililate callidissima potuerit obtinere , iit maliim 
Ci conte cogiicnio^, et ore loquamur ; si jam duos 
perdidiroiis, vd iinnin dicm cum Dei adjiitorio con- 
scnrcmiis , iie eiiam n<»K usqiie ad opera mnla possit 
neqoitia inimici subvcriere. Si vero et h ic faclum 
est, noii tnmen de miscricordiadespercnius; scd cito 
p<*r pcemUMiiiain de Into f:ecis pedes aitimac nostne 
cxcutcre festinciiius. Nim ciiini vult Dominus nior- 
%nn poccatoris, si'd ut convert:Uur ct vivat {Eiech, 
uxiii, il). Sic tatr.eii convcrlamur, iie ilcrum rfiro 
respiciamus, ncque op<*ra niala qux feciinus , facia- 
mi' : ncc revertamur qunsi canis ad voitiittim ; sed 
«d prctiosam et dc^idcrabiictii patriani tendenies, per 
▼bm hononim oiicrnm porYciii^iiniis ad regnum, rc- 
giiante Doniino iiostro Jesu Chrislo,qui vivitetregnat 
ui sa^ciila sa^culoriini. Amcn. 

SERMO XXV (a). 

D€ amara aqua el manna, Exod, eapp. xv, xvi (6). 

I. Aqua amara^ Legh Ultera, In lectione quac notiis 
ftd misKas legciKki est, fralres charissimi, audituri 
Si miis« quod Olii Israel post transitum maris Rubri 
Tenrnint ad Mara, id esi, ad aqunm aniaram ; et iion 
pnterat populiis bibere aquatn, co quod essct amara. 
riro qna rc Dominus heato Moysi ostendit liffnum , et 
nisit ilittd in aquam, ct facla est dtilcis (c). Mirum 
adniO;Iiim est, ut lignum ostenderet Moysi quod mit- 
terei in .nqitam, ct fnccret eam dulccm : qiiasi vcro 
non potuisset sinc ligno aquam dulcem cfQcerc Dcus ; 
aut Movses iiesciebat lignuin, ut Dcus illi oslcnderct. 
Sed videitdiim cst, quid dccoris in his intcrior habeat 
sensus. Itiibrum cnim mare, sacramcnlum Baptismi 
signiftcavit : aqiia amari, Lcgis litteram signilicavit. 
Oeniqiie Lex si sccuiiduiii liltcrain suscipiatur, .«^ntis 
Mnara est. Quomodo non esset amara qu:c occidit, 
diccote Apostolo, Littera occidit (li Cor. iii, G)! Quid 
cnim tam amarum, qiinm ut.piicr octnvo die circum- 
cisioiiis vuluus accipint, ct rigorcm fcrri teiiera paiia- 
tur iAf.intia? Aniarum saiis et pciamariiin cst hujiis 
niodi pocuium Lcgis, in laiitum ul populus Dei, non 
ille qiii in Moye baptiznttis esi iii iiiari cl in iiubc, 
sed qni in spiritii et aijiia baptizatus est , non possit 
hiberede ista aqiin : sed ne gustare quidem de circuiii- 
cisioiiis aiiiaritudine potest, nec hostiarum ferrc aina- 
ntudinein valet, itcc sabi)ati observantinm. Si vero 
Ostciidat [>eus li^niim quod mitialur in liaiic amnritu- 
diiiein, ut dulcis liut aqtia Lcgis, potest de illa bibcrc 
Chrtsiianus populus. 



II 



ia) Alias, de Tempore 01. 
b) In Appendice nunc primum collocatur. Ex Origc- 

tn» Honuliis iu Exodum dcscri} tus esl, exceplis verbis 

pernMcis com condusione et | rsfiiliooe : quie quidein 
m llhris manuscriptis incipit hunc in modum : cHc- 
c sienMi dle aodivimoA, fratrcs charissiuii, cum divina le- 
• clk> leeeretnr. quod filii Israel | osi iransitum, « (»tc. 
(r) .iDnnc orlgencs. 



Sl. Lignum nnde dulcetcit amara LeXy wpientia. Uiiod 
Cst isiiid ligiinm qnod Doiiiiniis osteiidit ? Snlomon 
demonstrnt, ctmi de snpicntia dicit, quia lignum vitce 
e$t omnibut awplectentibut eam (Prov, iii, 18). Si ei^o 
ligntim snpiciitia! Chris:i missum fuerlt in Lecc, ct 
osicndcrit nobis qiioniodo spirilnalitcr iniclligi debcut 
circiiiitcisio, quoniodo snbbain, quoinodo Lex obser- 
vanda sit, tunc crOcilur nqiin amara dulcis, etamari- 
tiido Lcgis convcrtitiir iii duUedinem intclligeiiti.^e 
spirittinlis ; rt lunc polcst biberc fiopiilns Dci. Ut ergo 
possit bibi atiua amarn, osiendit Deus lignuin qnod 
millatnr in cnin; ul qiii cx en biberii, non moriitur. 
nec aninritiidinem sentiat. Unde constat, quod si quis 
sine ligno \it,T, id est, sinc inystcriocnicis, sine lidi; 
Chrisii, siiie inteiligcntia spiritunli bibcre vfdncrit de 
Lcgisliltcra,per amnrittidinem nimiam moriatur. IKtc 
sciens Paulus apostolus dicebat quia littera occidit : 
hocesi a|>crte dicere, qnta aqua amnra occidit, si non 
per Spiritum in dulcedinein commutetur. Ligiiura 
ergo in aquam mitlilur, ut in dulcedincin cttmmutetur. 
Yeruni est, fratrcs. Tubc amariludo abaf|ua tolliiur , 
quaiido crucis lignum Baptismi sacrainento conjnu- 
gitur. 

3. Uunna cctpit dominica die dnri Mannn, vtrbum 
Dci, Quomodo mandncandum, EiWluil ndvcrtite, fratre9« 
quod Jud:t'oruin sabliato Dcns maiinn ntinqiiam 
omiiino plnerit, ncc nicrticrunt Jndai nt eorum snb- 
linto gralia illis dc coslo dcscenderct. Iii nostr.i auicin 
dominica dio non soliim scnipcr vcnit miinna, scd 
ctiam ab ipso die vcniendi iiiiiiuin fnit. S<-mper crgo 
nobis Doiniiiiis pluit inannn de coclo. Ca^lc^tia nniii- 

3110 sunt eloqnia ista qu;e iiobis ditla siini, et n Dco 
escendunt verba qu:u iiobis rccit::ln suitt : et ideo 
nos qui tale niantin suscipimus, semprr nnbis inai:iM 
daiur dc coelo. Unde inreliccsJud:ciduleiidi et liigciidi 
sunl, quia manna siciit siisccperuiit |)atres ipsoriiin, 
ipsi non increntur accipcrc : illi itunqiiain manna 
niunducaiit. Noit enim possunl niaiiducare illud (|iiod 
est minuium sicut semen coriaiHlri, ctcandiduin sictit 
priiiiia. Mb.l eiiim in vorbo Dci niuiuluro, nibil subtile, 
iiihil infeiiccs Jud:c« scntiiint spiritiiaie; scd tolum 
pingue, totuin rrn<sum. Iiicras>atiiin cst enini cor 
popuii hiijiis (Alattli. \in, 15). Scdct intorrogatio no- 
minis hoc idem soiial. Manna cniin intcrpi-elatnr, 
Qwd eil hoc ? Vide si non i|>sa noiniiiis viriiis ad di- 
sccnduin le provocnl; iitciim audieris Legem Dci rc- 
citarlin fccle^ia, seinpcr etiain interrogcs, et dicns 
doctoribus, Quid e$i hoc ? Uoc cniiii cst quod iiidic:it 
manna. Tu crgo, si vis mnnducarc niannn, id csl, si 
cupis suscipcre vcrbuin Dci, scito illtid miiuittini esse 
el valde subtilc, sicul scmcn coriandri. Ilnbctcniin in 
se aliquid olcris, quo nutrire et rccreai^e possit innr- 
nios ; qiiia qui inlirmiis esi, olcra innndiicet (^0111. 
XIV, i). llabet aliqnid rigoris, cl idco ut pruina cst. 
Caiidoris aulein et dulccdinis habct pluriiiiiiin. Qnid 
cniin candidius, qiiid splendidiiis eruditione divina ? 
Qtiid duleins, qui^lve siiavius eloqniis Doinini, quu; 
dulcia siiiitsupcr mcl ct ravnin (Psal. cxviii, 105)? 

4. Quid $il die $exto dupiiim colligere. Yernie$ ex 
manna. Sed qnid esi quud dirii, ut in die sexto dii- 
pluin coliigninr in icpnsilioiiem, qiinntnin sufliciat 
etiain snbbnUi^Hoe.setiindiiin nostram intclligciuiain 
noii otiosi ncc secnri pra*lerire (lebemus ; sed per eb c- 
niosynas rccondere, (luanlnm sufncial el in fnturo 
die. Si quid cnim hic boni opcris acquirns , si qmd 
justitix, miscricordiai ct piclaiis recondas, hoc tibi 
in futnro sxculo crit cibiis. Dcniqtic lioc ct .Aposlr»- 
Ins admonct, dicens : Quas cnim $eminaverH homo^ 
hax et metet (Gulat, vi, i<). Qtiid crgo agiiniis nos, 
qiii ainnmns illud rccondcrc quod corrumpalur, iioii 
qiiod permaneat el perdurct iii crastinuin, id est, iii 
fuiuro sa;cuio? Divilcs nvari ct cnpidi * liuec recon- 
duiit qiix in hoc s:ccuIo, imo cuin boc sieculo cor« 
rumpentur ; qui antem boiia opcra recondunt, ilta 

1 Apud orfffcncm , diiiies hnJM MPriffi ; nec lial)etur 
avari et ntritn. 



1705 



APrENDIX. 



\m 



pcrniaiicnl usque in crasiinuin. Deiii(|uc scriplum esl, 
qiiod qui luiideles rueruni, tervaverunt, inquit, de 
manna, el ebullierunl ex eo verwe$, et compntruit, • 
lliud auiein quod pro die sabbuti reponehaltir, non 
cst corrnptuni, ncque vcrtiies ebiiUieru:it in eo; sed 
txirinaiisil intogrnm. Et lu ergosi prnpier prxsontcm 
viunu tinitiininodo ct pro|>ter amorem S;cculi ihe- 
6auriz«*s, coiiiiiiuo vorincs eb;illiunt. DcirKpieaudi dc 
pcccaltnilnis el iiis qui pr;cs(*ns gxculiiin diliguiil, 
qu;c ?'i proplicUv scnlentin : Vermcs, inquil» eorum 
non mvrientur (l$ai. lwi, 24). Isti Kunl vcrincs quos 
gciierat avarilia. Isti sunt verincs quos gene- 
rat divitiaruin cxca cupiditaa his qui habent pe- 
cnnias, et vidcntes in necesNilaie fratrcs suns claiidunt 
ab eis viscera sua. Propterea ct Apostolus dicit : 
Diviiibui aulem saculi huju$ praxipe non $uperbe sa- 
peri\ neque $perare in incerto divttiarum ; $ed divite$ 
$int in operibu$ boni$, facile tribuanl, communicent et 
ihe$aurizent sibi veramviiam (1 Tim, vi, 17-iU). 

5. Peccami verbum Da jit vermi$, Sed diril ali- 
quis : Si inanna verbum Dei es^e dicis, quomiHlo 
venues facit ? Venim est, fralres : non aiiuiidc Qunt 
vcrmes in nobis, nisi ex verbo Dei. Sic cniin ait: 
Ni$iveni$$em et hcutu$ eis {ui$$em, peccatum non Imbe- 
rent (Joan. xv,2i). Posisuscepiuin aiiicin verbuin Dci 
qui pcccai, criii:ilurei ipsuin vcibiiin vermis, qui ejus 
senipcr ciMiscieiiliatn fodiat, et arcana peclnris rodat. 

6. Veibum Dei sapit cuKfue prout vuU. Nunc crgo 
restineinus ccelcste maiina suscipere. Islud euiin 
manita, jiruit vull quisquc, talem bajiorem reddit in 
orc cjiis. Audi enim et Doiiiinuni diceiitein his qui 
acccdunl ad se : Fiat tibi $ecundum fidem tuam 
(Maith, viii, 13). El tu ergo si vcrbuin !)ei quod in 
ecclesia pnrdicatur, lota lidc et toi;i devotione sus- 
cipias, rici tibi ipsuin verbum (piodcuin«|uedesideras. 
Verbi graiia, si tribularis, consolatur le, diceiis : Cor 
eontritum et humHiutum^ Deu$^ non de$picie$ (P$at. 
L, i9). Si la*laris prospere, fulura cumulat libi 
gaudia, dicens : Laslamini in Domino, et exsultate^ 
iu$ti (P$aL XXXI, H). Si iracuiidiis es, initigal lc. <li- 
cens : Desine ab ira , et derelinque indignationem 
{P$al, XXXVI, 8). Si in doloribus es. snn-.it te, diccns : 
DowiuM $anal omne$ langnoret tuo$ (Ptal, cii, 5). Si 
paiiporia:e cotisuineris, Ci«nsolatur le, dicens : Donii* 
nu$ erigit de terra inopem, et de $lercore erigii paupe- 
rem (Psai. cxii, 7). Sic ergo manna verbi Dci nddit 
in ore luo .saporemqiieincuniqtievolueris. Ilociaincu 
%i quis inlidcliter suscipiat, et non coinedai, sed ab- 
acondat, vcnnes ex eo ebiiUiunt. Putasne eo usque 
deduccndiim esl verbum Dei, ut eiiam verinis fleri 
puteiur? Non le liic turbet aiiditus : audi prophtiam 
ex persona Domini dicenteni : Ego autem sum vermis^ 
et nutt homo (P$aL x%u 7). Sicut eniin ipse est qiii lii 
aliis iii ritin tm, aliis autem hi re^iirrectioncin ; iia et 
ipso esi qiii nunc iii inaniia ridelibus quidem dulcodo 
inellis inUdclihiis atiteni vcrinis eincilur. 

7. I^ctioni divinee $tudeamu$ in$istere. Et id<*o , 
fr;itres charissiini, qtiantum possumus cuin Dei adju- 
torio, lcciioni diviiix studeainus insisterc, ul Legeiii 
Doi spiriluaiiter nicreainur agiioscere ; ut nobis yer- 
buin t)ei iion efliciatur vermis, qui nosiras coiiscicn- 
lias jugitcr arguat et amigat; sed illud implcatur in 
iKbis qtiod scripliim cst : Quam dulcia faucibns meis 



Omne$, inqiiit Apo&lolus, qni volunt pie vivere in 
CkristOf per$ecutionem patiuntur (II Tim, iii, 12), e( 
ab liosiibus impugnauiur. El idco agcns quisque itcr 
vil.T. biijius auxitinnte Christo, indesinenicr debei 
essc armulus, et staie scniper in castris. Si crgo cl lu 
scinper vigilare vidiieris, ut le cognoscas iii Doinini 
casiris militare, observa * illud quod idem apobttdiis 
dicit, Nemo militans Deo, implicat $e negiuiis scecula^ 
ribuHf ut ei placeat cui $e probavit (Id. ii, 4). Qni si iia 
niililas, ul a rebus sa^cui iribus libcr sis, et in caslris 
Dei aj^as scmpercxcubias; ct dicitiir de le illud, qiiod 
paulo suprrius audi\iiniis, qtiia per ▼erbnm Doinim 
excas de descrloSin, ct venias iii Raphidin. Siii oiiiin 
iiitcrprelatur TciiUitio ; Uapliidiii vcro, Sanitas jiidi- 
cii. Qiii bene cxil de lentitione, et qiieni toniatio 
priibabilem reddit, ipse vcnit ad saivttatem judicii. Iii 
dic enim judicii salvus crit, ct sanitas ctim co erii, 
qiii in teiilaiione viUc prsescniis ininqiuim conira 
Dcuin murmurans, niininie fueril vulneratus : sicut 
iii Apocalypsi Icgimus, Qui vicerit, dabo ei ederg de 
ligno mtcB^ quod e$t in paradi$o (Apoc, ii, 7). Venii 
ergo ad sanilatem judicii, qui i»cne caii.sain alterius 
audiens, disponit sermoncs suo^ in judicio, ciinuiieri 
6U|>er iiiiioceniem non accipit *. 

2* Siti$ muliiplex, Quid ergo in eon<^eqiientibu8 
Scriplura coinmcmorat? Siiivit^ inqtiii, ibi popnlut 
aquam^ et murmuravil conlra Alogsen (Exod. xvii, 5). 
Vidclur fortasse cx supei fltio diotuiii, qiiod dixii, quia 
aquam sitiverit populus. Cum cniin dixissei, Sitimt 

Copulu$; quid opiis fuit ut adderct, aqwuf Sic enim 
abet aiitiqtia iranslatio. Quare hoc addidit, nisi quia 
aqnam sitivit , qui debiiii sitire jnsliliaro ? Beati enim 
qui esurinnt et Munt justitium (Matth. ▼, 6). Ei iie- 
ruin , ^*f;ii*i/ anima mea ad Dcum vivum (P$aL xu, 5)* 
Multa; eiiiiii suiit silcs. Sitiunt jiisti , 8''tiunt et pecca- 
tores; illi Ju!>titi;iiii, isti luxiiriani : jiisii sitiunt t^uni, 
peccatiircs siiiuiit aiiruni. Sitivit crgo populiis aquain, 
qui debuil siiirejusiitiani. 

3. Christus percussa petra quw fontes eduxit. BAlum 
auis diabolo iudicit. Dixit ergo ad Moyseii Dotiiiiius : 
Tolle virgamt et percule petram, ut educat populo aquam, 
Ecce cst I eira , ct habet a ,u:im. Soil ha'C |>etra nisi 
pcrciissa fucrit , aqiias omnino non halict : percussa 
vcro fontcs producil et fluuiina ; sictit in Evangelio 
lcgimus : Qui credit inme^jluntina detenlreeius fueni 
aquce vivee (Joan. vn, 58) Porcnssiis enim Cnrisiuset 
iu cruccin actiis novi Teslaiiienti fontcs eduxil. Ne- 
cessc crgo crat , ut illc p<Tcutereiur. Nisi f nim iile 
perctissus fuisset , ci dc hacro ejus latere sangiiis ei 
aqiia niaiiassL-t, iiniversiis niundtis siliin vcrbi Dci pa* 
tiens iiilcrisset •. Prrciissit erj?o M* yses virga his si- 
lieeiii. Qtiid est lioc, fialres? Nec lioc puio esse hiise 
mysterio. Quid cst hoc, quoJ non scniel, sed bis 
virga porciissa est petra ? Ideo secunda vice petni per- 
cuiittir , qtiia duo ligi.a in cnicis patibulo eriguniur : 
quia in uno ligiio sacras niaiius cxpandil, in alio vcro 
a cipite usque ad pedes iiuinaculaiuin corpus exliMi- 
dit. Bibit crgo de petn poptilus, ci statiin tiellnm iniii 
conlra Ainalec. Videte, fralres, quia postquam aiiuaro 
quistiuc dc petra biberil , id est , Christi sacranieiiia 
susceperit, necesse est iili ad pugnam procedere. 
Tamdiu cnim aliquis diabolum rontra se piignanteiii 
non scnliet, quanidiu oprra illiiis exercere \olucrii. 



eloqniatun.Domme, $upermelet fuvumori nieo (P$'d, . Qiii vcro illuin reliquerit, ei de pelra bibcns Cliri- 



cxviii, 105) ! Qiiam graliani oremus iii nobis Deus 
pro sua pietate prxstare dignetur : cui est honor ei 
gioria iu sxcula sxculorum. Aroen. 

SKRMO XXVI (a). 
De Raphidin, de petra ptfrriMM, et de Amalee. 

Exod, XVII (b), 
i . Quid »t de demto Sin lenire in Jlaphidin., — 

<a) Alias, de Tempore 03. 

(b) in Appeodice nuac primum ooUocatur. ^iiiil fere 

ooutiuet pra^ter aliegorias et verba plerumque ipsa 

origenis, ex homiUa la Exodum uodecima. Ui eo quod n. 5 

p(tM<JiigeQem dicit auctor, Israclitis in Anialecitas LUguao- 

iiJms Uor^ca noo ejtemiisso niaau^, s:A la uu.i) eleva:»se, 



siiim sequi elegcrii , necesse est ut ilhim paiiatur in* 
fesliim , cui justo jiidicio voluit prxponere Christum. 
Quisquis ergo Clirisio conjiingitur , iion ad delicia^ , 
noii ad voluptates, sed ad pnLqiuin praeparetnr : quia, 
Omnes qui volunl pie vivere in Christo , perteculioneim 
patiuntur (li Tinu ni , 19) ; ci iterum, Per multas iri* 



dltfentientem baliet Augusthiuni, lerm. S>2, ii. 6; ci l!b, 
13 contra Faustum, cap. 30. 

*. origenes, qui bene dispomt $ernimieituo$ iM Judicio. 
Quid ergo^ etc. 

* A| ud ongenem , onvie$ no$ eidm verbi Dd falere^ 
mitr. 



1797 



si:rmo xxvij. 



im 



buiationes opertet nos intrare in regnum DA (Act, 

4. Prima sacri notmiiis Jesu in Scripturis meii:io. 
Imininente ergo bcllo (iliis Israel, Moyses vocni Je^^nrr, 
et dicii ad eam : Etigc libi riro«, et pugna contru Ama- 
Ue. Usque ad liutie locum beali hujiis nomiiiis mcii- 
tio, id esl, Jesus, niis(|u:im fncin est. Uic priinum vo- 
rabiili bujus siileiidor oliriilsit. Moyses voeat Jesum ; 
Lex iuvocai Clirislum. Elige^ iuquit, tibi virot poten- 
tes. Non poleral Moy^ics elij;ere viros potcnies : Jesus 
tolus e>l , qui potcsi viros potciites eligerc; ipse uli- 
que <iui diiit Aposloiis suis : Non vo$ me elegi$ii$, sed 
ijo elegi vos {Joan. xv , 16). Ipse est qui doiiium for- 
l^ iulravit, ei vasa ejtis d>ripuit (Matth. xn, 29). 

5. Moyies mntms tevavit , noii estendit. IjCvare ma^ 
mus^qtiidsit. Oratione pugnatur ud rictoritwt. Moyscs 
anlem ascendit in vcrticem collis. Et faclum est cum 
etetarei manus Moyses^ vincebat !srael. Advertite, 
fratres : Uoyses innnus (luidcm elevat , non lamen 
extendil. Cui crgo scrvnbntiir, ut manu3 exleuderet , 
nisi i>omino nti«tro Jesu Chrisio, qui exientiis tn cnice 
miversoin orbem complexurus , brachia pietalis ex- 
pandit? Moyscs ergo lcvavit maniis : ct licet non ex- 

Sindit, tamcn ipsa elevatione mysterium crucisosten- 
L Yidete, fraires, jam tunc per sa( ramenlum crueis 
snpemtas esse adversarias gentes. Et nos, fratrcs di- 
lectissimi , si, adjuvaute Domino , maiius crigitnus , 
diabolom superamus. In manibus opera debeinus ac- 
dpere. Si ergo talia sunt opera tua , ut illa possis iii 
altuni in conspcctu Domini levare , potcs etinm et tu 
fn le ipsoadvcrsarios tuos exstinguere. Quis bene ma- 
mis levat nisi qui per elcemosynam in cohIo ju^iter 
liussaurizat ? C^is ergo bcne nianus lcvat, nisi qui as- 
sidoe Tictum ac vpsiitum paupcribus submiuistmi? 
Qais bene manus levnt? Ilie oiique qui implet illud 
Apostoli : Etevantes , inquit , puras imnus sine ira et 
ii$eeptalioM (l Tim. ii, 8). Qoia crgo quoiidie nobis ct 
wbispiigna hnminet coiilra adversarias potestates, si 
Tolonius vincere, manus nostrx* , id esL, aclus nostri 
ei conversatio nosira non sil in terris : sed , sicut 
Apostolus dicit, Superterram ambul^mtes conversatio- 
mem Itabeamus in coslo (Phitivp. iii , !20). Scriptuin cst 
lamen , quia sicut vitulus aulingit in campis hcrbam 
Tiridem , ita populus I^raci abiinget populum Auinlcc 
ioper tcmm [jNum. xxii , 4). Per quod indicari vide- 
tur, qiiia populus Dei ' noo lam manu et armis, quam 
Toce pognab;it et lingua, id est, oraiionem nd Deum 
findeiiat ; el idco ndvcrsarios superabat. Ergo et tu 
si Tjs Tincere, audi A()Oslo!um dicentcm : Orationi in- 
ristentes , et vigilantes in ea (Cotoss. iv , 2). IIxc est 
Cbrisiiani ptigiia gloriosissima ' , iioii in suis viribus 
pr;Kumere ; sed semper Dei auxiiium implorare , cui 
csi hoDor et impcrium cum Palre ei Splritu sancio iu 
ixcula ssculorum. Amen. 

SERMO XXYII (a). 

De fmu Israel (b). 

4. Ilarc dicit Dominus Meijii, Sine, ut faciam te in 
§eiUemmagnam (Exod. xxxii, 10). Graveest discutcrc 
personam, qui in infideliiaiem cadit, dum majiisqiiod 
aceepil perdit. Quis Judxoium inexsolubilcs nodos 
Mscil? Quis periidiam etaudaciam non deponit? Le- 
gant eldgia sua, qiiod in prxvaricatione parcntuin noii 
defuisset vindicta. Irala severitns promilur, et contu- 
macia ngn emendatur : clcmcntia levius irascitur ; 

Sttia cilius misereiur. Ipsius erit judiciuin, et probare 
ignom, ct delinqueniibus indulsisse peccatum. Quid 
dico? Deus illos horruit, aut amavit? Al^it. Si hor- 

*■ Bic o tt g e y e s addit, ut a tnaforibus accepbme. 

} origeues : ucec eU chrvMam pisgm , ^ superai bd- 



!i 



ia) oUm. de Tempore 97 ; et post, in Appendice 39. 
b) Apud Amerbachium et Erasmum ioter Augu&tiniaoos 
SennoDes , apud Loranieoses vero inter supposiiilios 
reperitur. Parom aut nihil, dicUonis et stili raliooe. distat 
s anme MK» Appeodids teriio, sepUmo et vigesiino 
lertio, 



ruil percnior<^s, conlempsit : scd amavit ; Ideo fre- 
quciiter indiilsii. Hevertimini, inquit, ud me, et reverinr 
ad vos (Mntach, in, 7). Eoruin (|uidem siinl scelera , 
atit ren lingua, aui eonseienlin crimiiiosa. Vos, iiiqnit, 
de patre diuboto estis (Joan. viii, 44). Non poicsl dif- 
ferri viiidicl», ullio non prccrnstiiinbitur. 'raiiia ciiim 
sunl rriminn usiirpnlinne concepia, ut n<»n pnrennt 
geiieri, eiim rei vide:uiliii-nuelnri. Ctamaverunt,\uq\\\i, 
ad Domiunm^ cum tribulareutnr (Pgal cvi, 6) : niitit. 
Iiir diix qiii popiiliim Israelilicum redderet Iil»er:»linM. 
Pnriiitur itgyptiis digiire cl iniii!mer.*biles plag;p 
igiiomiiiiic ; ad vindidain seiiiiphcs proecsseruiil, vi- 
neas bnichiis assumpsit, fruclifi ra lignn lorusin v.istn- 
vii : terrorem et granJiiiein, ulcern, tuinuiliis, voces, 
flammns. addieta pi?eora, armcnta prostrata, aiinas 
in «angumem miitatas, proslratas ranns, pisces occi- 
sos : prsedurantur elemenla niillo rigore, siccanior 
(luenla in rei mirnculo curvnta, et in moro siispcn- 
ditur unda : insucium iter mirantur fluctus, mlraiur 
ct populus. 

i. Quid, incredule popule, nocte desperas? Signum 
tibi erit columna, quam Cliristus illuminat. Seeurus 
iter quod arripis vade ; anteccdet le Ghristiis. Etquia 
prosequitur Ciiristus, nducia, non terror, dcbet esse : 
sccurus ad promissa pervenies ; atqueuiinnm non rebel^ 
lcs. Aperlum intrant mare iKgyptil, quos circumru i 
fliictus feslinanicr ruentes perdunt. Medii nmris arena 
ungulnm seiisit, mare cur^us sustinuit equitum. Sed 
hacc viiidicla debebntur, iit cilius periret, qui conse- 
(|ui dencgnvit salutem. Quid dubitas de hosie? Tule 
jam |>r<»cede, mortunm videbis, probabis defunctuin, 
cui ante fucr.is servus. 

S. In eremum exilur, nec contumelia differtitr. 
Murmurani, pelunt cepas ct pepones, merilo insiilsi, 
et quos noii gratix sales condiunt, vilem expctuiit c i- 
bum. Cepas ait, ut exton|uercntur eis lacryina! ex 
deliclo eollect;». Non aquarum iu fluvlis natura dege- 
norat, communem liquorem amaritudo iristnvcrat ; 
lignum niittitur, dulccdo refiaratur. Tetra percussa 
siticniibiis potum praebuit \iiiga : nec vclcmosa eis 
dissuta sunt vestimenta : arvo sierili non defiiii manna. 
Pulmentirium poscilur, desideriis omnia confcrun- 
tiir. Saporem sensit quisque quem voiult in ore, duin 
mandiicavit. 

4. Pelunt sibi qnod colerent : atquo niinnm sim- 
plicilcr posluLissciit. Sed plebs qiix dotales tnbiilns 
lege mariti perceperal, de comiptela disponil, et de 
adullerio cogital. Quid te, inndelis, vis juiigcre con- 
sortio digiio ? Mater tiia displicuit, repudiaia per li- 
bellum repudii, pronuniianie Isnia (Isai. l, I ), nec 
summo cliarismnie es digna, cuin exsecraliilibiis factis 
videaris ingrata. ^on servies, inquit, deo alieno (Deut. 
vii, 16). Auruin i^^ui appouilur, ct ingraii iufnusium 
scelus expeiunt, adorani imaginem quam succeiisns 
ejeceral ignis. IJbi est quod mandatum est, Audi 
Israei ; Donwius Deut tuus, Deus unus est (Id. vi, 4) ? 
Vitulus tuiis ubi erat, cum tibi Chrisliis in mari itl- 
nera prieparabai : mare aperiiil , siticntibus poium 
pra!buil,fessosjejuiiiorepnravit?Luxurio8a gentlliias, 
postsaturiemliisumquaerit. Sedit^ \ni\n\\,poputu$mnn' 
ducareet bibere, et surrexcrunt luderc (Exod xxxii, 6). 

Atqueuiinaro vcrb sfuissenldicta,non fnctisfuisseiitad- 
niissa. Ecce jam pater Abrnham transfertur in gcnicin 
magtiam. Eccequid criminis ndniiuit primitivtis, quid 
graiijB ineretur secundus. Vcndidisti mihi primatus 
tuos.delicto factus servuliisfralrituo. Itadixquidemme 
alieiia portat, scd uova gratia mcom'cnpul Impinguat. 
Ducein sc ergo Dominus ingrato popiilo privhcbat , 
cxcrcitiim Christi per ibacccssa loca et devia deserta 
terrarum iion turbavit iter ignolum. Igilur exorilor 
impugnante diabolo profann lentatio, fit repente po- 
pulus divjnis beneficiis ingralus, mcns ojiis a veritaie 
dcsciscit, dcscruit vitae largitorem, ct secuius est 
mortis auctorcm. Ilnde simulacra colentiutn cxca 
stultitia, imo iion fcrenda dementin, inoriali manu 
formatiim vitulum pularedivinum? Ac«xlk<^x>Xk^>%\\vvwik 
rcraroesi, ui pccoT\s %\v ^%>\y^ v^vT^x\^^\^>m\^^>^ 



17U9 



APPENWX. 



ISQO 



nniinalia nmnia Iioiiiiiii subjecoril, ip<NC se iii famula- 
lum pecudum sponle dejeceril. Adco runnaiur vilulus 
siultonim collaliouibus inauralus : ci quem nullus 
natiiralis molus qiiacumque fleciebal, eum deincnlia 
pcrfidorum subjiigaia cervice portabal : et cujus :iurc8 
niilius penetrabai audilus, vel aliqiia commotio seii- 
sibilis agilabat, bas incassum denientis popnli oratio 
stulla pulsabat : et cui visum modulantibiis pnipebris 
vilali motu artificis pbanlasia non dedcral, nec goni- 
irix natura contuleral, eum videntcs ingrati Deo sui>- 
plices adorabant. Pr;rcedebat in ercnio popiilum ra- 
rens spiriiu vilulus fi^uraius, ut tali duce denicns 
populiis utcretur, qiialis fuerat et ipse deliciis cire- 
ctus. ^ 

5. Et nc (anti mali sine vindictn in poslcros ma- 
naret exemplum, statim vindicalur in rcos. nnm 
enim malis modus imponitur, frangitiir licentia pecca- 
toriim. Frcquenler enim plagis disciplina corrigitur , 
si nihii proliciant bortamenla justorum : a damnabi- 
libus factis homines vindicta compescit, quos iii bonis 
operibus beueficia Dei retinere non possunt. Si eiiim 
iion inter primos neccaniium lapsus consulercl, sed 
in ftiturum snspcnueret ultionis occiirsum divina cen- 
sura, procul dubio scolcstoruni oinnium luius pro- 
'Cessisset aiidacia. Deniqiie si vis tuorum pr(»riccre 
disciplinam, cxcrce censuram. Ubi [)ei futune vin- 
dict;r, snlllcitudo vcrsalur, illic aut non peccalur, aut 
tardius dclinquitur. Ccnsura eniin inlerdum ({iiidam 
suscipiunt supplicium, nt mulli corrigantur in paiicis; 
nc pnstinoduin ira commotus incipiat grassari per 
iiiultos. Risus fie^piens corrumpit morcs, relaxat qiio- 
qiie nervos rigoris aslriclos : scvcrus auieiu vulliis 
ciistos osi disciplinae. Si eiiim delinqnentibus freqiien- 
ter iiiduigcs» pcccalor ncm prollcit ad salutcm. 

SERMO XXVIII (d). 

De exploratoribus el de bolro (b). 

1. Yiri duo ferentes uvam, duo Te$tamenta ei 
duo prtecepta, ChrimiMin medio dunm Testamentorum. 
Modn cum divina lectio legerciur, aiidivimus qiiod 
tLMiipore illo quo inissi siinl diiodccim ex| loralores 
ad considerandam terram reproniissionis, duo ex illis 
iivam mirft! magnitudiuis in pbalanga deiiilerint ad 
iiiios Isracl INum. xni, 2^). Duo isii, fratres dile- 
ctissimi, mullis modis inteiligi possunt. Nam el duo 
Tesiainenta non incongrue significasse credunlur, et 
duo prxcepla quibus diligilur Deiis et nroximiis. 
i^ossuul etiain * in bistoria et allegoria inteiligi. Qiiod 
auiein duum Tcsiamcntorum typum habucrinl, liinc 
evidentcr agnosciinus ; qiiia quoinodo in medio duo* 
rum illoruiii uva exbibila lcgitur, ita iii medio duum 
Teslamenlorum (^hristus Dominiis evidentcr agno- 
BCitur ; beeunduiu illud qiiod scriptum est, /n medio 
duum animalium cognoseerit (Habae. iii, 2, $ec. LXX), 
id est, in mcdio Novi vel Vetcris TesLimcnti. Quod 
auicni dicit, In uiedio, non intelligendum esl, quod 
Clirislus inter Novum ct Veius Testamentum sic fiierit 
niedius, ut nec in Novo nec in Veteri continoretiir. Non 
iU) est, fraiies cbarissimi. Scd quod ait, /it medio 
duum aninialium coanosceris : Uoc sentiendum est, 

gudd sit in iiiedio Veicris Testaiiienti, et in medio 
[ovi, id Cbt, hilus in interiori cl spiriluali inieileclu ; 
non in lillera quae non soliim Judxos, sed eilain h.-e- 
reticos oinues consuevit oocidere, scd in Spirilu, qiii 
omncs Chrislianos spirilualilcr inicliigenlcs vivificat. 
lloc est ergOy Jn medio duum animalium cognosceris , 
in interiori sensuNovi sive VcterisTesuuncnti. 

2. Haria ierra promiuionit. Exhibila esl ergo uva 
a dtiobus. Isti autem duo qiii iivam de torra repro- 
Biissioois aflerre merucrunt, sicul jam diximus, pos- 

• Forte,6;mii. 

(a) Aiias, de romj ore iOO. 

(b) in Appcndice iiunc primum collocaiur. Dubium Lo- 
vamuiises rorM|iiijnint : sup| osftittuni S(Misuerunt vcrlluiis 
H \uuuugiii; liosca^rii e«e sentimus. 



siinl inlclligi otiam duo prrccopta dilcdionis, id csl, 
Diligcs Dcum ; el Dtliges proximnm. Dciiiqiie consi- 
deiMlc, fratrcs, quia sicut illi duo pendcntem uvaiu 
aituloruni ; ila cl de isiis diiobus, id est , dilectione 
Doi ot proximi dicitnr, /71 his duobus prceceptis tota 
Lex pendet et PropheKB (Malth. xxii, 37-40). Siciil 
eniin uva illa Chri^tiim Dcuni nguravit ; ita et lerra 
ropromissionis, in qiia naliis csi, saiurtx. M.Mria^ vide- 
lur imagincm pi\Ttulisse. In ipsa cnim impicluni est 
illiid quod scriptum csi , Veritns de terra orta esi 
(PsaL LXXMV, 12) Qiomodo ant.MU bcata Maria non 
fuit tcrra rcproinissionis, qii:e por propbctam niulio 
anic proniissa cst? Nam per boalum Isaiam Dominus 
eam ante miilia annonini spaiia rcprdmisit : slc enim 
ail, Ecce virgo in utero concipiet, et pariel fiHum (Isai. 
VII, 14). Exbibila estenim uva de terra repromis^io- 
nis. Ipsa (a) esl enim de qna logimus, SfiX(Tifii< mel de 
petra, et olenmde firma petra {Deut. xxxii, 13). Et 
dc fpsa scriptiim est , Petra autem erat Chrisius 
(i Cor, X, 4) ; et illud , Cti/ii adipe renium et tangwne 
uvas; et ilorum, Lavabit in vino stolcmi suam, et awf- 
ctum suum in sangnine uvai (Gen. xlix, 11). Ilapc, in- 
quajn , uva iii ligno siispensa duorum delertur obse- 
quio, qiia: nobis uiiipio, siciit jam diclum est, duiim 
Tesiamcntorum reprxsontatur oraculis, qu;e in ligno 
crucis popendii , ciijus vinum in pretium nostnimp 
passionis expressionc profluxil. 

3. Dno ferentes uvam , iudceus populus el Chrisiia- 
nns. Christus salus credcnti, onns non eredenti, Sed 
opcraj prctium cst, arcana s.ncramentorum aperiri 
effectibus rerum. Hanc uvam duo dcfcriint inserto 
vecte pehdenlcm. Possunl isti duo etiam Cliristianuin 
vel Judaicum populum figin*are. Isti ergo sunt duo. 
!d est, Synagogae vel Ecclesiac popiili. El quia prior 
fuit Jiiibcoruin populus , pnccedit JikI.tus, seqiiltur 
Christianus : salulcin suam hic antc coii8|)eciuin 
suiun gerit , illc post dorsum ; hic obvcquium prae- 
fert , ille contcmptum. Ideo ct de Jud«is PrupheU 
tcstatiir , Obscurentur oculi eornm ne vidennt , et dor» 
snm tUorum semper incurva (PsaL lxvih, 24). lucc- 
dunt diio sub sacro fasce ordine stio : hic semper 
vidct, illc semper relinquit. Jiid.-eiis aulem proxl- 
miim fe xsliinat ; sed absentat. Cliristianu^ ergo 
praoseiili muncrc fruitiir ; Jiuhcus solo oiierc prav 
gravalnr; (piia Cliristus sicut cicdonli salus, ila oiiiis 
est non ciedcnli. Jiidsois eniin ille specialiter annun- 
tialus ; dc quil.us dictuin esi, //1 sua venit, et sui eiun 
non rcceperunt (Joan. i, 1 1) ; faolus esl eis lapis offcn- 
sionis ei petra scandiili (Rom. ix , 32, 35) : et queni 
Israel non cognovii, Gciitiiim fides roccpit. El ideo 
posl seqiiilur isle ; scd speni siiam sub ociilis ttabcns 
antecedii et proflcil : ille prior gradilur; scd deserii, 
et recedil. Portal quldem Christum in Lege Judxiis ; 
sed a gralia qu;im in mysteriis porlat, aversiis est : 

3uia quem pradiciUione suscepli clectus, corde per- 
it incredulus ; ei quem unus asperiiatur in Lcge, 
alier miraiur in corpore. Uude amborum D(miinus 
et Redompior noster ab hoc adoranie gestalur, ab 
illo se aversante susp(»nditur. Ac sic impletiim est iii 
Judseis , Posuerunt ad me dorsa , et non fades suas 
(Jerem. xvui, 17). 

4. Sarcina Christi levat, non prenut. Ant Christi, 
aut sa^cuh jugo quisque subesL El quia Christuui D«- 
minuin, (luem prior populus JJ^d;ronim et posl dor- 
suni reli(|uii ei crucifixii, nos posiea venicnles adoiaro 
ei p(»riare mcruimus, secundum illud quod .^postolus 
ail : Glorificate et portate Deum in corpore vestro (I Cor. 
yi , 20) ; quauiuin possumus, cum ipsius adjutorio 
laborcmiis, ne a cervicibus nosiris Um sanctam sar- 
ciiiam malis operibus deponamus. Sarciua eiiim Chri- 
sti lcvare consuevii , non premere. Sic el ipse iu 
Evangclio dixit : Jugum mcum suave est, et onus meum 

I iH^ ^^^ scilicet uva diristus. Eodemque spectai iliud 
mira, « Et de ipsa scripium esti : quod ad Mariam r^ 
rendum exisumavit viudiugus, ceu^ haud equvs bvjits 



im 



SKUMO XXIX. 



^m 



ieve {Mutlh. \i , 50). Si eniin jiiguni Clirisri siilMlitn 
cl hiiinili cervice siiscipinius, niagis nos porlnt, qiian 
a nobis porleliir. Stcui cnim jiigiini s:vciili «omprr 
preinit ; ita jrgum Chri^li lonre c >ns(ic\il. Et (jiiia 
ntmiis liomo aul Chri^lnin portnndo erigitnr, nut jii- 
l^iim s.TCuli sustincndo »d inrcriorn deprimiuir ; 
aitendal iinusi]uis<]ue conscientinm siiani ; el si st; 
sanctis coj^italionibus et bonis operibus jugumChristi 
porlare cognoverit , gnudcat ct Deo grniins agat , cl 
eum grniidi sollicitudiiic vcl timorc perscvernre con- 
tendat : qui vcro luxuriosis cogiialionibus ct malis 
nperibus durissimo niuudi hujiis jugo sc niinium gra- 
Tart cognoscit , orationibus, jcjuniis vei eleeinosynis 
projicial jugum diabob , ut mereatur excipere jnguin 
Cliristi; et de omnibus mnlis nclibus suis cum pn»- 
pheia fideliter dicnt : hisrumpamus vincula eorttm , et 
projiciamus a nobi$ jugum ipsorum (Psal, ii, o). Tiinc 
eniin de illa spiriiuali uva, de qiiu iiobis viiiuui Lvli- 
ti:e prelum cnicis cxpressit , cuin scrcnra conscicnlia 
bibcre poleriinus , si nos ncc liixiiria sordidnveril, 
nec iracundia conibusscrit , noc inflaverit supcrbin, 
nc*c avariiin obscuravcrit, nec invidia vipcreo vencno 
percusserit. Omnia eniin ista de corde suo dcbct ex- 
pellere , qui ad alUire desiderat vel optal nccedere. 
et quia spiritualis viiidentia, id esi, Pnschnlis sriem- 
nitas iinTninet, in qua rcstiviinie boirus iile, detjuo 
tuperius dixiiniis, pcr injurinm vel pondcra criieis 
expressiis cst ; de tnnta ac tali iiva accepiuri caliccm 
saluLiris, et vinum bctiiia! bibituri, exccptorin cordis 
Tel pectoris nostri cum grandi nitore ac diligenlia, 
jejuniis, vigiliis, orationibiis, cleemosynis, et praeci- 
piie caslilatis nitorc mundcmus : conira nullum ho- 
minem odium in corde scr^'antes, ct non soliim ami- 
coSy sed etiam inimicos et adversarios diligentes, 
cum secura conscicntia in oratione dominica dicnmus, 
DimUle nobit debita nohtra, sicut et nos dimittimus 
debitoribus noslris (Mattli, \i, i2); pncstante Doniino 
nostro Jesii Christo , cut cst honor ct imperium 
cum Patre et Spiritu sancto in ssecula s:rculoruin. 
Amen. 

SERMO XXIX (fl). 

De eo quod senior populus in deterto mortuus est , et 
junior in terram repromissionis ingressus esl (b). 

I. israelitarum populus senior Judceos^ junior Gentes 
pgurai. Jvttitia et misericordia Dei erga Israelitas. 
Scire et iiitoHigere debcniiis , rrnircs dilectissimi, 
q«ia senior populus Judiroriim, qui propter incrcdii- 
litatem in deserto mortuus est \ signilicavit priorem 
popolum Judjeorum : parvuli vero eorum , id cst, 
jantor populus iiguravit poptilum Gentiiim. Siciit 
enim beniore populo inortuo , jiinior tcrram repro- 
missioiiis accepit ; ita reprobaio Judxorum popiilo, 
jnriior |)Opulus Chrislianorum gratiam divinae bene- 
dictionis obtiiiuil. Tamcn, frntres charissimi, non 
transitorie vel negligeuler , sed cum ingcnti tremorc 
considerandum cst. quia de scxccntis inillibus duo 
taniam lerram repromissionis ingressi sunt. Hoc ergo 
aidiant, qui ita Dominum misericordem essevolunt, 

■ Senno istud habet exordium in t. velcri codice : Qua- 
ilrmUa isH anm, fralres clmrimmi , de mdbus modo cum 
daSta teetio Ugeretur , audivimus , quoa filii israet per 
kmgistimot vioe circuitus in eremo conttnorati sunt^ difjici- 
ktae durotprtBtentittiia! hunumurum mimiarhm expri- 
ntebaa labores, tnde propter niniia peccata, qhce inhac 
•iCs atmdant, de sexcentis mUlibns non pUis quam duo viri 
repromssMms terram inlraverunt : sicut ipse nominus lo- 
qmiur ad ineredubatty Quia, inquil, nuirmuraslis contra me, 
■011 introibilis in terram, pro qua juravi patribus vestris : 
pannUot autem vestros introducam in terram, qna: vobis 
dupllarii, semor Ule popiUuSj fratres charissimij qui pro^ 
pter ineredulHatem in deserto mortuus esl, elc. 

(a) Alias, de rem|jore 102. 

(b) in A|ipendice nuiic primum coUocatur. Dubius lova- 
nienHl)iis, verlioo el Viudiiigo supj osililius luit. Ciusarii 
CHe 008 miaime dubitamus. De num. :2, versus riiiem, vid. 
cae«arii Honul. 11 ex ediiis a Baluzio ; de nu.n. 4. 

Fatrol. XXXIX. 



iit jiisium cssc non crednnt. Si cniin diligenler nlicn- 
dinius, frnircs. ct crga illa scxrenta millin qux» in 
eieiiio morlun fucrnnl, Deus nosier miscricors fult ; 
ci ( iic.i illos di.os (iu\ lerram rcpnunissionis intravc- 
n:iii, jusliis nppnruii. Quomodo i:on fuit rniscricors, 
qni eos perqundragiiiia annos rescrvavil et cxspccla- 
vii ad lajnitenlinin; ct noii solum convcMi nolucrunt, 
sed eliani frequenli rebcllione contra Dominum mur* 
murnnlcs , nd p.ccnloruin suoruin cumulum gravio- 
reui semper sarcinnin addiderunt? Quomodo non cst 
inisericors, qui iios Innlo tcmporc cxspcclal, iit cor- 
rignmiir? Num(|nid tam prolixa misericordia polesl 
Dco auferrc justitiam ? Quanto eniin diutius exspe- 
clal , lanlo gravius vindicat. Quando enim prolixi-i 
lemporibus peccamus, cl nihil mnli a nomino siisli- 
ncnius, patientia est, non ncgligentia : non ille poicn- 
tiani perdidit, sed nos ad poBnilintl.im rcscrvavii. 
Ergo cl in illis qui in creino inorlui suiit, luisericors 
fuil,qiios tanui longnniinitate sustiiiiLit ; et in illis 
duobus promissa complevit , quos fidei mcrilo in tcr- 
ram rcpromissionis induxit. 

2. Sentenlia Dei in peccanles non immutabilis. Con^ 
veraio non procrastinanda. Scd dicit aliquis , quod 
eiiamsi egissent popnitenliam, terrain rcproinissionis 
intrare non poluis.scnl ; quia Deus dennitam illis de- 
dernl scntenliam, dicens : Non intrabilis terram pro 
qua juravi patribns vestris, sed in solitudine jacebunt 
cadavera vestra (i\um. xiv, 23, 29). Non iin esi , fra- 
tres charissimi : atque ulinain tam cllo peccilor 
homo resurgal ad pceniicniiam * , quam ciin Deus 
eliam definitam vult niularc senlcniiam. Audi ipsuni 
Dominum pcr prophetam spcm maxiinain huinano 
gcneri proniiltcniem : Repente, inquit, ioquur ad gen* 
teniy utpro peccatis suis faciam eis malum ; et si pro 
iniquitatibut tnis egerit pcenitentiam^ et ego poenitentiani 
agam snper muio quod cogilnvi ut facerem cis , el non 
faciam (Jerem. xxvi, 3). Videle, frntrcs, quaula sii 
circa nos pielns Dei nostri ; ct agnosciie uirum veiit 
ncgarc misericordinm , qui de couver>iono nostra 
suam dixrrat nniUire sentt*ntiam '. Converlainur cr^o, 
fraireg charissimi, iicc emendntioncm noslrain 'ad 
exlrcmum vilai nostne lcmpus difliTrc velimiis : sc4l 
audiamus prophetam diceniein , ]Soii tardare converti 
ad Dominum , nec differas de die in diem * (Eccli. 
V, 8) ; quia ne&citis quas supervcnturu poriat dies ( Prov. 
xxMi, 1). homo, quare differs de die in diem, 
forie hodic habiturus iiliimum dicm ? Semper ergo[ 
fraires charissimi, cum ingcnti timorc aique ircinore 
ad memoriam revocemus, (|uod Lanta sii apud Doini- 
num nostriim juslitia ul, sicnt jnin supra diciurn est, 
desexcentis millibus duo taittum tcrrnm rcpiomissin* 
nis intrnverint. Hxc si hiimili ei conlrito cordo assi- 
diie cogitarc Yolumiis, salubrcm nobis inelum incu< 
tientes , medicamenla nobis de alienis vulueribus 
facimus , ct aliorum luors proficit ad nostmm 
salutem ^. 

5. Exempium teverilutit Dei in Israelilarnm piiwi- 
tione movere nos debet ad poenilentiam. Poenarum (etir- 

* Codet l., peccator honu) recurrat ad painitcniiam. 

* fxxlex t., qui ad reversionem nostrum, suam debiderat 
mutare sententiam. 

* s^ic ex Ms. i. [yolile tarde converti ad notninwn, ncc 
diffcrutii dc die vi diem.] 

* rcsi >erl)a proficit cd noUicni salutem ^ Ms. t. 
hic addit ; Qui tanwn sim iali duo , qui Judceorum 
populwn ad tcrram repromiBiionis invituit , vet qidd 
sptrilualiter iignificeni^ dilvjcnter attendite. Dtu> istivetus 
et nomm restamenimn ttgmlicata. ixtis enim duobus duci- 
bus, id est novoel veteri Te^atnenload terram verce repro- 
missioniSi id est^ celerruim beutHudimn pcrvettiiur. De istis 
duobus lestamentis ieginms, « in medioduorum aniimlinm 
cognosceris.it retns nmnqne et rwvum lestum^nlum, etsi ali- 
quibus locis in lillera di^screpanl , tanuin in veritate concar- 
dantj et diverho genere duo unum ioquuntur. sed et aliter 
duo uti intelligi possunt. imobus dncu us envn ad terram 
renronussionis w>cenuilHr : quia ad rlniUum hittoria et 
ailegoria , (ide el operibus, charitate Dei et cluiritate proxi'- 
nd pcrvemtur. vx niox ijrosetpiiiur : itertmi atque tierym 
rogo vos, etc. 



-\m 



APPENDIX. 



\m 



narum arqumentum. licriim atque ilerum rogovos, 
rrntres, ct admoneo, ul islam sevcriiaiem el jusium 
judicium Dci,f|Uo scnior ille populus pro peccalo 
mnrnniralionis in def^crlo consumplus est, cum grandi 
scmper mctu ct soHiciludlne cogilcmus; et sic ame- 
nuis Dei misericordiam, ul tnmeii jusliiiam timeamus. 
Parcil modo el lacei : sed non semper tacebit. Modo 
onim pro inefTabili piclate sua non solum nos admo- 
iiet, sed etiam rognt, nt nos a peccalis mortiferis re- 
Yoccinus. Audiamus illum dum rogat; ne nos postea 
lion audial illc , dum judicat. Audiamus eum per pro- 
pliotam dicentem , FUi , inquit , miserere anima tute 
nlacens Deo {Eccti. \xx , %l). Quid ad hxc responde- 
iMt huinnna Tragilitas? Deus te rogat ut tni miserearis, 
cl noii vis : causam tuam apud te agit , et a te non 
potcst iinpctrnre. Et quomodo te audit ille in die ju- 
dicii supplicantem , eura tu eum pro le ipso nolueris 
audire rogantem ? Quis enim non expavescat et me- 
mat, fratres charissimi, quod pro quadraginta dierum 
spaiio , annis quadraginta popuhis Jud;eorum pocnam 
rccipcre meruit in eremo? Si enim pro unius diei 
culpa uniusanni spalium recompensandum esl poena ; 
nos qui tanta quolidie peccata committimus , si elee- 
mosynariim vel pcenilentisc non siibvenerint niedica- 
mcnta,timeo ne iiobis non inferantur temporalia, 
scd x'tcrna supplicia. 

4. Peccatorum vulnera dum recentia 8unt , faciiiui 
turaHtur, Et quia calidis vulneribus solent medica- 
nienla cclerius subvcnire , quotiescumque peccaveri- 
mus , non exspectemus mortifera securitate vulnera 
ipsa putrescere , ncc iterum vulnera vulneribus au- 
gcanius; sed continuoad spiritualcm medicum recur- 
renics, s;ilutem recipere feslinemus. Et ideo quo- 
modo quando in corpore vulnns accipimus , si statim 
iiiedic^menta reqnirimus, cito sanitatem recipere 
putcrimus : ita si moram feceris , necesse est ut tar- 
dius ad sanitatcm plaga ipsa redeat, aut aliqua rceda 
cicatrix in corpore nostro remaneat. Si hxc in cor- 
pore facimus , quanlo magis in animae vulneribas ad- 
bibcrc debomus , ubi ad imaginem et similitiidinem 
Dci facii sumus ? Si tantam curam impendimiis cor- 
|:ori , qiiod , velimus nolimus , in pulvercm rcdigen- 
dum esl; qiianlam sollicitudinem et curam erga salu- 
icin anhnx dcbemus apponere? ut, siculdicit Apo- 
siolus, sine inacula vel luga (Ephe$. v, 27) mereamur 
ante tribunal acterni Judicis apparere : ne forle si 
multis peccatorum vulneribus lacerati et vitiorum 
pannis sordentibus involuti , ad illud nupiiale convi- 
vium venerimus , dicatur nobis illud quod ille spon- 
suscoelestis in Evangelio dixit, Amice, quomodo huc 
inlrani, non habens vettem nuptialem? Avertat a nobis 
Deus illud quod sequitur. Cum enim hxc peccator ille 
audiens obinutesceret, dixil paterfamilias : Ligate ilii 
tnanus et pedes, et propcite in tenebras exteriores :ibi 
erit fletus et stridor dentium {Matth. xxii i^, 15). Ecce 
qualeiii sententiam acccpturi sunt , qui majorem de 
corpore quam de anima soliicitudinem gerunt; et plus 
cogitant qualiier caro sua parvissimo tempore vivat in 
i>€ulis hominum ^ quam auo modo anima sua ornata 
bonis operibus ad beatitudinem vel similitudinem per- 
venial Angelorum. Haec crgo, fratres charissimi, sicut 
superius supplicavi , si altenlius voluerimus cogitare, 
remedia nobis in die necessitatis acquirimiis : ul cum 
dics judicii venerit , non cum impiis el peccatoribus 
puiiiamur; sed cum justis et Denm timeniibus ad 
xterna prxmia feliciler veniamus , aoxiliante Domino 
Jesu Christo, cni est honor et imperium cum Patre et 
Siuritu sincto in sxcula soiiculorum. Amen. 

SERMO X\X (a) 

Du tlnwibuli* (6). 
I. Hiuribula^ Scripturag. Thuributa an-ea, hte- 

{a) Aliaa« de Tempore 98. 

{t) Ui Appeodice nunc primuin oollocatur. Descriptus est 
^x Origeois Homilia in Muueros nooa. in Fuhensiuffl vcteri 
cc^Oce aiherMiuT liieronvmo. 



reticorum dicta. H(Bre$um utititat. Ambitio clericO'' 
rumresecatur. Modo, fralres dileclissimi , cuin divina 
loctio legcrcliir, aiidivimiis dixisse Doininum ad Moy- 
son , ut thuribula in quibus superbi illi ac rebellcs iii- 
ccnsum obtulcrant, ccinflaret , et pn)ducta in Inmiuas 
allari afTigerel : ut essent in lestimonium rcbelliuin 
et superborum. Thuributa, inquit Dominus , quasan' 
ctifieata sunt in mortibus peccatorum , facito ea laminat 
ductites, et circumda ex eis altare : quia oblata sunt co- 
ram Domino, etsanctificata sunt {Num. xvi, 57e/58). (a) 
Hoc ergo per hanc figuram videlur ostendi, quod 
thuribula ista, qu» Scriptura nominat aerea , iniagi- 
nem teneant Scriptunc divinne : cui Scriptur;» h.isre- 
tici ignem aiienuin imponcnles (6), hoc est , seiisum 
perversum et intelligentiam alienam a f^c ct verilati 
conlrariam introducentes , incensum Domino non 
suave, sed exsecrabile ofTerunt. Ista ergo thuribiiia 
xrea, id est, haereticorum vuccs, si adhibcamus ad 
altnre Dei , ubi divinus ignis esl, ubi vera fidei pray 
dicatio, melius ipsa veritas ex falsorum comparatione 
fulgebit. Si enim , ut verbi gratia dicam, poiiain dicta 
Arianorum vel Manicbaeorum S aul alteriiis cujuslibet 
hsereticorum, et h.TC sermonibu^ veritatis ac Scriptu- 
rarum divinarum tesiimoniis, velut divini altaris ignc, 
confiitem; nonnc evidentior eorum ex ipsa cmnpara- 
tione apparebil impietas? Nam si doctrina ecclesia- 
siica simplex esset, et nullisextrinsecushserelicorum 
dogmaliim assertionihus cingeretur, noit poteral t:iro 
clara et tam examinaia videri fides nosira. Sed iiU 
circo doctrinam catholicam contradicenlium ol>sidoC 
impiignatio, ut fides nostra non otio torpescat, scd 
roultis exercitationibus elimelur. Propter hoc deiiii|iie 
et Apostolus dicebal, Oportet autem et hmese% esu^ 
ut probati quique manifesti fiant iniervQs(\ Qor. xi, 19). 
IJoc est dicere , Oportel hxrelicorum thuribulis allare 
circumdari , ut curta et manifesta omnibus liat fide- 
lium aique infidelium diffiercniia. Cum enim fides ec- 
clcsiastica velut aurum coeperit fulgere, el pra^dicaiio 
ejus ul argcnlum igne probatum intueBtibus rcsplen- 
duerit, tunc majore cum.lurpiiudine et dedecore hx- 
reticorum voces obscnri aeramenli vilitate sordebuiit. 
Haec autem diximus de thuribulis eorum qui condero- 
nati sunt , qux altari jubcntur affigi , quod ex com- 
paralione impiorum jusli clariores apparcant : simul 
ut et posteris daretur. exemplum , ne quis prcTSinn- 
ptioiie superbi spiritus noii sibi a Deo datum miiBus 
pontificatus invaderet ; scd ut illi cedat , quem lion 
ambilio humana , noii favor corruptus asciverit , ncc 
munerum oblalio profana subrogaverit, s^ mcrilorum 
conscienlia et Dei volunlasassuropserit. [Quod'crgo 

Eertulerunt superbi illi Levit^e , qui Domino non ju- 
ente sibi sacerdotium vindicabant, hoc patiuntur 
Suicumque se in episcopatus , aut presbyteratus , aut 
iaconatus officium, aut muneribus, aut aduiationibus 
impudenter conantur ingerere. Quo roodo corobusti 
sunl illi in corpore , sic isti exuruntur in corde.1 

2. Aaton typus Christi mediatoris, Quid Angetug iw- 
stalor expavit. Uortatur ergo Moyses pontificero ma- 
gnum , ut offerat incensum in casiris , et exoret pro 
populo. Jam enim , iiiquit , vastari populus coepit. \a 
spiritu videbat Moyses qii» gerebantur. [Abiit ergo 
Aaron , ut offerret incensum pro populo , et stetit iu- 
ter vivos et mortuos; et mitigaiusest furor Dei *j 
(iVum. xYi, 46-48). Si intellexlsli historiae ordinem, 
et oculis, ut ita dicam, cemere potuisti stantem^pon* 
lificem medium inter vivos ei morluos. Asceude uiroe 



* Apud origeoem , Marcumis aui BaaUidih l<>co, Jriis»' 
rum vel MamchaiorutK, 

* uaec Qon habet origenes, sed aha phira eorum looo. 

* uorum looo, apud origenem prolixior histtii''iac de- 
scriptio. 

(a) Abhioc origcnes. 

(6) ignis alienus impositus fuerat. doq in tburibulis tlp 
quibus Num. xvi agitur, quaeque producta lo kiimaas jussa 
sunt altari affij^ ; sed m aliis, errore Nadab et Aiiki, i^ • 
vii. X : quod luc et apud Origeaem confUodiUir. 



1805 



SERMO XXXI. 



!SOi 



ad verlii hiijiis Celsiora f^iSUgia , et vidc quomodo 
▼erii^ p4>ii(irt!X Jesns Ghri^tus assumplo ihiirihtilo 
carnis hnman:e,cl superposilo isfnc allari^ , anim.i 
sine dui>io ilia ntagniiica cum qin natus cst in carne , 
adji*clo eliam incenso qui est spirtlus immaculalu.^ , 
mcdius intcT vivos el mortuos stetit,ct mortcm non 
pcrniisit ultn grassari : sod , sicut Apostolus dicit, 
dcslnixit eiim qni hahebat morlis imperium , id cst , 
dialMihim {Hetfr, n, U); ct qui in ipsum pontificein 
Chrislum credit, jam non moriaiur, sed vivat in 
setenium. lloc fuit ergo mvsterium quod postea futu- 
mm jam tunc angelus ilie, qui populum vaslahat, 
^•xpaTit. Agnoscebat cnim figiiram thurilmli, et iprnis, 
it iiicensi ; et qualis ofTerciida csset Dco hostia ab eo 
<|ai medhis mortiiorum vivorumque constitucndiis 
erat, pnevidebat : et illos quidem tunc imago praefi- 
gurata snlvavit, ad nos aiitem salutis veritas ipsa 
pcrvenit. Neque enim indumchla pontificis purphra 
ac lana byssoque contexta cnil>uisset angelus ille va- 
»lator : sed ista qua; futura crant indiimeiita Domini ct 
Salvatoris nostri singnlaris el magiii pontificis intel- 
Init; et his cessit, qnibus uliquc universa crealuni 
inferior erat. 

3. Qtit vivente»^ qui mortui in die jndicii. Puto aii- 
tem quod non sohim prinio adventu Domini et Salva- 
loris nostri forma ipsa complela sit : sed eadem for- 
tM^se servabitur ct in sccundo. Veniet enim iteruin 
Filius liominis; etcum vcncrit, sine dubio invenict 

aiosdam quidcm mortuos , quosdam autem viventes. 
oc loeo non incon^riie morlui inielliguntur illi , qni 
mmietate scelerum in pcccatis suis morlui compro- 
bantur, viventes antem illi qiii in opcribus vitae per- 
«anserint (a). Verumtamcn ntrolibet modo sfabit 
eliaai infutiiro magnns hic Pontilex et Salvator noster 
medios vivorom et mortuorum. Sed et tunc forte mo- 
«liiis vivorum et mortuorum stare dicendus esl , cuin 
MaiiieC oves quidcm a dextris , hsndos aiiiem a sini- 
tlns, et dicet iiis qui a dextriserunt : Venite^ benedicH 
Patrk mei , pertimte repium pjuod vobis paratum e$t ab 
0rigine nmnai, His autem qui a sinislris suiit dicet, 
l.e m i§nem wlemnm^ operarii iniquilalis, auem pra^- 
fmravk ^mer meui diaboto et m\geti$ ejus (Matlh. xxv, 
54, 4fl), quoniam non novi vos. El sunl utique mor- 
Uii, qui in ignem imttunUir tTterriuin : siint autem vi\i 
yii qul mittuntur ad regnum. Ad quod regnum vos 
pivt Domintis perduccre pro stia pietatc dignetur, cui 
esl lionor et imperium cum Patre et sanetoSpiritu in 
saecala saeculorum. Amen. 

SCRMO XXXI (6). 
De virgaAaron \c). 

1 . Vlrga $$t priiicipum. Omnis prtnceps tribus po- 
Mli habet virgam. Non enim potcst qtiis regere popu- 
Inm, nisi habeat virgam. Unde et Paulus aposlolus, 
qnb princeps eral populi, idcirco dicebat : Quid 
rutiisf in virga veniam ad vos , an in charitate et tpiritu 
maniuetudims (I Cor. iv, 21)? Oinnes ergo principes 
tribuoin babeaiit necesse est virgas soas. Sed unns est 
iolus, siciit Scriptnra dicit (verus pontifex ille ciijus 
Aaron sacerdos praeferebat flguram. Hiijus ergo virga 
germinavit. Sicut enim virga Aaron germinavit in po- 
polo iiidxomm ; ita crux Ghristi floruit in poptilo 
tientium*).Veruin quoniam, ut sxpe ostcndimus, ve- 
ms pootilex Christus est, ipse solus est cujus virga 
erocis non solum germinavtt, sed ct floruit, ct omncs 
credentium populorum fruclus cxhibuit. 

2. Nucis cum Lege aliegorica comparatio. Quis au- 
trm iste esl friicius qucm attulit? Amygd.tlx, inquit : 
amygdalx, fratres, nuces sunt *. Qiii frnctns |)rimo 
quidem iiidumento amanis cst, seqnenti mnniiur :ic 
legltur, tertio sumentem pascit ac nittrit. Talts ergo 

* llnnim kico Origencs : rontifex Aaron , cujm vtrga 
gemwumit. rerum^ etc. 

• Apud origenem, ^ucis , inqmt : qii frvctus^ eic. 
{a) Hoic iDteUigcnliae duas alias pr.cferi uri^enos. 

{b) Olim, deTempore 99 ; et [»ost« iti Appeudic^; 40. 
ic) Aliera pars est origeuis hoiniliu; iu Numeros 9. 



est in Ecclesia Christi , doctrina Legts et Propheta - 
rnm. Priina liltonc facies sniis amaiM est, qu.ne cir- 
cumcisionemcnrnisprrcipit,qurrd(*sacririciismandat, 
ot Ci-etcra qnrc pcr occidenictii litteram designaniur. 
HaK; omnia« lanffuam ainaruni liiiciscoriicem, projicf. 
Secumlo in loco ad munimciit.i locla ' pervenies, in 
quo vel mornlis doclrina vel rnlio conlinentiaft desi- 
gnatur : qu;c neccssaria quidcm siint ad custodiani 
corom quac servanlur iutrinsecus; frangenda tanien 
qnandoquc sinc dubio ct dissolvenda .<;unt. Ut si verbi 
catisa dicamus, abstinontin ciborum ct casligatlo cor- 
poris, donec suintis in corpore isio cnrruptibili et 
passihili, sinc dubio necessaria esi; cuiu aulem su* 
pervenicntc moric confrnctum fucril cl resolutum, ct 
resurrectionis temporc incomiptihilc ex corriipiihiii 
reddiium, aiqtie ex animali spiriluale, non jnm inl>ore 
affliciionis, nec abslinentia> castignlione, sed qtialilaie 
sui nulla jam corpori corruptcla dominabiiur. Sic 
ergo et nunc fdurior lesta nucis vclut '] necessaria 
ahstinentix ratio vidctur, et postmodum non qii:r- 
rcnda. Teitio autcin loco, reconditHin[vcIiit innuoc| 
invonies secrelum mysteriorum s.ipienii;eelscienti;)F! 
Del sensum, qtio nutriantnr et pascnninr anim.T s;in^ 
eix, non soluin in pra;scnli vita, sed cliain in futura. 
Ipse enim csi pontiflcnlis frtictus, de qiio proniittiiur 
his qni csiirinnt et siliuni justiliam, quia i^tsi satura- 
hunlur (^Maith. v, 6). Iloc igitur modo in omnihns 
Scriplnris lri|>Iicis btijus sacramenli ratio pcrcurrit. 
Sic etSapienlia monet, ut describainus cani nobis in 
corde tripliciler, Ad respondendmi ^ inquil, verbum 
veritalis hisquiproposuerini nobis (Prov. xxii, 20 ei 2i). 
Nani quia sacramentum sacerdotale est virga nucis : 
idcirco arbitror etinm Jeremiam , qui crat unus ex 
saccrdotibus cx Anathot, vidisse virgam miceam , et 
pntphetasse de ca illa qu» scripta sunt , vel de virga 
nucea , vel de lebete sivc olla suceensa (Jerem. i , i , 
ii, i!2eM5) : quasi ostenderet per hsec in virga niicea 
esse vitam , et in lebete siiccensa esse mortem. Vila 
enim et mors ponitur ante faciein noslram : et est viia 

Siiidem Christus in sacramcnto nucis ; mors auteni 
iabolus in figiira lebetis succens.-e. Si ergo pcccivc- 
ris, portionem tunm poncs cum olla succensa : si 
aut«;m justc egcris, efflcielur portio tua in virga iiiicea 
cum magno pontificc. Sed et in Canticis canlicornni 
sponsa dicitur descendere in hortnm nucis (Cant. vi . 
iO), ubi etiam pariter eum nncibus sacerdoialiuni 
qiiodammodo pomornm copiam perscribitiirinvenisse. 

3. Liberatitas Dei. Diligentcr altendite, fratrcs, qiii:4 
nniim promisit Deus Aiturum in vi^ga : et plura dcdii. 
Verum est, fratres : constieiudinis suae rein fecit 
Dominus noster. Semper enim majora tribiiit, qoani 
promillit. Et erit, inqiiit, homo quemcnmque etegero, 
wrga ejus pemiinabit. Hoc esl solum quod pnunisit 
Deas, ut virga ejne quem elegcrit, germinet. iJbi vero 
ad rem venitur , ut quod promissiim est , ostcndalur 
impleuim, non unum illiid quod promissum fuerat, 
effectum dicitur; sed vide quania adducuniur. Ait 
enim Scriptura, Ecce gemnnavit virga Aaron in domo 
Lm. Hoc est uiium iilud sine dubio , qiiod fuerat re- 
promissum. Sed adduniHr ct alia, et dicitur, Ei pro- 
duxit frondes, et protulit ftores^ et germinamt nuce» 
(Num. XVII, 5, 8). Ctiro ei^o de solo gcrmine fuiss^et 
rcpromissum, vide quanta largitur Deus; ul nou so- 
lum germen produxerit, sed el frondcs; et non so- 
lum frondes , sed et flores ; ct non solum flores , sed 
et frucins. 

4. Resurrectlmns figura et prarogaliva quatuor. 
Quid igitur csi quod cx his colli^^cre et coniemphMi 
possimns, videnmus. Primum omniinn rcsnrrectionis 
ex mortnis sacramcntnm in his cvidenlcr agnosciinus. 
Virga enim nrida gcrminal, cum corpus cxsiincliini 
coeperil reviviscere. Qux sunt autcni qiiatnor isln , 
qu:c resurgcnti corpori prxslabuntnr? Ut scminuinn) 

* origencs, testw. 

^vcrba iiic el |aulo infra uncis inclusa ori<(<titt\ ^»Ui«Na. 



^mi 



APPENDIX. 



1808 



in coinipiionc, surgai iii incorrupiione ; el seminaluni 
in inUrmiUUe, surgnl iii virtute; et seniinatum in 
ignomiiiia, surgat in gloria; et seminalnm cr.rpus 
Aitimale, resurgat corpus spiritualc (I Cor. xv, 42-i4). 
Ijftta sunl quatuor, qu;r. virga arida corporis nosiri in 
resiirreciiimc germinabil. Sed redeamus ad ea quac 
de virga dicerc coepcramus. 

5. \il(S spirUuaUs gradus quatuor adumbrantur. 
Possumus adliuc sic intclligere eoruin, quae in virga 
germinaverant , difTerenlias. Omnis qui in Ciiristo 
credit , primo moritur; etpost lioc renascilur. Et est 
ctiam in liis figura , quod virga arida poslmodum 
gerininal. £st erge primum gcrmen , priina bominis 
in Clirisio confegsio. Seciindo frondcscit, ubi renatus 
doiium graliac ex Spiriius Dei sanclificatione susce- 
perit. liide afTert 41ores, ubi pronccie cocperit, et 
morum suavitate decorari, ac fragranliam miscri- 
cordia: ct benignitatis effundere. Ad ullimum quoqiie 
aflcrt etiam fructus jusliiiae , quibus non soium ipse 
vival, scd et aliis vitam pr;rbcat. Curo autem ad per- 
fcctnm venerit, et protulerit ex se verbura fidei, ver- 
buin sciiMUix Dei, et [pcr doctrinam suam '] alios lu- 
crifccerit ; boc est atiulisse fructus , quibus alii 
nuiriantur. Sic er^o singuli quique credentium de 

-virga Aaron, qu;e Clirislusesi,germinDnlur. Qiioriim 
quauior is:;e diiTerenlix in aliis Scriplurx locis vclul 
»:tatrs qualuor dcsignaiilur, quas Juaiiiies apostolus 
iii Episiola sua distincUoiie inysticA comprebondit. 
Ait ciiiin : Scripii vobis^ pueri; et, Srripsi vobis^ 
'Odolescentes ; cl, Scripsi vobis, juvenes; el, Scrip^ 
vobis, patres (IJoan. ii, l2-i4). In qiiibus ulique iion 
corporales xtates *, sed spiritualium profectuum dif- 
•ferentias ponit : ut etiam in lioc sacerdotalis virgac 
tgcrmine observavimus designari. 

6. (jnus Christusflos et virga, diversus diverm. Ila- 
bentur ergo omnia hxc non tain in virga Aaron, quam 

..iii ea virga qusB exiit de radicc Jessc, ct flore qui de 

«radiceejus ascendil, super quem requievit Spiritus 

.Dei (Isai. xi, 1,2). In quo nec boc ipsum videiur 

.•oiiosnm , quod exire dicitur virga, et flos ascendere. 

Qiiamvis enim unus sit Christus pcr substanliam, sin- 

:gulis lamcn diversus eflicitur, (irout indiget is qui 

opfrrninr. Qui eigo segnior est ct iiegligenlior, pro 

Ali.sciplina Cbristus ei eniciiur virga; et iii virga non 

ascendcre diciiiir, sed exire. Excundnm namque esl 

•ei qiii iiinlilis et ignavus esl , de eo stalu in quo non 

rectc oonsisiit, el iranseundum ad alium suitum tan- 

qiiam virgse compiilsione , id cst, severitate , docirinae 

rigidioris admonitu. Qui vero justus est , quia jusius 

sicut paima floret (Psal. xci , 15); in hocascendere 

«Ucitur Cbristus. Sic ergo qui verberibus indiget, exit 

ad euin virga : qui autcni proficit ad jusiitiam, ascen- 

dit ei in florem. Ascendit autem , quousrjue afferal 

fructus Spiritus, qiii suiit cbaritas, gaudium, pax, 

paiienlia, et reliqua: virlutes (Galat. v, 2!2, 25), in 

Cbrislo Jesu Doinino nosiro qiii vivit et r^nat per 

omnia saecula sxculorum. Anien. 

SERMO XXXII (a), 

Di arpente teneo et de virga Mdysi (6). 

I . Serpens auieus fi^ra Incarnationis. Mort a morsu. 
Diabolus tn Adamquasi juste, in ChriiUum injuste saviit. 
Adof debitum Cbristus exsoMt. In leclione qux noi>is 
recit-iia est, fraires charissimi, audivimus quod eo 
lciiipore , qiio propter superbiam Jiidseoruin et mur- 
uuiaiionein eorum conira Dominum a serpentibus 
regulis» id est, basiliscis, in deserto populus vasia- 
iKitur, prxceperit Dominus Moysiy ut serpentem 

> H»c etiam verba, per doctrinan tuam^ OrigeDi addita 
sunt. 
* ori^cnes, corporalis atatis. 

!a) Alias, de Teni{.ore 101. 
b) IQ A|>|>endicc iiunc primum collocatur. fntcr Augusti- 
nianos Sonnones al)sque Augusiini nomine rcliclus a l^va- 
nieosibus tueral : a verlino autcm et vindingo spiu^iis accen- 
isftitf. Dulii^mus an sit intcr Caraarianos numerandus. 



a^neum facerct , eumque in ligno suspciidcret , quein 
percussi respicientcs ab interitu sanarcniur [Sum, 
XXI , 4-9). Scrpcns iste , fratres dilcctissiini , licct boe 
satis mirum essc videalur, lamen (ignravit incarna- 
tionem Domini. Duruin forle alicui videri potcrai ista 
significatio, nisi boc ipse Dominiis in Evangelio siio 
dixisset. Sic enim ail : Sicut Aloyses exallatit serpentem 
in desertOy ita exaltari oportet FiHum hominis (Joan. iii , 
14). Suspensus est ergo tuoc scrpcns xneus in conto; 
quia Cliristus suspendendus erai iii ligno. Tiinc ciiim 
quicumque fuisset a serpcnie percussus, serpcntem 
a^neum respiciebat , ct sanal>atur : nimc vero huiiia- 
nuin geniis , quod a spirituali scrpcnte diabolo per- 
cussuin fuerai, Christuin credeiido respicit, ct sana* 
lur. Quicnmque percussus serpcnlem illum a^neuoi 
non vidisset, moriebatur; ita est, fratres, nisi quis- 
que in Christum crediderit crucifixum, diaboli ve- 
ncno perimitiir. Tunc cniin unusquisque respiciebat 
serpentcm mortuuin , ut posset evadere vivum : nuiic 
vero qui vult diaboli vilare veneiium , Cliristum ro- 
spiciatcnicifixum. Etquia mors a morsu nonien ac- 
cenit,ct generi humano morsu antiqui serpentis ac- 
ciderat , ct niors nisi a moric supcrnri noii poteral ; 
idco moricm Clirislus susiinuit, nt injusta mors ju-« 
stam vinceret niortem , et libcraret reosjuste, dum 
pro eis occidebalur injustc. Quidqnid eiiiin di;ibolu8 
in Adam excrcueral , quasi jusic videbatur cgisse iu 
honiinc, qui sc unius arboris delectatione vcndidcr.it. 
Iii Adam ergo qiiasi in proprio servo jnre sibi doinino 
doniinium vindicavit : in p;issione autciii Cliristi , in 
quo pcccaii maculam non invenii, injusle mala omnia 
pcrpetravit. Sic et ipse Dominns in Evangelio di\il : 
Ecce venit princeps hujus mundi , et in me uihil invenit 
( Id. XIV, 30). Quid est, nihil iiip^nif ,' Nnllum omiiino 
peccatutu. Et iii Psalnriis : Quwnonrapui^ inquit,ltfiif 
exsolvcbam (Psal. lxviii , 5). Quod ergo jusle debeliat 
Adain, Christns injuste mortem suscipicndo persolvil. 
llle expandit manuin ad pomorum dulcedinem; isle, 
ad crucis amariiudincm : ille arborein necis ; iste sa- 
lutis ostendit : ilte se contra Deum erexit, et cecidit; 
Cliristus se humiliavit, ui omnes erigeret : Adam 
mortem univcrsis intulit, et Christus vium omnibus 
reparavit. Respiciebat ergo unusqnisque ad serpentem 
a,'nc'uin, et a vcnenaiis serpentibus sanabatur. Serpens 
a^ncus in ligno positus venena vivorum serpentiiim 
superavit , et Ctirislus in cruce suspensus et morluiis, 
antiqua diaboli venena restrinxit ^ et omiies qui ab 
eo pcrcussi fuerant , liberavit. 

2. Cur serpens ceneus^ non aureus aut argenteut. 
Quare tamen ser|)cns ille non de auro, non de argento, 
sed de aTainento fucrit factus, videamus. IIoc mihi 
videtur, quod duas significationes habcre possil : unain 
propter diuturnitatcm ; quia vasa xnca durare diulftis 
solcnt : abam proptcr vocis claritatcm; iiam iiiter 
omnia metalla, vasa serea majorem tinnitum reddere, 
et lofiffius souare solcnt. Docirina non in niia lantum 
geitte Judxorum innotcscere, scd per universum muu- 
dum claro salutircrue prxdicationis sono poter.it per- 
venire : ideo serpens ille a;neus eflicitur, ut doctrina 
Christi in universo inundo clarius pra^dicetur ; scciiii« 
dum illud quod de Apostolis scriptnm e^l, /n onmem 
terram exivit sonus eorum^ et in fmcs orbis lerras verba 
eorum ( Psal. xviii, 5). 

3. Qui Diaboli venenis percussi sunt , ad Christum 
fideiiler aspiciant. Et tamcn, fratres, etiam secundum 
mediconim carnalium disciplinam, quibus de morte 
serpcntis contra vivorum serpentiumvcncna,salubria 
prxparantur antidota, noii est incongruum nt mor- 
luum debeat serpcntem intcnderc, qui a vivorum ser- 
pentium vencnis desidcrat Iiberari. Il:ec ergo omikia 
ideodiximus, ui qnoscumque serpentis, id est, diaboR 
et angelorum cjus vcncna pcrcusserint, ad Chrisium 
qui in .siniilitudinc iiliiis icnei in ligiio suspensus est, 
lidcliier aspiciani, ut ciim bcato Paulo apostolodicere 

* Forte, restinxU. 



1809 



SEriMO IXXllL 



1810 



|N>ssint : Mihi auiein atvt gtoriari, nisi in cruce Domini 
mostri Jau Christi, per quem mihi mundus crucifixus 
4tif etego mundo {Valat vi, 14). 

4. Crucis mysteriain virga Moysi, El quia de bonl.T 
cnicis myslerio ditiiius U^qm el dulce esi cl saltibrc, 
rcFiquas cjus signiricalioncs breviicr, si jubctis, Clia- 
rilatis vfslrx auribus intimnmus. Quid ciiiin dulcius, 
qaid suavius vel cogilari vel dici polcst, quain sai)cl:e 
cnicis mysterium, por quam noii soiuin ab inlcris 
rcvocari, sed cliam in ca?los clcvari mcruimus ? Quia 
sioc ulla dubltuionc ubi capiit noslruin Cbrisiuin ns- 
cendisse credimus, membra illins seculura csse coiili- 
dimiis. LiRui cnir is ciiam uinbra vel ligurai in voleri 

Sioque Teslnmciito pbirimum valucninl. NuIIuiii 
oyaes signum sinc li^ni sncrnmcnlo poregil. Ut enim 
signa cl prodigia in iCgypto faccrct, virgam acccpil a 
ifomino, ct ad jii;:jna qu:cque diviniius audiebal, et di- 
eebatiir ei, Eleva virgam tuam ( Exod, vii, 9 ). Non uii- 
que Deiis virg:e auxilio indigebat ; scd crigcbatiir, ul 
idrepossemus, qunnlum cssct illud futuri li^ni myslc- 
rium, cnjus fueratumbrii figuratum virgai illius sacra- 
mentnm. Forlc si Kubruin niare dividendum e.st, jube- 
Inr Moyscs elevare \irgani ; et inare cognoscensvcnturi 
ligni figuram, inox iier popiilo paiidii insuetum ( Id, 
XIV, 10-22). Si ad aquain Mnrrb.T amaram venilur, 
nisi lignum inse snsceperit, nondulcescil (/rf. xv,25). 
Qux res erat indicio, ainaritudiiiein Gentium per li- 
gnum crucis in usum dulcedinis qiiandoquc csso ver- 
lendam. Si aulcm nonbabelaquam populus unde bi- 
iMt, petra ligno pcrcutitur; cl dat per gratiam quod 
non babueral pcr naluram. Si Ainalec sxvus Iioslis 
occurrit, Jcsus filius Nave virgnm lcnerc manu jube- 
twr, et Movscs lirachia sua in nioduin criicis exlen- 
derc ; sic sfc per liguram crucis viucitur insuperabilis 
inimicns ( /d. xvii ). Sed ncc Elisaeus ligni bujus 
niystici viiiutein pcnitus ignoravit, (lui securim de 
Biaiiuhrio iu gurgilem lapsam, misso in flumine ligno 
ile prufnndo cvocavil ( IV Heg. vi , 5-7.) ; significans 
«lique dura corda et (iTreas bominum cerviccs de 
]ir<irundo emcrsas errnre, ligno crucis csse in poste- 
rwm subjugandns. Ocrux cujus lanlus ac lalis deccrpi- 
tur rnictus! Fructus autem crucis, gloriac esl resur- 
rectio. Hic frncius ligni biijus vere plantatus est secus 
decursus aquarnin; seinncr cniin cruci Baptisma jun- 
rilur. Dcdil hoe lignum ti uclum in tcmpore suo, dedit 
iniclum intcrini Doinini rcsurrcctione ; dabit cl cuin 
ipparueril de ccclis illc, qui visus esl super terrani, 
ciim pr.ccedcnte ipso criicis signo jam fulgido vcncril 
desnpernis : tunc rcsnrgentcorpora scpultoruin, lunc 
essultabunt sancii in gloria, lunc in suis cubilibus lae- 
labitntur, qui nunc dc sui regis ac Domini cruce non 
confunduntur, scd poiius gloriantur. 

SKRMO XXXlll (fl). 
De Balaam et Balac (6). 

1. l!:xorrfi«ni.Leclio qure nobis bodie rccitata esl, 
fralrcs charissimi, dicit quod profecli filii Israel col- 
tocaverMnt castra ab Occidente Moab juxla Jordanem 
amtra Jericho, et vidit Bidac fHius Sephor^ et rcliqua 
omnia quu^ dc Dalaam cl asino scribil bisioria picna 
liegoiiis ( ISum. xxii). Inlerior vero iiitellcctus multo 
negotiosior : et nescio si facile sil vel ipsas tanium 
historicas explanarc scuicntias : Dco laincn donanle, 
breviler «pia^ possumns pcrslringemus. ^ 

2. Ualaam magns potins quam proplieta. Ilic Balaam 
raino->i8»imus erat in arle niagica. el in carminibus 

* noxiis praepoiens. Non cnim babcbat poteslaicin vel 
•rtcm verborum ad benediccndum ; sed bnbebat ad 
miledicendum. D;cnnuics cniin ad malediccndum invi- 
laiitiir, non ad benediccndum. Et idco quasi expertus 
in taldms, iu opinionc crat omnibus qui crant in 

(n) Alias, de Temi)ore 103. . . 

{b) lu Appeudice uuqc prinium collocalur F.x Ongemanis 
10 Numeros hrnniliis 15 el H, IragineDia quicdam exhibet, 
nuUoqukiem hic nexu c«>h;crenlia ; sed aliiiuando aplius 
rolligau in Kuiicnsium >;s. in quo ninUis ex oodem 
foiile bausti» senteDtiis auctior invcmiur. 



Oriente. Nisi enim experimenta ejus plurima praeces- 
sisscnt, quod frequenter maledictis bostem verlissel 
armaium, non utique prxsumpsisset rcx hoc posse 
fieri sermonibus, quod ferro cl acic vix posset implcri. 
Cerlus ergo Balac de hoc, cl frequenicr cxpertus» 
omissis oinnibus instriimentis et auxiliis bellicis, inii- 
tit ad eum legatos, dicens : V^iit, nunc malcdic mHii 
populum hunc, quia (ortior hic est quam nos : si forts 
possimus aliqnos percutere ex eis^ el ejicere eos de lerra. 
El addidil : Scio, inquil, auod quos beuedixeris, bene- 
dicti erunt ; et quos maleaixeris, maledicli crunt. Ego 
noii crcdo quia scirct rcx, quod (juibus benedixcrit, 
bencdicti cssent : scd videtur mihi adulandi gratin 
hxc dicere, ut artem ejus eflerens ct extollens, 
prompliorem cum reddat ad facinus. Sed landein vc- 
niunt ad Balaam legali. Venerunt enim^ inquit, senio- 
res Moab et seniores Madian , et divinacula in manibui 
eorum. igitur Balnam divinaculis acccplis, cum sole- 
rent dxmones ad se venirc, fngntis quidem dj^moni- 
bus vidit adessc Dominum. Vcnit crgo ad Balaam : 
non quod dignus esscl ad quein veniret Deus ; sed ut 
fugarcnliir illi,quici ad malediccndum et malefacicn- 
dum adcssc consuevcrant. Et dixil Deus ad Balaam : 
Non eas cum eis, neque matedicas populum; est enim 
benedictus. Deus irc Balaam atque invocarc d;cmones 
ad maledicendum prohibel : si lamen a cupiditale 
cessassct. Scd quia pcrsislil in desiderio pecunix, in- 
dulgens Deus arbilrii iibertati rursus ire perinisit. 
Asccndit ergo asinam Balaam : occurrit ci angelus 

Sui excubabat pro Israel, de quo scriptuin est, dicente 
^omino ad Moyscn : Angelus meus ibit tecuin (Exod. 
XXXII, 34). Perlendenti crgo irc cmiccditur : in via 
conteritur ab asina. Scd magus d;rino:ics videl, an- 
geliim non vidct ; asina lamcn videt : non quod dig:ia 
esset vidcre angelum, sicut ncc loqni digna crat ; scd 
ul conruUretur Balaain, et, nt ait Scriptura in quo- 
daiii loco, Mutum animal humnna voce respondens ar- 
gwerci propheta: dementiam (\\ Petr. ii, 10). Ila^casina, 
id est, Ecclesia, prius porlabal Balaain, nunc auleni 
Clirislum , ex quo soluia cst a discipulis, cl a quibiis 
inncxa erat vinculis relaxala , ul Filius Dei scdercl 
supcr eam, cl cum ipsa ingrederetur sanciain civitalcm 
Jcrusalcm; ci complerelurScriptura qu.-e dicil, Lw- 
lare, fHia Sioniecce rex tuus venit tibi mitis, sedcns «u- 
per subjugalem (Malth. xxi, 5), id est, asiiiam. Asi- 
nam, credcnles sine dubio cx Jud;eis dieit ; ct pulltnii 
novcllum, cos profcclo qwi su:itcx Gcnlibus crcdcn- 
tes in Cbristum (a). 

5. Balaam ct Balac quortun figurcB. Balaam hic, qui 
inlerprctalur .Populus vnniis, vidctur inilu babero 
personam Scribaruin el l>i»arisaiorum Judaici populi. 
Balac vcro, qui Exclusio vcl Dcvoralio intci prciatur, 
et ipse babcrc pcrsonnm intelligcndus est uiiiiis ali • 
cujus inundi hiijuscoiilrari:c potcsiaiis, quxexcludcre 
el devorarc cupinl israel. Priinum ergo omniiim de 
ipso Balaam rcquiramus , ciir in Scripluris nunc vilu- 
perabilis cst, nunc laudabilis ponilur. Nam vilupcra- 
bilis csl, cuin xdificat aras, cl viciimas iin|.oi»it d:e- 
nionlis, et appiralu majjico poscil diviua coiisnlla^ 
culpnbilis est, cum consilium pcssimum dat, ulpo- 
pulus decipiatur pcr mulicres Madianilns, ct culiuni 
idolorum. Uursus laudabilis ostenditur, cum vorbuin 
Doinini ponitur in orc cjus, cum Sp.rilus Dci fit >uper 
eum, cuin de Cbrislo proplielni, cuin Jud;cis ct Gcn- 
tibusde ndvcntu Christi inyslcria fuiura pionniitiai, 
cum pro maledictimiibus bcnedietioncs populo largi - 
tiir, cl nomcn Israel supcr visibileii: gloriain mysli-f 
cis excolit eloquiis. 

A. Pcroratio. ilaic, fralres cbarissiini, pauca dc plu- 
rimis, pro tcmpore vobis dicla suificiant; sed omnia-iti 
cordcdiligenlissimcrelinetc, et corda vestra seniper 
ad spirilualia ngiioscenda coiivcrlile : nl qnia onineni 
propbcliain jani per Evangclinm nobis Dominus re- 
velavil, ad illud gaudium pcrvcnire mcrcamur, qnod 

(a) Huc usque ex lioinil. Origenis 13 in Num. iain ex 
hontil. H sub fiaem. 



pie el juslc viveiililnis Doiuiniis repromisil; ipso ail- 
jii^anie qui Tiviiel rcgnal cum Palre el Spirilu sanclo 
in soDcuIa sxciilorum. Amcn. . 

SFJIMO XXXIV (fi). 

Quod juslo Dei jndich filii hrad terram vromiisionis, 

expulhis Chamnueis , receperint (b). 

i, Chanancn juste e terris exjmlsi, \n leclionibus 
cfu.i3 nobis recitatTSimf, fraires charissimi, audivimus 
quod morluo M<»ysc, Jesiis susceperil priiicipalum , 
ei Iraiisilo Jonlaiie, expiilsis vel inl«rrcctis CbaiianaMS, 
terraa eorum liliis I*;racl iradideril possidendiis [Jo- 
wi, etc,). Qiioiies leclidnesisiaj, Iratres cliaiissnni, 
fle Teslamenlo Velcri recilautur. solcni Pagani, vel 
maxime Immnndissimi Manich;ri, ore sacrilego bla- 
splicmare, et diccre : Qu.u justilia Dei fuit, ut filios 
Israe! per violentiam de terra -€gypli lollerel, el 
postea cxpulsisChananyeorum genlibus, lerras eorum 
eis tradiderit possideudas? Unde ne forte simplices 
ipiosque vel Impcritos isla murmuratio profana deci- 
litai, quantmn possuin, breviier, Deo auxiliante , 
SanctiUili vestrae demonstrare cupio ab antiqiiis Pa- 
iribiis traditam verissimam ralimtem ; et oslcnderc 
qnia Detis noster non solum misericors, seil cl justus 
es<, ct judicia ejus plerumqiiesuiitoccalla, nunquam 
tiimcn injustn. 

2. Primn ralio, injusta possessio, AUerarado, qrares 
reatus. Traduiit mnjorcs noslri, qiiod quando filii Noe 
«Mnnem lerram inler se invicem divisernnt, lerra tsla 
quic dicilur Chananxorum , in divisionc orbis senrori 
liiio Noe, id c$l Sem, in possessionem obvenerrt, et 
«Min lcmpore non parvo possederit : posiea vero in- 
neicenics populi Chanan*i (de illo ntique filio Noe 
Cham,qui a patrc fuer:«tmaledicius) venenmtad loca 
illa ; et per vioicntiam expulsis fratribus snis, id esl 
filiis Sein, terram e(»rum more barlwiricopossederunt. 
Kl quia beatus Abraham de ucnere Sem legitur fuisse, 
ftilii ejns, id cst populi Israelttae , noifi allenam terram 
tradentc Domino pervaserunt ; sed suam propriam , 
<|uam pcr violentiam pli-es corum perdiderant, rece- 
perunt. El quia Chananaji , exccpto illo peccalo, 
qimd possessionem alicuam invaseranl, mulla nefanda 
et inandiui crimina commiitebant; in Untum, ut 
quanik) Dominus Sodosnain ci Gomorrham subrer- 
lerct , dixissc lejratnr , ^ecdum cmm compietas sunt 
hiqnitutes Amorrhaorum (Gen. xv, 16) : el exspectabat 
Dominus iit aut converlerenlnr , et agerent poBnilen- 
tiam ; aut ccrte, si converli nollenl, crimina crimini- 
bus cunuilanlos, el peccandi mensuram implcnles , 
justissimam Dei senlcnliam suslinercni. Quia ergo 
eos dupliciler invenit reos divina ccnsnra, pro co 
quoil el lerras alienas invaserant , et posiea scelera 
a crimina inaudila commiscrant ; juslo jndicio pu- 
niuntiir , et Israclilico popnlo antiqnorum palriini 
possessio reformatiir. Et h:ec qnidem sccunduin lil- 
leram, sicul in libris sanclornm invenimns, Chariiaii 
vestraj ruslico ct simplici scrmone, quem loli inlelli- 
gerc possent, instnuanda credidiiiius; ut h.ibeatis qiiid 
rcspoiidere possitis immundissimis el sacrilegis Ma- 
nit lia»is. Qnia crgo, sicnl jam diclnm csl, rilii I^rael 
tntiquorum paronluni siitinim lcrram recipiunt, iion 
:i(ienam qn.isi por injnsriliam tollunt. 

5 Terra jnomifisioms , homines ante peceatum. \ir~ 
lutibus nutiva cordis possessio. El luec qiiidem s«icnii- 
dum liltcram jusio Dci jndicio gesia refernntur. Sed 
quia , sicnl dicit Aposlolus, Omnia in figura contin- 
gebanl iltis ; scripta sunt autem prepter nos , in quoi 
fines swculornm devenerunt ( l Cor. x, i l) : quid etiam 
spirilualiler isia si;»iiLIicent , si diligenter, sicut Deo 



(a) Alias, de Tempor c 105. 

(b) in Appcndice nunc primum collocalur. A lx)vanicnsi- 
hus inter Augustiuiauos sine Augustini nomine ul dubius 
rcliaus est : a verlino et \ indingo rejeclus cmn supnositi- 
liis. cxsarii slikim ct docirinain re^^eri . Si?d in fincnabel 
2dditameniuin cx scnnone 3i5, nn. 1\ 10, (Ki susiiiina et 
J«isei.h,supra, 001.4497. Ue uum. \ vi<J. atsarii huinil. H, 
h;icr editai a B^uiio ; dc num. 3; boniil. 10 ei :£>. 



APPENDIX. U^'2' 

inspiranlc con>iievislis, atlcnditis, ratione cvidentis- 
siina cognofeceiis. Terra rcpromissionis, quarn tolies 
Dcus dicil Uicic ct inellc manaiuem, nos fuimus * « 
antc(iuam porcarcl Adam ; quando in nobis nihil aliiid 
erat . quam qnod misericordia conlulerat Conditoris. 
Postquani aulem in Aiiani omnes pcccavimus, de quo 
dicit Apostolus, Omnes in Adam moriuntur (I Cor, xv , 
^2) ; ct iternm , Kx nno omnes in eondemnationem 
{Rom, v, 16 e/ 18),per iransgressioncm primi hoininis, 
lcrrain rcpromissionis Chaiianxi ccepcrant possidere. 
Yoluntas enim Domiiii possessionem cordis nostri , 
non vitiis, sed virtnlibns nalnralitcr dcputavcrat. 
Sed post pracvaricationem A<l:c insolcsccntibus vitiis^ 
tanqiiam populls Chananaeis , a propria regionc, icl 
esl, ab intelleclu vel niente raiionali, virlutes sanclae 
depiilso! sunt , et vitia rcmanserunt. Cuin aulein vir- 
tntibus rursum Dei graiia possessio animae nosiras 
fnerit resliliiUi , non Uim alicnas occupasse terras , 
quam proprias videbimur rccepisse. Cuin einim , 
auxilianle Domino, a populo virtiitibns cotitra se di- 
micantibns, viiia fuerint superaui, locum qiiem sibi 
in conlc nostro concnpiscenliae vel fornicationis &pi- 
rilus rclcntabat , dcinceps casiiias occup.'ibit; qiiein 
furor cepit, sapieniia possidebii ; qucm tristilia mor- 
tcm operans invaseral, saluUiris et plena gaudii Ixtilia 
6l>tincbil ; quem desidi:ii lepor vel ncgligcntiae vasla • 
bat, humilitas honesUibit; qnem cupidiias ohscuruin 
fccerat , miscricordia ad clariiatcm pristinam revo- 
cabit; quem invidia vencno siio percusscrat, l>enigna 
siinplicitas adornabit. Ila ^ingulis viliis expulsis , 
eoruin loca, id est, aircclns, viriules c contrario pos- 
sidclHint. Ipso! tamcn virlutes, filii Israel, id est , 
aniiiKc videntis Dcuni non imincrito nunciipantur : ci 
cum iinivcrsas, Deo auxilianlc, cordis sni expulcrint 
passiones, non tam alicnas posscssiones (lervasissc, 
quam proprias terras rccupcnisse credendse sunt. 

•i. Nonnisi per Jesum recuperatur ; et post iransitum 
JordaniSf hoc est Baptismum, Et illud advertilc, fnitres, 
quod specialiter ad donum graliui pertinere cognosci- 
tur. Non cniin per bonum iiaturo! , ncc per Legem 
ItUenc : quia non per Moysen , id est , per Legem 
vctcris TesUimcnti, scd per Jcsum succrssorcin Uoysi 
terra rcpromissionis Israelitico popiilo rcformalur. 
Sic cniin ct Aposiolus ait : iVf7/i7, inquit, ad perfectum 
adduxii Lex (Uebr. vii, 19). Non per Legis litteram, 
scd per evangclicam gratiam, gentes criideles ct pes- 
siin.e, id esi, originalia peccaui vel aciualia crimina , 
dc lcrra rcproinissionis, id est, Ctiristianorum cordi- 
bus, Jesu ducente poluernnt elTngari ; sicut ipsc in 
Evangelio dicit, Nemo potest domum fortis intrare^ el 
vasa ejus diripere , nisi prius atligaverit fortem {Mutlh, 
xiWih) : el iternm, Confidite^ ego vici mundum{Jaan, 
XVI, 53). Sicul cnim vettis Adain conscntiendo dia- 
bolo, nos de terra reprontissionis exclusit : ita e con- 
trario noviis Adam Christus rcsistcndo diabolo, nos 
ad antiquain palriam revocavit. 

5. Idem tractatur argumentum. Et hoc, fratres, 
allcndite, quia lcrra rcpromissionis non recipitnr , 
nisi prius rcgnanle Jesu Jordaiiis fluvius transeatur. 
lUi est , ftaires : quia ad spirilualem terram rcpro- 
missionis, id esl, ad conscienliam puram, nonnisi per 
sacramcnlnm B;iplisini pcrvciiitur. Per ipsum enini 
fluvinin Jestis Israelilicum populum transire fecit, 
quem poslca vcrus Jcsus suo Baptismo consecrayit *. 

6. Adversitas cequanimiter ferenda. H:cc cnim qus 
vobis suggessimus , fratrcs charissimi , velut raunda 
animalia spiritualiter ruminatc. Scriptum est iUique* 
Quos Deusntnat^ arguit et casligat { Apoc. ui, 19); et, 
Vasa fignti probat fornax^ et homines justos teutaU^ 
tribulalionis (Eccli, xwii, G). Qiiotics Domino dispcii- 



* Mss., Dcus laudaty nos fuinms. 

* lla^c verba, qnem postea verus Jesus suo baptimo ron- 
secraiit , qu£ desideranlur in edilis, quaeque a cacstria 
qunin non sint aliena, liquet ex sermone 44mox cxhi()eiKlO), 
n. 4, in nuuHiscripiis cfficiunt fincni sennonis cuin veriii», 
qui vinl, etc. 



1813 



SEaMO XXXY. 



«l4 



iante tribulari pennlltlmur, vel aliquas adversitates 
eontra justitiam suslinemus , patienler et xquanimi- 
ler, auxiliante Domino, suneramus, propter illud 
qimd Apostolus ait : Non $unt condignte puniones 
kuJHS lemporis ad (uluram gloriam , quw revelabitur in 
uobis { tiom. viii, i8). Cum tribulamur^ aDomino cor- 
ripimur^ ut non cum hoc mundo damnemur ( I Cor. xr , 
5i). Map^is timcre debenius, si aul nuUas aut parvas 
tribulationes in lioc $<Tcuio patirour : quia si Deus 
fiaji^ellal omneni (ilimn quem recipit, sine diibio qiiem 
non flageilat, non recipit. Si pro terrenis bonis tantos 
i.-iborcs et taiii gravia pericula homines a>quo aiiimo 
pniiuotur, quare pro Me, tbesauro SBtemo, sumus 
pigri ? Qiiare sumus limidi pro iilis divitiis, qaas iiec 
nniifragia nobis possuiitauferre? Juslus enini naufra- 
gfis cvadit dives et nudus. liis divitiis pieiius erat 
sanciiis Job. Nihil in domo remanserat; omnia uno 
iciii perierunt. quibus opulentuS paulo ante videbatiir : 
suliito oiendicus in stercore sedet, a capile usque ad 
pc<1es vermibus scatens. Quid ista miseria miseriiis ? 
qiiid iiilcriore felicitate felicius? Perdidernt omiiia illa 
on:c dederat Ocus : sed hnbebat ipsum qiii omnia 
dcdcrat, Deum. Nudus^ inquit, exivi de ut&o matris 
tneGS^ nudus retertar in terram. Dominus dedit^ Domi" 
mus abstutit ; sicut Domino placuit , iia factum e$t : sit 
momen Domini benedictum in sascula. Certe paiiper est, 
ccrtc nibil bnl)et. Si niliii remansit, de quo tliesauro 
isix geinm.x laudis Dci profcrunlur? Poslea teiitator 
ad caniem accessit : omnibus sublatis tentairicem 
uiorem reliquit. Evam diinisit , sed Adam illc non 
fuit. Et ibi qunlis invcnlus est? quomodo respondit 
uiori blaspbemiain suggcrenti? Locuta es^ inquit, 
fUMtsi una cx visipicntibus muUeribus. Si bona suscepi- 
mus de manu Dominij mala quare non SHstineamus 
{Job. I ef n)? virum putrem et integrum ! o roednin 
et pulcbrum! o viilneralum et sanum! o in slercore 
sedentein, et in cuelo regnantem ! Si aroamus , imi- 
icmur : ut imitemur, laboremus* Adjuvat certantem, 
qui ceriamen indixit. Non te sic spectat Deus in agone 
certantem, ut populus aurigam. Glamare enim novii ; 
Mljiivare non novit : coronam feneam parare potest; 
vires siibministrarc non potest. Homo cnim est, noii 
JDeus. Ei forte dtim specUU , plus laborat sedendo , 
qiinni illc Iiiclando. Deus quando speclat cerialores 
suos , adjuval eo> invocante.^. Nam vox atliietx ipsius 
esi iii p6:tlmo : Si dicebnm^ Motus est pes meus^ misc' 
ricordi^ tna, Domine^ adjuvabat me {Psal. xciii, 18). 
Noii ergo simus |>igri, fralres mei ; quacramus , peta- 
mits ct pulseiniis. Qui quxril, invenit; qui petit, 
accipit, et pulsanti aperieliir (Liic. xi, iO); prcpstante 
Domiiio nostro Jesu Cliristo , cui est honor et impe- 
rium cum Patre et Spiritu saiicto in sa^cula saiculo- 
rom. Amen. 

SERMO XXXV («). 

De eo quod Jesus praxepit populOy ut paraii essent ad 
transeundum Jordanem ; et de subversione murorum 
Jericho (b). 

i. Moyses fignra Legh. Jesus figura veri Jesu. Tri- 
mtatis fides ad Baptismum. Siciit freqncnler Cliariutti 
festrae sugges&iinus, fralres charissimi, Moyses non 
soium typum Christi, sed ctiam flgurain Legis inielli- 
|itur habnisse. Deniqne in monle ubi Dominus irans- 
Igiiratus est , Moyses et Elias Io(juebanliir cinn co 
{Motth. XVII, 3) :el in illis diiobus Lcx et Prophc- 
lia sigiiirica:x suiit. Morluoergo Moysc, Jcsus suscepit 
imperiiim ; et ce^sanle Lege, Dominus noster verus 
Jesiis totius mundi obtinuit principatum. Jesus crgo 
ille, qui typum Domini praeferebni, veniens ad Jor- 
dancm , dixit ad populum , Parate vobis cibos ad diem 
tertium (Josue i, ii). Diem lertium, fratres cbaris- 
Bimi, Triniiatis agnoscimus esse niystcrium. Quos 
ergo cibos prteparare dei)emus, ul ad diem lerliuin 

{a\ Alias, do Tempore 106. 

{b) In Ai>pendice nunc primum collocalur. Lovaniensiuni 
viiuone oubius : vcrlini et viodingi Judicio supposililius 
^ti. NQsira autem scntcQlia Caesano adiicribcDdus. 



venianius ? Videtur mihi quod cibus istc fldcs iiitelligi 
debeat : Christianis enim fldes est, per quam in Tn- 
nitatem creditnr, et ad sacramentum I^ptisml per- 
venitur. Quod ergo tunc Jesus ille dixit popuio suo, 
hoc nunc ct verus Jesiis per ministros suos dicit 
popiilo Christiano. Quiil est enlm arnid dicere, Parate 
vobis cibum ad dietn tertium ; nisi, Trinilatis siiscipile 
sacramentum ? Posl hiec Jordanc transiio , qiiasi 
Baptismi compleio mvstcrio , populus isiLci terram 
repromissionis ingrcdfiur. Verum esi, fralres charis- 
siini, nisi quis per Bnpiismi sncramenlum transierit, 
terram verae repromissionis, id esl, selcrnaro beatilti^ 
dinem non videbit. 

2. Exploratores duo^ duo proscepta. Mittil lainen' 
Jesus duos expioralorcs ad civitatem Jericho, ct sus- 
cipiuntur a merctrice [Josue ii). Iii his duobus missis 
duo praecepta intelliguntur geminx dilectionis. Qiiia 
ct revera quid nobis aliud annuntianl illi qiios mittit 
▼erus Jesus, nisi ut diligamus Dcum , diligamusei 
proximum ? Dixit ergo Jesus , Prwparate vobis cibos, 
et estote parati in diem tertium. Sicul ejnim tunc pra:- 

Saratis cibis, die tertio ventum cst ad Jordancin 
. uvium ; ita et nunc in Ecclesia calholica assumplis 
spiritualibus cibis fidei, spei el chariUUis, ptTvenilur 
ad Trinitatis mysierium et Buptismi sacrumentiim. 

5. Lapides in Jordane, Patriarcha ; in castris po- 
mti , Aposioli. Tnlii aulem Jesns diiodecini lapides, et 
posuit in Jordnne : et ex ipso Jordnne tnlit alios dut»- 
decim , el fixilin loco castrorum (Id. v). liliduode- 
cim qui missi sunt iii Jordanem , videntur milii 
typum habuisse Patriarcharum : illi vrro <|ui levaii 
sunt de Jordane , figuram habuisse Apostolorum. 
Post mortem enim Moysi, sepnllis Palriarcbis, Apo- 
Stoli surrexerunl. Sic et in Psalino Icgimus : Pro pa- 
iribus, inquit, tuis nati sunt tibi filii : conslitues eos 
principcs super omnem terram (Psal. xuv, i7). Sic 
sepuitis Patriarchis Apostoli surrexerunt. Jcsus duos 
miitit expioralores : quia verus Jesus docturus erat, 
quomodo sepulto seiuore populo in deserto, juiiior 
populus Jesu duce in terram reproinissiouis iiidii- 
calur. 

4. Judccorum et Centinm figura. Nara senior ille 
populus typum Iiahnit Jud.eoruin ; junior vero popu- 
lus figuram liabuit Cenliiim. ille populus senior , 
traiisilo mari Ruhro, sepclilur iiicremo : junior ver<» 
popiilus ad h(»c irnnsit Jonlanem iluvium, ul accipial 
regnum. V»riiin esi, fratres ; ncmo beatitudhieni 
regni coeleslis actiuii , nisi prius per Baptismi sacra- 
menta transierit. Nani de iilo seniure populo noii ain- 
plius qiiain duo ineriicrunl leirain repromissioiiis 
intrure : et in ipsis duobus alii(nid figuraium esse 
cognoscimus. Siciit cniin su)M':i dicuim est, diio suni 
proicepla dileclionis, quac Cliri>ti:iniiin populnm, iii 
viiam aJlcrnam pcrcipiant, invitanl. Iia illi duo fiie- 
riint , qui Jud;eoruin popiiio consiliuni dabant, quod 
si in Deum crcderent, feiiciter lcrrain repromissio- 
nis inlrolreiit. 

5. Jericho ttjpus mundi. Sacerdolalis tuba. Tuba: 
soiins terroris est^ non oblectalionis. Posl ha;c ad civi- 
tnlcni Jericho ventiim csl , ct iniiri ojns clamore po- 
puli el sono lubarum usque ad fuiidumenta dejecli 
sunl ( Josue vi ). Jeiicho, fraties, lypuin haliuit 
miiiidi hnjus. Sicut enim luiic caneniilms tubis muri 
iUiiis cecideriint ; iia el nunc oporlel ulcivitas niundi, 
id est, supcrbia, cuin suis turribus, avarilia scilicet» 
invidin aiqiie luxuria , simulque cum populis, id est, 
omnibiis concnpisceniiis malis, assidua sacerdotiini 
pracdicalione deslrualur aiqnc dispeieat. Non crgo 
oportel , ut saccrdotes iii ecclesia laceanl ; sed au- 
diant Dominum dicentem , C/armi, ne cesscs^ quasi 
ttiba exalta vocem tuam , et annuntia populo meo scc- 
lera eorum (Isai. lviii, i). Clamare ergo jiibemur; 
et vchemenier clamare nec parcere voci, ut parca- 
iniis saluli. Ne parcas, inqnit, id est, peccuiorli 
hiiquilaii :ne tacendo pcrcas * , ct duni vereciiiKlii« 

* Mss. : reccctoris iuiquiiatem ne tacendo preeteret^. 
sensus incom|»lctus, nisi addid^vis^ tve n^ctcui&v 



1815 



AP1'£NDI.V. 



1816 



ejus cousulis , noii coiisulas saailali , ne vulncra il- 
lius ([ux claituindo rcsecare polcras, relicendo in 
pejus enulrias. Glamare ergo jubemur ; ct, ne quis 
se non audisse dicat , aut queinquam vox ialeat sa* 
cerdoiis , veheinenler clamarc. El nc furle hoc ipsum 
iion SMfficcrel , addidit , dicens : Sicui tuba exalia vo- 
tem tuam. Sciiis (iuoil Uihtc sonus non lam oblocta- 
lionis esse solcal , quam terroris ; nec lam delccta- 
lionein pr;cferre, quam iiifcrre forniidinem. Tuba 
'taque peccaloribus necessaria cst , quj! noii solura 
nurcs eoniin penetrct, sed cl conla concniiat : ncc 
dejectet cantu , sed casligct audilu : ut slronuos 
({uosqne hortctui in bonis , et reniissos lerreat pro 
dclictis. Nam sicut in prxlio tnba formidolosi miliiis 
incntem dejicit , ct animum viri forlis acccndil ; ita 
et sacerdotalis tuba menlem pcccatoris liumilial. ct 
incntem jusii corroborat : et nno eodcnir|ue sono ista 
adbortatio , qiicmadmodum si forlior fuerit , ad vin- 
€endu;n illi tcrrorem incutil ; ila si tnrdior fuerit , 
relaxat ad peccandum. Ilocc cnim consiicludo tubac 
est, ul delinqnenlium opera dibsipet , cl sanctorum 
facta conlirmct. 

G. Per iubas muri Jericlio runnt , pcr prwdicationem 

iniquitns. Denique per sacerdolates lubas Jcricho 

innri, qui intra sc conlinebant pcccalorem populum, 

cornicrnnt. Non illos puisavit arics , non cxpugnavit 

inacliina ; sed, quod mirum e^t , sacerdotalis sonus 

ac luboi lerror evcrtit. Mnri qni adversus ferrum 

iiicxpugiiabilcs exslilerant, sacra tubaruin voce col- 

lisi sunl. Quis cnim non stupoat in ilU» facto sono 

s:ixa disrnpta , fundamenia irrationabitium rcrum 

clangore essc quassata ; ct ita univcrsa coll:ip a , ut 

ciim viciores nihil mann Iccdercut, apnd adversaiios 

nihil slabile rcmaneret ? Scd qiinmvis mnros illos 

Hcmo coiitingeret, expugnabantnr tunen forinsccns 

sono jusioiiim , intrinsccus peccatorum Sic enim 

:cqno Dci jiulicio ctjnslis apcrucrunt viani , el dc- 

fcnsioncm pcrfidis negavernnt. Sed ba3C oninia ia 

|ignra facta cssc , non diibium cst. Nam sncerdolatcs 

illins tcinporis inbas qnid aliud pra^ngurasse credi- 

mns, (piam linjiis teinporis sacerdolnm prxdicalioiies, 

qn:e noii cessanl pcccatoribns lerribili sono ai.sternni 

jndieinni nnntiare , tri>lcm gchcnn:e inierilnm pr.r- 

dicaro , et qnodain comininalioiiis strcpilu aurcs de- 

linqiicniiuiii vcrberare ? Sicnt eiiim innc tubarnm 

claiigor desirnclis ciineiuorum niniis ad popu'i 

inle:'iora pervenit ; ila nunc pnedicatio saccrdoluin 

destrnclis pravis cogitaiionibus ad aniin;e nuda |)cr- 

iransit. El sicui sacrac vocis sonus conlumaccm popn- 

lum dcsirnxit cl captivavit ; ita ci nunc sacerdotalis 

pra*dic:ilio populum pcrcatorcm subjni^al et capiivat : 

sicntdicit bealus aposlolns Paulus, Armu militiie no- 

stro! uon sunt carnalia^ scd poteniia Deo ad destructioncm 

munitionumf consilia destruenles, ct omnem altiiudincm 

fixtoHentem se adversns scientiam Dei, el in coptivitatem 

rcdigentes omnem inlcllectum in obseijnium Christi ( II 

Cvr. X, ie/5). Yidelc igilnr si non saccrdotum lin- 

pu:e, jiixla dietiiin Aposioli, qnx'd :m suni arnia 

vcrborum, qnilms deslruilur vana cogitalio, et inO^ila 

snpcrbia ca|>iivaiur. S«'ptem ergo dielms, sicul Scri- 

ptura dicit , iiiuri Jericho sacerdulalibus lubis cir- 

rumdali ceciderunl. llnde nos spirilualibus spirilnnlia 

comparaiiles'^! Cor. u, 15 ),dicinins qiiod l.oc scple- 

nario niimcro nuiic per sacerdutes Oei non tam nna 

civilas desirnitur , (piam tolius mu:idi inir)nilns dis- 

sipatur. Nain sicnl in singularis urbis nuiicupalione 

nniversi mundi habilns ligiiratnr ; ita seplem diernm 

circnlo toiiiis innndi spaiia distingunntur, pcr qn:e 

sacerdotaliiim pra;d>eaii<mum tubx ipsi svculo exei- 

dium anniinliant , ct jndiciunt comminaiKur : siciit 

scriplnm cst , Qnoirnnn mnndns peribit , et omnia 

quoi in mundo snnt Q.ii autem facit volnntatcm Oii, 

putneiin teiernum ( 1 Joan. u, iO et [1 ) : donante ipso 

qui rmi et re^nat per s:ecula. 



SERMO XXXVI (o). 

De Cedeon (6). 

. 1. Prcedestinationis adumbratio, Ilodierna die au- 
divimiis, fratres, qnod cnm sub arborc quercu % 
(«edeon lilins Joas tritici messem virga cxderei, An- 
gelo promittentc audire meruerii, ul a potestaie , iiii- 
iiiieorum in liberlatem Dei populum vindicarel. Nec 
miriim, si esl electiis ad gratiam ; cum sub umbra jam 
lunc sanclas crucis et venerabilis sapientiae pnedesii- 
nato Incarnationis futuiae mysterio constitutus, fera- 
tis segeiis sensibilia de lalibulis frumenta produceret, 
clectioncmque saiiclorum a purgamcnlis iiiaiiis pale» 
sequeslraret : qui taiiquam virga veriialis exercitati, 
siiporflua vetcris hominis cum ojus actibus dcponen- 
tes, qiiasi in torcnlari , ila in Kcclesia congregantiir. 
Ecclcs'a enim torcuiar esl fonlis a?terni, iii qua coele- 
siis viiis fructns exundat. 

2. Hedemptionis nosfrce figura. Christns petra rclaU 
ad carnem. Gedeoii vero cuni audissel, quod per euni 
Doininus plebcni snam a inultitudine hostiuni libcra- 
ret*-, obiulil in s;icrilicinni haiduni caprarnm , ciijus 
carncni, sccundnni pr.ecepta angeli, ct azvnia snpra 
pelram posuil, ct ea jnre peifudii. Q;kb simul tit vir- 
jj;e c;iciiinine, qnam gerebal, angelus Dei coniigii, de 

Eclra ignis ernpil ; atqne ita sacrilicinm quod oflTcre* 
atnr, absumptuni cst^.Quoiudicio declaratum vide- 
tur, quod petra iila typum habuerit corporis Christi : 
quia scriptum est, Bibebani tiutem de spiriiuaii conse- 
qnenti eos peira ; petra uutem erai Christus (i Cor. x , 
i ). Qiiod utiquc inm ad diviititiilem cjus, sed ad car- 
iicm rclatum esl, qtia; silienliiini corda popuiorani pe- 
rcimi rivo sni sanguinis innndaviu Jam tiiiic igitnr iii 
niyslerio dcclaraiura eA^ quia Dominus Jesus in carne 
siia loiinsniundi pcccala crucifixus abolerel; iiec so- 
lum delicla iaeiornin, scd cliani cupiditates aiiinioriiiiu 
Caio ciiiiii h:edi ad culpani facli refertur, jus ad ille- 
ccbras cu|)idilalum ; sicut scri|iluin cst, Quia coneu* 
pivil populus cupiditatem pessinmm : et dixerunl^ Quit 
nobis dabit carnes (Nnm. xi, A)1 Qnod igitur extendit 
an^elus viigam, el teligjt pelrain, de ona c^xivit ignis, 
ostendit quod ciro Doniini Spirilu replela diviiio pec- 
c:iia (iinnia hnmannc conditionis exiircrct. Uiide et 
Dominus aii, Jgnem veni mittcre in lerram ( Luc. xii. 
49 j. ^ • 

5. Sacrificiorwn velernm abolitio revelata. ChriUus 
hcedns^ ovis, vitulus. Crucisnnjsterium. Advertit igitiir 
vir d ictus ct pncsagns fnlurornm superna mysteria; 
et i(ieo secundnm oraciila occidil vituluni a pairesu') 
idolis depiilalnm, ei sepiciineni alium immolavit Deo. 
Qno facto manifo-tissime revelavii post adventiini Do- 
iiiini omnia abolcnda csse Gentililalis s^icrificia , so- 
liiinqiio saciilicium Deo Dominicu! passionis pro reli- 
gionc^ popnli dererendnin. Ltenim vituliis ille typum 
Uiristi prjirerebai. Seplcm autem annorum erat, quia 
in (ihristo sepleni spirilnatium plenitudo virlutnni, ul 
lsai;is dixil , liabilabal ( Isai. xi, 3 ). IJmic viiulnm cl 
Abi-.>bam obtnlit. qnando diem Domini vidit, et gavi- 
sns est (Jcan. viii, 5G). Ilic esl (}ui nunc in lurdi lypo, 
iiuiic iu ovis, ijunc in viiuli oircrebalur : h:rdi, qiiod 
sacrineinin pro dclictis sil; ovis, qnod voluntaria ho- 
siia ; viiiili, qnod iinmacntaia sit viclima. Pnevidit ergo 
luyslerinin .s:inet'.is G(;dcon. Deiii(|ue trecentos clegit 
ad pra*linni; ul osiendcret non iu numcro mulliluui- 
iiis, scd in sacramcntocrucismundum ab incursugra- 

» F(d. Ms., hestcnia die^Qic. Ambrosius vcro sic inci- 
I il : iiierobaal, iiciU legimns, cum snb arbore quercu. 

* Anihrosius : (omnwtus oraculo (.edeon^cum audisr.et 
q;wU delicicntibus ticet popnlortim millibus , in mw viro Do- 
mi:rus plcbem buam alf hoatibus liberare^ obtidit, elc. 

* Ful. Ms. euai Ainltrosio, aisumptuni est. 

* Amirosius, pro redemptione. 

(a) Alias, dc reinrore i08. 

(b) in Appeudicc uunc | rimum collocatur. Excepta rc« 
' .^itnlatiouu io quani sernio desinil, nihil eo cuniineiiir 
:tliod; nisiv^ux aj ud Ambrosiuni Ubio 1 de Spirita saacto 
^^•'•ceinii vire pra?tj\a esi, onarratio dc (ledeoue ; non l»- 
(x«c|i tola. 



ISI7 



SLHMO XXXYII. 



I8t8 



▼ium hoslium esse libcranduii) (Judic.yu,!) Irccenli 
taiimin graeca T, lau,simililii(1inein crucis ostoninni. 
A. Hos in vellere^ tum in area ; fidcs primum in Ju- 
ffira, exinde apud Genles. El latneii licct fortis esscl et 
(itleas, pleniora adhuc de Doniino rutur;c viclorixdo- 
ciii!ient;i qiiaTebal , dicens : St salvas in manu mea 
Jsraet^ quemadmodum locutus ei, Domine^ ecceego po' 
no Innm nilus in area^ et si ros factus fuerit super vetlus^ 
€f iuper omnem terram siccilusy cognoscam quia in manu 
mea secundum promissa tua populnm liberabis, Et ita 
fachtm est. Sed adjecil posien, iit rursus ros proniic- 
> ret su))er lolam lerram, el siccilas csscl in vcllere* 

iJudic. VI, ct vii). Ros cniiii in vcllcre rides rrat in 
fndxa : quia sicut ros vcrba Dci dc^ccndiiiit. Undc et 
lloyses ait : Exspecletur sictit pluvia eloquium meum^ 
eisicut ros verbnmea ( Dcut. xxxii, 2 ). Ergo qnondo 
iDlus orbis infrncluo o a^slu Geiililis supcrstilioriis 
arebal , lunc erat ros illc ca^Iestis visilalionis in veU 
lere, id esi, in Juda^a. Posiea vero f;uam ovrs qiiji 
pcricrnnt domns Isracl : uiide pulo ri;;nram jiidaici 
TCileris adumbralam : o^es, inquani, ilUc rontoni atpKc 
Tiv:c ncgaveruul, ros fidei exaruil iii poctoribiis Ju- 
dTonim , nieatus(;uo snos fons ilie divinus in corda 
Gentiiim dcrivavit. Inde csl quod nunc fidoi rorc lo- 
tas orbis hiimescil. Al vcro Jiwbn Proplielas suos cl 
consiljarlos perdidcruhl. Ncc miruiii, si perndlic snb- 
ennt siccitatem, qnos Doininns Dcns propboiici inibris 
iiberlate privavil, diceiis : Mnndabo nubibus ne pluant su- 
per vineam istam (Isai. v, 6). Ksi eniin proplioticne nubis 
pluvia salularis, sicnt ei P.ixid di.xil : D.'scendel sicut 
pluvia in veltus^ et sicul siiUicidia siillantia snper terram 
{ Psai Lxxi, 6). Ilanc iiobis Scriplunc divinai tolins 
ntuiidi piiiviam polliccbantur, qii:c Spiriius rorc di- 
viui rigaret orbem sub Domini Salvatoris advi niu. 
Tenit crgo jam ros, vcnil ct pliivia, vciiit Doininus 
stjllicidia secum cailcslia dcriTcns : vi idoo j.nn nos 
liibiinus, qui anle sitiebamns, cl diviniim illum Spiri- 
liim haiistu interiorc poltinus. IIoc ergo prcvidit 
Minctus Gedeon : quia venini ct spirilualeni rorcin 
efbm Gentes naiioncsqtie craiil lidei perccpiionc bi- 
iMtiirp. 

5. Ad quid vcttus in arca. Non tamcn olioso Cedcon 
velliis nec iii cainpo posuit, ncc in pralo ; sod in arca, 
vbi messis est tritici (messis cnim mulia, (^perarii :iu- 
lem pauci [ Mntllt. ix, 37] ) : eo qiiod por lidom Do- 
mini iii Ecclesia fnlura esset mcssis feonnda virlntnm. 
Noc illiid oliosum csl, qnod exsicravit vrllus Jndai- 
cum, ct rorein ojns misit in pclvini, ut rcp!orctur 
aqoa, non tamcii ipse ex co rore pc<lcs lavit. Alii dc- 
beliatur Linli prarog.itiva myslcrii. Exspcctabalur 
Chrisiiis, qui sonles omnium soliis [^ossot ablucre. 
Kon eral lantus Gedoon, qui boc sibi inyshTium \iiu 
dicaret. Non eniin Goiicon, scd Fdius liominis venit 
BOn minislrjri, sod niiiii>trare (/(/. xx, ^8) (a). 

6. Recapitulatio. Ilogo vos, fralrcs, ul ikmi inolosle 
accipiatis, quod propicr lardioresipiosqiicei simpliccs 
aliquotii^ ea qnx diciinlnri breviier rc|ilicamus. Qui 
enim litterali cl docti siinl , Deo propitio siiic laborc 
intCiligunt qu;c dicnnlnr : rc1i(|uis voro, id osi, idio- 
tis atque siiiiplicibiis, nisi brcvis rccapiiulaiio facla 
fuerit, timeo ne cx bis qurc dicnntur panini c^iporc 
possiut. Gedoon, frairos obarissimi, typMin gessit Do- 
mini Saivatoris. Et qnia trcccuti sccnndnni ^nnciim 
cmnputum cruccm faciunt, ila inncGedeiin in ircccn- 
lis viris Jud;cornm popuiuin dc criidclissiinis gcnti- 
bttseripuit; qiiommb) poslea Ghrislus pcr iiiyslorinin 
cnicis lotuin geuus liumanum de poic-laie diaboli libc- 
rtfit. Torcular oiiim nbi messem lerebal, propicras- 
lidiias tribulatiuncs , Erclesi;c typiim gcssil. .>!cssis 
qiKe cxdcbatiir, Giiristianum populnm signi(ica\it , 
qtieia advcnicns Christns virga disciplinne vcl bacnlo 
crucis sux a paleis, id c>t, a pcccalis omnibus sopa- 

> lloc loco apud Ainbrusium quaslio isthacc paucis cnoda- 
tur. Uirum non quaai incredntns esse xideatnr^ qui ffequen- 
Hkui infornuUusindiciii udhuc pturapo:>cebal. 

{a) Uuc usquo auU ros;u:>. 



ravii. Nam et angelus ille qui veiiit ad eum,ct ipse in 
lypum Domini Salvaioris accipitur. Arborem siib qua 
stetit, ct virgam qiiam icnuit, criicem si<];niricasse ma- 
nif#'stum cst. Pelra illa, siipcr quam Gedeon oblulit 
holocaustum , Cliristiis erat : sic eniin ait Aposlolus, 
Petra autem erat Christus. IIxhIus ille i|iii oblatus est, 
humanum genns pcccaiis obnoxiiim dcsignavii, (Juod 
angelus virga sna toiigit polrani . cl exiit ignis, el 
consumpbit ba^dnm illum : crnx toligit Chrisiiim, et 
de pctra, qujn ciat Cbrislus,ignis* cxiil rbarilalis, qni 
humini j2cncris percala c nisumpsit. De se ipso onim 
verns Gcdeon Chrislus in Evangclio ait, lynem veni 
miltere in terram; et quid volo nisi ut accendatur? Taii- 
rus vcro qnoni ocridit , ct ipsc Dominum figurabal , 
qui pro rcdcmplionc gonoris bumani oblatns csl. Qiiod 
aulem scpieni annornm orat, sepiemplicern gratiani 
Spirilns snncti, qni in Cbrislum venil , significasse 
vidctur. Yollns (luod in area posnit, cl rogavit Domi- 
iium, iit in solo vcllcrc essot ros ; et in omni lerra 
sircitas, ct faclnm est ita; et il(Tum rogavit, nt volliis 
rcm.^iierct siocmn , ct in tola area cssel ros : vellus 
signilicavit populiim Judxornni , area antein iii lolo 
mundo populnni oinnium Gonlium. Et (|uia primo 
lempore ros verbi Dci iii so!a JiKbca fuit,eltotus 
mnndus iii siccitale reinanscrat; ideo primum ros iri 
velius vonii, cl arca sicca fnil ; |>ostoa vero quandu 
Juda:i Christum Dominnin occiderunt; |)er passionis 
injuriam cxprcssum csl vclliis, ct rcinansit Jnd;corum 
popnlus ariilus cl siccus, et in loiam arcam . id est, 
lu univcrsum mnndiim , ad onines gcntes, non soluni 
ros, scd eiiam plu\ia vorbi Dci cl Aposlolorum flu- 
mina pcrvcnerunl. Deniqne iii univcrsa tcrra qiiasi 
area, rore grati;c spirilualis irrigaiur Ecclcsia ; ct iu- 
fclix Synngoga ab omrii humorc vcl pliivia divini ver- 
bi sioca remansitct arida. L'l li;rccigo spiriinalisplii- 
via , cl ros divina; gr.iti;c pcrsevcrot iii nobis, oinnii 
quiv prrdicantnr, salubritor cogilomus, cl nobis invi- 
cem in collorpiendo vclnt mnnda animalia rumiiie- 
mns : iit ulil<*in succum, iinile anima noslra in anor- 
num vivcre possii, liabcro possimus, ct lalibns d«liciis 
saiurali cuin prophota diccrc morcamnr : 0««»! dul- 
cta faucibus mcis eloquia itta, DomUte ( Psal. cxvni, 
103) ! Scd tunc in nobis dulcrdo vcrbi Dci polcril per- 
niancro, si hoc eliam aliis ploiia et perfocta cbaritaie 
frequcntius refcrcndo voiiicrimgs ingorere; ut non 
solum de noslra, scd cliam do nrtorum salnle lucra 
iiobis spiritualin possimus providcre : anxiliante Do^ 
mino noslro Josu Cbrisio, c:ii esi bonor et iinpc- 
riuni cuin Palro et Spirilu s:iiicio in siccula sxculo- 
ruin. Aincn. 

SKRMO XXXVII (a). 

De David et Isai paire sno, et de Golia (b). 

I. Idem pntest case fnjtmi div»'rsorttm. Jsai typus 
Dei Pairis. In Scripturis divinis, fralres cliarissimi, 
iina cadomqiie pcrsona, pronl lcmpns csl ct locns, 
divcrsam si^nificaiioncm liabcre polosl. Nam bcalus 
Isanc (qnod oplime novil Sanclitas vcs^lra), quando a 
palre (ddains c:^l, Cbristum Doininum figuravit; cuni 
vcro niio siio Ja(ob bcncdixil, et ad uccipicndam 
uxorem in Mesopotamiam inisit, Jacob typum liabuit 
Clirisli, el Uaac Dci Patris iinagin(mi gcssil. llerum 
beatus Ja(ob typnm Chrisli habnil, quaiido uxorcm 
acccpit; Doi Pairis figuram gessit, quando beaium 
Josoph plns omnibus niiis ddigebal, ci timicam ei 
pfdymilain f«'cit, (Mirc incnrrintioncm Domini Salva- 
toris signincaicl. Quoniodo ergo luiic factum cst« 

* la Ms. ful.: (riLC t.tigil pcticm qi:cc erat chri^tus^et 
igniSf otc. 
* (i() Aljas, do Tomf.ore 197. 

(b) Iii Appcnijico uuuc priniuin crllocalur. Pcr Lovanicii- 
ses reliclus iater Augusliuianos , lanquam dubius carebxl 
Augusliiii uoumie. rosleapervcrliminiot viiKtinguni ipsiiiii 
nou esse corlo probatum luit. (:a*sarium Arelaiciisem faci" 
liusre'.ert quam Augusliauin, tainetsi bujus tiomine in Bre« 
viariis inullis legaiur uoniinicQ posl reulocoslon (piaita. A 
rarisiensi noa ila pridom expuncti s cst 



1KI» 



APPENDIX. 



im 



fralres charissinai, in bealis Palriarchis, Isaac videli- 
cet et Jacob ; iia cl in Isai pnire David figuralura esse 
cognioscimus. Quando enini David fiiium mittcbat, ul 
recnjjrcrel fraires siios, lypum Dei Patris habuisse 
vidclur. Isai misil David, ut requirerel fraires suos; 
cl Deus Pater misit Unigcnilum siium, ex cujus per- 
sona scriptum est, Narrabo nomen tuum fratribus mei$ 
(Psal. XXI, 23). Ad rcfiuirendos enim fralres suos 
venerat Chrislus, qiiando dicebAt, Non ium miuus 
nhi ad oves perdilas domus Israel (Mattk. xv, 24). 

2. David figura Christi. Dixil ergo Isai ad David (i- 
liiim suum : Accipe ephi polentce^ et decem (ormellojs 
casei^ et vade, require fratres luos. Ephi, fratres mei, 
Iriuin modiorum mensura est : el in iribus mensuris, 
inyslerium iiitelligitur Triiiitalis. Dene noverat hoc 
myslcrium eiiam ctbeatus Abrnliain. Deniqiie qnando 
siil) ilicc M:imbre in irilnis pcrsonis sacramenlum 
Trinitatis vidcre proincruil, iria saia siniiK-c misceri 
prJKCcpil. Tiia saia, trcs mcnsuraj sunt. Ilanc crgo 
mensuram et Isai dcdil filio suo. In docem formellis 
casei, iiileUigitur decalogiis vcleris Testamcnli. Venit 
crgo David ciiin tribiis mensiiris ct deccin forinellis 
casei, ul fratres suos in prxlio positos visilaret : quia 
vcnliirus cral Chrisliis cum dccalogo Legis ct myste- 
rio Trinitalis, ul gciius humanum de potestate dia- 
boti libnrarot. 

5. Frater increimns David, Judan vel diabolus Chri- 
stl udventum invidenies. Venientc autem David, unus 
•i fratribus suis incrcpavil eum, dicens : Quare dimi» 
sisli pnucnlas ovcs illas, et venisti ad pr(elium(\ lieg. x vu)? 
Fr.itcr isie scnior, qui David lypiim Doniini gereii- 
tiMU pcr malitiain increpavit, signiftcavit j>opiiIum Ju- 
d:corum, qui pcr invidiam Christo Domino, qui pro 
saluic gcncris humani venerat, dclraxcrunt, ei mul- 
lis freqtieuler iiijiiriis affecerunt. Quare, inquit, dimi' 
sisti oves iUas^ et venisti ad prcelium ? Qiiasi non libi 
vidctur per os ejtis saluti hominum invidens dialK)- 
liis loqui : Uinquam si diceret Christo, Quare diniisi- 
fili nonagiiita et novem oves qux non erraverunt ; et 
venisti ut iinam rcquireres qtiac perierat (Matth. xviii, 
1*^), ci cam de nianu spiriliialis Golise, id est, dc po- 
lestate diaboli, pcr crucis baculum liberatam, ad 
ovile proprium rcvocares? Qnare, inquit, dimisisti 
pauculas oves illas ? Malo quidem ct superbo nnimo, 
sed (nmcn vcrum dicebat : quia Jesus, sicut jam di- 
c:unicst, dimissurus erat nonaginta et novem oves, 
iii (|ii:crcrcl unani, ct ad ovile proprium, id est, ad 
Angeloruin consoriium revocarcl. 

4. Leo ct ursus a David occisi, diabolus a Chrisio 
spoliatus. Priusquam vcnirct David, cuin jam iinclus 
essel a beaio Samucle, sicul et ipsc Sauli rcgi dixe- 
rat, ct leonem et ursiim sioe armis occidit. Sed et 
leo et ursus lypiiin diaboli praiferunt : (|ui pro eo 
quod de ovibus David aliquid invadere ausi sunt, 
ipsins David virlule sunt suiTocati. Hoc lotum, fra- 
ircs ciinrissiini, qiiod tunc iii David legimus figura- 
lum, \u Douiino iioslro Jcsii Christo cognoscimiis essc 
completum. Tuncctcnim leonem ei ursuni straiigula- 
vil, quando ad infcrna deseendeiis, omncs de eoruin 
faiicibus liberavit. Deniqiie audi proplietam ex per- 
soiia Doinini siipplicaiitem : Erue a framea ammam 
meam^ et de mann canis unicam meam : libera me ex 
oreleonii (Vsnt.wx^ 21, 22). Et quia ursus in manu 
lariiiiidiiicm habel, et leo in ore : in istis duabus besliis 
ideiii diabolus llguratus est. Hoc crgo ex pcrsona 
rilirisli diclum cst, ul unica ejtis Ecclesia dc manu, 
i^ csi, dc polestate diuboli lolicretiir. 

5. Ante Christum nec animuSf nec vires sunt ad pu- 
gnandum. Diabolus post advcntum Christi religatus. 
Veiiit crgo David,et iiivenlt Jtidjwuin populum iii 
vallc Terebinthi positum, ut contra Allophylos dimi- 
carel ; quia venturus erat verus David Christus, ut 
<le convallc peccatorum sive lacrymarum hiimanum 
geniis crigeret. Slabant autem in valle contra Allo- 
phytos. Iii valle cranl; quia cos peccalorum pondus 
oppre^scrat. Siabant ciiim, ei |iugiiarc coniia advcr- 
sarios non audcbant. Quare iion audebanl? Quia Da- 



vid, qui lypum Chrisli gercbal, nondum venerat. Ve* 
rum cst, fratres cliarissimi. Quis eniin contra diabo- 
lam ptignare poterat, antequam Christus Doniinus 
gentishumanum d^poicstatcdiaboli libcraret?Dav{d 
enlm interpretatiir Manu forlis. Qtiid eo foriius, fra- 
tres, qui universum inundum vicil, armatus non 
ferro, sed ligno ? Stabanl ergo filii Israel t.>ntra au- 
versarios quadraginta dies. Qiiadraginta dies, pro« 
pler qnatuor tempora ct quatuor partes orbis terr.ne, 
vitam prafcsentcm signiGcant, in qua contra Goliain 
et exercilum ejus, id esr, contra diabolum et angeloi 
ejus, Chrislianorum populus pugnare non dcsinil : 
nec tamen vincere possel, nisi vcrus Davicl Christut 
cum bacnlo, id est, cum crucis mysterio descciidissct. 
Antc advcnluni enim Christi solutus erat diabolus; 
venieiis (^hristus fecit de eo qiiod in Evangelio di- 
ctum cst, Nemo potest intrare in domum foriis^ et tasa 
ejus diripere, nisi prius alligaveril fortem (Malth. xil, 
29). Venit crgo Chrisius, et alligavit diabolum. 

6. Mordere non potest nisi votentem. Scd (licit ali- 
qiiis : Si alligatus esl, quarc adhuc laiitum pr;cvalet? 
Veriimesl, fratres, niiillum prxvalet; sed tepidis et 
negligentibus, ct Deuin iii veritaie non timenlibus 
dominatur. Alligatus est cnim tanquain innexus canis 
catenis ; ct neminem potest mordere, nisi eitfn qui se 
ad illum ullro mortifcra securilate conjiinxerit. Jam 
videte, fratres, qtinm slultus liomo ille est, qiiem ca- 
nis in catcna positiis mordet. Tu le ad illum per vo- 
Itiiitatcs ct cupiditates s;rculi noli conjungere ; et itle 
ad tc non prxstiinet accedere. Lairare poiesl, sollici- 
tare poicsi ; mordere non potcst, nisi volentem. Non 
enim cogcndo, sed suadendo nocet : nec exlorquet a 
nobis conscnsum, sed petil (a). 

7. David cum baculo contra Golianu Christus riiJii 
cruce contra diabotum. Golias proprio gladio, d uboiut 
propriainiquiiate pcrcussus.Membra nostraamta diaboii, 
vcl templa Dci. Venil ergo David, et invenit iiMJaMNruiii 
populiim conlra diabolum prtclianlem ; et cum nul- 
lus essct qui prxsumcrct ire ad stttgalare cerLimen. 
ille qiii ligurain Christi gercbat, processil ad prx*- 
lium, luiit baculum in inanu siia, et exiit coiitra Co- 
liam. Et in illo quidcm tiinc figuralum est quod in 
Domino Jcsii Cliristo coinplcliim est. Venit enim ye- 
rus David Cliristus, qui conira spirittialem Goliaiii, 
id cst, contra diabolum ptigiiaturus crucem suain 
ipse portavit. Vidcle, fralres, ubi bealus David Go- 
liam pcrctisscril ; in fronte iitiqiic, uhi crucis signa- 
ciiluin iion habcbat. Sicut cnini baculus crucis lypum 
habiiit ; ita etiam et lapis iilc dc (|uo percussus esl, 
Christiini Dominuin (igiiravil. Ipse est eniin lapis vi- 
vus, de quo scripiuni esl, Lapidem quem reprohaverunl 
asdificanies, hic factus est in caput anguli (Psal. cxvii, 
22). Quod aulein David non habciis gladium asceiidtt 
super Goliam, ct suo eum proprio interfecit gladio ; 
dcsignatum est quod in advcnlu Christi suo gladio 
diabolus victus est, qui per nequitiam suam et in- 
juslam persecutionem quam cxcrcuit in Christtim , 
omnium in cum credentium perdidit priiicipaiuiu. 
Quod autem arma GoIi:e David posuit iii labcrnaculo 
suo; arma diaboli nos fuiinus. Sic eniin dicii Apo>io* 
Itis , Sicut enim exhibuistis membra vestra arma iniqui- 
tatis peccato ; ita et nunc exhibete membra vestra anna 
justitice Deo : et iterum, Nolite^ imiuil, exhibere taem- 
bra vestra arma iniquitatis peccato (Rom. vi, 19, 43). 
Arma cnim inimici nostri misit Christus in taberna- 
culo siio, quando nos (|ui domus diaboli fueramus, 
per ipsius graliam templuin Dci essc meruimus. Nani 
et vicissim nos in Christo, ct in nobis Christus habi- 
tarc cogiiosciliir. Quod autem Chrislus in iiobis ha- 
bitet, Aposlolus probal, euni in interiori homine di- 
cit habitare Christum per fidem in cordibug nostris 
(Ephes. III, 17). Quod aiilem itcruin nos habitemus iii 
Chrislo, idcm aposloiiis dcsignavit, dicens : Quotqnoi 
inChristo baptizati estiSf Christum induistis(Galai. iif, 

(a) incc expressa sunt cx ejJstoIa Pelagti ad Deme- 
triadein, cap. 25, ctijiis vorl)a ctiam alias r:a;sariui imiiaur* 



I»t 



SERidO XXXII. 



im 



87). EU Duminus \n Evangelio ad discipulos suos : 
Kqo^ inquit, m Patre meo, f4 vo$ in tm, et ego m vobis 
(Jfoon. XIV, 11). 

8. SftHtualis Goliw in fronie percussio, Quod vero 
noii in alio inembro, sed in rronle percussus cst ; boc 
significat quod modo in noslris Competenlibus exer- 
octur : qiiia auando catechumenus in rroiile signatur, 
ipirituans Goiias percutitur, ct diabolus elTugalur. Et 
quia de cordlbus noslris pjer gratiam Chrisli diabolum 
eiTugatiim esse coguoscimus pariler et sentinius; 
qiianturo possnnins, cuni ipsius adjutorio InI>orcniiis, 
oe malis operibus iiuslris, et iinpiis vel luxuriosis 
eogitationibus itcrum euin in nos invitarc velimu;»* : 
ne Torte (quod Deus non palialur) implcalur in nohis 
iJhid quod scriplnm esl, Cum immundus spirilus cxie- 
rh ak hominij vadit per loca arida qwerens requiem, et 
non invenit : post Ihbc reversus ad domum, de qua exie^ 
rat, iitvenit eam scopis mundatam ; el adducil sccum 
ieptemalios spiritus nequiores se : et sunt\iovissima ho' 
mnisiUius pejora prioribus (Matth. xit, 45-45). Quia 
efgo uos, nuilis prux'cdeiilil}us meritis, por graiiafu 
Ebplisnii vaciiati suuuis oinnibus inalis, cum Dei ad- 
julorio studeamus repleri spirilualibus L>onis : ul quo- 
tiescumque nos diabuhis tentare voluerit, semper iios 
Dei Spiritu plenos, el bonis operibus inveniat occu- 
patos ; nt hnpleatur in nobis illud qiiod scriplum est, 
Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit 
{Id. X, 22). Quod ipse prxstare dignetur, qui vivil ct 
regiiat in sa;cula sxculorum. Amen. 

SERMO XXXVm (a). 

De pltiga populi propter Davidy et de altaris asdifica' 
tione in area Areuna Jebustei (6). 

\ . SndcBorom rcprobationis^ et electiouis Genlium fi- 
fura, Modocuin Regnoruin lectio lcgerctur, audivinius 
qufid ciimDei plaga s^cvirct in populoJudxorum, an- 
giflos I>omiui qui perculicbat, slclerit juxta arcam 
Areuna Jebus:ei : et ail Dominus angclo pcrcutienti 
popiilum, Sufficit, nunc contine nianum tuam ; et ces- 
UTit pbga a populo. Areuna, fratres charissimi, rex 
enl Jebusxorum, et p^irtem aliquam possidere vide- 
balur In Jenisalem : quia licet omnes in circuitu na- 
IkHies subditx fuerint regi David ; non lamcn pernii- 
sh Deus, ul Jebusxi ad integnim delerentiir : sicut et 
ipse aiibi dicit, Et ego non delebo omnes Genles , uf in 
nsi$ experiar, utrum timeant me{Judic, n, Sl, ^i). 
Dicit crgo propheta ad David : Ascendc, et constitue 
aluare Domino in area Areuna Jebusan* Rex vcro illc 
paganiis popuhim Gentium figurabat. Advertitc, Tra- 
Ires, qnia in Jud;eoruni lerra non invenlus cst locus 
digiius, ubi aliarc Domini poneretur; scd in lorra 
Gentium locus eligilur, iibi ct niigclns videlur, ct 
Dimini altare coiislriiitnr, et sic ira oinnipolenlis 
Domini mitigaiur. Jam tunc figurabatur, qiiod Mii 
Judaeorum cordibus ad oflercndas spiriluales liostias 
lucosdiKiius noii possitinveniri; sed Gentinm ttTra, 
iU est, Christianorum conscieniia cligilur, iibi lcm- 
|lam Domini colloceiur. Quam rem Apustolus evi- 
deiiter ostendit, dum Judseos incrcpat, dicens : Yobist 
iuquil, oporiuit loqui primum verbum Dei ; sed quia ros 
kuHgnoe iudicastis esternce vitce, ecce couvcrtimur ad 
GeMes (Aet. xiii, 46). Hoc est diccre, Quia Clirisluin 
rtfiQlislis, el dignum locum non pnrparastis iii qiio 
aUare Dooiini poneretur, iii terra Geiuium, id esi, in 
cordibus omnium populorum allare Domini colloca- 
Bws. Et inde est quod nobis idem apostolus clainai : 
Templum Dei sanctum est, quod esiis vos (I Cor, iii, 
f7). Et ideo aitendile, fratres charissimi, qnia tuiic 
fentilis regis terra eligilur, qunndo populus JudtX'o- 
nmi Dei plaga percutitur : quod in passtone Doiimii 

* KelSqua ex Mss. llorum loco in editis baac pnuca , nt eo 
fmpbrmOie ad cetema prcemia feliciter venire mereanmr, 
gtid tpse prmstare digneiur, elc. 

(tf) Aiias, de Tenipore 198. 

{h} In Appendice nunc priinum collocatur. rovaniensihus 
duLius, verlino et vindingo supposililius videlur. Ca^bariu 



videmus esse cooiplelum. Nam quando Jud:corum po- 
pulus crucifigens Dominum reprobalur, lunc in area 
Genlium, id est, in omni tcrra, aliare Domino conse- 
cratur. Angelus ergo Domini in area regis gcntilis 
steiit ; ct verus angelus, id esl, Chrisius Geniiuiii 
populuni visilnvit. 

i, Idem tractatur argumentum, Rex cr{;o ipsc ob- 
lultt beato David nream et boves ad holocaustnm ; 
sed rex David acciperc noluit , nisi prius preliiim 
darel : et hoc in advenlu Domini Salvnloris imple- 
tiim est. Nam qnia gralia iiullis pnrccdcnlibus meri- 
tis , graiis datnr ; Gentiuni corda sibi assumere 
iioluit , nisi priiis pro eis pretiuin saiiguinem daret. 
Qiiid crgo dcdit ? Quinquaginta , inquit , siclos argenti 
(II Reg, xxiv). In quinquagenario iiumcro , el gratin 
Spirilus snncti intclligitur , et pcccnioruin remissio 
designalur. Nam quinquagesimo die Spirilns sanctus 
Apostolis niittitur ; et in veteri Tcslameiito quinqu i- 
gesimus annus remissioni et indulgenti:c consecratur. 
David quidein illi argentum dcdit; noster vero Da* 
vid , cnjiis ille lypuin tenebat , preliosum sanguinem 
fudit. Ergo ut arenm pagani regls David cineret, 
siclos quinquaginta obtulit ; et verus David Christus, 
ut iii area Gentium altnre sibi constitueret , quinqua- 
gesimo die gratiam Spiriliis snncti ct peccatoruin 1n- 
dulgentiam dedit. El ideo , fratrcs , quia in nobis et 
de nobis templum s bi dignatus est rncerc , in domo 
snn non patiatur injuriam : quia si a peccalis nostris 
injuriani pertulerit,cilodiscedil; ct vxMniseraeanimn;, 
dc qiia ille disccdit ! Suie dubio enini qui a lumine 
descrilur , a tcncbris occupatur. lia erg«) cum ipsius 
adjutorio agcre studeainns , ut lani piiim Dominnni 
non soluin nospitcm recipere , sed etiain perpetuum 
hnhitntorem hnbcre incre^imur : praestante Domino 
nosiro Jesu Christo, qui vivit el regnat in sxcula sx^ 
culoruin. Anicn. 

SERMO XXXIX (a). 

De judicio Salomonis inter duas meretrices : contra 

Arianam hasredm (6). 

\, Ecclcsia catholica et fueresis Ariana in duabus 
meretricibus, Filii wqualitas ex omnipotentia et bouitate 
Patris demonstratur. De duabus nierelricibus, dileclis- 
siini fratres, qux nd judicium Salonionis vencrunl, 
undc nohis ad vespernin leclio rccitnnda est; ex qiii- 
biis una qu:e ernt non sohim hixiiriosa , sed etiaii^ 
crudelis cl iinpia , clamabat nd regeni , nl dividi jii~ 
berct infanlcm : nunc si libcnter accipilis , de ipsis 
qnid snncti Palres noslri exposuenint, Charilalis vc- 
str;c nnribus ciipiinns intimarc. llln eiiiiir qii;e cla^ 
inabal, ut piier intcger servaretiir, Ecclesi:c caiho- 
lica; I vpiun gercbat : illn alia crudelis ct inipia , qii:u 
clamabat ul puer divideretur , Arianain hirrcsim de- 
signabnt. Catholica eniiii ouasi mater piis./imn omni- 
bus haereticis clamabat : Nolite Christum ininoreiii 
facere Patrc, nolite nnilatem dividcre, iioliie iinniu 
Deum diversis gradihus dividendo , veluli idoln Gen- 
tium in vestris cordibus fabricare , lotiiin nobisciiin 
possidete : si viiltis habcre pnccni , noli^c nnitatcin 
scindcre. Non enim si vos totuni tcnueiilis , nobis 
nihil remanet. Tanta cst iHiiis omnipoiciiiia, ul cum 
omnes lolum possidennt, elsiiiguli totiini. Std impiu 
et criidelis hxrcsis clamat : Non, sed dividainr. Quiil 
est, Dividalur ; nisi , Non Filiiis arqiinlis sil Patri?' 
Dum enini Filio subirahil xqiialitnleni , et boiiniu 
omnipotrnteinque denogavii Pnireni. Deus enim Pa- 
ler, si poliiit filinin sibi siniilem gignere , et iioluit ; 
non e^t honus : si voluit , et non potiiit ; non est 
omnipuiens. Certi estute, fralres inei, qiiia huic scu- 
tentix iinllus unquam Arianuruin poterit respouderc : 
sed qnoties constricti fuerint verissiina ralione, velni 
nnguis lubriciis ad alias quascumquc quxstioiics cal- 
iidas el lorluosas refugiunt. 

(i/) Alias, de Tempore 200. 

{b) In Appendicc nuuc [ Tiimiin colloi*aiur. nescriplus cst, 
cx oratiouc contra qiiinque Il;en'ses, cap. O^ 



f823 



APPENDIX. 



m4 



9. naredita$ teslamenio Chri$ti reHcki. Ergo, fra- 
trcs cliarissimi , lesiafneniiim profcro , verUa lesia- 
toris refero. Si habel qiiod dividaiur , ibi invenio : si 
non liabel qnod dividaliir , ex i|)So lej?lamenlo illis 
resislo. infelix h:Tirelice , qiiid liabel lesiameninm ? 
Aadi, Pacein mcam do vobh , paccm relinquo vobi$ 
(joan. XIV , 27). H.vc csl Clirislianorum lixTcdilns. 
Kt qnis esl ipse li!<^lulor? Kegc lestamenlum, ct in- 
veriis. Cum propliela dc D<»mino loqucreliir , ail : 
afagnificabitur niffue ad terminoR tcrrai , et iste erit pax 
{Mich. y, Aet^). iihria in excctm Deo, et in terra pax 
hominibns bomv voluutatis (Lnc. n. H) : non 4livi«ori- 
hns sanclie nnilalis , sed hominihns bona: vohniatis. 
Ijise esl Im-cdiias, i}»so lcslaior; ipsnm qu;eris divi- 
liere ? Qiiid pnrliris uisum ? Si uniini diviscris , inte- 
j:riim niliil liabes. 

3. bei divisio, Ariana li:vrc«is crudclis cl 
|j:»pia , erubesce! Judic:\iite Snloiiicmc , merc- 
irix ne unum viviim , ne undecumque coiiccplum 
cliam nalum prodercl, non dimisit dividi niinmsuum ; 
il lii dividis Deum liiiim ? Illa elsi mcrclrix , tameii 
pia ; quia matcr : lu , li:eresis, impia; quia non nia- 
icr. Qnod paris, pra^focas; quod non parturis , con- 
grcj^as. Viscera lua duriierirnt ; illius tremiicrunt. 
Quidtlirit iila, qu:r lyjmm gerebal caiholicne malris? 
Dnte ilti pucrnm , et nolite dividere eum (III Reg. iii). 
Filius nietis cst : sed melius apiid illam migrct natus, 
niigret lotus; taiiien npud me maneat maiernus af- 
recius. Date illi pnerum ^ non aurerantnr vola, mem- 
lirorum illiu^ inUj^rilas non dividalur, nciiiilii piclas 
auferaiiir. Qiiod dicit , Date illi pucrnm , ct nolite 
dividere; ccce ei ego dico , Toiuiii posside , et n^di 
diviilere Deum. Non, iuquil; sed si vis habcre p.iceni, 
divide li:i'redilaleui. Sinc pnjudicio dieo. Kt <pio- 
nioilo halico dividere? .\inli : Paicr major mc csi, 
Tilius minor, Sj)ii'iiiis creauira. paries ! o jiistiiia ! 
o :iM]uit:(S ! Facio p.riem ; quin divido paccin. Sicniin 
fracta fiierit p:ix , jani iioii e.^l pax. Sed qiiomodo 
:tpml le pax illibata est, apud (|uem (ides inlcgra non 
csl? Unde quia mecum vis pos^idcrc , et paccm \is 
dividere, b;ercdiiatem nou vis dividcre ? 

4. Servanda ttnitas in Domino, Posiremo , si more 
luo iion paei , sed pci fidia; siudes ; vade , interpella 
iidicem (^lirisiiim , \ideaimis ({uid libi diclurus esc. 
Die ei qiiod in Kvnngeio dictum cst : Domine , dic 
frutri weo nl dividai mecmn hccriditatem. Sinc dubio 
rcspoitdct tibi : Amice^ quis mc constiiuit judiccm aut 
divi.sorcm [Luc. xn , 15 , II)? Vi.s dividcrc paceni, ct 
qiiiiris baberc jiidicem paccm ; judcx luus nolo csse. 
Pax snm , eonsentienlibus assideo , liligantcs fugio. 
Si (iiiin omnibus Cliiisliaiiis nicis pcr unam volunta- 
leni iimim cor haberc conccdo , quomodo iiitcr nie ct 
Palreni divido unilatem , (|ui omnibus fidelibus meis 
iiniim cor ct unam iribiio chnrilatem? Quid ait Do- 
minns Pbilippo? Tanto timpore vobiscum «um , cl non 
coijnovi&tis me f Philippe , cgo vcni P:iiri mco lc ad- 
jungcrc, lu noli mc separare. Qnid quicris quasi 
alleriim pnrler lee? Qui me vidct , vidct et Patrem 
(Joan. xiv , ))). Tauta esl iii nobis siniililudo , Innta 
uniias . ini i:i cliaiii:!»; , ul ego in P:ilrc sim . et Paicr 
iii me. Per qiMin unitatem vos Dominus sibi jungere 
et coiiservarc dignclur : pnc.^lanle codem Domino 
lioslro Jcsu Ghristo , qui ciim P:itre ct Spiritu sancto 
vivit ct regnat in sxciila sa;culoiuin. Aineii. 

SERMO XL (fl). 

De Elia (b). 

^ I . EUas Salvatcris typus. Genies in corvis figuratoi. 
Ecctesia nigra et formosa. \n leclionibus (|u;e nobis 
dii^bus isiis rccitantur, fratres cliarissimi, frcqiienicr 
adnionui , ut non scquamur iiiternn occidenlcm , et 

(oj Mias, de Temrore ^l. 

h) in Appcudice nunc |«rimum coHocatur. Ijovanienses 
dubiiim reliquerunt : veritnus et vindiugus sup|)0i»iliiium 
trobaat. Casario nos adscribendum censenius. l.egitur io 
Komano Breviario tX)roiDica j ost PCQteoosten nona : scd «'x- 
clusu.% csta uovo rarisiensi. 



viviflcaiilem Sptritum rermqaanius. Sic enim Aposto- 
lus : Littera enim occidit , Spiriius rritnficat (II Cor. 
III , C). Si enim lioc tanlum voiumus intelligere, qiicij 
sonnt in litlera , ant pnrvam aut prope nullam a*dt- 
ficaiioucm de divinis lectioiiibus capicmus. Illa cnitn 
oiniiin qn:e recitantiir , lypus eraut ct imngo futiiro- 
riim. Jn Jiid:i*is enim rigiirntii , in nobis gratia Dei 
donnnte completn siint. Benliis cnim Eiias typum 
habuit Domini Sahatoris. Siciit euiin Elias a JiidaMS 
pcrsecntionem pnssus csl; itaetvcrus LliasDomiiius 
nostcr ab ipsis Jud:eis reprobaliis csi ct conlcmptns, 
Elias reliqiiil geiitem siiain ; et Christus dcscruit 
Synagogam. Elias abiit in deserluiu ; el Christus ve- 
nit in mundum. Elias in deserlo corvis minisiraiiti- 
bus pascebatur ; et Clirislus in dcserto mundi hiijus 
Gentium fide redcilur. Corvi enim illi qui beato Eli:^ 
jubenle Domino minislrabanl, GcQtium popiilum ligu- 
rabaiit. Propterea et de Gcntium Ecclesia dicilur, 
Kigra sum et formosa , filia Jernsalcm (Cant. i , 4). 
Uiide cst Ecclesia nigra et formosa ? Nijira pcr na- 
turam. formosa pcr graiiam. Unde nigra? Eccein ini^ 
quiiatibus conceptus sum, et in deliciis pepcrii me maier 
mea. Uiidi; formosa? Aspergcs me hussopo^ et munda- 
bor ; lavabis iiie, et super nivnn uealbabor (PsaL l, 
7, 9).Undc nigra ? Apostolus dicil, Vidcoaliam legem 
in mcmbris meis , repugnnniem legi meutis mcas , el 
captivum me ducentem in lege peccati. Uiide formosa ? 
Quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Gratia Dei pcr 
Jesum Christum Dominum nostrnm (Rimi. vii, 23-^). 
Vere Eeclcsia Genliuin corvis simitis crat, qnando vi- 
veiilcm Dominum contenmebat, et anle acceptam era- 
liniu, rciut morticinis cadaveribus, idolis minislnibal. 

2. Deus omni bene operunti totjuitur. Vidtia quas 
Etinm suscepit , Ecctesia' figura. Post Iikc jubeliir Elias 
prolicisei in Sareptam Sidoniorum , ul ibi pascatur a 
vidua. Sic eiiim ad eiim Dominus dixit : Vade in Sa« 
reptam Sidonioi ; ego mandavi viduw , ut te pqscat ibi. 
Quomodo cl per quem maiidavit Deus vidua;, cu:ii 
prope iiulliis iiinc aliiis essct prophela, ciim quo Dciis 
maiiifcstiiis loqucrctur, iiisi beaius Elias? Quia licet 
esscnl co icmpore aiiqiii dc filiis Prophctarum ; ita 
perseciitioncm J(?zabcl metuebant, ul vix vcl abscon- 
dili cvaderc |>osseiil. Ego . Uu\mi Dominiis , mandavi 
vidute. Quomodo maiuiai Doioiiius, iiisi inspirando 
quod bonum est intiis iu anima per gratiam suain? 
Ac sic omiiis htmio qui boni ali([uid o|)cralur, Deiis 
illi ioquiiiir inlus. Ncmo crgo de sc, scd de Domino 
glorictur. Nnmcpiid tunc iii Jud:ea non erant inull;c 
vidu;e? Kl quid fuit, qnod niilla Judxorum vidua bcato 
Eli:c cibuiii incruil minisirare; sed ad vidu;iin gcii- 
tileui uiittitnr, nl ab ipsa pascatur? Vidua euiin Isla 
ad (piam Proplieln mitlitnr, lypiim Ecclesiae gercbat ; 
siiul ct corvi illi, qui Lli:u ininistraverant, figurani 
Genlium h;d)ucriint. Vcnil ergo Elias ad viduani; quia 
Chrisliis v( nlurus erat ad Ecclesiam. 

5. Mors spiritualis creJenti necessaria. Scd vidca- 
inus, fiaires dileetissiini, ubi beatiis Elias viduani 
ilbm invenit. Exicrat euim, ut aqua jm; lavarct, cl 
iigua coHigerct. ()uid enim aqua ct qiiid iigiia signitl- 
ceiii, videamiis. Salis ciiim isti duo Ecclesiu? etamica 
ct nccessaria cssc cognoscimus , id est , lignuin el 
aquam. Dciiiquc sic scriptum cst : Et erit tanquam ii" 
gnum quod ptantatum est secus decurtus aquarum (P$aL 
1 , 3). Nam in ligno crucis mysterium, in aqiia osleo- 
ditur Baplismaiis sacramentum. ExienU ergo, ut coU 
ligcret dno ligna. Sic cniin respoiidit bcato Elia:, cuin 
ab ca eibum pelcret. Dixit eiiiiii : Vivit Dominus^ (fuia 
non habeo nisi pugittum farina:, et modicum olei in vasc : 
et ecce ego exeo, ut colligam duo tigna^ et faciam mihi 
cibum et filio meo ; et manducabimus^ et vioriemur 
(\\\ Iteg. XVII ). Sicut crgo supra dixi, vidua illa Ivpum 
hnbcbal Ecclcsiie, liiius vidun» ligtiram gerebat |M)pnll 
Christiani. Veiiienle crgo Elia , exiit vidua colHgero 
dijo ligna. Videle, fratres. quia non dixit tria, ncc 
quatuor, D(^c uiiuiii tantummodo iignuni; scd duo 
ligun culiigcre voluit. Idco duo ligna colligcbal, quia. 
in typo Elix Chnslum cxciplcbat. Duo ligna voicbai 



1825 



SERMO XLI. 



1820 



€olligere , quia crncis mysterium dcsiderabai a^no- 
teere. Crux enim Domini Salvnloris duobns iig!iis 
aptata est. Ideo duo ligna colligcbal vidiia illa , q;iia 
in illiim qni in diiobiis lignis pepcndit, crcditura ernt 
Ecciesia. Dixit ergo vidiia illa , Coiligo duo ligna , ut 
faciam cibum mihi et filio meo; ct manducabimiis,^et 
fnon>niiir..Venim est, frnires diledissiini : ncmo in 
Christuin cnicifixum credere merebilur, nisi tmic s.is 
culo moriatur. Nnm quicumque corpus Clirisli digne 
manducare voluerit, necesse csl ul moriaiur prxier- 
itis, et vivat futiiris. 

4. Suscitalionis Geniium figurn, Ha^c fit a lola Tri' 
ititate, Vidua ergo illa, siciit diximus, Ecclesiain figa- 
r:ibat; rdius vidux lypiim Gentilis popiili pnrfcrebat. 
Kilius \idu;e defunctiis jaccbat; qiiia et (iliiis Eccle- 
M:e , id esl , popiibis Gentium muUis |>eccalis et cri- 
minibus mortuus est. Ornnle Elia filius vidux suscita- 
inr : vcniente Cbristo fiiiiis Ecclesi:e, id cst, populus 
Christianus de carcere morlis rcduciiiir. Elias inclina- 
lur in oratione, et vivificalur vidiKT filiiis ; cl Cbrislus 
procumbit in passione, et susciiaiur populus (>liri- 
slianiis. Qiiod autem tribus vicibus beaius F.lias ad 
resuscilandiim pucruin incurvaius est ; lioc etiam an- 
tequam ego dicam, credo quod Cliaritatis veslrnc prae- 
▼enit intellecliis. Nam quod iribus vicibus inciinalur, 
myslerium Trinitalis ostcnditur. Viduic enim (iiium, 
id est, populiim Gentium , nec solus Pater siiic Filio, 
ncc Pater ct Filius siiie Spiritii sanclo , sed tola Tri- 
niLis suscitavit. Deniqiie hoc eiiam in sacramenlo 
Baptismatis demonsiraiur, dum lertia vice vetus homo 
mergilnr, iil novus surgere merealur. 

5. Graiirn per advenium Ctirisii conferendce figura, 
Prmdicavit Christus annos tres et menses sex. Post hxc 
osiendit se bcatus Elias regi , et ascendit in montem 
Carmeli , et posuit caput suum intcr genua sua , el 
oravit ut Dominus daret pluviam super terram. Et 
dixit ad puerum suum : Respice contra mare, Et re- 
mmliavit puer , se peiiiliis nilul vidisse. Et ait illi : 
Vade^ el considera septies. Seplima autem vice renun* 
liavit el dixit : Video nubecuiam parvuiam , quasi ve- 
stigium hondnis^ ascendentem de mari (\\\ Reg. xviii). 
£t siibito contenebrati sunt coeli , et facta est pluvia 
magiia. Elias ergo, sicut diximus, tiguram habuit Do- 
miiii Salvaloris. Elias oravit, et sacrilicium obtulil; et 
Chrislus pro universo miindo se ipsiim immaculatum 
sacriiicium tradi Jil. Elias oravii in monie Carmcli ; et 
Cbrisius in inonte Oliveti. Elias oravit , ut pluvia in 
lerram vcnirct; et Cliristus, ut in cordibus humanis 
gratia divina descendoret. Quod aiilem dixit Elias ad 
^erum suum, Vade^ et considera septies; sepliformem 
ftncli Spiritus graliam, qua; danda erat Ecclesio;, 
designabat. Et qiiia ipse dixit se vidisse nul>€cuiam 
parvuiam asccndcnlcm dc mari ; carncm Chrisli figii- 
rabat, qn^ in mari mundi istius nasciiiira erat. Quam- 
obrem, ne forle aliqiiis dubiiet, nul)em illam vcsti- 
fiuni liomiiiis babuissc, dixit : iliius utique hominis 

Jiii dixit , Quem dicunt homines esse Filium hominis 
Matth. XVI, 15)? Sicnl crgo oranle Elia post ires 
ancos et sex menses pliivia de ccrIo descendit; iia et 
in ad venlu Snlvaloris iribus annis et scx inensibus, 
quibiis pncdicare dignaius est, pluvia verhi Dei toium 
munduin feliciter irrigavit. El sicut tiiiic in advcnlu 
Eliae omnes sacerdotes idolorum iiilcrfecii sunl ct de- 
leti ; ita in advenlii veri Eli^e , id est, Domini nostri 
Jesu Cbrisii , observatio sacriloga Pngaiioruin dcstru- 
eta esi. 

6. Reeapilulatio, Mcc brevilcr ChariUtlis vestnc 
•ensibus inlimanlcs, veliil panca capitula, qunsi quas 
dsm indicula, fidei vcstrae oculis deiiionslramiis, per 
4|iae sancla dcsideria voslra ad pcrscrutanda divina 
nrsteria salubriter incileniur : ei ut spiritunle pabu- 
loni saiictis aniinabus vcstris jn^iler ruminandum 
ialnbri consilio prociircmus, ne furlc de menioria ex- 
cidat, si jubclis, rccnpiiulalioiicin ex liis qu;c dicta 
suiit, faciamiis. Sicul crgo supra diximiis. saiicluni 
Eliain inteiligile typum linbuisse Domini S:ilv.iions. 
Dcnique sictit Dominus posteaquam mulias virtutes 



exercuit, postenquam passiis est, rcsurrexii ct ascen- 
dit in coeium : ila et Elias post mirnbilin qii.-c pcr eiim 
Deus ffcii, igneo currn elevatur ad ca^luin. Qiiod Elias 
descruil Jud:rnm, ^ignificavit qiiod Christus reliquerit 
Synngognm. Corvi qui Eli:v miiiisii-averuni, sicut jnm 
dlciuni csl, (igumin goniilis populi monsiraverunL 
Vidiia illa qii.c ouin in Snropia SMsoepit, lypuin gossil 
Ecclcsiic. Duo liona qu:vcoHigeb:it, crucis mvsteriiini 
figurabniit. Il:rc ergo, fratres cliarissimi, sisiucera, 
sicut crodimus, bcnigiiiiaie suscipiiis, ct vchit niuiuia 
aniinaiia assidun cogimiione in veslris cordibiis rn- 
miiialis, implobiliir in vobis illud quod scripiuin esi, 
Thesanrus desidcrabiiis requiescit in orc sapientis (Prov, 
XXI, 20) : regnanie ipso Deo noslro Jesu Chrisio, ciii 
cst hoiior ct impcrium cmn Paire ct Spiritii sjincio in 
sxcula sxculorum. Amen. 

SEKMO XLI (n). 

Dc ElisTo, I (b). 

i . Mnnichm Vetus Tcstamenium undc biasphemant. 
ProphelcB lMsa*i a*vo contcmpti. I^arvuiorum percnssio 
misericordio! magis quam crudditatis fuit. Sevcritalig 
hujus exempium de i\ovo Tcstamento. Ciim diviiia le- 
ciio lcgoreiiir, niidivimus quod pratcrounte beato 
Elisa?o pueri irridcnles cinmaverunt, Ascende, calve, 
Ob quam rem, orantc Elisico, egrossi sunt duo ursi 
de saliu, ct lacernvorunl qiindrngiiila duos pueros 
(\\ Reg. n, 2.^). Iniinici Dei et hosies nnimifi siw. 
immiindissimi Manicha>i, qui Scriplurnm Velcris Te- 
stninonti non solum rccipere noluiit, sed ctinm rabido 
ore blasphoinarc prcsumuiil, S(»leiit diccre : Qure fuit 
Iniita crudclilas iii Elisaeo, ut proplcr jocnlaria verba 
infanlum, qiiadragiiita diios pueros fecerit lacerari? 
Et idoo qiinliier eo|;um insaniai respondendum sil, 
brevilcr Chnrimti vcslrjB suggcremus. Tempore illo 
qiio beaius Elisxus in Jud:ca fnit, tam ille qiiam 
reliqui Propheiae , non soluni non honnrabanlur ex 
maxiitia parte populi , sed etiam irrisui ct opprobrio 
habcba jlur, et veliit insani atiiiie arreplitii cn^debnn- 
tur : in taiiium , ut eo leiiipore quo l)etiius Elisaiiis 
imuin dc (iliis Prophetnrum mitlerei, nt Jehu uiigerct 
iii rogem, principes (|ui sedebnnt cum Jeliii, diccrent : 
Quid ad le venil insanus isie (Id, ix. ii)? Prophelani 
Domini videbant, ct eiim essc nrrepliiium bla.f^phe- 
mabanl. Nam in illo lcmpore sancii Prophetoc ita in 
grandi conlemptu et opprobrio habebantur , ut ctiani 
beato Elisuio, qui mnln mirarula faciebat, sicui siipra 
diximus, piieri indisciplinati clainnrent, Ascende, cal- 
ve ; ascende, caive. Qunm rem eiiam parciitibus suis 
instiganlibus fecisse credondi suiit. Maiiifeste pncri 
iiii n(ui claniarcnt, si hoc eoruiii parentibus displi- 
ceret. D«)lens ergo bealus Elisasus de inlerilu populi, 
imo snnclus Spiritus per bealiim Elisstum volens rc- 
prinrere superbiam Judoeorum, fcoit veiiire diios ursos, 
et laceraveruiit quadraginta duos pueros ; ut percussis 
parvulis majores rcciperent disciplinam, et mors filio- 
riim fierct disciplina paroninin ; ct Prophetam qiieni 
mirahilia lacientem nolebant amare, discerent V(l 
timerc. Scd iia perscveraveruiit Jiidau in mnlis suis, 
ut sibi de medicamcniis vulncra facerent; et indo 
acquirorent inortcm, unde polerant oblinore salutcm. 
Converterunt eiiiin sibi iiiccin iii tonebras , el duU 
cedinein in nin:iriiudiiiem comniulaverunl. Doniqno 
iinpleium esl in illis quod scripliiin esl, Percussi filios 
vestros, et discipiinam non recepislis (Jerem, ii , 50). 
Ncino crgo be:ito Elisico ore vipereo derogare pru!- 
sumat : quia hoc qiiod de piieris illis facium est, non 
lam ipse propria virlule , quam pcr illum Spiritus 
sanrtus fecisse credendus est. Sed hoc, sicut dixi, 
pro graiicii pielate et inelTabili misericordia rnctiini 
cst ; ut quia Deo bumililer pra)dic;intibus Pr(>plietis 

(a) Alias, de Tempore 201. 

(b) In Appendice nunc primum collocatur. Dubius a !/>• 
vanhKnsibus, a veriiao et Vindingo supjiosililius |iuia.ur. 
vidclur nobis ad Cxsariuin pcrtiuere. Vid. ejus hoaul. i i 
ioter editas a v. c. Balu&o. 



18^7 



APPE^DIX. 



1.Si8 



Judxi nolebanl credorc, vel ciim sevcriiate vindiciam 
irroganiem mciiicreul. ei timcnles morlem corponim, 
vel sic saliilem requircrenl animarum. Qii.un rem noii 
soluin iu Voicri Tcsiamento, sed eliam in Novo per 
beaium Peiriiin nposlolum iit Anaiiia el Sappliira U*- 
gimus fiiissc complelain : quos idco Pclri senleniia 
dauniavii, iit nullus in oblationibus vei muneribtis 
suis Spiriiui sahclo menliri pra^sumat. 

i. Judceontm insania in passione Domini. Punilio 
eorum per Titum et Vespasianum fulura figuratur, 
Quot Juda:i tunc perempti , quot captivi. El quidein , 
fraires chjri.*>simi, sccuiidum lilleram iia credcndum 
est, ut supra siiggessimiis , quod beaius Clisaeus non 
iracundioe morbo commolus , scd zelo Dei succensus, 
ad corrigeiidiim populum Judiconim parvulos illos 
permisii lacerari ; non ul viiidicaret, sed potiui ni 
illos corrigerel : lainen in hoc facio etiam passio Do- 
mini Salvaioris prxligurata fuisse evidenter ostendi- 
tur. Nam qiiomodo pueri illi indisciplinaii clamnvc- 
wnt I>ealo Elisaco, Ascende^ calve; ascende, caive ; 
ita ei inscnsaii populi Judaeoriim vero Eiisseo Christo 
tempore pnssionis voce sacrilega clamaveriiui , Cru- 
cipge , crucifige \Luc. xxiii, 2i). Quid esl, Ascende , 
€al9e ; ascendCy calve ? nisi , A.scende crucem in loco 
Calvniine. £t boc atlendiie, fratres, quia sicut sub 
Eiis^jL-o quadraginta duo pueri laccraii suiii; iia et 
•post quadraginla diios annos passionis Domiiiicac, ve- 
nerunt dno ursi , Vespasianus ei Tiius. El boc coiisi- 
ileraie , fratres , quia in solemnitate Paschali facta 
cst obsidio Jud:coruin ; ui jusio Dei judicio ex omni- 
bus provinciis congrcgali Judasi , in ipsis dieUis pcB- 
fiam sibi debitam susiinerent , in quibus veruin Eli- 
saeum Dominum ct Saivatorem noslrum in cruce 
SQspenderani. Mo enim , id est, quadragesimo so- 
cundo aiino a die passi(»nis Domiiii nostri, quasi divina 
maiiu acii Judxi, Jcrosolymis, sicui solebani, ad 
eelebrandum Pascha convenerant. In historiis legi- 
tnus , quod iunc iricies cenlena millia bominum ex 
Juda^is Jerosolymis luerint congregaia : ex qoibus 
rcrro ei fame uiidecies ccntena miilia leguniur esse 
«onsumpta , et cenium niillia juvenum Romam pcr- 
ducti suni in triumphum. Duobus enim annisobsessa 
est civitas illa , ei ianta muliitudo moriuorum de ci- 
vitate projecia esi, iii muris ipsa cadavera cocRqua- 
rentur. Istam ergo vastntioncin figurabant illi duo 
ursi , qui qiiadragiiiia duos pticros propier irrisioiiein 
lieaii Elisxi lacerasse dicuiitur : ei impletum estquod 
dixerat Psaliiius , Exterminavit eam uper de silva , et 
tingularis (erus depasius est eam (Psal. lxxix, 14). 
Quia, sicui diciuui esi , posi quadragiiiia duos annos 
«I duobiis ursis, Vespasiaiio cl Tilo, geus iiia sacrilega 
quod mcrebatiir, excepit. 

5. Judceorum infelicitute nioiii/t, fidemrectam tenenteset 
eharitaiem integram conservantes^seivire Domino labore' 
mus. Ei quia iurelices Jud;i;i piopier siiperbiain repu- 
diarici despici,ac pcr ioliiin uiuiidum dispergi ineriie- 
runi; nosquibusianiabcneiicia pieiasdiviiiaconcessit, 
cum onmi bumilitate ildein rectain tenentes , cl ut 
superbia in nobis locum invcnirc non possit , chariia- 
lem iniegram cuiu omnibus hominibus conservanies , 
usque ad firiem vilse nostra? mundo corde ei casto cor- 
pore servire Domino laboremus : ut post laborem bo- 
norum operum , illam desiderabilem vocem aiidii^ 
raereamur , Euge serve bone et fidelis , intra in gau- 
dium Domini tui (Matth. xxv, 21) : quia bene admi- 
iiisirasti viiam iemporaneam , accipe sempiteniam ; 
quia cusiodisti prciiuin saiiguinis mei , sumc consor- 
liuin regui iiici. Ad quod regiiuin vos pietas diviiia 
perdiicere digueiur , quu^ vivii et regnat in saecula 
sasculoruni. Amen. 

SERMO XLIl (rt). 
De EliuBOj w (6). 
I. In Ellsceo Cltrisius txhibetur. Jn vidua pau- 

Alias, de rempore 906. 

la Appeadice nunc primum coUocaiur. Ex eorum nu- 



8! 



pere , Ecclesia. lila a debiti» per oieum , ka;c a pecca^ 
tis per charitatem soluta. Sicut de beaio Elia dixiHiu.<(, 
fratres charis.simi , qiiod iypiim habuerii DomiHi SaU 
vaioris : iia et saiicium Elisa^iim coiifideuier ci se- 
cure asscrimus Salvatoris iiosiri imagiiiem praetiilisse. 
Glamavii enim ad beatum Elisxuin , sicut in leciione 
diviiia aiidisiis , vidiia quaedam , ei voce fljbili sup|>li- 
eavit, dicens : Vir meusmortuus est^ eteccecredito^ 
res veniunt, et voiunt mihi toiiere fiiios meos. llle auleta 
inierrog:ivit eain , quid haberet iii domo sua. Respon- 
dii mulier, et aii : Vivit Dominus^ quia nen habfo^ 
msi modicum oiei , qtio ungar, Ei dixii Eiisa^us : Pvte 
9asa a vicinis tuis , et ciauso ostio , mitte ex iiio oieo in 
omnia vusa ; et cum piena fuerint , vende , ei redde cre- 
ditoribus tuis. Vidua isia , fraires charissimi , typiim 
EcclesiiC prseferebat ; sicui et illa quac meriiii beatum 
Eliam excipere. Vidua ergo isLi , id esi , Ecclesia « 
debiium grave coniraxerat , non solidorum , sed pcc- 
caiorum. Debiium Imbebat , ei crediiorem crudelissi- 
mum suslinebat : quia se diabolorouliispeccaiisobno- 
xiam fecerat. Sic eniin ei proplieta pr.edixii : In pec- 
catit vestris venditi estis , et in tceieribus vettris dimi^ 
matrem vestram '{Isai. l, 1). Vidua crgo illa pro Inm 
grandi debito captiva quodam niodo ienebatiir. Ca- 
ptiva eral, qnia redempior noudiim venerai. Sed posl- 
eaquaro viduam isium \ei'us redcmpior Chrisiiis Do- 
minus visitavii , ab omnibus debitis lilicram fecil. 
Unde enim ilia vidua Kbcraia sit , videamus. (jndi.' , 
nisi de aiigmcnio olei ? Iii oieo misericordia inicliigi- 
tur. Ergo vidiiae iili ideo debiium creverat, quiaolciini 
misericordiu! peccatido pcrdiderai. Con«i(ierate , fra- 
tres : defecit okuui , ei de|)iium crevii ; crevil olcuin, 
et periit debilum : crcverat cupidilas , et periii chari- 
tas : redii ch:iritas , ei pcrii iiiiquiias. VcBieiiie vero 
Eiisaio Chrisio Donoino , vidua , lioc esi, Ecciesia , 
per augmentum olei , id esi , donum graliae et raiseri- 
cordise , vel cliariiaiis pinguediiio , dc pcccalorum de- 
bile liberatur. 

i. Vasa vacua , Gentes* Quid iamen ei beatus Eli- 
S9US dixcrii , videaiuus. Pete vasa muita a vicims e% 
fnrozimit tuk , et ciauso ostio infunde in wucuHs ofct- 
narum. Qui erant isti vicini , nisi Gentiom popiili ? Ei 
licei vidua illa Ecclesioe iypum halMierii , taraen vidua 
eral ; ei ideo viciui illi unde vasa pctebaniur , popu- 
lum Geiiiium figurabant. Qax inmen vasa vacua cslii- 
bebantur , ui olcum misericordia: aecipere mercreii- 
tur : qiiia oiunes Gentes , aiiteqnam donum grali;e 
conscquaniur , fide ei ciiariiate et boius operibus va- 
cux esse probanliir. Denique omncs qui ad salutare 
Baplismum consequendnm Ecclesiie ofTeruntar, et 
chrisiiia ct oleum benedictioiiis accipiunt ; ut jam non 
va.sa vacua , sed Dco plena , et templum Dei eM 
rocreaniiir. 

5. Amor propriut inopt et indi^ens. Ckaritat Hvet^ 
et omnibus abundant. Erogando crescit. Consideraile 
ergo , fratres charissimi : quamdiu vidua iila oletim 
in vasculo proprio habuii, nec sibi sufficiebaty noc 
debiiiiin reddere polerai. Veruni est , cbarissimi, qui 
se solum diligii, ucc sibi sufficit, nec peccatorum 
suorum debiiuin reddit : cum vero inalienisTasculis, 
id esi, omiiibus vicinis ci propinqiiis, et omnibiis 
omuiiio hoiiiiiiibiis coepcrit oleuiu cbariialis infuii- 
derc , iimc et sibi suflicere , el ab omnibus se debilis 
poicrii liberare. El vere, fraires, ialis est natura 
sancii auioris ci \c\-x charitaiis , ut erogando cre- 
scat ; et quaulutn iii i\\\'ifi plus cxpciidilur, iaiilum in 
se abuiidaiitius cumuletur. Cibuiii corporis »i volueria 
cgciiii iribuere, ad pra^sens ouod illi dederis, tu lia- 
bcre iion poicris : paiicin cnaritalis si dederisccii- 
tuni boniinibiis , inieger mniici ; si universo niui:^ 
largiri vulueris, libt iiihil dcficii : imo non sohiui iioii 
dclicil , scd omiiiuin iiloruin qiiiluis largiiiis fuerifl , 
lucrum iibi muitipliciicr crescit. Veibi grAtia, uiiuin 

mero esi , <|ui inanent per l.ovaniense.s dubii, per VerUiuHr 
ei vindingiuu asseruuiur supi-ositiiii. CH^sario \\er notf, ue- 
mtne, uii sierauiub, rciuciaiitet resuuioiur. 



im 



SKllMO XUII. 



im 



pinein chariuiis habebas ; si noniiiii di\lissos , ipsiiin 
soluin habcrcs : mille hoininibusdeilisli , millc piies 
aopiisisli ; qnia lama esi possessio cliariialis , iii cl 
singulis toia sii , et omnibus iiilegra csse possii. lilrgo 
et aliis dedisli , et tu nihil penitus pcrdidisti : iino 
non solum non pcrdidisli, sed sicut jam di\i,quidqiiid 
aliis a te collatiira e&t, tu cenlupliciler acquisisii. 
Ergo , fratres charissinii , agnoscitc vidiiam non alio, 
niJ de oleo , a suis creditoribus absolulam ; ei inlel- 
ligite Ecclesiam catliolicam non aliiinde, iiisi per 
oleum misericordix Dei, de suis fuisse crimiiiibus 
liberatam. 

4. Vata charilatis , homines , implenlur cum aman- 
tnr. Sed Jioc attendite , fralres, qiiod miilier illa 
qiiamdiu habnitvasa, ubi oleuni inriindcrct, taiiidiu 
oleiim crevlt. Nam dixit filio suo , Affer mihi vns. Et 
ille respondit, Non habeo. Et ait Scriplura steiisse 
oleiim , posteaquam ubi poneret , noii iiivenit. Sic, 
dtlcciissimi fratres. tamdiu cliaritas augetiir, quatn- 
din iribuitur. Ei ideo etiani ex induslria del>cnuis vasa 
qu.xrcre , ubi oleuin possimiis infundere : quia proba- 
▼imtis qiiod duin aiiis hifundimiis, plus babemiis. 
Vasa charitatis, homines suiit. Si cliaritatis olco vo- 
Inmiis abuiidare, non solum bonos, sed etiam malos 
dcbemiis diligere : Ikhios , quia boni siint ; malos , ut 
boni riaiil. Ilabet enim hanc virtutem oleum charita- 
Us , ut ct b<mos meliores faciat , et nialos de peccato* 
rum lencbris ad liicem veritatis reducat. 

5. Clauso ostio vel aperto quis agat. Quod autcm ail 
Scriptura, clausoostio viduam illam oleum invasculis 
infiidissc ; hoc si^nilicavit , ul unusquisque eleemo- 
fiyiiam claiiso ostio faciat, id est, pro solo Dei amore; 
fion ideo ut laudetur ab hominibus, sed utapud Deum 
invenire gratiam mereatur. Qui cnim pro laude hu- 
iiiaiia eleehiosynam facit, aperto ostio facit; quia 
aperlum ooiiiibus palet. Qui vero pro sola vita a:tcrna 
et pro remissione peccatorum bona opera fccerit, 
etiamsi publice faciat , clauso ostio facit : quia de illa 
elecmosyna non hoc (juaerit quod videiur, sed quod 
non videlur. Laus enim humana videtur ; aelernuin 
pracmium non videlur. Sed audi quid dicit Apostolus : 
Quw enim videntur, temporalia sunt ; qua autem nou 
widentur, atema ( II Cor. iv, 18). Securus ergo unus- 
quisque eleeiiiosynain faciat, taiitum ul pro illi glo- 
riaiB bumanam non requirat. 

6. Mulier Sunw ex sterilitate ad foncundiiaiem 
fnnuiens, Ecclesics ttjpus, Post haec audivimus , 
quod dum beatus £isa*us transiret per Sunam, 
quaedam roulier magna suscepcrit cum , et dixcrit 
ad virnm stium : Animadverio quod homo iste vir 
Dei iit : faciamus ilU cwnaculum , et ponamus ei m 
«0 tectum , mensam , sellam et candelabrum ; ut quando 
9€nerit , maneat ibi. Ct inulier illa stcrilis crat , sed 
oranle Elisapo, geniiit filium. Sic et Ecclesia , anie- 
qoam Christus veniret , sterilis fuit. Et sicut illa , 
orante Elisaeo, genuit filiuni; ita et Ecclesia, veniente 
ad se Christo, geiiuil populum Cbristianum. Scd fiiius. 
mulieris illius , duin Elisxus absens csset , morluiis 
e&t : sic et fiihis Ecclesix, hoc &»t , populiis Gentium, 
antequam Chrislus veniret, peccatis morUiiis eral. 
DcsceQdente de montc Elisoio , filius vidu:e huic vit;e 
redditur; descendente de ccelo Christo, filius Eccle- 
six, id cst , populusGeniium suscitatur : sed hoc qua- 
Uter factum sit, videamus. 

7 . Prtjeeeptum non resalutandi in Scriptura quid ve* 
M . Ut puer EUscei , sic nec Moyses potutt vitam red- 
dere. Mortuo enim filiosuo, mulier illa abiit, et vesti- 
fiis se sancti Elisxi prostravit. Beatus vcro Elis.Tus 
dedit bacuhim suum puero, et dixit ad eum : Vade^ 
€i mitte bacutum meum supcr facicm pueri. Si te salu- 
Imfcrit homot non resalutes eum (IV Reg. iv). Iloc loco, 
fraircs, videte, nealicui subrepat inipia cogilatio, et 
dicat qiiod augurium bcalus Elisaeus obscrvare volue- 
rit ; et ideo jusserit puero suo , ul sulutaiitem se in 
via non resalularet. Erequentcr boc in Scripturis lcgi- 
mus : sed pro celeritate est diclum, noii pro aliqua 
supcrflua et sacrilega observationc prxccptum » nc si 



diccret , Ita velocitcr ambula , ut nullis fabulis in via 
occupnri aiii rciardari pr.i>stimas. Abiit crgo pucr , ct 
misit bncuhiin $u|>er raciem pueri; ct penitus non 
surr xit. Puer isle tvpum babuit beati Moysi. Misit 
cnim cuin Deus cuin bacuio iii iEgypiuin : scd bacu- 
lus sine Clirislo flagcllarei£gypium poltiit; deorigi- 
nali vero vel actiiali pcccato iibcrarc vel resusc.it:ire 
noii potuit. Nihii enim, diceiite Aposlolo, ad perfectum 
addujdt Lex (Uebr, vii , 19). Opiis crat ut qui liacu- 
iuin miscrat , ipsc desceiidcret. Baculus siae Elisxo 
iiiliil valcbat; quia criix siiie Cbristo nihil poterat. 

8. Eiiswus se itidinans puerum , Christus se humi- 
lians mundum resuscilavii. Vcnil ergo bcalus Eli&cus. 
et asccndii in coenaculum; quia venluruscrnl Cliri- 
siiis,et asccnsurus crucis patibulum. Iiicliiiavit se 
Elis:cus, ut piicruin resuscitarct ; huiiiiliavit seCIiri- 
stiis , ut niundum in peccaiis jaccntem erigeret. Misit 
Elisaeus oculossnpcr oculos, manus super inaniis. Vi- 
dele, fraires, qiiantum sc vir ille pcrfectx nclatis con- 
iraxitt ut pnrvulo mortuo et jaceiili coiigrucret. Quod 
eiiim Elisa'us iii pucro prxfiguravit , lioc in toto go- 
nere huinano Christus iinplevil. Audi Aposiolum di- 
cenlem, Humiliavit semeiipsum ^ factus obediens usque 
ad mortem (Philipp. ii, 8). Quia parvuli eramus, par- 
viiluin se fccit ; quia morlui jacebamus, pius se mcdi- 
cus iiiclinavit : quia et revera , fralres , nenio potest 
jaceniem eri^ere, si se nolucrit inclinare. Quod auleui 
puer oscilavit seplies , septiformis ^ratia saiicti Spi- 
riiiis oslenditur, qux bumano gencri, ut resuscitelur, 
in advcntu Cliristi tribuilur. De ipso Spiritu dicit Apo- 
stolus, Si quis Spiritum Christi non habet^ hicnonest 
ejus (Rom. viu, 9). Ipsnm etiam Spiriium Dominus 
dcdit discipulis , aunndo insufflavit et dixit , Accioite 
Spiriium sanctum (joan. xx , 2i ). Os eiiim quouani 
moilo super os |0suit, qiLindo insufOando Spirituui 
dedit. Gratias ergo agamus piissimo Redemptori , qui 
nos nullis prxcedentibus meritis suscitavit ; et nou 
solum dc morte perpetua cripuit, sed etiam adjuvanto 
graiia ipsius, si beiic egerimus, xterna praemia repro- 
niisil , quod ipse prncstare dignelur, qui cuin Patre et 
Spiritu sancto vivit et rcgnat Dcus in saocula sxcuhv- 
runi. Ainen. 

SERMO XLIIl (a). 
De Naaman Syro (b), 

i . Cum Nnaman regis Syrisc princeps perfusus Us- 
pra fuisset , cumqiie norrcndx piagae maculoso afle- 
ctus contagio , et sibi jam ctcunclis liorrerei;d(»lcbat 
rex Syri;e talis se viri pi ivaluni nuxilio , pcr qiicni 
plurima confeccrat bella , gentcs domucrnt , viclorias 
perpelrarat, ct de manii bostiiim, Syrorum popiilum 
libcmvcrat. Tuitc audit Naaman npud Israelciii popn- 
lum Elisaeuin esse proplietam snnclissiiiium, miraiidis 
virtutibus prxditum , et stiipcndis operibiis iiomina- 
tum ; per quem possct et caiisas pcriciilo libcrari , ct 
perniciosa varietate tei^i. Mox suiiin pergil ad regciii, 
commciidari se litteris Israelitarum rcgi de|mscii. 
Confestim in hunc modum rex ad regem litteras init- 
tit. Af}«t, inquit, ad te Naaman servum meum, ut cu- 
res eum a lepra ipsius. 

%. Ilas liitenis cum rex a rege missas acciperct ct 
legisset, scidit vcstimcnta sua, dicens : Yidete^ in(|uit, 
videte quoniam malitiam iste conquirit : misit enim ad 
me hominem , ut curem eum a tepra ivsius. Numquid 
Deus sum ego, ut mortificare aut vivificare possim f 
fides Nanman principis ! o istius perfidia regis ! Naa* 
mnn Syrus fideliter lestiiiat ad Dcuin; et rcx pcrlidiis 
suuin discindil vestimeiitum. Diflidunt qiii noverant; 
et qui non novernnt, credunt. Domestici repugnaBt ; 
et exteriii feslinant. Rex Svrix credit posse lieri 
quod audiemt; et rex Israel non crcdit iieri posse 
quod iioveral. Alieni ciirnmt ad auxilium ; ei proprii 
coelesie denegant doiium. Qui prxdicare debuit , de- 

(a) olim, de Tempore 207 ; ei post, in Appendice 02. 
{b) Uicertl auctoris ei Joanne cnrysostomO) cui duobui Ll 
manuscriptis adscribUuTi indignus. 



1831 



APPENDIX. 



im 



struit; el qiil dostnicrc poiuil, feslinavlt : ul lanio glo- 
ria polior cssct cxicruis , qunnlo pcrfiilia iiiuotuerat 
rejfis. 

5, Tunc ad Elis.Tum cum rcgis commotlo pcrve- 
niss«'l : 3/i/r^, inquit , ad me, niilie iSuainan Sijrnnt : 
vt sciat qnia esl ^'tuta in IsraeL Adducilur itafjue ad 
Oslium lioininis Dci Nami.iu Syrus cum qundrigis et 
etiuilibus , et polciilatu ni:igiiinco. Ad qucin cxivit 
Iiomo Dei , diccus : Vade^ ci baplizare in Jordane se- 
pties; el mnndabcris. Quo audilo , Naaniau commotus 
proriiuit se, diccns : Ego dicebam quoniam exiet nd 
nie iiomo Dei , et imponet snper me mannm suaniy et /«- 
vocabit Dominum Dcum suum ; et curabit me a tcpra 
mea Si enimaquis me mundari oportety nonne meliores 
sunt aqua pcnes iios?Tunc dixit ad euiu quid:mi ex 
siiis : Numqvid dlfficile verhum est , quod locntus est 
Prophcta ad te? Quarenon facis ipiod dixit ? Tiiiic re- 
versus est Nnaiiiau , cl descc: dil iu Jordaneui ; el 
baptizatus scplics , asccn«Iil inde niuiidalus : ct racla 
esl caro cjus qu;«si c.iro inranlis p :eri. Tunc luiradir 
Naam:in, liiucsiupin , lunc Prophctaui conspicit, luiic 
coelum allcndit. Mir;»tur uno jussii adfuissc viriutiMn, 
miralur opcratiim Dcuni, miialiir dclcusuin tanti lcui- 
poris vitiuin, niir.itur scsecorpore mulalum ct minle. 
Pcriiiciosa ab eo coiitngio pillilur, rl optala sniiiias 
rep:»riitur. Toius hoiuouatui\e rcddilur ; quia pcifc- 
cta virius in PropUcla saiictissimo opcratur. Gaudcl 
Naaman, Propbcia litalur; ah utroquc Dominus col- 
laiidatur. Gaudct Na;im:in sc quod oplaveral, pcrce- 
pisse; cl quod pcrdidnrat *, iuvcii sse. Gaudct Pro- 

ylicla in opcre; ct lulaiur p(»pulus in virlule Gaudet 
ud:ea , quod venicntibus ad sc praslet auxilia : di- 
cunt et Geiitcs , iii Israel csse quod apud se iuvenirc 
noii possunt. Scminolur pcr Gcntes gioria Dei. Qui 
curaiiis est , prscdicat ; qui sensit, aununtiat : nec 
jain duhium hahctur quod dicitur, quando Syna, 
quod in Naain:ui conspicil, proiestalur. 

4. Tunc helus Naainan Llisxo offcrl munera, tunc 
sanitntis volo dotia ut accipiat , deprecatur. Accipe , 
iu<|uit , accipe niiinera qu:e offero tlhi : qua^ dono , 
irihiio liheiilcr, assume. Nou enim preliuin cumtio- 
nis esiislud (piodtribuo; nec sanilaiem perceptani isto 
munere rediiuo : quippe cum saniias isiain quam ine- 
rui , preiio nec poterii redimi, nec ullo muiiere in- 
veniri. Mihi , inquil l'.lis:cus, quod offcrs non acci- 
pio; quod iiigeris, nl alienuin recuso. Nec eiiiiu ijise 
tibi sanitatem, qiia lx'ius es , pnusliti; ncc pcriiicio- 
sum viliuin in te ego ip c corrcxi , ncc natiira; , ut 
aestimas, rcddidi : sed est potcns in ca^lcslihus Deiis, 
cujus imperio servio, oflicio pareo , servituti iiisislo , 
cui soli tiius dicandus est :iniiiius , pr:i pamndus 
est sensus, irihueiidus est ramulalus. Uuic cnini si 
soli servieris, aut si ohsequia ilii debila nianci(aris: 
quauta niercheri-^, conjice, cui autcqoam bcnicris, 
lantam meriiciis sauitatem. 

5. Mox Naaman cullus sihi diviuos indlcit , supcr- 
stiliosos ahscindit. Mox se Dcuin vcncrari tcslalur , 
et detestari idoiuin profiteiur. Mox se quciii agnovil, 
Dominum colere , el (igineiila qu;e coiuerat , alhor- 
rerc prolo(piitur. Nuuc , ioquit, cognovi (piia Donii- 
iius colendus cst solus. Nuiic primuni addidici (|uia 
uiius veueiaudiis esl Deus : cctcri ciiiui dii Gentiiim 
tiec salvare poterunt, iiec nocere; quippe qui bumano 
ifidigeiitcs auxilio, auxilia ipsi pr;cstare non possuiil. 
Nec eiiim servare poteruiil qui servaiitur , aut vitam 
tribiiere qui iion vivuiit , aui s:inum quempiain colen- 
tium faccrc , qui se non possunl de noii colentibus 
vindicare. TuucNaamanproliciscitur in Syriam l.etiis, 
tanc ad su(»s properat saniis. Lx^lanturomncs qiii 
eum eo trisie& advcneranl , gaudeut cuncti qui cjus 
vaictiidtiiein exhorrehani , nuiguiilia Dci sccum cnn- 
cli loquiiuiur, viriutes cjus uunersi cuin invicem la- 
bulan^^iiir. 

G. Sialim Giezi Proplict;n piicr sccum loquilur, di- 
cens : Quoniam douiiinis ineus a N;iau)jn ^>yro i.oluit 

* ita Mss. At editi, crcaidtrat. 



quidquam accipcri*, rgo perjijam; ul quod ille noliiit» 
sumain. Pcrcit proj)ore, fe^tiuanlcr accurrit : qiiom 
cum post sc fcslinanieiii piiori Syri coiispicereiit, ac 
domiiio nunliareul ; mo.\ Nanmaiisuorum stainlt cur- 
rus, vehicula rcirahii, animalia flcct.l, ipse (iroperus 
acfesiiuaiis in ohviam redit, causasexquiril, ad se 
properaudl ralioiiesexposeil. Ille simulalor nc falUx 
apiat nieiidaclum, falsum componii : dicii a Propbeia 
sibi esse mandatum, (lunsi argeuii ali {uid niiiierel, 
qiiod advenientibus ad sc Propheiariim lihcris tri- 
biiissel. Iiislantcr Nanman piicro dupluin qiiam pe- 
lierat dedit, quod Prophet.nc supplex ipse ac depre- 
cans dare noii quivli. Quo acceplo in seqiiesiri de- 
r)Osito, Elisaeo apparuit ,atque iii ejiis conspcciu solito 
inore consistit. Lbi , inquit Propheia, fuisii, velqiiid 
rei ac negoiii gessistl ? Nusquam, inquil, isibiiicdis- 
ccKsi ; nusqu.im a tuis coiispectibus abfui. Tuuc Pro- 
pheia sanciissiinus crumpii In vocem : Nonne cor 
meum, iiiquit, fuit tecnm? Scio quemadmodum propera- 
rit yaamun in obviam tui , a quo accepisli argentum : 
et pomdebis cx eo agros^ et vineas , et oliveta^ servos ei 
ancillas ; el lepra Naaman Stjri appticabitur tibi et se- 
mitii tno usque in wtermm. Etslaiim discewt ab eo le- 
prosiissicut )ifx(IV lieg. v). :ulmiram'ia polcutla Dei! 
o suhlime nieriliiin 1'^lisai ! Un » in tcmpore duplox 
vlrliis Ohlenditur, el gemina potestas Prophetain s«in- 
ctissiiuuiu demoiislral. Ciiralur Naaman Syrtis ; el lc* 
pra Giczi pcrfuiiditur scrvus. Syru fides atlulil glo- 
riam ; et servo pertidia intulit poenam : ille de Syria 
venlcns, quo<l desideravii, accepil : liic de Prophet;je 
cxieus donio, plagaui sibi de perlidia acquisivit. Nan- 
m:in curatur ct gaudet : Giezi vulueralur ct dcflet. 
Alius suis reddiliir sanus ; alius cuiictis ostcnditiir 
maciilatiis : aliiis exemplum virtutis osienditur; alius 
inerituin fallaci:e demoiislralur. Guratur llde, qiii fuc- 
rat iiiaciilatus; cl maculaiur perlidia, qui fuerai saiius. 
Naaman invilat ad Deum; Giczi profertur singiilis in 
excmplum. Per Naaman Dominus collaudatur; per 
Giezi judicium ca^lesle metuiiur. Inde s;ilu8 na^^ciiur, 
bincmetus : indegIori:i petilur, hiiic fraudis iiiolesiia 
formidatiir : ut liis exempliset lidei pretium, eiper- 
fldiie supplicium cunciis geiitibus monstraretiir. 

SKRMO XLIV (a). 
De Eliscco et Giezi puero {b), 

1. EHsams Dominum^ Giczi Judam vel JudteoM 
figuravit. Avari sunt leprosi. Frequenter Charitati 
veslr:e siiggessimus, fr.itres charis&iiui, beatum Eli* 
sa^um typum liabuisse Doiuini Salvatoris : Giezi au- 
tcm discipuius ejiis noii iucongrce Judam tradiiorenr, 
vel Jiid:eorum populuni inlclligitur (igucasse. Sicul 
cnim Giezi ideo scrvlehat hcato Elisaeo, ui pecuiiiani 
pos^rcl acquircre ; ita et Jiidas propterca adliarserut 
Doiuino Salvatori, ut fraudom faceret, ctterreiKis di- 
viiias cbngregarei. Deuiqiie sic de illo iii Kvangelio 
scriptum est : Quia fur cral^ et loculos hubebat, el ca 
qu(U mittebantttr, portabat {Joan. xii, 6). Nain Glez«, 
qui ^raiiaiii ma^Mslri poiiiorat proniereri, sicul el do- 
niinus suus cousecutus fiicral bcati Eli:e, cupidltaie 
viciiis, meruit in aaernum crudeli lcpra perfuiidi. Ju- 
das vero pro amore pecunia; el a^Mistolaliis gratiam 
perdidil, el laqueo viiam finivii. Ac sic iniclligiinus 
oiiines avaros et cupidos, intus in aiiima peccaii iepra 
esse perfusos. 

2. yaaman puellct^ populus Gentium acquicsceus prO' 
pheticc. Nauman vero princeps niitiiia;, qiii leprosus 
erat, et suggerentc ancilla ad bealum £lisa:uin sa- 

(a) Alias, de Tempore 208. 

(b) in Appeadice nuuc priinum coUocaliir. Dubius Lova- 
nieusibus, s|.urius verlino videhaiur el vjndingo, quialle- 
goriam bic n. 2 iraditaui , sciiicet, « Audivit p0[.unk> Gea- 
« tlutu i ro^iheliain , et veiiil ad Uu^islum , » oijservat cuin 
illa cnnvenire , quaj supra ui Appeuaicis sennone 8 , n. 3, 
reperitur his verl.is : * ita [»er verbuiii |iro|.beticuai Eccle- 
c sia Gcntium ad veruni s['onsuiu Chrisluin de loagia.piis 
« regionihus inviiatur. » seruionis iiiriusque Ca?sariuin au- 
ctoreiu ponimus. liic ('Oito tcrtia pars serniouis , qu« ia 
cdiLis deerat, re^tiiuia e&i ex mauascriytik 



I8a3 



SERMO ILV. 



mi 



ii.nDJus aJvcnil, populum Geniium figuravit. Puclla 
illa qu» capiiva ducta rneral de Judxa, et suggesse- 
rat dominae sux«quodsi ad beatum Elisxnm suus 
iloiDiiius pergeret, snnitaiem recipcret ; pueila, in- 
quum, ill;i proplieli;c iniagincm gessil : quia licet 
U*mpore illo in sola Jud;pa graiia prophctia! floruil, 
tamch non potnit ricri ut noii cliam ad vicinps gentcs 
beala illa notiiia perveniret. Audivit crpo Naanian 
puellam, et veidl ad EIis;cuin : audivit populus Geii- 
tium pn>plicliam, el venit ad Cliristum. Naain:m ve- 
nie:)S ad Eiis;i*uiii sanntur a lepra : el populiis Gcn- 
tinm vciiicns ad Cbi islum, ab oinni pcccaturiim lepra 
purg.ittir. 

3. JudcBi tune lepra percu$$ij cum Geittes ab ed tibe- 
raue, Potest t:imcn, sicul jam dixi, Giezi ciiun Ju- 
dseoruni populnm ngurare,qui coleinpore peccali lcpra 
percutiliir,(|uoabeu Gentiuin populiislibcratur. Deni- 
que sic iiireliccs Judx>i in pasbione Doniini clainave- 
niiit : Sanguis eju$ iuper nos et super (ilios nostroi 
{Matth, xxvn, i5). Tuuc eiiiin peccaii lepra pcrfuudi 
meriicrunl, quando contra coelestem iiiedicuin orc 
sacrilego claiiiaverunt, Tolle, toUe^ cruafige eum 
(Joan. XIX, 45). Ergo eo tempore in iliis rcmansit 
lepra, (|uo ad nos transiit gnitia. Deiiique sic et a|)0- 
stolcs Paulus ad eos locutus cst, dicens : Vobis^ m- 
quit, oportuit primum loqui verbum Dei ; sed quia vot 
iudignot iudicailit xternm viias, ecce convertimur ad 
Ventet (Act. xiii, 46). Quaiido doclrina aposiolorura 
ad Gentes tnnsiit, tunc iu miseris Judx*is peccatl 
Itpn reiiiansit. 

4. Vocaiionit Gentium ad fidem pcr Baptismum 

pGwa. Quid umen inandaverii beatus EIisa»us N;ia- 

tnan Syro, videamus. Vade, iiiqnil, et lavare teptiet 

tit Jordaiie. Quod auiem audiens Naainan, ul lavaretur 

septics in Joidane, indignatus est, et nolcbat annuere, 

el ab aiuicis suis consilio acceplo, acquievii ut l;iva- 

rciur, ei purgalus est : boc significat, quia populus 

Gcntiiiro, antequam Cbrisius crucingerctur, ipse per 

se Chriblo loqiienii non credidil ; scd postea pra^i- 

canlibus Apostolis ad sacrameiitum Baptisnii lideliter 

Ycnil. Dixit Eiis.Tus ad Naaiiian, ui lavaretur seplies 

in Jordaiie. Videte, fralres, EIisx»us miilit Nauman 

ad Jordanem fluTium ; quia Clirislus populuin Gen- 

tiiim missurus erat ad Bapiisnium. Qtiod autcin Eli- 

5XUS iion persc ipsuin Naainan teligitaut bapiizavit; 

hoc signiricatum cst, quia Cliristus non per se ipsum 

venil ad populum Genliuin, sed pcr Apostolos suos, 

quibus dixil : ile, baptizate omues Gentcs in nomine 

Pairit, ei Filii, et Spiritus sancti (Malth. xxviii, id). 

Et boc atteiidite : Naainan qui populiim Genlium ligu- 

rabai, in illo lluvio sanitalem recepil, qucin postca 

Ckristus suo baptismaie consccravii. Qiiod vcro au- 

diens Naaman, ul lavarctur septics in Jordanc, iiidi- 

gnaluscst, diceiis : Numquid non meliora tunt flumina 

regionis mece, flumina Damasci Albana et Pharphar^ 

tu in ipsit laviret munder? Iluc illo diccnle, consiliiim 

dcderuiit scrvi sui, ul acquicscerel Pioplieia» consilio. 

Quid autein Bignilicei, fralres, diligenler attcndile. 

Sanctiis Elisaeus, sicui dixinius, typuin habcb.it Do- 

mint Salvatoris : Naaniaii lignrabat p«)puliim Gcn- 

tium. Quid vero quod de suis fluminibus saiiilatem 

seeskse reccpluruin crcdebat? Hoc iiidicabal, quod 

genus humaiium de lil)ero aibiirio et dc propriis inc- 

ritis prujsiiiiiebal. Sed propria ineriu siiic giatia 

Christi bprain habere poshunt, saiiilaiem babeie noii 

possnnt. Uiide nisi ad cxcmpluin Naanian bumanum 

genus consiliiim Kiisici audissct. et pcr Cbrisli gra- 

tiaiii donuin Baplisinalis buinililer accepisset, ab 

ongiiiali et actuali lepra lil>eiari non posset. Lava, 

iniiuit, teptiet : dixit propter septiforineiu gratiani 

Spiritus sancli, quai in Cbristo Doniino requievit. 

bcniqiie qiiaiido iii eo fluvio Dominus baptizatus est, 

Spiritus sanctus in columbae specie super eum venit 

[loan. 1, 52). 

5. Qui bapttMntur, natci ineiptunt, Cum enpo in 
fituni Bapiismi Naainan in lluviuin dcsceudissett 
racttt etl, inquit, airo ejut tanquam pueri parvuti 

Patrol. XXXIX 



(lY Reg^ t). Yidete, fralrcs charissln!!» hanc simi- 
litiidinem inChristiano populo compleri. No&tis enim 
quia omnes qui bapiizantur, sive scnes siiit, sivo 
juvenes, omnes tanien infanies nascuiidir. Prima ge- 
neralio proiluoit ad mortem ; sccunJa generaiio pro- 
ducit ad vitam. Prinia generat iiiios inc; sccniida 
generat vasa misericordiu» : sicnt Aposiolus dicil, )n 
Adam omnes moriuiitur, in Christo omnet vivificabun' 
tnr {{ Cor. xv, 22). guoiiiodo ergo Naaman, cum 
esscl scnior, scptics livaiido mundatus Csl quasi 
parvuliis ; ila qui faclus esi |ieccalis vctcribus scocx, 
ei miiliis iiiiqiiilalum macnlis vclut lepra porrusus, 
grtlia Bnptismi it^ renovaiur, ul in eo nec origiualis 
ncc actualis Ie))ra peccati remancat : et qiii lucrat 
criininum poiideribus scmpcr incurvus, ad excmplum 
Naanian salutari lavnero renovaiiir iii parvnlus ; ita 
ut iii co impleulur illiid qiiod de Cbiisio ad Eccle- 
siain Apostoliis ail, Ut exhibeat tibi Ecclesiam non 
liabentem maculam vel rugam (Ephes. v, 27). 

6. Magna Domini muni ra non nobis judicium pariant^ 
ted profectum. Quod autein posieaquam mundaius est 
Naaman, munera obiulit beaio Elisieo, et illc accipere 
Doluit : Cbrisii iii hoc gralia figiirabalur, qux idco 
^ratia dicilur, quia graiis datur. Sic eiiiin Dominus 
in Evangelio discipulis dixit, Infirmot curate^ morluot 
tutcitate^ dasmonet expeUite : gratit accepittit, gratit 
date (Matth. x, 8). Et quia oinnia sacramenta et 
mysteria Domini nostri, qiiae in Judxis erant prxfl- 
gurata, in nobis videmus esse conipleta : etsi non 

K)ssunius quantas debemus, vel qiiaiiias possumus, 
eo gratlas rcrerainus, qui nobis tanta iK)na iiullis 
prxccdeniibus bonis nierilis lar^iri dignatus est ; et 
pro saliite ncstra non soluin discipulos misit, sed 
etiam pcr se ipse descendit, et pro nobis flagelia et 
opprobria et reliquas, quas legiinus, injurias paticiiter 
excepit. Vulneratus est, ut vulnera nostra curaret ; 
mortuus est, ut nos de morte per|)elua liberaret ; ad 
inferna descendit, ut nos de faucibus crudclissimi 
draconis eriperet ; resurrcxit, ul nobis spem resiir- 
reclionis tribueret ; in coeluin ascendit, ut quo euro 
sequi debcrcmus, osleiidcret. Quid ergo retribuemut 
Doinino, pro his muncribus qiiui cogitare noii vale- 
nius, ncdum vobis valeamus expiicire, nsi iil, sicut 
jain dixi, qiiantas possumus graiias jugiler refcren- 
les, ipso auxiiiaiile studeainus, ul munera vcl bene- 
flt ia sua non nobis judicium pariant, sed profcctum. 
Eliain implere praecepta illius laborcmus : uicuin dies 
judicii vciierit, ab auditu inalo libcrali, illa ad nos 
vox desiderabilis dirigalur, Venite, benedicti, percipite 
regnum quod vobis puratum est ab origine mundi ( Jd, 
XXV, 5i) : ad quod nos Dominus sub sua proicctione 
perducat. Aineii. 

SERMO XLV (a). 

De Elisceo^ ei securi in gurgile lapsa (6). 

1 . Lapsus humani generis figura. Modo cum divina 
lcctio Icgeretur, Iraires cbarissiini, audivimus quud 
eunie beaio Elisxo cum liliis Propbciarum ad Jorda- 
iiem fluviiim, dum sibi ligna coiiciderciit, ceciderit 
sccuris in aquain : et ille de ciijus niaiiu corruit, cla- 
niavit ad beatuin Elis:cum, Ueu domine mi, et iptum 
mutuo acceueram / i^ost ba;c in loco ubi sccuris illa 
coiTucrai, beatus Elis:cus niisit ligiiiim, et naiavit 
fcrruin (IV Heg. vi, 4-7). Elisxuni, fratrcs dileciiS' 
simi, lypum babuisscDomiiii Salvaioris, frcqiicnicr 
Cbarit:iti veslrse sugges!>iinus. Scd el in pucro, qui 
cral de fiiiis Proplieurum, cui securis de manu lapsa 
esi, non incoiigrue Chrisius Dominus intelligitur. Sc- 
curis ilia qn.c cecidit, Adam sive totum genus bu- 
nianum sigiiilicas^e dicilur. Tenebat ergo Ulius Pro* 

(a) Alias, de Tempore 210. 

(b) in Appendice uimc primum coUocatur. Eadem Lovft- 
meusium oe islo atque de superiore dubiiatio : eadem etiam 
Verlini et Yiudiagi ceusura. Fidem auctori Caesario tribuen- 
dum lacile judicabis. De eum. 3 vid. ejus booiU. 16 i de 
luun. Af bouiii. 12 et 57. 



1835 



APPENDIX. 



1836 



phetaram sccurim in manu sua ; cl Dominus ac Sal- 
vator nosier humanum genusquod creavorat, iu manu 
j>oienliac suae. Scd quomodo securis illa dc manu 
Prophctae in profundum corruit ; iia ct genus huma- 
iium de manu Dei omni^^oteiitis pcr superbiam se 
oxcussil, et cecidil, et in Quvio luxurix vel omnium 
peccaiorum gurgite se submcrsit. Securis ergo illa 
in profundo jaccbat, quia gcnus humnnum in omnium 
criminiim abyssum infeliciruinacorruerat; sicutscri- 
ptum est, Infixus sum in limo profundi : ct itorum, 
Deveni in allilndinem maris^ el tempestas demersit me 
{Psal, Lxviii, 3), et reliqua. Fluvius cnim iile ubi se- 
curis cccidii, sigiiificat prxterfluenlem ct fugitivam 
et iu abyssiim dcscondcntem voluplatem, vel iuxii- 
riam s:ncnli hujiis. Fluvius cnim a fliiendo nomen ac- 
cepit. £l quia omncs pcccatorcs traiibitoriis voliipia- 
libus iiih.Trciiics vcl inhiantos fluere dicunlur; ideo 
sccuris ilhi in fluvio ct in limo jaccbal opprossa. 

2. Figura reparationis illius. Relapsus cavendus, 
Ycniens crgo Clis.xus, misit lignum, el natavit fer- 
riim. Quid est iignum mitterc, ct ferrum in luccm 
prodiicere ; nisi patibulum crucis ascendcre, et de 
profundo inierni humanum gcnus crigere, ac de 
omnium pcccatorum limo per crucis mvslcrium libe- 
rare? Postquam vcro natavit ferrum, misit manum 
Propheia, ct rcccpii illud, el rcdiil ad uliles usus do- 
uiini 8ui. Iia ct de nobis factuni cst, dileclissimi fra- 
ires, qui de manu Domini siipcrbiendo cecideramus, 
pcr criicis lignuin iierum ad manum vcl ad potesla- 
tem Domini redtici meruimus. Et ideo, quantum pos- 
sumus, cuin ipsius adjiilorio laboremus, ne iterum 
superbiendo de manu Doniini corriiamus. Et quia 
nuliis pnccedentibus mcritis dc tencbris prodticti su- 
mus ad liiccm, de morte ad vitam revocati, de miil- 
tis erroribus in viam rcducti, currainus dum luccm 
liabemus, ne pra:tcreunlia salulis tempora nogliga- 
mus : nec nos delectct mundi hujus malc dulcis ct ni- 
mium periculosa lajtitia; ne ilerum de opcribus san- 
etis, ct dc justilix via, quasi de manu Domini cor- 
ruentes, ad luxuriosum mundi hujus fliiviuni rccur- 
ramus, ct in omnium peccalorum limo , infelici 
iterum ruma, mergamur : scd audiamus Apostolum 
dicenlem, Si consurrexistis cum Christo, quiv sursum 
sunt sapitCj ubi Christus est in dextera Dei sedens ; quce 
sursum sunt quxrite (Coloss.xWy { et%), (i\\'.\VQ diciti 
Si resurrexisiis, nisi quia ccciderainus? Et.nlibiidem 
Apostolus, SurgCy qui dormis, et cxsurge a niortuis, et 
illuminabit tibi Christus (Ephes. v, 14). Quasi non 
tibi vidctur atl securim in liino jnccnlcin clamnrc? 
Siirge, inquit, qui in profundo gurgitc dormis ; et per 
crucis myslcriuui iiluminabit tibi Chrislus. 

3. Qui peccnty destruit templum Dei. Jnm isla 
omnia, fralres chari<^iini, pcr Dapiisini sacranicn- 
tum, Deo auxilinntc, sic agcrc sludcaniiis, ut nobis 
bencficia Doroini itostri non jjtidiciiim pariant, scd 
profcctum. Et ila dulcedincm charitaiis, purilalem 
cordis, ctcastilatcmcorporis tcneainus , ne in nobis 
Dei sacramenla patianlur injiirinm. Si enim vcruin 
est, iino quia verum est, quod dicit Apostolus, qiiia 
lemplum Dei sumtis, et Spiritiis Dei habilat in nobis 
(1 Cor, 111, 16), quolics aliquod peccatum aut cogi- 
lando, ant loquendo, aut operando pcrliciinus, tem- 
plum Dei dcstruimus, et ei qui in nohis habilat in- 
jurias irrogamus. Et ideo si quis in se leinpltim Dci 
aut turpibus cogitationihus sordidavit, aul luxurioso 
sermone polluil, vcl quibuscumque crimiuibus forle 
jam usque ad fundamenta desiruxit; dum lcmpuscst, 
cum Dei adjuiorio studeat rc[)arare pcrdiia, cri- 
gere lapsa, destructaque consirucre : ut cum dics 
judicii vcnerit» ctsi coronam non mcreiur uccipere, 
vel ad peccatorum mcrcatur iuduigentiam pcrveoire. 
Quod autcm dixi, vei ad pcccatoruiu indulgenti.nn, 
pro humilitate quae nobis satis est necessaria, videor 
hugg;essiss«. Nam medicus ille coclestis compunclis 
piBnitciitibus, et cleemosynas largius facientibus non 

soJttm venhw, scd eiiam coronam recom|>ensare 



i. Conclusio, Ergo, fralres charissimi, etsi negU- 
gens, tamen qualiscumque pracco vcritatis a Domino 
constitutus, qiiod ct vohis expedit audire, ct me opor- 
tel dicerc, si non quanium debeo, vcl quantum pos- 
sum, suggero, clnmo, admoneo. Qui coniemnit prac- 
conem, timeat judicem. Nullus cx vohis ante tribu- 
nal Christi sc excitsare polcrit , non se fiiisse 
admonitiim, ut omnibus vitiis rcsisteret, ct virtutihus 
opcrnin darct. Et quia vobis quid viiare vel fugere 
dehentis, frequenter oslensum csl, ct quid agere vel 
cxpchTC debealis, assidua pra^dicalionc monstratum 
est;sic Deo auxilinnte agilc, ul vobis admonilio no- 
slra magis ad pr;cmiuiu quam ad judicium ante tri- 
bunal xiorni Judicis proiiciai. Quod ipse vobis con- 
cedere dignctur, cui est honor ct gloria hi sacciila 
sa;cuIorum. Amcn. 

SERMO XLVl (a). 
De fame Samaria (6). 

1. Duma cullii Deigens iniqua disccdit, horrendb 
fame comprimiiur, et justa ncccssitaie turbatur. Ve- 
w;l, inquii, filius Adadezer regis Syrice, in Samariam^ 
et absedit eam : et facta est fames magna, ila ut venun" 
daretur caput asiui qninquagintn siclis argcnti, et quin" 
que siclis argenti quarta pars cabi stercoris columbini, 
Cur fnincm, o niiserriiuc, patcris? Ciir iuopiam lc- 
tcrrimani senlis? Cur tanta pcnuria lacoraris? Cre- 
scit rainis quolidic p(rna; quia qtioiidie crcscit ct 
culpa. Persevernnt flagclla; quia in populo perseve- 
rani et delicta. Piopter tc cnim hosiis irruii, iiiimi- 
cns obscdil, adversarius tua pabula devoravit. T« 
esuris : ct ille pinguescil. Tu fainem horridam*paicris; 
et ille de tuis pnbulis, suis vacat epulis. Tu asino- 
rtim cadavera, et slcrcora coluinbariim argcnto nicr- 
cnris. Calhda dcinccps vita, dainna pcccata, delicla 
compcscc, ad Deum converlere, relinqiie idolum» 
ah.niinarc ngmcnlum ; tunc poteris hostcs divino ad- 
jiiloiio vinccrc, et coBlesti prxlio superare. Nec quit- 
qiiain tibi polcrit iiocere ultcrius, si damnalo scclere 
diviniis in le gcrminavcrit culius. Pruhnelas! Ilor- 
renda cadavera etcoluinbarum slercora pjeccator po- 
pultis vcscitur, nec Dei cultum quacrit : inquiiiat:i8 
carnes ct horrendas cscas faiiics cl neccssitas poscit, 
ci adliuc rigmcnlum hominum duriiia colit : pabula 
dcneganiur, ct illicita a pcccalorihus exhibeiitur : 
Deiis a populo pcccalore non quacritur, et idolum 
adoralur. Mutattirin ngmcntum Deicultura, mulatur 
religio, mulaluret esca : inulatur Dei sanctaculiura, 
mutaniur ct hominibus pabula, interdicta vcseuntur. 
Utcniin alicnuin cst quod colitur; ila alicnuin est 
qiiod contra rogulain csuritur. Nec enim dimcile esi 
populum famcm posse scntire, quem male vivendo 
constat spirilualiier esurisse. 

2. Intcrea cn-scunt cum vitiis niigmenta famis, et 
peccala mairuincadavcra appctunt filioniin, etaltcnii* 
vicibiis iniilieres duje suos r.aios devorare disponunt. 
Pr«>h dolor! in cibuin picias veriilur, inpabtflam sus- 
cepta soboles coininulatur. Ante parricidium gcri- 
tur, (piain ad ruitcbtis epulas veniatur. Anima artu- 
bus clicitur, cl niatrmn visccra polluunlur. Iiinoccns 
sanguis ciruiidilur, ut parcnlum fames rabida sagiiie- 
lur. Apud illas cnim toium cnidele, nerandutn est, 
in^iuam, insontis sanguinem rundcre, innocentis car- 
nes concoqucre, decoclos artusavidis faucibus lians- 
vorare; iit natum convertat in cibum» qucm Dcus 
condidil insolalium. Scd postquam ad funestas epti- 
las vciilum cssct, allcra niulicr alicram cxhortaiiir : 
Recipc, inquii, rccipe, miscranda matcr, iii visccra 
iiliiim nuper visccribus procreatum. Esio tui nati sc- 
pntcrum, eslo ejus corporis diverboriuni : esto cjus» 
ut ila dixerim, monumcntum. Intra tc paululum co- 
mcsiiis infans rcdcat, qui proc fame vivcre jam jam- 
que noD poterat. Malerni sinus qui vitalem intra se 
enuiherant, einuiritum hi luce protulcrani, particu* 

(a) olim, de Tempore 21 1 ; et post , \n Appcndice i^ 
(O uicerti aucioiis ei inerudiiL 



1857 



SERMU XLVII. 



mz 



bnim sibi rcdditum recognoscant. Rccipiat nnnc co- 
niestain uicrus, qucni vivnm ciiidernt parins. Bepeiai 
liabiiacuium mortuns, nnde nuper cxieral vivus; 
qiioniam fames urget, necesbitas cogit. Cur cnim na(o 
superslite moriar, et non magts ualum ego maler 
coiisumani ? 

3. Igiiur cum b;cc mulier comcstum jam conspi- 
cerct pueruin, sunm ab ista clade snbtrahit filinm. 
Negat se racluram in proprio, quod cum matre fece- 
rat in alieno. Suflicit, inqnit, mihi, 8nf(icit luo scc- 
leri, mulier, conscnsissc; snrTicil me funcstas cpulas 
degustasse, et innoceiKis carnibns niea viscera pol- 
luisse. Crudele rnim tccum parlicipavi consiiium, ut 
ncfandum exercercin de meo filio parricidium : qiicd 
tecuin adinisi, expiare non possum, nefandum sceliis 
recusarc non valeo. Esto saUem relevata in nieo, qu.c 
sie gravaris in (uo : desine meo scelere, desi; e tno 
zraviore cominisso. Utinain nec tu faceres (juod lu 
iecisti, nec ego scclus admitlerem quod incnni ; ut 
lioinictdium facen*m, et pnrricidinm pcrpelrarem. 
Ex me disce quid feccris : quia ct cgo per le inerui 
quod amiserim. (juarc istud quod cogis non facio, 
quod suades elfugio, qtiod ingeris perhorresco. 

4. Tunc ad rrgem aliera alteram pertrahit, ad ju- 
dicium ducit, cansam (anli sceleris pnblicavit, qnud 
eiiormitis facinorts piiblicarc coegi(. Tunc, in(|nam, 
sceleratuin fucliiin prodidit dolor, lunc immatic faci- 
nus pietas periida denudavit. Ardet insana mulier, 
quia parricidinm fecit; ardet, quia iiliuin suuin devo- 
ravit : sed pins ardc(, qnia in illa clade liiiuin sunni 
alia noD inimoiavit. Aut ego cum hac, inquit, m(M iar : 
aul cer(e ut hacc incum, ita illius naium invadam. 
Pacluni nostrum jus(itia iniqua, rex jnstc, conlirma : 
quia ego nunquam mcurn natum occiderem, nisi 
Miuin occidenduiii amaro placilo locavisset. Ergo, 
domiiie rex, aut mcum qui comestus est, reddat ; aut 
ioum qui est absctutdilus, prodal. Certe ui dignuin 
est. utrasqne nos pari scnlentia percutc; ne aiil ego 
posl tantum facinus vivam, aut Iixc sese gaudeat noii 
fuissein suum rilinin parricidatn. 

S.Quoauditorex vcstimcnla conscidit, vuUum mu- 
tavit : et continno propheta ad regcm mandavir, I1a'c 
HcH Dominut, Uac Iwra^ craslina dic, mensava siini' 
laginis siclo etnetur, et dum mensura; hordei iiclo in 
parta Samariw emenlur. Nuntial rropheta sanclissiintts 
ad re^em cceiilus nbertalcm, qunin soia lidcs crcde- 
fel, et perlidia posse lieri deiicg:»re(. Niiniial in lo- 
cum fauiis fulurHUi abundanli.im siniihtginis, iiuniiut 
cessatumm famem, sncccssurain nberiaiem. Nitntiat 
SQluto magnaiia Doi succe>sni-a vir(ii(c AUissinii; et 
additnr proprio sceleri pcrfidia iiominis. Tunc Iionto 
qui niissus fucrat a regc ait : iNVc, si cataracla: cwU 
aperianlur, possunt fieri qr.w narranlur. pcrlidia Ito- 
minis! Non credit promissam ileri ubcrla(em, qui 
Ikirrendam senseratcgestatcm. Nec considcrat Dcum 
promisisse abundantiam, qui populo irro^aral pe- 
nuriani. Scelestissime liomo, cur mirabilibus non 
credis? Cur farra non accipis?Cnr protnittentcm Do- 
miiium pcrliorrescis? Crede, (juod credentibus datur; 
credc popub> fnturuni, cujus lc jain iiegavcris socinin. 
£t quia lK>iiis tanlis indigiius cs, hac tibi viderecon- 
ceditur, et posse peiftui denegaiur. 

6. Igiiur dum li:i*c gcruiilur, audilum fecit Domi- 
oos in castris Syii;r, ut populo promissam (ribueict 
ubertalem : quadrigarum strepitus, el currnnm soni- 
tus, ct armatornm tumultus inimicorum auribus ma- 
lut resonare, ut posset jain suum populum libcrarc. 
Quo strepitu perculsi inimici fugiunt, sinc pugna tcrga 
verlunt, utensilia relinquuiii ; et Isracliiae cgressi ci- 
vilateniy castia hostittm invadunt dcprxdantei^. Kc- 
vertente crgo populo oncrato, illequi non credideral, 
cecidit lapsus, ct ubertatcm videiis in populo cecidit, 
presftus elt (lY lieg. \i et vu). 



SFRMO XLVII (fl) 
De beato Tobia {b). 

1. Beatus Tobias, qni panem suum novcratfranpe- 
re esurienti, mercedem celerem mcrcenario pra»parat 
laboranti. Pa(ien((T lectione percepla, quai nupcr esi 
recitala, adtniral)amiir patris niiiquctractatum, qiiem- 
adniodnm angelus monet, quem a*s(iinab:int t(*rre- 
num sub coelesli gloria nierccnarium. Ad hoc cnim 
ca^ci^alis incurri( exiiium, ntangelum siisciperet me- 
dicnm, quidivinis facibus iiicensus sic anhclavit: ilo- 
nesta cst oratio cum jejunio eteleemosyna. Oratio jnsti, 
clavis est cocli. Ascendit prccalio, et descendit Dci 
miserado. Licet aUa si( t(Tra, altum coelnni; andit 
lamcn Deus iKuninis lingnam, si muiulam liabcat 
conscicniiam. Ciim scnsibus loquitur, si sit solus no- 
s(er gcmiius. Snfficit auribus iniber ocnloriim, fleliis 
citiiis audil quam voces. Oratio invidi soIe( de auri- 
bns propuisari. tjat pairis et (ilii aiiiina nna, dum 
esset proprietas mcmbronim, erat illis singnlaris per- 
nianiias animorum. Fili, inquil, (limidaiiius is(um 
bominem adjicienies ad inorcedcm placil.un ; quia 
nobis muUa opere suo contiiri( bona. bli filius relalo 
traclatii alloqiiilur paircm : Palcr, nuinqiiidnam is(i 
(am benedic(o opcrario incrces taiiinin placiUi debet 
pensnri, cnjiis bonus ducatus non potest a^stimari? 
Parnm illi honoris reddemus, si cjtis mcritis mcnsn- 
ram figamus. Nnmquid ipse id (antiim exhibui(, qiiod 
placuit? IIoc placiierat, nl milti regioncm cl virum, 
cui argenUiin couimendasti, demonstrarei. Primo iter 
qiiasi coeleste carpens, et inihi et tibi paravit neccssa- 
rium dc piscc collyrium : mc deduxit, argentnm rece- 
pit, Saram mihi nxorcm desponsavit. Merccde placi- 
ta (attlum est dignus, qui mihi lanquam calcstis 
cxsiitit paraiiymphiis; et, qnod plus est, bone pater, 
ocuh)rum tuorum macnlas albngine detracla curavii, 
ct lotam domuni nostram illuminads oculoriim tuo- 
rum lampadibus illuslravit? Clarius modo vidco, quia 
te videntcm aspicio. Nonnc is(c, op(ime pa(cr, di- 
gnus cst media subsianiia? Is(e (alis duc(or alqua 
provisor, medicus a(que custO'^, nt dixi, medix snb- 
stanti;c, quam ipsc mecuiii pcrlnl t, nccipiat pordo- 
nom, ((iii mihi diicadi sno lanlam pnebnii pielatem. 
Placet bono palri sapiends filii responsio. ilogare 
coei il mercenariiim, n( mercedis siiil* suma(efTecUim. 
Frater^ inqui(, accipe qnod tuum est;et tunc vude snl- 
vus. Hccip(; nierccdem (nain ; tpiia pr:ebuis(i mihi ct 
niio ineo bonam misericordiam. Tolle, ut dixi, mc- 
diam subsiantiam, quani cum meo filio rcportasti : 
nam gratia quam (ibi debemus, non potest pondc- 
rari. 

2. Continiio angelus gaudet dc cogitata nierccd(% 
qui missns fuerat gra(is facerc pic(a(em. Tobis, in- 
qiiit, vcl Tobia, quid dc mea mercede salis siipcrflue 
cogitatis ? Ilabele quod vobis donavit Pater ilie ca^Ie- 
siis. Ego niinistcr sum curadonis, ille aiic(or sani(a- 
tis. Nescids cujiis merccnarii ope pcrfrui mcruis(is. 
Dcfunctos cap(ivi(a(is sepclire iion (iinuisii, Tobis : 
ascciulcrunt ad Dominum opera tua; quia relicto 
prandio, rcddidisti mortuum sepullure. Lgo Domino 
mediillata intuli sacrificia pro venerabili sepuUura, 
ego directus suin operarius fori ccelcstis. M()r(uum 
scpclisds, ct inoriis aculeuiu non timuisiis. Ipsc se- 
puUus pro vobis voce (acita proclamavit. Probaiionis 
fiierat ca'ci(as oculorum, unde pa(ien(ia tua clarius 
mcruissct de cfleles(ibus ornamenUim. Ego sum Ra- 
phael, unus ex seplem Angetis, qui assistimus ante cla- 
ritatem Dei. Non indigeo fructu hnmana*. mcrcedis: 
divitem mc facit convcrsatio inajeslalis. Dives est i:lc 
qui mc misit, gratis jussit impendi, qui gratis ipse 
concessit. Nec ipsum honorcm gratiarnm mibi depu- 
tetis ; quia niltil meis viribus percepistis. Deum bene- 
dicite^ et ilti confitenunit et iptum glorificate^quia vobis- 
eum fecit bona (Tob. xn). 

5. Subito patefacto mysterii ccslcstis konore, voc« 

(a) olimt de Tempore 296; ct posti in Appendice 05. 
{b) lucerti auctoris ct ineniditi. 



IS59 



APPENDIX. 



mti 



K;.pliaeHs angoli alloniii, robis cl Tobias collapsi iii 
lcrrani proruerunl, vocem ircnuilam penilus occulia- 
vorunl, quia vocem insolilam audierunt. Quid mo- 
ruistis, patcr Tobis filiusque Tobia? Merccnarium 
b;jberc ccrleslcm, cl lanquam cpcrarium locarc ler- 
reslrem ? Cclavit vobis angclns noincn : Azarlas suniy 
inquil, Anamo! magni filius (Tob. v, 18) : cl non dixit, 
Ego 8um Rapltael angelus. Celavil in priino nomine 
dignilntcin» nc facercl locatori lerrorcm. Si enim di- 
corel, Kgo sum angclus, noii cssct Tobi;c mcrccna- 
rins. Scrvata csl dignitas nominis; ul postrcmo ma- 
gniludo clarcsccrct dignllalis. Vidclc , cbarissimi, 
qiiaiiuim sil elcemosvoaj incriluin : angclum mcruit 
babcrc opcrarium. Viilctis qnantum prolicil, mortuos 
scpclirc; nl oblatio cjus pcr angelum Rapbaclem ad 
coeleslcm ascendcrcl majeslalcm. Yidelis, quia elee- 
inosyna a mortc libcral, ct ipsa pui^al peccata. Fa- 
oit purgationem oculorinn, libcrat a tenebris pecca- 
lorum. Tobis via sua deducilur ; Sara lol viris con- 
trisiala, pcr angelum matrimonio copulalur. 

SEUMO XLVIll (a). 

De Judith, i (6). 

1 . Non sufricit mortalis cloqucntia juslorum om- 
nium orationes eximias atquc Iriumpbos gravidasque 
rercrre virtutes, quas omnipotens Deus dedit eis qiiU 
bus solet conferre victoriam, qui viros ac feminas 
vigcre permisil, qui et flammam camini rcfrigcrio di- 
spersil, etinsidiososexercitus capile sublato nudavit. 
Nam cum Uolofcrncs ille riliorum Isracl, imo sui ca- 
pitis inimicus, exterarum ^cnlium sibi jus vindicarct, 
at(|ue obsidione, annis, ignibus quoquc pugnarel, 
necnon et mullarum gentium campos carnis messibus 
oncratos in cinercm pascente (lamma convertcret; 
Judilb sanctissima, ciijus prccibus patuil coclum, ora- 
lionis arte arma victricia fabricavit, quibiis adversa con- 
fligercty el pavcscenles viros femina vindicarct. Squale- 
batciviias obsidione barbarseferilalis : iia enim univer- 
sa languebnnl, ut in manibus bostium jam tradi com- 
modius jiidicarcnt, quam pcrniciosx lamis popula- 
tione vcxari. Ecce Juditb post prcccm cl saccum, 
post cincrem ad cultus pucllarcs rcdit, spcs oniniuni 
populorum proccdit, soUicitos populos rcddilnra sc- 
curos sua sapienlia consolatur, qux proinitlcns victo- 
riam quam omnis natio mirarelur, portam sibi pau- 
bilum rcmotis obicibus poslulal apcriri. Prudiit sccu- 
ra uniiis puellxcomilatu contcnla, ct boslium securis 
gressibus propcravit in caslra. Intra muros soilicita 
fuil, sccura (it dum ad timcnda pcrvcnit. In qua fc- 
miita insidiosnc pulcbritudinis novitatcm bostiliscxcr- 
i-itus vebementer expavit, iil in cjus obsequio vires 
nmitlercnt, arma projicercnt, ct colla curvarcnl. 

S. Dcducitur ad pnctoriuin subjcclis ordinibns 
fraus llolofernis, et bigentis victoria civitalis. Qiiain 
ciim videret llolofcrncs, solutus cst scnsibus, aniniam 
cum capile perdilurus. Jacuit cniin dcdccus juvcuum 
mulieris vultu captivus; licuit mulicri cxarniare jii- 
vcnes, et dcbellare viclorcs, sollicitam dcfcndcre ci- 
viiatem, ct barbnrum subvcrtcrc bcllatorcm. Dcccpit 
sincera corruptum, fefellit casta pollutiim, pudicaper- 
iniit aduliCrum, sobria jugulat cbriosuni. llla ciilm 
lam barbaros animos insidiosi sui vultus fraudc con- 
Judcrat, ut cum ligarct multarum artc fabnlarum, ut 
'redderctinter cxcrcitus victuin, ct inlcr arina ca- 

£tivum. Paratur convivium rcgi, Juditb intcrcssc jii- 
etur. llla conscntit, iit vincat : acccdit ad convivium, 
niliil de cibis aiit de |)Oculis bostium gustalura, t|ii.c 
snis iitcnsilibiis voluit cssc conicnla. Quamvis illc 
bcilator ari.iorum tnm casiissima: fcminx malc sanus 
nllcnderct vultiim : illa laincn, quarc vcncrat, dc cjiis 
capiie cogitabat ; quo siiblaio dcfcciis civibiis siibvc- 
nirct, cl iiiiilia capita tiicrclur, dcfcndcrct, vindica- 
rct. 

(fi) olim, i\'i lomfmre 238; vi losi, in Appcndicc 60. 
//t> fjiivrij aucloris ct meriidiii. 



3. At ubi convivii sngina Ancs cxccssit , ci gniTis 
ralicibus somnus succcssil, vidons Juditb inimici 
corporis inclinntas ebrictnte cerviccs, surgcns ipsttis 
crucntuin arripuil collum , comain quoqiie barbari 
capiiis manu occupavit. Domine, inqtiit, confirma 
brachium meum, Et percussit tertio in collo ejus; ei 
amputavil caput ejus. Exiens foras, Irndidit pnellai 
cnput llolofcrnis, cl misit illud in perain. Et post pu« 
sillum exivii foras qiiasi ad oralionem secunduni 
consuetudinem. Ecce cnsiiias. Orati(mis favore casli- 
tas pudorem proprium scrvavit inlactum et quietum, 
dccepitque alicnum. Jacet inclusum cadavcr, et jam 
foris est caput. Cum palmifera castitatc Judilb ad 
cives sollicite fcstinat : ncc probibetur regrcssu, cai 
qunsi ad orntionem antcire fucrai concessum. J.tm 
rdcipit attonila civitas tanue victricis reditus triuin- 
pliales, jam luclus convcrtuntur io gaudium, jam 
port£ plenissima securiiate pandunlur, jam pendet 
muris vicioribus capul. Omnis erai in civitatc victo- 
ria , et in hostilibus caslris tremor eral et ftiga (Jn- 
ditb. x-xv) ; Juditb in civitate cum sccuris sccura. 
Ubi enim assiduis pulsatur orationibiis coelum , po- 
teniia sempcr calcatur armorum. Eccc glorio^ac fe- 
inina! castilatem servavit oratio ; et bostcm senrare 
non potuit muliitudo. Lugentem civitalcm una femina 
valuit vindicare ; et lantus excrcilus rcgem non {Miuit 
custodire. 

SERMO XLIX (a). 

De Judith, ii {b). 

1. Quotiescumque bellicus rumor terribili fama 
crcbrescit, aut borrisono tubarum clangore, vel rau- 
cisono xm cantu increpuerit lelbiferum miirmary 
f<'minis ac debilibusformidolo^a imago morlis occur^ 
rit : inlrepida virorum fortium peciora solent laodit 
amorc flagrarc, atque bellica sorte, ubi funesto imbre 
dcnsati pneliantes morlifera obumbratione texcrint 
parlcs conscrlas sub slridulo telorum cursu, eventa 
jam crrantcs letliifcro, priccipiti ardore triumpliales 
propinqiiant ad palmas. Jiiditb bellator animiis alie- 
ntim pcctus obscdit. Illa abjecia formidine femiuanim 
victoriam in periculis quxrcns , nec mortem in peri- 
culis timuit, ncc ainbigiiitalem formidavit. Cum Igt- 
liir Bctbulia! niocnia llolofcrnes bosiili obsidionc cal- 
cnrci, cl nvcrlciis tractus aquarum, prima indice- 
rct ccrtamina siccitntcm ; Juditli flcns sui conjugls 
fucdcra accrbo discidio rupta Iiigubri lamentatione 
scrvabal. Qux ut repcril caplivandic civitalis indncias 
postiilntas, mox ci privatum dolorcm congcniinavit 
civitatis communis dolor. Qu» cxorata, consiirgeiit 
abluit aqiia corpus suum ; imponcns sibi ornamen- 
tiim, pcndulas aurcas di\itias siispcndil, ct m.inibut 
lapillatos circnlos splcndcntcs intiiixii, fliiciilcs simis 
purpurcx vcslis gcnimato collegii pcctorc, casto vullu 
])rius diinicatura qiiam lcno. .Moiiiliiim lcla pudori 
scinpcr advcrsa, boslcni lcrirc didiccriint. (•cntts 
sii.c viiulex siimpsit oriiamcntoriun aniia, iiun de 
bcllo nuptias snbittira ; sed dc civitatc licllairix pro- 
ccditsp(msa. Ncc fuit lcvilas ornaius, qni .id lioniici- 
diiiin tnnii capitis aptab.iliir. Pcrgit diviiiu Spirilu 
diicia,ct siiigiilaris ancillo! solatio contenia. Spccics 
cnsiodil, qu:i! blanditur; ct nc violcnter piidicilia 
custodita KTdatur, llolofcrncm alioquitiir, iit dcsitlc- 
riiim iiianc concipiuur : /'.90, iiiqint, anatta tua, wh 
sit me Dominus Dcug [accre rem^ vi qua mtrabitHr om" 
nis qui audicrit cam ; quomam ancttta tua iPaim rcr/t 
observo ; et nunc ibo pcr noctcm, cl orubo ad Domtnnm 
avli : et nuntiabit milii quando facul hxc^ et ducam le 
;)(T mcdiam Juda:am, ct ponam scdem tuam t»i media 
cniiatt\ ct cams non mutict tingua sua contia te^ quo' 
niam miln hccc ostensa sunta Domtno. Non dcciiit pu- 
dirani incntiri,non intclligcntibiisdixit, |>crlccitactt- 
biis qiiod promisil. 

^. Duin rcgi alio scrmonc imagiiuriis vcrbis blan- 

(/1) olini, de Tonifore^; ci |k>si, iii Appcn*Uce 67. 
{6) i(*ccrtiauaoriiCt uieruditi. 



m\ 



SERMO LL 



iSiS 



dHur, bclbtor animut latcivia solvitur, in amore ar- 
momni lorpont vires inniimerabiles mililum , luiu 
re^nco nupiiarinu pompa nullo nubente construiiur, 
cuncti ebrietue solvunlur. Non delicata malrona pu- 
gii:iYil, sed sopor tibi qiicm fcrias prvparavit. Con- 
iCructo thalamo concitilur ad diicem promim nmore, 
Tictura soiniio, clisum virura in strato; bcllatoris 
crincs implicuil pulcbritudine digitorum, post leneri- 
tudincni fusi, el>eni capulum qua:rit. Miicro matro- 
nain nou terniit, sed armavit, qux ita pugnavit. Co- 
ruscits ensis capul absiulit liosti, pcrsolvitur, in pa- 
iriis uKBiiibus vicloriasui^pcndiiur (Judilli x-xv). Ar- 
iiits stupeiitibus ciinci densantur, prj*postero ordine 
Iriumphant. SequiturbelIum,viiio fusi,solutl somno, 
iii certamen nec clamore provocante consur|;uiit, te- 
ffnntur armis coruscaiitibus montcs. Quid, alicuigena, 
R-cmis? quid bella coinponis? quid aciem paras, lia- 
bens qucin in cubiculo quxras? Omiiem varium fu- 
roris impetum reiine, taniiim vobis reliquimus duccin, 
agnoscendam partem babemus iu pona pcndcnleiu. 
Tantam animiis de Deo suscepit lurgilalcm, quaiitam 
credaliias sibi poterit vindicare. 

SEKMO L (fl). 

De bento Job^ i (6). 

i. rrompliorom me ad loquendnm vcstra Sancli- 

las pruimoiiel; ctiam diidum dc Stripluris insinnaia 

omni ciim devolione diccndi fiduciam iribuit, qnem 

Dcus gratanter vobis audire monstravit. Sic et nos 

vestra Sauctilas de Job diccnlem accipiat, ut audirc 

se tanquam rusticum crodat. Non fiico sermones in- 

fectos dicere arhiiretur, qui illius magisterio simpli- 

cilerdicerc profitetur. Advcrsus Job diabolus pngnam 

impetravit, cnjus filios ruina cuni exslinguerei ; fa- 

clus est post divitias inops, post lamilias soliis, post 

numerosam sobolcm.nullins p;itcr , patrimonio nau- 

fragus, in corpore cdaces poeiias nno robore fidei sus- 

liiiebat. Divilia} iu inopiam ccciderunt. Ilic nova 

expergiscitur nuditale : niillus fuit proximns ; quia 

rara cst miseris amicitia. Corporis sanitas vulneribus 

immutalury gaudium in dolorem convertitur, nullus 

trtus qui iion nagcllis valctudinum agitelur. Dcniqtie 

sub slerqnilinio jacuit pracclara justilia , et cum vul* 

nerala caro probarelur in mcmbris, incolume peclus 

servabat interins. Nibil erat a capiie usqucad pedcs, 

qiiod noii affligcrct porna. Undique circumvallanli- 

Buspoenis sieiitret unde lervcbat dliboli invidia, 

indc sumpla esl faligala vicloria. In corpore lorque- 

batur , ct spiritu probabatiir. Vcrmibns corpus in- 

auielis doloris tolerabat geminata supplicia , qnam 

iliixa carnis pnlredinem pra^durabat fccunda cala- 

iiiit:)s:nonnoclibusouies, nondiebusrcquies.Torquc- 

baiur, ct orabai. Aliud postulabat bostis, aliud pre- 

ealiatiir vocircratioconfessons- Dissolutis nervis, sa- 

nici proniiviuiii asperior tesla radebat, atrox crucia- 

tus mulabat. Re^cs non agnoscebat, et confossnm 

corpus ii) stercore recumbebai. In naufrago corp(»re 

incoluniis jusiilia tutatur, et periclilai)libus inembris, 

auciori viilnerum pectus servaiur. Omnia, exccpto 

spirili), occupavcrat hosiis. 

2. Non fiiil qui rcciprocum redderet munus mer- 
cedibtis; delicaia malrona in alienis doniibus scrvit, 
qitc io pcrarc consuevorat. Ubi post solis occasum 
diurna supplicia diire transigch.u, quieieni exspecLi- 
lial, ct faligatis mairoiiri digiiis, succedeuleni diem 
lacr>mantibusocuIis dcducebai. Orbala in nwrore 
liliorum mulier localur ul servial, nec ad lacrymas 
vacat. Adliuc malrona jam vidua , ubique inorcena- 
ria, nusquam dimiina ; nec slerilis, nec malcr, uleri 
»ui laniaitis deflet : Eccc, in(|uit, marite, (jiiie pate- 
ris : dic aliquid adversns Deumy ei morere. Peccavil 
sola, qiiyc viro miserirordiam dencgahat; oblivisci 
jjxorem Job in filiis didicerat, et oninihus membris 
«uens, solus aniuius fideliler repugnabai. Bcllalor 

ia) olim, de Temijore 2^ ; ei posl, ia Apnendicc 61. 
[p) incerti aucioris et iiierudiii. 



mundi in uno viro torquetur, dum torquct ct poen.i, 
revertilur in auciorem. Ecce^ inquit Dominus, tradani 
illum tibi : animam illius tantummodo custodi (Job i ei 
ii). Secure pugnai, (|ui lioste metucnte servaiur. Sic 
bostis furebat, ui timeret : infligil dolorem crudeli- 
las ; et dcficit in suis viribus. Pcena fiigata rcverlitur 
sanitas, ct cicairicibus fclicior redditur medicina. 
Celerius curat Dominus, quam vulnerat iniinicus. 
In gaudia gemiius migraverc, ol in fossis vulne^ 
rum numerabantur monumenta vicloria?. Pronicr 
Job regina , propier quem cl mcrccnaria. Du • 
plici regreditur fenore, ut amissa possent dnplo reci* 
pere. 

SERMO Ll (a). 
De beato Job^ ii (b). 

\. Job in prosperis et in adversis victor. Tltcsanrus 
jttsli fides. In leclionc quas nobis lecta est, fralres cha- 
rissinii, audivimus quod gloriosissimiis Dci athlela 
contra bostem callidissimum admirabililer prx'liatns 
sil : el secundum quod Aposlolus ail, Sjpectaculum 
Dco el Angctis ejus cl liominibus (I Cor. iv, 9 ) dignurii 
non sine ingenti admirationc audire. et quodam inodo 
oculis fidci vidcrc meruimus. Yidimus bealum Job 
non solum conlra felicilatem mundi, scd ciiam coii- 
tra paupertatem et asperrimos dolores, et conlra fl- 
liorum orbitalcm forliicr et felicilcr dimicanrem. Q;ii 
cum cssel divcs, nullum contemptum babuii; cum 
penuriam paicrelur, neminem blasphemavit, ncc coii- 
tra Dei dispcnsalionem murmurare prxsuinpsit : scd 
locuples dicebat, Domusmea omnilms viatoribus patnii, 
et de velleribus ovium mearum calefacti sunt humeri in- 
firmorum (Job^ xxxi, i9e/20). Postca vcro, cum pau- 
pcrtate prcmcrelur, in angusiiis loquebatur, Dominus 
dcdity Dominus abstulit ; sicut Domino placuit, ita fa- 
ctum fst (Id. 1 et w). Forlilcr colluclalus cst diabo- 
lus; sed atbletam Dei sujierare nou potuil. Immanes 
suscitavitfluctiis; ct firmlssimam pcirain commovere 
non yaluit. Machinationes suas adhibuii ; et turrim 
validissimam non prosiravii. Arborem concussit; cl 
decutere poma non valuit : et ramos qiiidom coiilrc- 
git, sediadici niliil nocuit. Parielcm pcrforavit, sed 
tbesaurum auferre non pouiii : tliesaurum aulem 
dico non auri ct arffcnli , scd fidcm justi. Ilunc enini 
ejus thesaurum diabolus diripcrc feslinabal, nuando 
eum omni facullate niidalum plaga inlolerabili cru- 
ciabat. Vidisti aiigmcntari fluctus, vidisti pelram 
firmissimam, vidisti turrim incxpugnabilem, vidisii 
Deum glorificalum, cldiabolum confracium : ct qiiali 
nomine bunc jnslum appellem, ignoro. Athlctamcura 
vocem? Sed prxccllit tanlarum copia coronarum. 
Pcirain eum dicam? Sed firmiorcm video. Miliiem 
appellabo? Sed robiisliorem Cfrnoconstantia. Turrim 
eum nominabo? Sed eminet sapienlia. Arborem eum 
dicam? Scd dccorosior invenitur. Ernctum illum ap- 
pellcm?Si^d prcliosiordemonstratur. Tiiesaurumcnni 
uominabo? S<?d copiosior esse dijiioscilur. Et quali 
vocabnlo appellem sanctiim illum, non Invenio. 

2. Et dives potest esse bonus, et pauper beatus. Pau^ 
pcmm contcwptusquam cavendus, Andiant ha)C divitcs, 
audianl hxc paupcrcs, qucmadinoduni liic hcalus vir 
in diviiiis snis et felicilalc henignus dispensator ex- 
slilil diviiiarum , et in lenlaiioMC paupcrlalis palieii- 
ler et forliler toleravil. Yidcs igilur non cssc impos- 
sibile diviiem esse in operihiis bonis , ct panpircm 
pcr patieniiam cgestaiis posse esse beaium. Nolo 
inihi dicas , quia pauperlalem timco. Paupcrialem li- 
mes, et peccalum non metuis? Noio limoas pauper- ; 
tatem : scd iniquilalem time, qu.ne maler est tormiiu 
torum. Dominus a te stipcndium postulai , ct darc ci 
noii vis. Cum enim aucfis cuni (licenlein, Quamdin 
fecislis uni ex minimis i«/is, utique si tribuas pauperi, 
Christo fencras. Si contrabis a iKiupcre luanum tuain, 

(a) Alids, de Tempore ^. 

(b) in A|)pendice nuHc primum coUocaiur. Fjrat Ijovanien- 
sihus dul>ius, verlino et vindingo situiius. Auctoris estcfu- 
diti et pU| sed aoLis i^udu. 



f8.;3 



APPENDIX. 



quomodo el qun ndiicin in illa die et lu a Domlno nii- 
scricordinm posiiil:il)is?Nomic arguct le, dicens : Vi- 
disfi mc nudiiin, ct nnnoperuistt ; esurienlem, cl non 
pavisli (Matih, xxv, 40, 43)?Qiiid lu ad hnpc respon- 
debis, et quain veniam deprecabeiis? Nonne con- 
soieiilia liia reum le facict, el obmuiesoos? El lu qui- 
dcm mtiliis et prciiosis vol oxqnisilis deiiciis intordum 
usiiiic ad cmpulam saliaris ; et paitpcri unde Csitriem 
repellat, vel cibum simplicem dissimiilas crogare. 
Vestibiis etiam niniium pretiosis indutiis inccdis ; ct 
paiiperi nudo iiec vilissimiiin Iriltuis vcsiimeiitiim. 
Domum tiinm in omni pompa compontTe vel ornare 
conlondis; forsilan neoin angiilo ojus perogrinumvcl 
pauperem recipis. Sod qui talis esl, cmn ei irrevooa- 
Lilis advenerii (inis, si poDniteniia non Biibvcnorit, 
porgct ad infcros niidiis bonis oporibus , remaiicnie 
doino onm omiii ornatu siio in lcsiimonium avariline 
suaj. Unusqnisi|uc eiiim priettTeunlinm dicet : Hacc 
domas illius fuit raptoris, pra^donis, avari. Quantis 
vidiias afflixil, qnanios orphanos denudavii , quanios 
tniscros fecil, ni hanc doinum tantis expensis de ini- 
qiiilalc qu:vsilis crigcrol ! 

3. Tiobiimm non dignitas culpanda, sed fastus. Homo 
qvam Deo chnrus. Sud dicitaliquis : Nobiiis siim, ot in 
honore consiiluiiis. Nohi!il:itcm nemo rcprcbcndil, 
de isiis dighiialilnis nemo dispuial, qii:r a Ooo bone 
hominibns concodiinlur. Divites ergo in honoribiis 
constitiiios, si jnste et casle et miscricordiicrvixe- 
rinl, reprehendiTC nemo dobcl. Hli vcro dolcndi siint 
et lugendi, qni innali snperbia dignilaium, putaiit se 
iinmorlal<'S cinn ipsa dignilalefuluros; ct non consi- 
derant condilionein suam , quia de terra snnt, el in 
pTlIvercm redij»enlur, cl pro parva laotiiia vil:c hnjns 
(si laiiicn l:r*titia vol vita (liccnda csl), porpclua su»li- 
ncbiint lormciita. Allcndis pnuporem , etdespicis, ct 
non recogitas quoniam hoino ost, sicut ct tu : liomo 
chara ct amica posscssioDei, liomociijus caiisa nrma- 
tum est ca^lum, ct extensum est maro,fnndata est 
terra ; propter quem sol oritur et occumbit, luna cre- 
scit cl doficii, astra micanlia surgunt. Tune ergo con- 
tcmnis hominem paupcrem, propter quom Deus talia 
et tanla consiitnit; ad exlremnm , ut adhuc amplius 
dicam, propler quem Dci Filins humanam carnem as- 
sumpsit, opprobria et flagolla sustinuit, crucem per- 
lulit,et flagolliamaritiidinem sensil,m<Ttem gusiavit, 
nd inferiia descendit, ot cos qni a diabolo d<'tiiicban- 
tur obnoxil , sangiiinis sni prciio liboravit? Ecce 
quania ol qualia humano gciicri piclas divina conccs- 
sit. Vidote ergo si jusiuin est iit a nobis panper 
quisqiic dcspiciatur , cui tut bencficia pictas divina 
largitur. 

4. Dei in pauperes favor. Amcmus ergo, fraires 
charissiini, et non despiciamus pauperes vcl pcrcgri- 
nos ; ne nos ille despiciat qui proptcr nos paiiper fa- 
ctus est, cum cssct dives (II Cor. viii, 9). Conside- 
rate, fratrcs, et dirigcnlcr alleiiditc, quia ab iniiio 
nullum paupercm dcspicere voluii Deus. Nam sicut 
In Scripluris divinis frequcnter et dirigcnter andi^iis, 
yt supcrbiam ct vanilalem niuiidi repiimcret Dous, 
non clegit rhctores , iion cloqiiontos, noii consules, 
non diviics, non potenles> qiiibus verbi sui secreta 
commitieret : sed aut opiliones, sicui Patriarohas ol 
beaium David; aut piscatorcs, sicut bcaliim Pelriim, 
vel reliquos Apostolos ; ut per inrtrma desirucrct 
fortia, et pcr bumilia excolsa ct siiperba dojioerct. 
Amemus crgo paupcres , nt cum illo partein babere 
possimus, (|ui dixil, Discite a me quia mitis sum ei 
kumilis cordc( Matth. xi,20). Nam quia genus hiima- 
num pcr snperbiam inortaU; vulnus accoperat, Cliri- 
stus medic:imcntum humiliialis exhibuit. Noli ergo 
despicere hiiinilem paupercm : qni ciim sibi pacper 
f it, facere te divitein potesi. Qui enim divites siini, 
imitcntur boatum Job bumililer largas elccmosynas 
facientom. Non extollantur in prosperis : et si sini- 
strum aliquid, Domino perroittenle , pertulerint, non 
deprimantur adversis ; et iu nullo contra .Dei judicia 
luurmurantes, sed huinili et pia conscientia cum bcato 



Job dicanl, Dominus dedil, Domims abstulit ; sieutDo- 
mino placuit, ita fattnm esl : sit nomen Domini benedi- 
ctum: ciii csl bonoret iniperinmcumPatre el Spiritu 
sanclo, in cuncia s.x'cnla socitlorum. Amen. 

SEUMO L!l (a), 

Dc bcato Job, ni ; et dc verbis Psalmi xcvii. 5, 6, 
P^alliie Doinino in ciihara, etc, (/>). 

\. Quis psallal in psfittcrio et cithara. Job tnba du* 
ctilis. Job nfflictus ad purgationem levium peccatorum, 
Bcaliis Job , frairos dilcciissimi, de qiio aobis be- 
Rtorna loclio reciiala cst, tain snnctus fnil, ut in 
illo coinplerelur illud quod in Psalmo Spirilus saii- 
ctus dixit ,' Psallile Domino in cit/iara et voce psal^ 
mi, Non vocein solam , scd opera assumite ; ut 
non tanlum canlcinus, sed et inanibus opcremur. 
Qni cantat et operatur, psallit in p>jallcrio ct ci- 
tbara; qiii psallii in psalterlo, divina d3 cailo vcrba 
canit : qiii anlom opcratur manibus , humana opora 
periioit. Exlonde maniis, (?l da panpLTi, niidum vesli, 
hospilio recipe porogriiinm. Scd cura facis, pie ac hi- 
larilcr fac : rcoolc ilii le faccre . qiii diclurus esl, 
Esurivi. ct dcdistis mihi manducare(Malth. xxv, 55). Yi- 
delo qiialia organa ndjnnganliir in similiiudinibus. In 
tnbis, \v\y\\\\\ , ductilibus. Bealiis Job, fralros dilcciis- 
siini, iia Dci Spiriin ploniis crai, nt volulduoiilis luba 
laiidos Doniini diiloiier deoaiilarel. Sic enim de lali- 
biis s<^nitiis est, In tubis dnctHibus et in voce tubcs cor- 
uew. Duotilcs area^ sunt t:ibje, et tiindondo produ- 
cnniiir. Qnando eiiim prodiicuiitnr ? ()uando malorum 
honiinnin pcrsccnlionoin patimnr, si p;aionter omnia 
SUSlincinus, et nunquam contra ciispens:itionom !)<>• 
miiii mnrniiiramiis , vapulando criinus tub:e ductiles 
jid laudem Domini prodiictie, si cuni tribulaiione pro- 
ficiiiins. Tribnlatio lunsio esl, prorectiis prodiictio 
est. Tdba diictilis oral beatils Job, qnando a diabolo 
percussuslanlisdamnis, orbiiaie eiiam filioriim affli- 
ctus, in nullo contra Dominuni ninrmuravil. Tii'nsion« 
illa Uinljc tribnlalionls f:ictus csl luba ductdis. Ergo 
audiainiis si ipsa tuba bene sonuit. Aiidi , Domitins 
dedity Dominus abslulit ; sicut Domino placuit , ila fa- 
ctum est : $it nomen Domini benedictum, Videie, fia- 
trcs, quomodo ei qtiam diligenter sonuit, qtiain sua- 
vem sonnni dedii. i\oc hoc s<dnm sufficil, nisi adhuc 
tnndatnr. Datns est antcni in poteslalem salan.r, ut 
caro percutorclur. Pcrcnssiis est, coepil piilresccre ; 
ita iiloiiin scatoiiles gbibi vcriniuin exararent. Ipse 
laincn bcnlns Job quanilibot essct jnsiiis , iion tamen 
fiiil sine pcccaiis. Ncqiie enlm inolior cral snncto 
Joaniie evang<*lisla, qui ail, Si dixerimus quia ptcca- 
tum non habemus, ipsi nos seducimus (I Joan. i, 8). Per 
illam cnim cnidelissiinam poDiiain ininuta peccala 
piirgabanlur. Qiiain rcm otiain ipsc intelligens , Deo 
gratias rcfcrebal ; ol nogligcniiarnm suaruin qiiasi ve- 
rissimiis jndex , non moiii lintco , scd tCbta radebat 
sanieni fluentom. 

2. Job in/irmus melior Adam integro. Ex omnibus 
tninen bonis siiis, sola ei a dialmlo mulier reservaiur. 
Snpposiia est uxor Eva , qiiasi ad seducti(mem. Iloc 
crat necessariuin , ut uxor ci roservaretur : eouidom 
non ad solatium niarili, sed ad niinisierium dialxdi. 
Suggossil nnilior blaspbeniiam : Job noii obtemperat, 
scd rccus:it. Evam Aclam in paradiso non repulit; re- 
pulit Job Evam in sterqnilinio. In siercore scdebat 
Job, cum fliieret vermibns aique putrescerei : sed 
inelior Job viilneribiis plonus in stercorc, quam Adam 
inlcger in p:iradiso. Eqnidom ailbiic uxor sua Evu 
erat; sed jam ille Adain iion erat. Quid ergo dixit 
mulier ? IHasphema DeunXy et morere, 

3. Diaboius malleus universo! terrcs, Ecce audivimiis 
quomodo lundilur luba isia. Percussit eum diabolus 

UC\ Alias, dc Tempore 222. 

(b) lu A|.pendice nunc primum coUocatur. Ex Lnvaniea- 
sium ceiisura dubius iuier Augustinianos sermones remau- 
serat. observavii post Verliuum vindingus, quae in co le- 
puuinr, pleraquc ox ^Uijasimi in Psal. 97 enarratioac e&«e 
huc translaia. 



IB45 



SERMO LIII. 



1846 



acapile usqtie ad pcdes grnvi vulnerc, el pnlrcscens 
vermibus scdebat in slcrcore. Aniliviinns qncmadnio- 
(!um lunsus esl : lubac hnjus duclilis vocem tlulcem, 
si pbccl, audinmus. Rcspondil cnini uxori : Locuta 
w, inquit, quasi una ex insipientilms muUeribus : si bo- 
na suscrpimus de manu Domini, muia quare non tolere- 
mus ( Job I eMi ) ? sonum fortou) ! o sonum dnU 
cem ! Q:iem non dormienlem cxcilt'l souus istc ? 
Quem non excilct presumplio in Doniino, ul ailver- 
sus di:d)oIuni sccurus procodat in prrljum ; cl non 
sc snis viribus obteciurus, scd Dci anxilio protogen- 
diis?lpse enim adjulorium dedit, qni eum tcnlnri 
pcmiisil. Non enim lundcrctdiabolns dc so ipso : ni- 
hil enim iacere poierit, nisi qnod dispcnsalio divina 
l^ermiserit. De illins cnim diaboli p(cna rulnra pro- 
pliela commcmorans aif, Contritm est malleus univer- 
gic terra; {Jerem. l, 25 ). Mallcuin miivorsai lcrra», 
diaboluu) voluit inlclligi. Dc ipso nialleo in inanu Do- 
inini posito, id cst, in poiestitc Dci, ttindunlur diicli- 
U^ tubp, id est, animu} sancl,c, ut rcsouent Dei 
l:iudes. 

4. A diabolo tunduntur jus!i et injusti, Dc isto m:»]- 
)eo et jnstus tnnditur ci peccalor ; ille, ut probeiur ; 
ille, ut punialur : ant certe ut jnstns angealnr inbo- 
uis , ct peccator corrig:itur a nialis. Snb isto enini 
nialleo in manu, id c>l, in poicsiaie Doinini consiiin- 
to, tundnnlnr non solnm linmilcs, scd cl snpcrbi : 
sed humilrs producunlnr, supeibi comminuuntnr ut 
\ilrum. Una cadcMiiquc tnnsio bonos produrii ad glo- 
riam, malos rcdigil in faviliam : nt implcatnr iii cis 
llladquod scriptnm cst, Et erit tanqnam pulvis^ qnem 
jprojidt ventus a facie tcrro! { Psal. i, 4 ). De ipso cnim 
fiuineo qu(»tics animrc sanct:c, Deo dispcnsanlc vci 
pemtittente, tnndunlnr, in nullo murmurani, innnl- 
lo penitus contradicunt ; magis bumilitcr, velnl dti- 
ctilis tuba, procbimant, Justus es, Domine^ et jusia 
judicia tua{ PscU cxviii« 157 ) ; aiJlinc minus paii- 
nnir, quam mcremnr. Et h:ec quidem dicunt animic 
sanctae. Animic vcio superb:c et pcccatis obnoxise, 
quotiesaliqua adversiiatc pnlsanlur, rebelles contra 
Dominum mnrmurarc prxsnmnni, dieentes : Dcus, 
quid libi fcci ? quare tania palior inala ? Qnibus in 
conscientia respondot divina juslilia : Bcdc dicis, 
Deus, quid libi feci? Veriim cst qnia nibil niilii 
fccisli, sed totnm tibi : si cnim arniuid boni fccisses, 
niihi fcceras. Cnm vcro p(*,ccata ct eriinina coinmisi- 
sii, tibi oinnia feeisli, non mihi. El <piia fjua^cuni' 
que scminaverit Iwmo^ hccc ct mctet ; non cst injustum 
quod spiiias cl iribnlos peecatornm collignt, qni nc- 

Suitiam scminavit. Nos vcro, fratres ciiarissinii, au- 
iainus A[>ost(>luin dicentein, Seminemus quodbonum 
esl adomncSj maxime ad domcsiicos fidci. Timeannis, 
nc forte, si in carue scininamus, sccnndum Apost!)Ium 
de carne metanius corrnptioncm : scd ipso allcstan- 
te, scinincnius in spirilu, ut dc spirilu inclamns vi- 
lam a'ternam ( Gatat. vi, 8-iO ) ; ad qu:im n.)S Dond- 
nus sub sna protcctionc perduc:)l, cui cst hoiior ct 
imperium in sa^cula sxculurum. Amcn. 

SEUMO LIIT (fl). 

De verbis Psalmi xlix, 20-S5, Sedens adversus fra- 
trem tuum delrahcbas, etc. {b). 

1. Eteemostjnasine justitia; studio. Freqnentcr. fra- 
Ires charissimi, cnin Psalmisla canlamus vcrsiculum 
lllum, per queni detractorcs spirilnali ^iladio feriun- 
ttir. Siccnim ait : Sedens adversus [ratrcm tuum dctra- 
hebaSt et adversus fUium malris tucs ponebas scandalum. 

Quod autcm dixit, ScdenSf hoe oslendero \o!nit 
(|uod non transitiuie dctraxerit, nec ci snbreptnni 
sit, ut malc de proximo loqiieretur. Scdcns, id e>t, 
ex olio : quasi ad hoc vacaiis, ut derogarcs proxi- 

(a) oliin , 2 ex Honuliis oO ; et post , in Appcndice 

SOUK» 15. 

{b) Desumplus cx Augusliin enarratione iu Psalinum 49 , 
sed quibusdain mutalis et additis. Addita ausulis coaclu- 
iuutur. 



mo tuo. Il(g€ fecisti, el tacui. Nemo, fratrcs charissj- 
mi, falsa securitate se decipiat, et piitct se ante tri- 
bunal Chrisli non esse vcntiirum, ncc reddiliirum de 
faciis propriis ratioitcm. Venictciiim Dominus Deu<i 
noster, et non silebit. Modo cnlm silere (licitiir, quui. 
adhnc vindiciam suspcndere videliir. ] IIcbc fecisli, it 
tacui. Quid est, Tacui^ nisi, Non vindieavi, severila- 
teni ineam distnli, palientiam tibi pmloiigavi, poeni* 
teutinm tiiam diu exspeclavi ? Ha'c fecisii, et tacui, 
Ego aulcm cum adbnc cxspcct:irem, ui le poDnilcrcl; 
tn et ineconlempsisli, ct Aposlolumandire noluisli * ; 
sed sccundnm duruiam cordis tui et cor impccnitens 
thesanrizasti tibi iram in die ira: et revctalionis justi 
judicii Dei { Rom. ii, 4, 5'). 

2. Idem trnctntnr anjumentum. Suspicatus cs inique, 
qnod ero tibi similis. Parum cst quia ma!a facta tua 
placcnt tibi, placerc piitas et mihi. Deum quia non 
siatim palcris uliorem, vis lencre p:Tlici|)em, et tan- 
qnam corruptum jndieem pncd;c sociiim vis liabere. . 
[ Dc multis qnaj rapnisti parvas eleeniosynas faciens, 
et adhnc peceata non dcscrcns, qnasi corruplum ju- 
dicem pntas tc possc rcdiniere : cnm, si eliam lolnin 
darcs, el pcccala ipsa non deserens, tc ipsum deci- 
pcrcs, poenniam ptTdcndo, ci pcccata non rcdimeit- 
do. ] Suspicatus es inique^ quodero tibi similis. Aiguam 
te. Qnando vcniel cniin Dominus Dcus nosicr, non s.- 
lebil. Artjnam te. Et qnid f:iciam argucndo te ? qnid 
libi faciani? Modo te non vid's : facio ut vidcas le; 
qiiia si vidcrcstc, et displicercs tibi, placeres mihi : 
qula vcro tc noii vidcns placuisli tibi, displicebis ct 
niilii ct libi ; mihi, ciim judicabcris ; tibi, cuni 
aidobis. Quid eniin tibi f:iciain, inquit? 

3. Botia post dorsum^ mala anle faciem sibi prop*^ 
nenda. — Constiluam le antc faciem tuam. Quid cnim vis 
latere te ipsnin. lu dorso tno tibi cs, non te vides : 
facio ut videas te ; quod tu post dorsum tuum posui- 
sii, cgo ante dicicm tuam ponam. Videbis rocdiiatcm 
tuam, non ut corrigas,scd ut crubcscas. [Modo eniiny 
fratres charissimi, omiies amalores luxurix, ct qui 
cuin dcicctatione faciunt iuiquilatcm, peccata sua 
post dorsnin projiciunt : si vcro aliquid boiti casii 
aliquo vcl pcr qiiamiibet oceasioncm fecerini, ante 
sc p|onunt : et inde assidiie glorianlur, et dicuiit : 
Ego illnm libcravi, ego illi bcnefcci, ego illi laniuni 
dcdi. Et dum bona (jn;e p<$r illos Dcus fccit, sibi :issi- 
gnant, pcrvanilatem pcrdunt, quod per cleemosynani 
acfpiirere videnlur. Ac sic anie tribnnal Chrisli pcr- 
ditisbonis, qua^ antc sc habobant, pcccala qux post 
dorsum projcccranl, anlf^ facicm eorum rcvocautur : 
ct sine nllo lcrniino susiMicbunt siipplicium, qni si- 
bi, dum viverent, nolnernnt providcre rcmcdinm. £t 
hiec quidcm raciunl illi, qui plns diligunt prxscnlia 
quam fntura. Qni vcro dc anim c su;c salute aitcniius 
cogitanl, econtiario faciunt; bor.a qimnmquc fece- 
rinl, post dorsnm projiciunt ; mala autcin qiKccum- 
que iHissubrepserinl, antc oculos ponnnl : et dnin de 
ipsis in pra^scnti sa^culo erubcscunl ; ct vulncrata 
curare, ct morlua resnseilare, cl sordida ablnere to- 
ta lidci dcvo.ionc conlciidnnt : ut cuin in die judicii 
antc tribunal Cliristi vencrii.t, mala qu;c ane f.tcicm 
suani posueraiil, ct boiiis opcribus redcmpla sunt, 
anferanlnr; bona qu:c pioplcr vaiiilatoin post dor- 
snm projcceraiit, aiitc oeiilos coJloccntur, ct merean- 
tur audirc, Xcnile^ bencdicti Pnlris mci, pcrcipile re- 
gnum { Matili. xxv, oi). Et licct hax ita sint, non 
tamcn de illis despciandnin cst, qui ndltnc mala sua 
noii s >lnm corrigcrc nolnnt, sod ciiamdcfcnsare nou 
crubcscnnt :sicut ncc illa civitas despcrata fuil, dc 
qua diclnm csi , ] Triduum , et Ninive subvrrtetur 
{ Jonx 111, 4 )• In ipso tanicn liidno idonea fuit con- 
vcrli, orarc, planp;cre, ct de paMia immincnli miseri- 
cordiain promcreri. Audiani crgo qui tuies sunt, dnin 

« slc cditi. At Mss. gr. et rni., Et m et ^imtoltmi con- 
tempsisti. j?ul)dit tamen ^T.jaudirc. v.ox uierque, sccim' 
dum duritiam cordis ; sinc pariieula, scd, raulo aiitcr liaijct 
Augusiiuus, m cumdcm psatmum. 



mi 



APPENDIX. 



im 



lioet audiro taccntem [ id esl, in pncsenii non vindi* 
canlem ]. Veniet cnim, et non siiebit, ct tunc argiiet, 
qiiando corrcctionis lociis niillus erit. Statuam (e, in- 

3uit, anie faciem tuam. Modoergo tu,8icul jnmsupra 
ictum esl, quisquis inlis es, fac qiiod tibi minatur Do- 
minus fncere : tolle te a dorso tuo, ubi le vidcre non 
vis, dissimiilans a faclis tuis ; el consiitnc te anle le. 
Ascende tribniial menlis tnx, csto libi judex, lorqneat 
te timnr, erumpal confessio, dic Doo tuo : QiLoniam 
iniquitatem meam ego agnoico^ et delictum meum ante 
me est semper (P$al, l, 5 ). Qtiod eral post lc, flatante 
te ; cl cum nicium fnerit ante tc, puniatur a te ^ : 
ne tu ipse poslcaa Deojudice Oas anle te, ct non sit 
quo fu&ias a ic. 

A. ueum non laudant iniqui , nec j*isti ivperbi. 
Jntetligite aiitem hwc , qui obliviscimini Dominum. — 
Non cogit.ibas de viia tiia maia : inleliigc te, qui obli- 
tiis es Dominnm. Ne quando rapial ticut leo, et non 
sii qui eruat. Qnid est, sicut leo ? Sicut pntcns, sicnt 
fortis, sirut illo ciii resislere nemo potest. [ llli enim 
quos snpra diximus, id est, amatorcs mnndi, in ore 
suo Dcnm laudare videntnr ; scd longealiud operibus 
exercere probaiitur : sccnndnm illud qnod uit pro- 
pbeta, Populus hic labiis me honorat ; cor autem eorum 
iongeesl a me ( Isai, xxix, i3). Scd clamat illis Spi- 
riius sanctiis : ] Peccatori autem dixit Deus, Vtquid tu 
ennrras justitias meas , et assumis testamentum meum 
perostuum ? Tunqnnin diceretei, Nibil tibi prodest 
quod laudas Dcnm. lllis enim qui benc vlvunt, prod- 
cfst qnod taudant ; tu autem si iaudas [ cl peccaia 
noii deseris ], nibil libi prodest, Utquid me laudas T 
[ Aiidi Scripturam dicentem, ] Son est speciosa laus 
ffi ore peccatoris ( Kccli. xv, 9 ). Si enim male vivis, 
et bnna dicis, nondum laudas : sed rursiis si ciiin 
coet>eris bene vivere, merilis tuis tribiiis, nondum 
laudas. Nolo te esse Intronem insiittantem criici Do- 
inini : sed nec te illiim volo esse in templo jactaniem 
nierita sua, et occultantein vulnera sua. Si fneris iii- 
iquus, el perseverans in illa iniquitate, non dico tibi, 
noii proderit laus ; sed uon me laudns, laudem istam 
esse iion deputo. Rursus si fueris quasi jusius« id est, 
hiimilis et pius ; et de justitia inflatus incesseris, et 
alios in liia comparatione contempseris, aut su(>ercx- 
tuleris le, lanquam glorians de meritis tuis, non mc 
laudas. Nec ille me laudat qui malevivit ; nec ille mc 
laudat, qui quasi de suo bene vivit. Sed nuinquid 
ille IMiarisxus quasi de suo talis erat, ciim diccrct, 
Cratias tibi ago, ^uia non sum sicut cceteri hominum ? 
Grntias Deo agebal ex eo qiiod bonum in se h^ibcbnt. 
Quamvis ergo boni aiiquid in te sii, non e\ te esse 
qiiod bonuin cst, sed a Deo te acccpisse profiiere. 
Tainen in eo ipso si te extulcris supra aliiim non Ita- 
hentem, clatns tenclKiris, nondum laiidatorinens erls. 
Prinio ergo corrigcre a via pcssima, incipe bene vi- 
vere, iitteilige qnia non corriceris, nisi doito Dei : 
A Dominotmxxi gressus hominis dirigentur{Psal. xxxvi, 
83 ). Iloc cuni intellcxeris, favc ct aliis, ul sinl quod 
ct tu es : quia boc eras ct tu quod illi snnt. Fave 
qiianluin potes, et noli desperare : non eniro u>que 
ad le dives esl Dcus. [ Qnod cnim tibi dedit, crede 
qiiod eiiam et nliis el velit et possit dare. 1 Non er^ro 
laudal, qni cum jam ccrperit bcne vivere, de sno pu- 
lat esse quod bene vivit, noii acceplum a Deo : ncc 
illc landal, qui cuin sciat se qiiod l)cnc vivit, nccepis- 
86 a Deo, tainen * usqu<iad sevultesse divilent Denm 
{ el non vuli ut etaliis sit misericors Deus]. Illc ita- 
qtie qui dicebat, Gratias tibi ago, DeuSy quod non sum 
ticut caiteri hominum, injusti, rapiores^ aduUeri^ sicntet 
Publicanus iste ; itonne et ibi (loternt dicere, Domi- 
iie, dona etPublicano bnic quod milii donasii, supple 
et mibi quae nondum dedisii 1 Sed jnm qnasi saiiira- 
tu8 nictabai. Panpcr vcro ille, .id est Publicanus, 
quiddiccbat? Domne, propitius csto mihi peccatori, 

« liaoc vert)a, el eum facttm fuerit ante le* pumatwr a te, 
nec btbent llas. nec Au^^ustinus. 
* Sic in Mss. At in edilut, tautmn. 



Ideo desccndit jusiificatus Publicanits magisquam ille 
Pbaris;cus( Luc. xviti, 10-14). Ergo audite qui be- 
ne vivitis, atidite qui male viviiis, Sacrificium laudit 
glorificabit me, Ncmo milii oflert boc sncrincium, et 
inalus est. Non dico, Non milii lioc oflert *■ malus ; 
sed, Ncmo niibi boc oflert malus. Qiii enitn laudat, 
bonns est : qnia si laudnt, etiam beiic vivil ; qiii si 
laiidat, non soluni lingua laudat, sed et vita cuin liiH 
gna conscntit. 

5. Adhortatio. [ Et ideo rogo vos , fratres clia- 
rissimi , qunntum possumus , cum Dei adjntorio 
siudeamus ut qnomodo Dcinn latidainns vocibus , sie 
eiiam bonis inoribus collandcmus. Melius estenim ta- 
cere ct bcnefacere , qnnm Deum laudarc et peccatn 
conimitlere. Qui cnim laudat Deum viia siinui ct iin* 
gua , vocibus pariler et bonis opcribus , dnpliciter in 
se provocat gratiam Dei. Si vero iion pncvalet Dciim 
land.-rre vocibus, laudet bonis operibus, assidiiis oraiio- 
nibns, cogitationibus sanctis. Si enim Iktc diligenter nt- 
tendimns, et tn boc s;£culo cum secura conscienti-i laii- 
dare Dominum possnmns , et iii futuro ad ^ternuiu 
gaudium felicitcr veniemus (a)]. 

SERMO LIV (6). 

De eo quod Propheta dicit in Psalmo lxxxiii ,5^4^ 
Cor meum et caro mca exsultaverunt in Deuni vi- 
vuin (c). 

1 . Plenns amor Dei excludit amorem soecuU, Qut ror 
et caro in Deum exsvltent. Secundum apostolom , fra- 
Ircs ciiarissimi , qui snlis diligit sapcnluin , non lia- 
bct plenuni divlni amoris aflectum. Sic eniin audistift 
legi : Qni diligit sa^culum, non est perfeeta charitat Dei 
in illo (1 Joan. ii , i5). Ac per hoc tiinc perfecle iii- 
cipil cliristianiis futuram et aeicrnnm vitam diligcre • 
cuin vitam praisenlcm coeperit nonamarc. El ideo8b\- 
tiin sequitur in Psalmo , Cor meum et caro mea exsul» 
taveruni in Deum vivum. Conlirmat quod supra dixe- 
rat , Deum se amnre , non sicculum. Exsultavit in 
Deum vivum ; iion cxsultavit in hoc mundo , nec ex - 
sultavit in aliqna oblectamenta qu9D mundi sunt , id 
est , non in divitiis , non in bonore , non in luxuria , 
non iii ebrietate , non in vanitatibus morliiis , el ciu> 
cum omni suo nmorc morituris , sed in Deum rivum. 
Qiiate non dixit , Jn Deum tanium , sed addidit , in 
Deum vivum ? lU ostenderet scilicet qiiia totitm qiiod 
non pertineret ad Dei cultum, debi^rcmus baberequasi 
morliium. Simulque considcrate boc dicto subtilita- 
tcin serinonis sacri : Cor meum , inquit , et caro ex- 
sultavcrunt in Deum vivum. Numquid non sufficerei (ii- 
cere , Cor meum exsnltavit in Deum vivwn , nisi addi- 
dissel, ct caro mea? Yidcamns crgo quomodo in Deuiii 
ct cor siinnl et caro borninis exsultat. Qiiomodo, niai 
ul bomo et carne ct corde Deo serviat ? Cor enim cx- 
sultal in Dcum , qunndo bouesta et sancta cogitat , 
quando religiosn opera ct Dco placita concupiscit. Caro 
autem exsnluit , qtiando pudica est , qiiando sobria , 
quniido nuUa itnpurilnte |K)llitiliir, quando nullts im- 
ninndis nctibns sordidatnr. Videte ciiim e diverso et 
agnoscile , quam vera sint qux dico : si viderit ali- 
qiiis vcstrum bominem injustn dicentem, numquid di« 
ccre potrst quod cor illius exsuUet in Deum vivuni ? 
Aut si quis nliuni viderii ebriosum , impudicum , for< 
nicatorem , numquid dicere potest quod caro ejus ex- 
sultet in Deum viviim ? Niilla citim caro exsiiltat In 
Deuin, qu:c vivit in vitio. Ideo ergo Propbeta dicebat, 
Cor meum et caro mea exsuttaverunt in Deum vivum; quia 
et cordc retinebat plcnam rcligionis fidem, ct carnc ser- 
vabat devotam corporis sanctitalem. 

^ Apud Angusliniun, offerat. 

(a) Cxsarii siilus , cum isthic, tum in alils quibus Augu- 
Stiiii dicta iuterpolaniur, additameutis iiie^se videtur. 

(b) Alias, 53 ex Honiiliis 50. 

(c) lu Appeudice niioc primuro collocatur. Jam aate i4 
l^vanieosum ediiione taoquam dubius careliat nomiae Au- 
custUii ; cui falso adscrintum rutsse, noo diffidle cum ver» 
lino ct viudiogo cx stilo el iateriireuiidi raiioae diiudi- 
cibift. 



fSi9 



SERMO LY. 



1830 



9. Chrisiut j twivr et pauer, Vax turlurig « doctrma 
eoBiitatit, €kritti domut , Ecctctia. Pulli , Christinni, 
Nec sine causa In conseqiienlibus slntim Psalmisla 
subdiiJil , dicen» : Eteiiim patser invfnit sibi domum , 
et tmrtur nidum sibi , ubi reponal pullot suos, In (ur- 
lurc cl (lasscrc Salvalor nosicr signincaiur , fraires 
diarissimi. Passer cniin, ul scitis, pcrparva avis osi ; 
tnrtnr aulem , ul logimus , pudicissiinn. Et ideo Sal- 
vaior nosicr passer dictus esl , qiiia dociiit primus 
humililatcm ; tarlur dicliis est , quia dociiit priinus 
castit:itcin. Undc ctiam in Canlicis c.inlicorum pro- 
plicta dicit, Vox turturis audita est in terra noslra {Cant, 
II , 12). Yox turluris , doclriiia inlelligiiur Salvalo* 
ris. Andirc ca^pil« purilatem casiitaiis adaniavit. Et- 
euiin paster iuvcmt tibi domum , et lurtur nidum tibi , 
ubi reponat puUot tuot, Qux esl enim domus Chrisli, 
nisi Ecclcsia Dci ? Qiiac esl domus Ciiristi , nisi coii- 
vcnltis popnli cliristiani ? Ilnnc crgo doinum Salvaior 
cum ing(*nti piclatc quxsivit , et inveriit ; linnc pc^ 
ciiliariterdiligil. Morito pcculiariler diligii, qiiam pe- 
culi:trilcr suo sanguine comparavit. lii liac ergo domo 
Salvator congrcgat pullos suos. Quos ergo crediiuus 
Cliristi pullo> ? Quos , nisi populos clirislianos ? Dc- 
niqnc qui siiit Domini uostri pulli , ipse liodie con- 
Tcntus vester osteiidil. Dum cnim aspicio veslrani 
copgrcgaiioncm , congregasse iii ecclesia piillos vi- 
dco S;ilvatiTcm. Quamvis lcgamus in aliis libris scri- 
ptuni , ul f upra dixi , Et turtur nidum tibi , ubi re- 
monat puttot tuot ; sed utrumquc iu persona Ecclc&iui 
bene convenii : id est , quod iios Sahalor et congre- 
1^1 et rcponat. Congregal enim nos, iil docirinam ii- 
iiiis andiamus : et leponit , ul ab insidiis dinboli tuti 
tssMe possimus. Qtiod ut Taciai, et quolidie faciat, pre- 
cemur Deuin Salvatorcm nostnim ; cui est cum Patre 
el Spiriln sanClo bonor et gioria in sxcula sxculorum. 
Ainen. 

SERMO LV (a). 

Dt eo quod tcripfum ett in Ptalmo cxviii, 66, Bonila- 
leni, et disdplinam, et scientiam doce me (6). 

1 . Qmd orandum, Bonitati necetsaria ditciplina , et 
utrifue teientia, Inter c;etern qiiibus beatus David in- 
fimiilalibus nostrarum niedetur aniinaruin , sub qnn- 
dam triniiaiis rcgula orandi nos formam tenere, taii- 
qnam pcrilissimus magislcr , eriidiit , dicens : Boni- 
Wem , el ditdplinam , et tcientiam doce me , Domiiie, 
Sollicitiiis itaqiie , fralres , intendite nuas sibi potis- 
timum virtutes iribui rcx proplicticns aeprecalur : Bo- 
nitatem , et ditciplinam , inquit , et tcientiam doce tne , 
Domine. Vere novil recte vivcre, qui recle novit ora- 
re. Non cniin pciiil mundanariim divitiarum tbesau- 
ros, non regna finilima , non tempora prolixiorn vi- 
vendi ; sed bonilalem se doccri simul et disciplinam 
poposcit. Boniias enim farit amnbilein disciplinain , 
et disciplina eflicit inculpabilem bonitalem. Nec quein- 
qiiam iatere pnlo , quia bonilas sine disciplina deli- 
elonim matcr esl , et disciplina sine bonllale tristis 
qiia^am amaritudo vivendi. Scientiam pr;^su\ri siiji 
inritcr iinplorat,ut noveril scienler sapicnlerque dis- 
linguere qui siiit lcrinini bonilnlis , el qiiam debcat 
babere disciplina mcnsuram ; nc forte aul niuii.e re- 
uiissionis vitio bonitas iiicon.sulta foedctur , nul disci- 
plina durior ipsa sui auslerilnlc crudclcscat. Vis, fra- 
ter, Itonns esse peccanti?Benigne quidem f.icis : sed 
m vere sis bonus , vi|;orcin ei adliibc disciplin.x ; ut 
liia illi bonilas proficiat ad saluicm. Qiiem nlique si 
iiulla coercentis censurae increpaliime lcrrueris , per- 
niciosa erit ei lixc boniias tun ; quia permiliis perire 
pcccantem , quem potucras salvare correctum. Kur- 
iom , si nimio disciplin.'c rigore nullnm sclenlia bo- 
aitatis * pratendcris medicinnm ; dum rigorcm tuuin 
itfugit peccans, peccati x^griiudinein nou curabis. 

* in Ms. f. tanantit bonikitis. 

{a) oliro, A ex Homiiiii 50 ; ct post , in Appcndicc 
»«nni> 14. 

(6) incerii auotoriSi nou incruditi. 



Et qiia; tandem vivcndi ratio erit, quneve jnstitit erit, 
ut soliitior lenilas cobibentiam * pru^beat peccatori , 
aut immoderata scveriias a lapsn iion revocet delin* 
quentcm? Ut autem bonitalis liujus disciplina^cpie ma- 
gislerium in nostris fuisse mnjoribus , plenius perfe« 
ciiusque discamus, pnuca de pluribus vencrabiliuin 
patrum reccnseamus exempln. 

2. II at virtutet in te exhibuit Petrut. linplevit sfiie 
diibio bonitatisac disciplinne istius fonnani bcaius Pe- 
trus , cuin , sicul vere bonus , oblatos sibi dicitiir cu- 
rasse infirmos; et ut disciplin:c coelesiis anialor, ju<ita 
ultione punisse mendaces periiibetur. Nimiruni bo- 
nilalis ejus grnliam leslntiir iEneas ille debilis, qui 
claudus ab infantia, sedens in porla tcmpli Doinini ai- 
que niendicans, in nomine Cliristi Jesu, Apostoii cii- 
rnntis impcrio antiquam acecpit sanilatem {Acl. ix , 
3i). Probnveruni et disciplinac cjus severilaiein Ana- 
nias ei Sapbira , qui disirabentes agrum qiiem vcn- 
dcre neino cogebat, dum de prelii qnantitate men- 
tiunlur Apostolo , mortein sibi falsitate mercati sniit 
(Id. v, i-Ii). Quo facto edocuit gloriosissinins Pe- 
trus, iiicssc sibi bonimtem ac disciplinam, duin rc- 
mediuin pricslal infirmo , ct compeleniein suinit de 
mendacibus nllioncm : quod eum recte snncieqno fe- 
cisse coeleslis jndicii consensus o-lendil. De perfi- 
ctione vero scienti.v cjiis qnis ambigat, qni Cbrisiuin 
Dominuin vivi Dei Filinm essc, de ccelosibi Patrc re- 
velanie, cognovit?Ei quia I)oniias ac disciplina scion- 
tiaqiie non decrat, pnscendas illi Dominus suas coin- 
mendavil oviculas (Matlh. xvi , ir»-i9). 

5. Paulut simiUter, Temiil bonit.aeinac disciplinnin 
etinm gloriosissimus Paidiis, qui, ut ejiis scripia 
tesiantiir, discipulis suis ci ^i^^gam correctionis ct 
spiritum ninnsut>tiidinis pr:cleiiuebnt ; proptcr qnod 
faciebal eum omnibus et amnbilcm boniias, et disci • 
plinn terribilem. Nam etiani ititer ipsn miindi pri- 
mordia ut bonitatem ac disciplinam Cliristi doceret 
ecclesias, et removeri jussit peceanlcm a conimu- 
nione sanclorum (I Cor. v, 5), et eumdem rccipi cor- 
rectum ( II Cor, n, 6-9). De scientia nutem ejiis qiiid 
nos dicemus, cum onines euin novorinl iu coelesiibus 
didlcisse, qiiac doceret in lerris? Ibi talia se inemo. 
ravil ediictum, qualia loqui mortalibiis iinn liccret 
{Id. xii, i-4). 

A. Iiem Joannvs Baplitla. Ilabuit nibilominus bo- 
nitatem et disciplinam tcstis dominiciis ct bnptista 
Joannes, qiii resipiscentes a peccatis suis propbciicse 
pietnlis alialu pcRnilentiae bapiisino diluebat ; nlque 
ul vere Icgnliuin pr«Tceptoruin cnsios immobiiis, et 
llerodem rcgom de illiciia accusabni uxore, ei ciinclis 
ad se conciirrentibus purgniioris vilai praeceptn man- 
dabnl. Scieiili;e aulein illius plenitudinem quis polest 
agnoscere, qui quod pro salule mundi venit e coclo , 
priinus omnibus revelnvit ? 

5. Peroralio. Videle itnqiic, Iratres, qiio orandi 
compendio et qun pancilnte vcrborum |>crfectionein 
vivendi venerabilis Propbcta qu.Trebat. Brevissimo 
nnmque sermonc conclusit , quidquid spiriliialium 
babet multitudo virtulum. Si ergo ille Prophetnrum 
pnvcipuiis hnnc doceri se n Deo sanctioris vitae viam 
tanlopcre prccabntnr; qnid facere nos oporiet, qiii 
et tardi sensus inlirmiuite tnrpeinus, et iioxia remis- 
sioris vit;e consiicludinc depravainiir? Nos, infpiam , 
mngis orare debemus , dicentes, Bonitatem , et ditci* 
pUnnm, et scientinm doce nos , Domine : quuteniis in 
nobis boniias mnliiiam vincat , viiia ac volupialcs 
disciplina cocrccal, et ignorantije caecilalcm scienlia 
veritaiis illuminet. Si cnim scieris oninipolenlcni 
Deum Pntrem Filiiimque cjus iinigenitum unitis esse 
siibstnnti;e, Spiritum quoque sanctum pari credidcrit 
xtcrniiate regnnntem, nulla iinquam te vcl Pagnno- 
rum vana persuasio, vel Arianorum perfida lurbabit 
impietas. Si fiituri judicii scicntia cor luum mcntcm- 
que repleverit, habebis in tuis moribus disciplinam. 

* Avii conibentiam ; uir^qxini enim vox in jsu crat ainil 
veicrcs, rro, comnvetttiam. H, 



\ -m 



APPENDlX. 



m% 



niirsus, si disciplinae ipsius mensurnm regnlasque 
servaveris, congruam lenebis in omnibus bonilaicm : 
qnia boniias es! leinperamenlum di^^ciplinx, ct disci- 
pliiia condimcntum esl boniiaiis. Cave er}?o, fralcr , 
ne ita veiis bonns vidcri, ut abjicias discipiinam ; aut 
ita arduam sccleris disciplinani, nt removeas boni- 
lalem. Quibus beaius David idcirco scieniiam preca- 
tnr adjuugi , nl directo montis nostnc juJieio scire 
possimus qnalilcr in nobis csse possit ct districtiur 
bouitas, et biandior disciplina. 

SEIiMO LYi (fl). 

De verbis Pscdmi cxxxv, \, ConfHpmini Domino, etc, 
necnon Proverbiornm. cap. m, H, 12, Fili, ne ne- 
glexcris discipliuam Dci, elc. (b), 

\ . Conpiwonit necessitas. Dei ad indufgendum pro^ 
^oensio.^Con/itemini Domino, fralres cbarissimi, quo' 
viam bonus est^ quoniam in snculum misericordia ejus. 
Keniodia purgandi faciiioris Spirilu sancto instruenle 
addiscimus ; nou alitcr veniam posse mcrcri, nisi 
nosira faciuora fncninus Doo jid)cnte confcssi. Qnid 
enim crlat peccalor, quod Dco lesle coinn)isii?Quid 
cruboscit falori , qui poccatis non crnbuit coiuijui- 
nari? Dilual crgo coiifilcndo, quod pcccaiido infe- 
cerat; snlisfictiono abliial, qiiod ddictoruin niaculis 
sordiJarai : sit caiittor post delicdim, (^iii aiitc dcli- 
ctiim fiicrat scgnior ; scqiiatur in boiiis aclibiis Cliri- 
stiim, qui in malis diaboliim scquebalur. Cou/itcmim^ 
inqiiit , Domino , quonium bonus esl. Non vuit nlcisci 
malitiain , qui confitcri dclicla porsuadct : optat sol- 
vere conOicnlos, nc contnmnces puniro cogatur. 
Quare admoiiitio Dci faciat sollicituin, ne sevcriias 
faciat piinilum. Pcccalorum enim iios meriiis * fla- 
gcllari frc(|ucuter, ncino prudens qui abnuai, nemo 
Multus qui non intelligat. Vult enim Dcus adinoncri 
frcqucnter , quos putat esse correctos * : vult teuta- 
iionuni severitate corrigere, quos sua patienlui vidcrit 
essc depravalos ' ; vult, Inquam, hactenus rcformare 
pcccaiites, deiinquentes corrigero , vocare crrantes , 
et ad spem rccuperandac sBlutis ipsos jam raortuos 
suscitare. Gaudet enim Deiis, si corrcctos vidcrit 
quos emendat : luilatur et si justos immuiatos in me- 
liiis conspexerit quos flagellat. Ex ilio crgo aflectu 
et tcrrorcm, et minas, et voibera in poccatoros missa 
prolicerc atl pravos corrigeiidos, qiiam ad rc.os pu- 
iiieudos exoptat. Vultcniin Dcus miscrcri cunctoruin, 
viili ignosccrc, viilt se exhibcre propiiiiim, si qucm 
inutalis actibus vidorit csse corrocluui. Si derclique- 
rint , iiHfuit, filii tui legem meam, et in praiceptis meis 
twn ambutaverint^ si justificationes meas profanaverint^ 
visilabo in virga faciuora eorum, et in flagcllis dcUcta 
corum : misericordiam nutcm meam non dispergam ab 
cis (Psal. Lxxxviii, 51 54). 

2. FlaaeUa Dei, beneficia sunt et remedia. Dc indo- 
lentia dutendum, ll;rc sunt remedia quibus consiiiit 
l)eus, lix'c est mcdicina qua hominiim curantur viii. 
nera ; liis emendanliir utililatibus, vitia corriguntur , 
liominiim maliiia rcfrcnatur. Bcnciicia h;ec sunt di- 
vina, non vcrbera; nec ut noc(;aiit divinitus irrogan- 
Inr , qu£ ad hoc vcniunt ut homiiiibus palcriKi cie- 
incntia consulatur. Ego , inqiiit , quos umo^ arguo et 
castigo (Apoc, iii, 19). Et ilcrum : Filiy ne neglexeris 
disciplinam Dei^ ncc defeoerit^ cum ab eo correptus 
fueris, Quem cnini diligit Dcus, corripit ^ : flagellat 

' r<ic. lov. oiFr. At Ani. ct Mss. cl., Peccalortnn moni' 
tis. Ucliqui ^:ss., peccatorum mortcHox in gr., nenw impru- 
dens. 

• In Ms. uno, corrigendos. In lx)v., correptos. 

* ^lclioris not;o Mss., impravatos. 

^ In Mss. r. cl. et v. seriuo incipit ab his verbis : 
<;)/ciu enim diligit Deus corripil ; eique prujfi^iiur titulus, 
De flagellis. 

(a) oliin, 40 ex ncmiliis 50; et post, in Appendice 
scrnio 20. 

{b) lucorti anctoris; tanictsi In victorino quodam mauu- 
Sirijiio hic i| sc sermo prioro j arto niinuius, noc nisi ab 
isiis verbis inci) ions, « (^nieni cuiiu diligil Deus, corripit, > 
£ssikMialui' ca^io. 



autem omncm filium quem assumit. Igitur si omnem ad 
hoc flaj;;ellat ut corrigat, ad hoc autcm corrigil, ut 
Patri, id cst , Doo dignum cxhibcat; timeat qni non 
flngelhlur, ne filius csse non possit : tini^at qurn\ 
corrigero Deiis non viilt in s:cculo, qiiia cum supplicio 
destiuavit post srrculum : timeat qui adbuc in s:rcp|o 
gaudct et hctatur, ne * in xlernum contristetur ei 
plorot : timeat qui cum jiisiis in stcuIo non dolot, iic 
cum pccraloribus in siipplicio peronni se laceret. 

$. Afjliiiuntur peccaiores^ ut emendentur ; et jusii , 
vt probentur ac proficiant. Sod si peccatores, inqiiit, 
dclictorum suoriim nicrito isla in s:vcuIo patiuiitur ; 
ciir noiinnnquam et sancti viri pnriter et aaque cuin 
poccaloribus aflliclaniur ' , nisi quia ad emcndatio- 
ncm poccaloribus, jiislis ad probaliMncm ista proli- 
ciiint? Ut eiiim pcccatoros his romediis corrigunttir a 
malis; ita justi liactenus aiigcntur in bonis. Illog 
cuim cmeiidat Deus, ut corrigai; hos vero probat , 
nl au^^cat : il!os a culpa rovocat ; hos sanctiores sibi 
reservat. lllic peccala corriguntur, hic meriti virlulis 
augontur • illic rcconlatio poonitens, hic pura» mciilis 
liotitia gauJons. Ille iiidulgontiam diviuam exopuit ; 
hic pr-cmia proinissa jam cogilat : ille pinm judicem 
veniam posliilal; hic justuni rcmunoralorom exsne- 
dat : illc sollicitus.iitpossit impctraro qiiod postiilal; 
hic sccnnis, quia potosl qiiod meretur accipcrc. Nani 
]icccantos saltem cmcndatione Dous couterit, ne in- 
vciiiat maiitia cresccnie quod vindicot : odit eniin 
supplicium, qui anlc prx'stniit • , ne condemnct. 
Gaiidcat chrisiianus in advorsis; (piia aut probatiir, 
si jiisius esl; aiit si pcccaior cst, emendatiir. Con- 
tristolur sane, nucni flagella corrigere divina iion 
possiiiit : timoal nitiiri jiuJicii supplicium, qni in S;r- 
culo pra^senti judicis contemfisil reinedium. Gaudcat 
peccaior, si cum justo in sa;culo contristelur , ut 
post sa^culum cnm codem munereiur. Vos. iiiquii 
Dominiis , plorabitis et plangetis; sa^cutum autangaih' 
debit. Vos tristes eritis ; sed trislitia veslra in lcetitiam 
veniet (Joan, xvi, 20). Qnis non brevi tempore coii* 
Iristari exoptet, ut in a:tcrnum Ixtitia perenni ciini 
Christo triumphot?qnis non pr.-cscntis temporis fletus 
pensare gandio fulnro desidoroi? Exiguum, momcn- 
tiuieum el brevc est , quidquid boni nialivc iii saMruJo 
csl. Tentatio vos, inquit, nonapprekendai, nisi linmana. 
Fidclis avtcm Dciis, qui non paiiiur vos ferre ptus quam 
poleslis ; ,svd fitcicl cnm tcnlatione exilum, ut posatis 
tolcrare (I Cor. x, 15). Sod oiiani iribuit Dcus sccuri- 
talom, ci ad tcnipiis fragililaii uosir.e indiilget S 

4. Miliii Cliristi scmper ligitanduni. In pace magit 
vigitandum. Sil inilcs Clirisli iinualus, sil sollicitus, 
sit laulus, sit dc Dco solo scciiius. Vigilet in pace 
canlior, quain in bello vigil.ire consuevit : noii sit se- 
curiliite roinissiis, no ali.jua ex paric subrepat iiiimi- 
cus. Sobrii^ in(|uil, estole et vigitale; quia adversariut 
vesler diabotus tanquam leo rugiens , atiquem devorare 
quarcns circuit (\ Pelr. v, 8). Qii.iuto lio>tis vigihl, 
ut nocc^^t; tanto clnistianus vigilet. iit viucat. Niin- 
quam cnini vigilaniibus obrepit iiiimicus; nunquain 
sollicitos circuinveiiit hostis. Neqiie enim tunc tantum 
cavendiis cst, qiiando bcllum Dei scrvis iiidicit : in 
pace magis vigilandum csl nobis ; cxorccndiis animus, 
exciconda virtus, nienlis intentio Dei liinore fir- 
nianda. Facit enim ho^tis sociiros, quos cupit csse 
caplivos;facit, inquam, secuios. ut incautos subigat \ 
sopitos ct iiiennos oppriinat, vuluerol cos quos vigi- 
lare ininimc porspexeril. Si qiiis inilcs siib imptfra- 
toris coiK>pcctu certamcn cuin hostc iiiierit ; (pianta 
instantia , qiianta virlulc. pugnabit , ut placere illi 

* Ui6 cl infra, ut, pro, ne, in Mss. r. ct cl. 

* m Jilss. duohus, alJiciuntur. yffectanlur, in aliis. 

* sic Mss., uno exceptorecentiore,4ui cuiu editishabet, 
prwstitit. 

^ lla Mss. potiores. Alii anteni duo, seu cti^un tribuet r>eus 
securitatem ad tempus fragiliiatis no.itra;. Us. quitlam 
receutior cum ediiis, sed tamen tribuit Deus sccuj itutcm (tJ 
tempus fraifilitati no^trac indtdgens. 

• SicJuo Mss). Ai c<!ili oiuillwit, subiijat. 



f853 



SEUMO LVlll. 



IS5i 



cui miliut , possil ! Nec slipendiuni promotioncinve 
polerit adipisci, nisi supcrans hosieinfortitcrYiccrit *. 
Vigila, christiane , sub oculis Dei« ul pcrtccta victo- 
ria coroneris; pugiia cuni dial>o{o, oui jam ariiiatus 
os Christo : tecuin esl Dcus, (|ui te opiat vinccre , 
tecuin est Chrislus, <|ui tc dcsidcral iniincrari. Coo- 
temne prxseniia , ut percipius fiitura : tcinporaiia 
spentey ut xterna possis accipere. Possidcbis ((b- 
luin, quod dialiolus possidcrc non poluil ; habcbis pa- 
radisum, unde ininiicusexclususesl^acripies .Ttcrni- 
latcm , qiiam prncvaricator iioslis amisii. Iliuin ad 
terr.'im perndia dejocil; te In coeliim fides iiiiponil : 
ille conlemncndo coelesli virtutc privaius cst; lu ser- 
viendo angelica majestate sufrultus es : illi a^tcrni 
sunlsuppliciadcstiiiata; tibi diviiia sunl pr;vniia prx'- 
pjraia : ille pertidns cuin peHidis interibil; tu san- 
(^iliotus cuin sanctis rcgnnbis; ul (|ni fiicras tem- 
poralis et mendicus, sis :etcrna gloria dccoratiis. Nec 
(|uid(|uam insrcciiloformidabis; (piia auctorcm formi- 
Jiuis diiiboluiu cum saxulo rcspuisli *. Amcn. 

SERMO LVII (a), 

De muliere forti et de Ecclesia , in Proverbiorum 
cap, XXXI , 10-51 (b), 

l. Verbum Dei cordis fcrvore fov^udnm. Rogo vos, 
fratres charissiini, ut sccundum consucludinem fide- 
lium cum sileiilio et quiete ca qux* vobis pra^dicantiir, 
accipiatis. Animus eniin noslcr qiiando, (ioiiaiite Deo, 
aliquid potuerii de K cli(me sanctariim Seripliirarum 
concipere, spiritualem nidum in cordibus veslris de- 
siderat inveiiire. Et idco vcliit castissimi turtures 
divina verha sanclL Spirilus fervorc in nidum cordis 
vestri fovcrc coiitendite, ncc permilialis ul in vobis 
tcmen verhiim Dci pcccatorum frigore congcicscat , 
propler illud quod scriptmn est, Abund^ivitiniquitas, 
refrigeuit charitas (Matth. xxiv, li). Fstotc ina^is, 
sicutdicit Apostolus, Spiriiu ferventes (Rom, xii, 11). 
Quofflodo Ciiim coliinib:e vel turtiires pistquam gc- 
iHierint ova , si illa permiserinl relrigerari, pcrdcnt 
fruaum illorum; ita ct vos, si conceplum vcrbuui 
Dei per ohlivioiiem refrigerari |)crniiitilis, dcsidera- 
hilem fruciuin habere non potesiis. Pra;staie in vohis 
nidum sermonihns sanciis, secundum qiiod scriptum 
est, Turtur invenit $ibi nidum ubi reponat pnUos suos 
[PtaL Lxxxin, 4). lii qiioniam nobis Scriptura Salo- 
iiionis conimendat mulierem magnam , babentem 
Hagnuin viruni, dicens, ilulierem fortcm (fuisinvenict? 
ideo de hac sccundum tcnorem paiica qiia; Detis di- 
gaalur suggercre, auribus vestris cupimus intimare. 

2. Ecclesia cathoUca laiere non potest. — MuUerem 
fortein quis inveniel? Difiicile est inveiurc cam, ct 
dinieile cst ncscirc eam. Nonnc ipsa c^t civitas in 
mome quo! abscbndi non potcst (Muith. v, 14)? Qnnre 
ergo dii^^tiim cst , Quis inveniet ? cnm dici debuerit, 
Qiiis non inveniet? Sed lu civilaiem iii monte positam 
^ides : ut autcm in monie poiieretur , invcnta cst. 
i|)sa est eniin ovis illa qucc pericrat. Et revcra , fra- 
trcs, Ecclcsia caiholica e^t, ((u;c jam illustraia cst , 
qiiis ergo eain nou vidct? Quando lalehai qiiis eain 
iuvenietiai? Sicut enim jam dicta est ipsaciviias; iia 
et ovis qnam perdilam qiursivit pnstor. Ipse pastor 
inous esi : ovis ergo in liumcris ejiis civitas est in 
moute. Facile cst eain videre collocatam in moiiie. 
Quomodo autem cam invenircs, cum latercl inter 
vepres ct spinas utiquc deliclorum suoruiu ? Ibi eam 
qoxsisse niagnum, ibi invenisse mirabilc cst. Ihcc 
^iis diflicilis cominendaiur inventio , cum diciiur, 
Mulierem fortem quis inveniet? id est, Ecclesiam. 
Quis non videt cam jam a Chri^to invcntam , jam 

* Ita Mss. At editi, polerit despicere , si superans hostem 
fortiter ticerit. ErubescU siquidem despici , niii superel luy- 
Usm forti victoiia. 

' lu iribus Mss., superasti. 

ia) AliasY de Terapore 218. 

\b) \n Appemlije nunc jprimum collocatur. Dcscriptus 
<«t ex August iii senuone 57, uonnullis mutaiis. el aiidilo 
exordio , quod ad Caesarii stiltun pro[>c acccdlt. 



emincnlem, jam conspicuam, jam gloriosam , jam 
ornaiam. j.iiu lucidam; el. ut cito cxplicem , toto 
terrarum orhe diirusam? Miilifrem istam Eeclesiara 
qui qiueslvit el invcnit. Chrlstus agnoscitur. £i 
postijuam cam iovenil. nou solummodo de spinis 
pcecatorum suoruin eripnit, sed ctiam lapidihiis pre- 
tiosis ornavil : ideo de ipsa dicitnr, Pretiosior ett la- 
pidibus pretiosis. Volo aliud cominendare Charilati 
vealrae, quantum capiiis, qnantum timeo, qiiantuiu- 
q-iie timere debetis de his iapidibiis pretiosis. Sunt iu 
E(:cle>ia lapides preliosi et semper fuerunt, docii 
scilicet , abundanles scientia et eloquenlia et omni 
instrnctione Lcgis. Pretiosi plane isli lapides sunt ; 
dc ipsis fuilCyprianus, de ipsis fuil Ambrosiiis », el 
Cifcteri coriim similes. Ex eorum niiiiicro quid.uu 
erraverunl ah oruatu bujus raulieris. 

SERMO LVIII (fl). 

Ineumdcm locum Proverbiorum^cap. xxxi, f . i0-3l(fr) . 

\. Eccksia in muUis figurata. Ecclesia catbolica , 
fratres charissimi, non sotum post advenium Doiniut 
ct SalvaU)ris nostri pncdicaLi esl ; sed ctiam ab iniiio 
mundi multis ligiiris ct sncramcntis secrctiorihus 
designaia. Nam et in sancto Abel Ecclesia calbolica 
fuit, ct in Noe, ci in Abrabam , et in reliipiis usijue 
ad adveutinn Domini Salvatoris : do ipsa enim ail 
Salomou, MuUerem fortem quis inveniet? Quoii dixil, 
quis inveniet, dilTiculialem invenicndi, noii impossibi- 
iil;iteiii oporlet iniclligi. Mulier ista fortis , Ecclesia 
est. Quomodo uon cs»t fortis , qiiui ab iniiio rnundi 
tanlis Iribulalionibus fuiigatur;ct tnmcn non vinci- 
liir? MuUerem fortem quis inveniet? Quis alius , nisi 
Christiis? Non autcm eam fortem inveiiil; sed inve» 
niendo ftu tem fecil. Nam ul eam invciilret, nciuaginlz 
Qovem diinisil in nionlibus , et qnxsivii unam quae 
erraverat, ei humcris suis inipositam ad oviie pro- 
prinm revocavil (Luc. xv, 4, 5). 

2. Lana et Unum quid significcnt. — Lanam et Unum 
fecit manibus suis. Lauilicam ct lioificam mairoiiam 
islam snnclus sernio dcscribit. Qu:cris forle a nobis« 
qiiid sit lana , quid linuin ? Laiia carnale aliipiiil , 
liuum vcro spirituale significai : quia iu ordiuo ve- 
stimentorum interiora sunt linea vcslhnenla , lanca 
vero cxlcriora. [Lana ctiam dc coinmixtionc aniii.a- 
iium nascitur. Linum vero sine carnis voluptaie de 
tcrra procrcatur; ideo castiiatis imagincm pra^ferre 
videtur : iu lanlum ul saeerdoies Vcteris Tesiainciili 
ex prxccplo Legis, propler castitatis indiciuin«Iincis 
femoralibus utercnlur. Ergo in lana carnale aliqiiid » 
in liiio vero spiritualc signilicalur. Pro lauJe ctiam 
ponuntur.] Invenis ciiiin bominem porrigenlem manu 
eleemosynaS (taupcri , nec tamen de Dco ibi cogiian- 
lem , seii liominibus placere cupientem : laneam ve- 
stcin, qux' videri potest, habci; hilcriorcm lineam 
n(m habel. Livenis alium diceutem tibi , Suriicil milii 
conscienlia mca, Deum colo, Dcum adoro; quid mihi 
opiis est ad ecclesiam ire , aut visibiliter Cbrislianis 
niisceri? liiieam vult habere sine tunica. Non novit 
nc({ue commendal talia opera mulicr ista. Invenit 
hxc mulier lanum el Unum, et fecit utile. Mnhi invc- 
niunt; sed non faciimt utile manibus siiis. Cuiii 
lil)enter audilis, inveuilis : cum bciie vivilis, facilii. 

5. Quid colum et fuswn. — Brachia sua firmavit in 
fuso. De fuso isto , qiiod Douiinus dcderit , diami : 
neque cnim ista lanilicia suul a viris alicua. In fuso 
laninciuin Eignat, in lanilicio honum opiis tanquam 
casta; muiiens ct malronai iinjiigru:. Diligcnter tamen 
atlende in lanilicio duo inslriimenta, colum et fusuin. 
In colo lann invoiuta, quu2 hlo ducenda transcat in 
fusum. Quod iu colo invo.lulum csl, adhuc in sinislra, 

* Apud Augustinum, Donatus. 

Ui) Alias, de Tcm{ore217. 

(6) In Appendice nunc prkinum collocatur. Ex eodem fonte 
baustus uu(ie iraecedens. Conciusio reierre co^rii inge- 
niuiu vidlsiur. Addiiamenia aUa i^raccipua uuciAulU drslia- 
gueuda curaviiuus. 



fssn 



APPENDIX. 



IS-i6 



et nimdtim in fuso csl * : quod in fuso collectum est, 
lam prailerilum cst. Opus crgo lutira in luso sil, non 
in colo. In colf> onim*est quod factiirus es ; in fuso 
quod fecisii. Vide ergo si liabes aliquid in fiiso. Ihi 
enim rirmnntnr brncliin tiia , ibi erit foriiscoiistnnlia 
tiia, ibi scciinis Doo dices : Da, qnia dedi; dimitto^ 
ijuia dimisi ; fac, quia feci. Qiiod peiidet in colo, ad 
fasum trajiciendiim est : non auiem quod collecium 
e>t in fusiim . ad colum revocandum est. Ergo vide 

Jfuid agas, ut bal)eas in fuso, ut bracliia tiia Armcs in 
uso . quod tc coiisoletur , quod le coiilinnet , quod 
tibi dct fiduciam dcprecandi ct spcraiidi. 

A, Chrislus dupliciter el simpliciler laudandus, Se- 
quilur, Manus suas apcruit pauperi, Eia, fralrcs, 
exercete lani(iciiim sanctum. Si quis babet p!cnuni 
cellaritim, plcniim horreum ; omnia isla iu colo sunt, 
tratiscaiit iii fiisum. [In sinislra sunt, quamdiu pau- 
pcribus non erogavcris : at ubi cujpcris elecinosynam 
facere, transferiintur ad dextcram , ct (il opus , unde 
Tcslis fieri possit. ] Omnes domesiici ejus vesiili sunt. 
Numquid de nuditaie servorum suoriiin sollicilus erit 
vir ejus babcns conjugem lalem? [Quis est isle vir , 
nisi Gbristus?aut quac csl conjux , nisi Ecclcsia (a)? ] 
Vestiti sunl , quoiqnot in Cbristo bapiizati suiit. Et 
boni scrvi et mali vesiili sunt. Non cessat iila muiier 
omncs veslire : iii nemo qiieraiur et dicat, Ideo non 
siim bene operatus, quia non sum bene vesiitus. 
Duplicia pallia (ecit viro suo. Pallia laudcs sunt, fides 
et confcssioncs. Lnudas Dcum, Inudas bominem. Du- 
pliciter laudas, el simplieiter laudas : diipliciic<', 
qiiia boino est el Deiis ; simpliciter, non ut sis Aeltis. 
Pbolinus, a qiio bacrctici Pboiiniani appellaiilur,qiiasi 
simnlex pallium fecit viro suo. Soium enim bominem 
crcdidit, Cbristum Dcum colere noluil. Exisiit atlcr 
texciis viro suo pannosum pallium. Ait enim , Gbri- 
stus Dciisest tantum, omnino hominis nibil babcns : 
lioc Manicb:vi dicnnt. Pbotiniani dicunt , Homo lan- 
tum est ; Manicbxi diciint , Deus tantiim est. [ Ecce 
ile quali ecclesia qiiam prctiosa vestimcnta proce- 
dunt. Et propterea de illa scriptum est quod] dtipli- 
cia pallia fccerat viro sno. Dupiicia pallia; conlilemtir 
enim Dcmm in bomine, ct boininem in Deo. De bysso 
et purpura vestimenta spiritualia prceparavit, De bysso 
candidim confessionem, de purpura gloriosam passio- 
ncm. Byssum , cum Deum conttiemiir , agnoscimus : 
purpuras in martyribus colbiudamiis. 

[5. Eleemosynas (acientes^decolo irahere fcslinemus ad 
fuium, et de sinistra lrans(eramus ad dexteram. NdS, fra- 
tres,quil>usDeus tanliiin boiiuinconferrcdiguaUisest, 
ut nec dc Jiid:ris. ncc de bucrelicis nasccreniiir, sod 
caitiolicn' Ecclesiiclitiirsse inereremiir ; quantuin pos- 
snmus, Deo gratias refcranuis,quinobislidem rcclain, 
ctsibi placitam inspir:irevelinsinuaredignalus est:et 
totis viribus (quia tides sice operibus nos salvare non 
potesl) ad spiriiuale laniricium illiid nostros aiiinios 
pncparemus. Jugitcr idco elecmosynas fjcientes, de 
colo Iralicrc frsiinemus ad fustim, cldc sinislra trans- 
feramus ad dcxicram : ul per cleemosynas paiipe- 
ruin stolam unusquisque nostruin prx^paret iii a^tcr- 
num, ut, sicut dicit Aposiolus, in coele^ti convivio 
vestiti el non nudi inveniamur ( II Cor, v, 5) : ne nobis 
dicntur, AmicCf quomodo huc intrasti non habcns vcstcm 
nuptialem {Matth, xxn , i^)? sed niagis ab auditti malo 
liberati, iltam felicem et oesiderabilem vocem audire 
mcreaniur , Venite , benedicti Patris mei , percipite re- 
gnitm quod prceparatum est ab origine mundi (Id. xxv, 
3-i) ; quud ipse prx^stare digueiur.] 

SERMO LIX (b). 
De tribus pueris missis in (ornacem ignis (c). 

i. Ttjranni swvitia in tres pueros. Jubct lyraii- 

* Aiiguslinns, adlmc (uturtnn est ; quod in (uso est. 

(a) iioc nnuc ab Augusliiio abest : scd taiueu reiierilur in 
#era Bedx Collectioue ad Gaiat. i. 

(b) Alias, de reraiK>re !ifcO. 

ic) lo Ap|»eiMlice duac primum oottocatur. lucerti aucto- 



nus fornacem incendi , et qunnUim i^se igne fiiroris 
ardebal, tanto sanciiores pueros consiimmabat. Niiiic 
undantis fumi densiiaie ccelum contcsitur, nunc bor- 
riOco sonitu Gbaldnci cuncli lerrenliir ; nt magfiiinuo 
divinnc severilatis per supplicia monstraretur. Sxvie- 
bat violenlus iiiimicus , supp!icium suis fainulib qivjs^ 
siturus. S:eviebat , non ut jiisios trticidarei , scd ut 
suis interitum procuraret. Sncviebai , non ut crcsce- 
renl pcenarum augmenla. sod ut cunctis monstraretur 
divina polcslas; ul duin iinpii siipjpliciis gloriareniur, 
flammarum impelu vorarciilur. 8.Tvicbant sccierati 
Cbatd.XM suppliciis pncscntibus pcrituri, et fuluroruin 
igiiari minisiri jiissaaccclcrant, pararit inceiidia, dam- 
in:is ex:)ggerant. Grudelitas ejus possidct roentem , 
s:cvitia immul:it volunlatcn*. 

i. Tres pueri in (ornoce iltccsi. In fornacem missi 
sunt sancii, fngiuiil namnine, cediint ignes , inceiidia 
cxpavescuiit. Tmient ignes laulcrequos fucrant jiissi 
iticoliinics reservarc. Ostendunt jiisiornm incrilum , 
duin tyraniii conlemnunt iinperium. Licctsanctis v.nin 
igne jocari, quibtts ciim tioininibus non licuit com- 
inorari. Licuit in fornace Deum voncrari, qucin aptid 
homincs lion liciiil t)onorari. Licet nammarum mercri 
obseqiiia , qui non mcrucranl Gbald;conim suppiicia. 
Licet tgnibus conservari iihcsos, rpios lyrannus dedc- 
rii exurcndos. Licci in poena esse securos,qnos cx- 
ira poDnain n«>n licnii essc iiitactos : ut nbi intcritiis, 
ibi salus ; tibi supplicia , ibi invenirenlur refrigtiria. 
Accipe, bostis, a suppliciis exeinpliim, qni bum:tnit:i< 
tis pordidisti consitium. Fngiiint igiies justos , quos 
injuste dainnasti : cxpavescunt flammx, et innoccu* 
tes pronunliant, quos dignos supplicio deputas : rt 
qti:e s vvire consueverani , dignos sanctos in fornare 
cernebajit. Damnant bostes et absolvtint tgues^ GbaU 
d:ci adjiciunt, et pnenie defeudutit. Ilomincs s.Yviunt, 
et supplicia vcnerantur. Tyraniius pntabat tantum 
tornicnta posse sxvire , qtiantum ipse sacritegtis exi- 
stimaliat se poteslatem babcre. Ignes jiistis cedunl , 
ardorcs flammarum in refrigerium vcrtuniur , et iii- 
sliiut^e natnras voraccs impetus oldiviscunliir ; ut jii* 
stos veneraiites timerenl, el corum liostes perseqiien- 
tes puiiirent. Ignes jtistos hospitio ciim omni hononi 
susripiunt, ct libenter ol>sequium prcbent. Ilostis 
mut:ito gonore s:cvit, nec aliqua pietate movetur, 
nec buinaiiiiale btanditur. Posset vinccre, si ignibus 
Unpcrarel. On*erunlur ergo igiiibiisjusti vestitu lecli, 
viiicuiis C(fliigali : defenduiitur ardorilms iiisti, ct 
quos vis binnaiia damnavil , iguis absotvit. Nibil co- 
gital , nibit nictnit. Sic namqiie crudclitas tyrannica 
siipor.ita proslcrnilur , dutn sui saleHiles devorantur. 
Ceruit pGenain , et scrvoruin Dei aspicit gtoriam. Ju- 
stis ignes ol)sequiiim pncstant, injustis interilum sut»- 
iniiiislrant. Duin vindicat flamma, impii necantur, et 
jusli salvanlur. 

5. Miraculum agnoscit turannus. Gum ad fornaccm 
lyranntis festinanter accederet, stupet laudem, mira* 
tur facium, venerattir Dcuin cum tril)us ptieris in for- 
nace. Aspicil justo divinoque ambitu protegi , qiios 
niiper jusscrat violenins exstingui. In illis in forn.ice 
videl , qnetn in illis anlc iion esse putaret. Qu«> visii 
tcrrilus furori :»ddil tenilatem : fit repcnie confessor, 
qui nuper fuerat persccuior. Pnrdicat quein paulo 
anlc iiegat)at, venerari pr:ccipit, qni venerautes da- 
ninavil. Kogatde fornacc juslos proccdere, prccatur 
de igne Dei famulos prosilire. Exiie, iiiquit, servi Dei 
excclsi, Nuncmc defcnsorcm Doi prorneor, cnjus iiii- 
micum fuisse coiistat; ut cnjus servos iguarus |»erse- 

?|ucl)ar, cjiis iiiiinicos ul defensor, ulciscar. Tunc dc 
brnace cgrediuntur ilta»si llebra!i , la»tantur iiicidu- 
nies, triiimpbant viclores , qnod Dco fideliter scrvic- 
runt, ctfurorem tyranni contempserunt (Dan. ni). 



ris est , suae ia dicendo racullalis et eloquentiae nericul jm 
facienlis : cuius itidem ingcaium sapiuut alii auidam i«|ie- 
rius irapressi sermoues , scilicct 3, 7, 23, 27, 46, elc., «^ui- 
que proxinie subscqiuturi 60. 



fS57 



SEaMO LXI. 



liSS 



SERMO LX (fl). 

De Susanna {b). 

1. Justi in usculi insidiis Dco tiberaute viclo- 
r:t. Qiioliescumque in lioc pervcrso sncciilo coulra 
J .udabiles viros niuUirormcs lenduntur insidi.T , vel 
diverso! calumniarum emorscrinl caiis^e , quid hoino 
|)cslilens cogitet, quid diabolus macliiiiclur , non roe- 
tuet juslus, quia cuin ipso cslChristus. Lligatur homo 
iiiiles in pr;L*lio constiliilus , oflicia scmper exercerc 
virtntum. Uniiin crgo dc duohus aiuplcciilur : nut pa- 
tefactis insidiis« ejits innocenlia in populo clarcscit; 
ant persequenlibus inimicis prx^ventus , cum condi- 
lionem morlis excesserit, molcstiis sa^cularihns libe- 
ratus, porlumFecurilatisiiitrahit. Daniel prophela nec 
iii lacum projeclus leonum tiinore perculsiis expnvit; 
S4;d iiitcr ista bestiarum ora consislens, Dominum lota 
iiiente placavit, et tyrannicas disposilioncs ilisesus 
evasit. Zarharias pontifux inagnus, pro cultu Dci, pro 
Ifgihus sncris , pro censura in lemplo sacerdoiali re- 
bellero increpaiis populum. mortcm constanter acce- 
pit, et delestabilis acics Judxoruin ejus cruorc pavi- 
mentum infccit. Zacharias martyr iriuinphal, ci Da- 
niel confessor exsuliat : unus moritur ct triumphat, 
altcr evadit et regnat. Sed nec fcmincus scxiis suis 
fiaudatur exemplis, qui pudicitix oriiatum salubriter 
reservavit. 

2. Susamtw pericutum et liberatio. Susanna illustris, 
decus pudicitia^, vicit impudentiam judicum, petulan- 
liam seniorum compressit audacem ; ne castitas in ca 
pateretur injtiriam. Stahat Susanna in iiidicio falso- 
rum mcndacibus oppressa testimoniis damiiatorum : 
siabat non tanquam rea, sed procastitaterirmiter mo- 
ritura. Ibat crgo pudica ad supplicium , non adulte- 
rorum corpus , in quo extrema iihido exarserat , et 
diabolus inflanmiaverat. Quod protexerat virtus , et 
oniabat pudor, illxsum ibat in roortis exilium. Egre- 
gium portabat caput , cujits vultum iniegra conscien- 
lia suhliroabat ad coclum. Propier damna pudoris, sa- 
lutis vota compressit ; et cui fueruntchara pracmia ca- 
stitatis, vitjegaudium non amisit. Coiitempsit iinum; 
cl consccuta est tolum : et quje mori voluit, cum glo- 
ria casiitatis evasil; et quam seiitciitia prava dcjece- 
rat, illusiris consciciitioe inlegritas erigehat, inctusque 
Dei et immincnlis sacri jndicii indubitata crodulitas. 
O amor honcslalis ct Lcgis ! Susanna adultcrii con- 
Kcientiam graviorem jiidicavit, quam pocnain. Cum 
duceretur, non dolehat de supplicio ; quoniam gaiide- 
lat de testimonio falsidico. Innoceiis accusatiir per 
senteiitiam ; sed nulu Dei suspenditur poeiia ; ut judi- 
cantium falsitas dcnudareiur, ct innocens purgnrciur. 
Inrirmus sexus contra viros surgit Torlior, cxpiignat 
libidinem castilas et honeslas, impulsu luxurix lior- 
renda prosternitiir improbitas. Susanna propriam vir- 
tutcm animi scrvavit, et judiciiim populorum coii- 
siantcr excepil. Conflanlur de innocciitc falsa cri- 
mina. Ille enim muiiilus est , qui Dcuin habuerit de- 
fcnsorcm. Deiiique Daniel prophcta insiiiictu Dci 
commonitus, Redite in judicium^ exclamavit. Slupot 
populus pro judicio retieiiiino ; rcvocaliir addicta ; 
falsos tcstes pavor invadit. Gemil diaboliis , quod ip- 
sius commenta nudantur : gaudent Angcli de pudoris 
inlcffritate comperta, quod defendatur in lerris veri- 
las Uitigata. Interrogatum est qiio in loco Susanna fa- 
cinus , quo arguebatur , admisit. Hic, Sub lentisco^ 
dicit; ille, Sub prino. Gum ergo eoruni discreftant pro- 
lata responsa , sic repugnantia dictorum facta nudan- 
tiir. ut vigore mentis increpato populo, testibus con- 
fusis veritas ostenderetur. Gaudet populus de pudo- 
ris integritate : iriiimphat maritus , quod fidam inve* 
nerit conjugem : Lctatur familia, quod nihil invenerit 

(a) Olim, de Tempore 242, ei |)Ost, in Appendice 60. 

(b) bicerli ftactons et ineruditi. observare iuvat ipsum 
in BibUoUieca Painim exsiare, toroo editionis Colonienas 3, 
Fansieuais 2 , tametsi brevior aKquanto et passiin varium, 
iU(|ue sitfut ei in ReDiigiano Bis. Zenoni veroneusi tri- 
buluui* 



iii ca quod piiin:it , quod ndtilleiii faclum non invene- 
rit, iiec iiomicidiuin diaboliis quod procurabat, iui- 
plevcrit (Dan. xiu). 

SCRMO LXI (a). 

De Pace , in illud Evangelii Matlhcei cap. v, ^ . 9 , 
Fclices pacilici , eic. {b). 

\ . Pacisfructus. Concordia fratrum. — Fetices pacifici^ 
quoniam filii Dei vocabuniur. Mcritiini christiaiKc vir- 
lulis vilescit in cunctis, si uiiii;it«*m non h:ih«^at [»:icis, 
ncc |>ervenil ad vocahnluin /?/«, iiisi pcr nomen ;wci- 
fici» P;ix est , qii:c exsimlial honiincin serviiutc , dat 
iiomeii iiigenuum, niutal cum condilionc personam; 
ex fiiniilo liherum, filium facit ex servo; [Deum pa- 
Hvm vocal, el coniinutul servum in filio, amicuin 
facit cx Deo, p^iireni reddit ex Doiniuo. Sic sic facil, 
qui non vult perire , quod facit. Fetices pacifici, quo' 
uium filii Dci vocnbuntur. En (ilius Dei esse incipit, 
qiii pncificus essc coejMt. Noii vuli filius dici, (|ui pa- 
ciriciis noliierit inveniri : ncgat sibi patrein Deuro, 
qiii h:rres pacis esse nequivil K Scvcruni senstirus est 
Detini, qiicm cleincnlein blanduniqiie dedignatns est 
pairem. Felices pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur, 
Caiidiamiis hoc nomine qiiasi fiiii et hxredes Dei, 
coh:credes autem Chrisli. Quanta esi hujus pacis re- 
tribuiio, ha^reditatcm possidere ctim Christo, subsian- 
liain i*atiis hahere cum Filio, coeieste regnuro partl- 
cipari cum Domino, et in consortium perpetuitaiis 
admitlicum Domino? Qux sit h:cc pravitas moriiroy 
inviderc meliorihus, aUjue in sordidioribus inhxrere, 
adoplati victoriam perdere, ac tiolle ha;redilntem re- 
gnoruin coelestium possidere? Eteniin filium se Dei et 
coh:iTedcm denejgat Chrisii, qui reciisaverit ratris re- 
gimiiie gubernari. Pax concordia esi fralrum , sicut 
scriptiim esl : In tribus plucuit $piritui meo , quce suui 
probala coram Deo et hominibus : coneordia fratrum, et 
amor proximorum , et vir et mulier consentienles sibi 
(Eccli. XXV, 1 e(2).]Concordiaergofrairum, vuluuias 
Dei est, jiicundilas Christi , perfcciio snnctiiatis, ju- 
slitia; regiiia, roateria doctrin:e, rooruin ciistodia, at- 
que in rehus omiiihus laudabilis di>ci|iliiia. Vax suf- 
fr:igium precum est, snpplicationum facilis aiqiie iin- 
pcirahilis via ; quia desidcriorum omiiiiim cotn|ielciis 
cstplenittido [sictit scriptum in Apostolo {Philipp. iv, 
7 ). Pax ergo conventionis amabilem Dco facit iii fra- 
trihus, qtia*. chariUitis indicat lestimoniumj. l\ix di- 
lectionis mAter est, concordia; vincttlum, ac piine 
mentis indicium nianifestum : qiiia sibi cxigit de Deo 
quod velit, quidquid voluerit pctat, et quidquid vo- 
luerit sumat. 

2. Cliristum spernit qui pacem non cuslodit. Pax prav 
ceptis rcgalihus conscrvanda csi, Domino Christodi- 
cente , Pacem meam do vobis , pacem relinquo vobis 
(loan. XIV, 27). [Qui discipulus Christi est, Christi 
pnrccpta servat : scrvare niandatum , est pacciii iii 
oninibus cusiodirc. Nam dividere unitatem , non est 
inagislrum scqui ; sed cjtis mandalum calcarc. Seijtii 
cnim Christum, est habere pacein : ct non sequi quod 
pacis esi , hoc esl hoc habere in magisiro ex parie 
qiiod diligns, et ex parle quod damnes. lliud cst aiiiare 
doctorcm , docloris niandala in oronibus ciistodire , 
diceiilis : Pacem meam do vobit^ pacem retinquo vobis. 
Libet, fratres, iii pace prolrabcrc moras ; dcleciat hoc 
dixissc frequcnier, et iterum atque iteruni pneconari, 
Pacem meam do vobis , pacem dimitlo vobit. ] In pace 
vos dimitio, in pacc vos dimisi, in pace vos inveniam. 
Proficiscens voluit dare qtiod dcsiderabat rediens in 
omnibus invenire. [Consultum voluit esse cui dede- 
rat, qui usque ad regressum suuin servarc quod 
prx'stiterat, impcrabat. Quid ergo facturus est homo, 

* Alcuinus in libro de virtulibus et vitus, cap. 6^qui 
padhcut esse contenmil. 

Jo) olim, de Tempore 109; et post, in Appendice S7. 
b) Est Petri Chrysologi sermo quinquagesiffius tertius» 
I hic passim interpolatiis, seu roultis auctior sententiis, 
qiias commonstraiitaiisulx. Confer Alcuini liljrum de virui 
Ubus et vitiis, cap. 6« 



m^ 



APrENDiX. 



iXOO 



ctiin vencr.l Deiis , cl qiixsiliini non iiivcneril quod 
(ionavii? qiia excusalionc usuru^, qiii pncem scrvarc 
non potuil ? Pacem meam do lobhy pacem dimUlo vo • 
bis.] lii pacc vos dimisi , in pacc vos inveniaiii. Ue- 
gale maihlaiuin scrvalc : divina vox csi. invcniam 
.quod dimisi. 

3. Pax opus Dei; discordia ^ diuboli, Plantarc pa- 
cem radicilus , Oei csl; cvtllcic p>Miilus , inimici. 
Anior fralris ex Deo esi; odium cx diabolo consiat. 
Propter quod damnauda suiil odia ; quia scripluin cst, 
Quioderit fratremsuum, homicida est {\Joan. iii, 15). 
Cohibeamus iram; quia scripium csl, Qui irascitur 
fratiisuo^ reus erit judicio {Mattli, v, 22). Ainanda 
esi pax, el diligeuda coucordia. Isla suiil qii.-r. gcne- 
raiit * charilaicm; el scilis sccundum Apostoliim, 
qiiod Deus charitas e^t (i Joau. iv, 8). Siuu Dco est, 
qui non hahcl chariiaiem. [ Paterniis a(Teclus nou 
potcstnon amare, qiiod docci.] Pax plcbis, gh)ria csl 
saccrdolis : et pnrculuiii hvlilia, ptrfecla charilas fi- 
lionim *. Sacerdolis csl , admiMicre quod dt*cel ; plc- 
bis est, aiidirc qiiod monet. Qiiidquid noii licei, pa- 
storis esi prohiberc nc fint; gicgis cst audire, ui fa- 
ciat •. Utraquecouveniaui; et univcrsa saivat;) suot : 
nec Dcus invcnit in plehe quod puniat , nec saccrdos 
polest habcre qiiod dolcat. S rvemus niaudala, qusc 
vit;e siinl ; teneat sc proriiiidiC pacis nexibus colligaia 
frateriiitas , et salutari vincido charitatis , mulua sc 
(liicctione cunslringat ; quia dilectio nmguanimum fa- 
cit. [Suavis est dilectio, uou zelalur, iion anmulatiir. 
Dilectio non est falsiloqua , non iuilatur, iiihil dcdc- 
coris admittil, nou qurerit qux sua suiil, non exacer- 
balur, non cogilat inalum, non gaudtt iii injustitia ; 
eongandet autem veritali. Omuia credit , omnia Sfie- 
ral, omiiia sustiuet (i Cor. xiii, 4-7.)]. Dileclio crgo 
oinnibiis votis ac desideriis amplectenda est, qux lot 
))Oiia potest habere, qiioi pra^mia. Cusiodicnda omni- 
bus viribus ^ pax est ; quoniam Deus scmpcr in pace 
est. Non haheat locuin qiio obrepai inimicus, nc in 
trilici segetem valeat zizaiiia seminare, et securo jani 
rtisiico et spe longi laboris eiuso cxspectatus fructus 
in ipsa messis maluritatc suhdiicalur ; aut vinum vc- 
tustate suavius, in acriori subito perfidia deintitatum 
in efTusx' fircis se permixtione conjuiigat ; aut inier 
duicia niclla , felie veneiia amariora suffundat [ aut 
inler vernantcs florUius campos ac pratorum varie- 
tate ^cmmatos, tribulorum interjcctioiic animas grati 
odoris occidat]. Procul conteuiiones , procui liies ct 
odia , prociii maledicla mitUintur : et quia laqucus 
mortis est lingua i-nburrouis ac biliuguis, parcat unus- 
quisijuc aniinx su;e, ne in supplicium suum vincula 
sibi morlis adducat. Ainaie paccin ; et tranquilla sunt 
omnia : ut ct vohis pnemia et nobis gaudia reserve- 
tis , ut Eccle>ia Dei in pacis unitale fundata , pcrfe- 
ciam leneatis discipliuam, per Jesum Chrislum Domi- 
num noslrum , cui esl gioria in sxcula saeculorum, 
Anien. 

SERMO LXli (a). 

Deverbis F.vangelii Matthwi^ cap. v, 45-48, et cap. vi, 
1-6, Kgo autem dico vobis, Diligite inimicos ve- 
stros, ctc. (b). 

i. Inimicus quomodo diligendus. Proximus quis, 
Gradum esse ali(|uem in Pharisa;orum justiiia , auic 
ad Legem pcrlinet, hiiic inteliigilur, quod raulti iio- 



* Addil Chrysologus, et nutriiaU. 

* Apud AlcuiDum, Paxplebisestsamtas^ aloria sacerdotis, 
€t fxariw iKiUiaf etterror hostium, nve mioilium, sive uivi- 
mUimn. 

* chrysoiogus, ac velle ne fiat. 

^ A|:ud clirysulogum,Cti5{odi^a prce omnibus viituti- 
ina, pax est. 

(a) olim, de Tempore fSQ; etpost, in Appendice 35. 

(b) Constat sententiis et ioterfiretatioaibus emendicatis 
tb Augnstino, lib. 1 de Sennooe Domlni in monte , Hiero- 
ojino, in MatUi., cap. 5 et 6; Cxsario, homil. 7 ioter edim 
1 Btluxfo,* et sermooe bie subseqseittl, et aliis. 



mincs cos ctiam a quibiis dillguntur. oderunl , sicni 
luxuriosi filii parcntcs coerciiores luxuriae sua^. A^- 
cendi! ergo aliqucm gradum , qui proximum dili^it, 
qiiamvis adhucoderil inimicum. Ejus autem iinpcrio, 
qui veriil Legem implere, non solvere, perficiet he- 
iievoienliam el hcnignit.item, ciim cam usque ad ini- 
niici diloctioncm porduxeril. Nam illc gradus quamvis 
nounuflus sit, tam parvus csl tamen , ul cum Puhli- 
canis po.ssit esse coiumunis. Nec quod iii Lege dictum 
est, Oderis inimicum tuum, vox jubcnlis jusio csi ac- 
cipicnda, sed permiitcnlis infirmo. Sicautem diligeii- 
dus est iuimicus, non in quintum inimicus; sed ir) 
quantum homo esi : ut ei hoc velis provenire, quod 
tihi ; id est , ut ad rcgnum correclus revocatusque 
pcrveniat. Proximus cst auiein omnis homo. Omiies 
proximi suinus conditione tcrren;c nativitatis et mor- 
lalitatis, el etiam spe coelesiis ha»redilatis; quia ne- 
scimusquis quid fulurus sit, qiioniam aut Judajus, aut 
liaBreticus , aut Paganus : forle enim per iniscricor- 
diam Dci tonvcrtclur ad Deum, ei inter sanclos pri- 
muin locum habcre merebitur. Quod in Lcge Dominus 
non inimicos, scd iuimicum pnccipil odiri ; ut qui spiri- 
tualcs crant in Legc, soluin diaholum odio haberent, 
cujus odium Chrisius non vcnil solvere, scd adlmplere. 
2. Prcecepta Dci non sunt impossibilia. A dilectione 
nemo se potest cxcusare.—Ego aulem dico vobis, Ditigite 
inimicos vcstros , benefacite lUis qui oderunt vos. [Miilti 
praicepla Dci sua imbccillitalc, non saiictonim viribus, 
aestimanles, putant esse impossibllia qii.x» pru^ccpla 
sunt; ei dicuiit sufficcre virlulihus noii Odisse iuimi- 
cos, caLterum diligcrc plus pra»cipi quara humana na- 
tura patiatur. Sciendum est ci^o Cliristuin non im- 
possibilia pr-ccipcrc, sed pcrfecta; qu;c David fecitin 
Saul ct Absalon. Slephanus qiioque mariyr pro ini- 
micis sc lapidantibus dcprecatus est : cl l»aulus ana- 
theina esse cupit pro persccutoribus suis. Haec autem 
Jesus et docuil el fccit, dicciis : Pater , ignosce illis] 
( Luc. xxiii, S4). [In reliquis opcribiis honis inlerdum 
potest aliquis qualemcumqiie cxcusalioncin praeien- 
dcre : in hahcuda vcro dileclione nulliis se potcrit 
excusarc. Potcst inihi aliquis diccrc, Non possiun je- 
junare : uumqiiid poiest dicerc, Noii possum amare? 
Poicst diccrc, Proplcr iufirmitatcin corporis mei non 
possum a viuo ct carnihus absiincre : niimquid pntesl 
dicere, Non possum diligcre? Potest aliquis dicere, 
virgiiiitatem sc non posseservare; polest dicere non 
posse rcs loias venderc, et pauperibus crogare : num- 
quid poiest diccrc, Nou possum diligcre inimicos? 
Non cnim ihi aut pcdes laborant curreiido, aut aures 
audiendo, aut manus operando lassanlur; utnosper 
ipsaui excusationein liberare conemur *. Non iiobis 
diciiur, Ite ad oriciitcm, et quairiie charilalcm : na- 
vigatc ad occidcntem, et invciiietis dileciicHicm. Inius 
in cordenostro cst, uhi redire juhemur, dicenie pro- 

Slieta, Redite, prcevaricatores , adcor(hai. xlvi, 8). 
on cnim in loiiginfiuis rcgionihus invenitur, quod Ji 
nohis peiit.] Et orate pro perseqneniibus et calumnian^ 
tibus vos. Quid aliud pro inimicis orandum est, nisi 
hoc qiiod ait Apostoliis, (Jt det iltis Deus pcenitentiam, 
et resipiscant a diaboli iaqueis , a quo capti tenentur 

5. Pra:ccplo de diligendis inimicis nil in Scripturis 
adversum. Qutnam sint pro quibus non orandum. Pec- 
catum ad mortem. Sed hic merilo raovct, quomodo 
huic prjcccplo Doinini non sit adversum, quod et in 
Propheiis iuveuiuutur multae iinprecationes adversus 
iuimieos, quaj maledictiones puuiniur : sicuti est 
illud , Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum (Psal. 
Lxviii, 25) , ct cactera quoe ibi dicunlur : el Joauncs 
aposlolus ail, Qui scit fratrem suum peccare peccatum 
non ad mortem , petat . et dabitur ei vita peccanti non 
ad mortem. Est peccatum ad mortem, non pro illo dic9 
ut roget quis (1 Joa». v, 16). Ubi primo videndum, 
quia Prophetoc pcr iinprecationem quid esset futunim 
ccciuerunt, non optautis volo , scd spirilu pnevideft- 

* cesarius, per ipsam faiigatmemexcu»an posakfm. 



HGl 



SERMO LXII. 



im 



lis : qiil maxii»6 solenl figiira itnprccaiuis fututa 
pnedicerc, sicut Hgura prxtoriti lcniporis, ea qii.T. 
ventura erant , sa^pe ceciiierunt. Deinde in Aposloli 
^erbis inielligendum esse quosdam fraircs , pio qiii- 
bus non orare nobis pra?cipitur ; cum Dominus eiiatn 
pro persccutortbus nostris nos orare jubcat. Quie 
solvi qurcsiio non potest, nisi faicamur esse aliqiia 
peccaia in fratribus, inimicorum persecutionc gra- 
viora. Fnitres autein (Jiristiaiios signiricari , miiltis 
divinariini Scripturarum documeiitis probari polcst. 
Peccatuin ergo fratris ad mortcin puto esse, cum 
^iost aguitionem Doi per gratiam Domini noslri Jesu 
Cbrisli qaisque oppugnai fraternilalem , et adversiis 
ipsam gratiain, qua rcconciliatiis est Deo, invidenliae 
faeibus agitur (a). reccaiiim autem non ad morlem 
est , si quisquam non amorein a fralre alicnaverit, 
sed oflicia fraicrniiati debita, per infirmiuilem ali< 
qiiam animi iioii exbibuerit. Qiiaproptcr et Domiuus 
iD cruce ait , Pater , ignosce illis ; quia nesciunt qnid 
faduni, Nondum enini gratia Spiritus snncli partici- 
pes facti , societatem sanctoe fralcrnilalis inierant. 
Gt beatus Siepbaiins in Actibiis Apostolorum orat 
pro eis a quibus bpidaiur (Act. vii, 59) ; qiiia noii- 
dum Christo credidcraiu , no(iue adversus iliain 
coromuHem gratiam dimicabant. Aposioliis vcro 
Paulus propterea, crcdo, noii oral pro Alexnitdro, 
quia fratererat; et nd mortem, id csl, frateniilalcin 
invideotia oppugnando, peccnvcrat. Pro bis aulcm 
qni non abruperant amorcm, seJ limore succiibiie- 
rant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dixit : Alexan- 
4eT anrarius multa maia milii ostendit : reddei illi Deus 
ieeundum opera itlius ; quem et tu devita : valde enim 
rettitil sermonibus nostris, Deinde sul)jungit pro qiii- 
bns orat , ita dicens : in prima mea defensione nemo 
mihi adftul , Jted omnes me deretiquerunt : non ittis 
ii/hputetnr (II rt»i. iv, 14-16). Et noia quod Aposto- 
his non nit, iteddnt ; sed , Heddet itli Deus secundum 
opera ejus : quod verbum prx*iiunliaiuis est , non 
iinprecaiitis ; sicut de ilia bypocrisi Judaioruin est 
diclum, cui eversionem immincre cernebat, Percutiel 
ie Deus^ varies deatbate (Act. xxni, 5). 

A, Qutd oreni sancti petenies vindictam. Peccati 
rtgnum quomodo evertendum, Qu:eritur autem ((uo- 
modo buic pra^ceplo, quo nol/is jul)etur, Orate pro 
persequentibus et calumniantibus vos, illud non est 
contrarinm, quod in Apoc:ilypsi li'gitur, inarlyres 
orare nenm, ul vindiceiUur [Apoc. vi, 10; ? Sed boc 
qnempiam movere nou oporlcl. Quis cniiii auilcat 
affimiare , cuiii illi san( ti camlidati sc viudicare 
petiveruiit, utriini conlia ip^^os bominCs, an coiilra 
regnum pcccati p('ticrinl? Nain ipsa csl sinccra ct 
plena jiistitire cl miscricordiic vindicta mariyrum, 
utevcrlatur regnum peccali, qu» rcjjnaiUc laiiia pcr- 
pessi sun». Ad ciijus eversioneni nilitur Aposlolus, 
dicens : Non ergo regnct peccatum in vcstro mortali 
eorpore (liom, vi, 12). Dcslruitur autcin et evcrlilur 
pcccali regnum , pariiin corrcnionc boininum , ul 
caro spiritui subjiciatur ; |Kirtim depravalione pcr- 
sevcrantiom in pcccaio, ul ita ordiiiciitur, iiljusiis 
cuni Cbristo regiiaiuibus molcsli esse non possiiit. 
Quis ergo convincit sanctos, iioii laicm suam vindi- 
cUm a Domino esse deprecalos ? 

5. Otti nnt fitii Dei, Qiiod aiitem consequenter 
posilum esl , Ut sitis filii Patris vestri , qni in coetis 
esi : ex illa regula liueriigenduin e^t , qua Joannes 
dicit, Dedit eis poteslalem filios Dci fieri (Soan, i, li^). 
Unus cnim naturaliler Filiusesl, qui nrscit omnino 
pcccare : nos aulem potestate accepta efficimur niii, 
m quanlum ea qux ab illo pra!cipiuntur implemus. 
Cnde apostolica disciplina adoptionem appellat , qua 
in SDteriiam bxreditatem vocamur , ui cohueredes 
Christi esse possimus (Aom. vni,17; Gatat, iv, 5) 
Filii ergo eflicimur regeneraiione spirituali, nl ad- 
opteinnr in rcgnum Dei, non tanquam alieni, sed tan- 
quam ab illo facti et condiii. liaque non ait, Facite 
i^ta , qui eslis filii : sed , facite, ut sitis filii Patris 

(tf} I Retract. cap. 19, n. 7. 



vestri, Ncs aiUem ciim patimiir inimicoi^, Iioc clamaro 
debemus. Pater , ignosce ittis. Phrenclici eiiim sniit, 
a conlrario spiritu possidenfur, nt nos perseqnantur; 
et majorem pcrseculioncm a diabolo patiuiitiir. Qni 
sotem suum oriri facil snpcr bouos et matos, et pluit 
super justoi et injustos. Scriplum est , Oripiur timen^ 
tibus vobis nomen Domini sot justitice^ ut etiam plu- 
riam accipias irrigaiioucm dociriu;c vcritatis (Matach. 
fv, 2); (^uia ct bonis ct malis apparuil , Ixmis et 
malis evangclizulus cst CIiri>lus. Sive islum solem 
mavis accipcre iion soluin iiominum, sed etiam pecc* 
riim corporeis oculis prolatum ; el istam piuviam, 

3iia fructus giguuniur, qui ad refcctitmem corporis 
aii siint : quod probabilius intelligi existimo : ut 
ille sol spiriiualis non oriaiur iiisi bonis et sanclis; 
quia boc ipsiiin csi , quod plaugunt iiiiqui in lllo 
libro , qni SapiciUia Salomouis inscribilur , Et soi 
non ortus esl nobis (Sap. v,6) : ct illa spiritualis 
pliivia non irrigct nisi bonos ; quia inalos signifi- 
cabat viiiea , dc qua dictum cst, Mandubo nubibUs 
meis, ne ptuant supcr eam imbrem (isai. v, 6). 

6. Qui sint Publicani^ Etlinici. Jnimici ptus diligendi 
quam amici. — Si cnim ditigitis eos qui vos diligunl, 
quam mercedem liabebitis? Filios ct (^an ntes am:tt 
latro, amat ei loo , ainat el draro, amant et nrsi, 
ainant el liipi. Si cnim ainantcs noii diligimns filios 
vcl pareiU(S, ptjorcs leoiiibus vcl siipra diciis be- 
stiis sumus. Si vero ainaiuibus viccin reddinins, 
ndliiic niliil ab islis I)esiiis distare vidcmur. Nonne ei 
Pubticaui hoc faciunt ? rublicaiii suiit , qni sectaniur 
iiicr.t , et exiguiit vectigalia per negotiatioucs , et 
fraiides, el furia, scelcraqiie et perjuria. Et si satuia-' 
veritis fratres veslros tantum , quid amptius facitis ? 
Nonne it Elhnici hoc faciunt ? £t]inici ex grxco in 
latinum iuterpretaiitur Geiitiles. Edvc; eniin gro^ce 
gens dicitur. Si ergo, inquit, etiam peccalores, Publi- 
caui, Eilinici crga dilcctores suos nalura duce iiorunl 
esse benelici ; quanlo niagis vos , quibns ut gradus 
profcssioiiis exiniior , ita cura neccsse esl sit verita- 
tis uberior, ialiori siuu dilcclioiiis amplecli dcbetis 
ct non amaiites? Nam diiigere inimicos Dcus prje- 
cipit. El pctuiaiites bumananim meiitium moliis, 
publicx cbaritalis frangis aflcctu , noii solum iraiii 
ab uiiioiie depcllcns, sed etiam in amorem miligans 
injuriosi : quia gciUiuiu esl, amaiilcs ainarc; ei coin- 
muiie est, diligere diiigcntcs. IMus diiigciidi sinit 
iiiimici quain aiuici. Qiii euim iiiimici suiU , corpori 
adversaiiinr, el auiina! prtCparaiU aiteriia pneiuia : 
quia qiii carnalia noslra el terrcna rapiunl , cadcstia* 
nobis ct S[tiriiiiaiia cotigregaut. Noune inagis diligen- 
dus est quain odicndus, qui iiobis dal a^tcriias opes ? 
Amici vero caruis noslra; nobis siiavia suadere con- 
tcntluiU , qiiuj anima; nosira; prxparant xlernani 
moriem. 

7. Idem tractatur argumentum. — Estole ergo tos 
perfecli, sicnt el Pater vester cxtestis perfectus es\, 
Qui> auicm bajc facit, nisi plcne perrecleqiie iniseri- 
cors? Quo uno consilio misoria dcviiatur, opitulante 
illo qui ail. Misericordiam magis volo quam sacrificiuns 
(Oseexi, 6). Pcrfectio nauiquc misericordiiC , qisa 
plurimum auiuvje laboranti cotisulilur, ullra dilcclio- 
nem iniiuicorum porrigi non polcst. Ideo(iue sic 
concludilur , Estole vos perfecti , sicut et Paier vester 
perfectus est : ita Umen , ut Deus iiUelligaliir per- 
fectus tanquam Deus, et anima pcriecta tanquam 
anima. 

8. Pr(rcepta observantur dupliciter, — Attendite 
ne justitiam vestram facialis coram hominibus , ui 
videamini ab eis : alioquin mercedem non habebitis 
apud Patrem vestmmy qui in coelis est, Cavete, inquit, 
JHStitiam vestram facere coram hominibus : id esi , hoc 
aniino jnste vivere, ei ibi conslituere bouum veslruin, 
ut vos videanl homines. Alioquin mercedem non hnbe- 
bitis apud Patrem vestrum^ qui in ca^tis est : non si ab 
hominibus videamini , sed si propterea jusie vivatis, 
at ab bominibus Yideamini. Nam et Apostolus dicit, 
5t adhuc homimbus pla^erem^ Christi serws non essem 



iSG5 



APPCNDIX. 



im 



tGtdat, I, !0) : cum alio loco dical, Sient et ego omnt- 
ug per omnia placeo (I Cor. x, o3). Oiniiem curam 
rcruin iira^sciiiiiiin aiiiovft , el aitenlos tniitum esse 
iii spe fuiuri jubol : ne(|uc seciari vel hominum 
favorein osienialionc bonitalis , vcl jacl.niliain reli- 
gionis , oralionis piiblic;c copia , sed inlra conscicn- 
liuin lidci frucluin boni operis coiitinenduin ; quia 
liuniaiia; l.uulis conscclalio eaiii lanliiin , quain ab 
lioin nibus exs()eclai, merccdcm sil rcccplura. Jusii 
lia non aiiud c»t , qiiamnoii peccare : iion pcccare 
auleni, Lcgis pnccepia scrvare. Pneceploruin autem 
obscrv;«iit> dupliri geiiere coiitineiiir, ut nibil eorum 
qiKC probibcnmr facias , ct oiniiia miaj jiibenlur im- 
pkTc coniciidas. lloc cst euiin quod Psabnista dicil, 
ileccde a malo , et fac bonum {Psal, xxxiii, 15). Si a 
m;ilo reccs>cris , cl non fecei is bonuin , transgressor 
es i^cgis : qiix non laniuin in maloruin ai tuum ab- 
oininalionc, s<'d iii boMOrum pcrfectionc complctur. 
Neque boc soluin tibi prxcipitur, ui vcstitum suis 
non spolies indumcntis, sed ut spoliatos operias tuis. 
9. Ilypocrita. ^emo sine hypocriseos labe. — Cum 
ergo facis eleemosynam^ noli tuba canere anle le, sicnt 
hupocriKB faciunl m synagogis el vicis, ul homri/icetUur 
ao hominibus, llypocriia gra^co sermoiic simulalor 
inlcrprelalur : qui dum iiilus m:ilus slt , bonum se 
|»alain ostendit. Nomcn aulem bypocritc Iraiislatuin 
csl a spccic coium , qui spcctaculis lccta facie ince- 
(lunl , distingiientes vultum caMuleo nivcoquc colore 
ct catcris pigmciilis, liabentes simulacra oris , lintea 
gipsata, et vario colore distincta, nonnunquam coUa 
ct maiiiis crcta pcrungcntcs, ut ad personie colorem 
uervcnircnt, et populum , dum in iudis agerent, fal- 
lereiit , modo in specic viri , modo in forina feminx 
ct reliquis pra^stigiis. Quo^ spccies argumenli trans- 
lata est iii bis qui falso iiicedunt vuUu, et simulant 
quod ncm siinl. Scd liypocriseorum maculam noii 
liabere, aui paucorum aut nullorum est. Nam qiii- 
cuuiqiie vult se videri quod non est , bypocrita esl. 

tQiii tuba canit faciens cleemosyiiam , bypocrita csl. 
{ui in syiiagogis et in plalearum-augutis ornt, ut 
videiitur ab liominibus , liypocrita est.Qui Jejuiians 
deniolitiir facicm , ut veiitris iiianitatein dcinonstrct 
in vului , et liic liy|)Ocrita est. Ex iiuibus omiiibus 
intoHijiilur bypocrilas esse, qui faciunt quodlibcl, iit 
ab boiuiiiibus gloriricciilur. Mibi videliir et ille liypo- 
crita essc , qni dicil fratri suo , Dimilte ut tollam 
ftstncam de oculo tuo : nain propler glonain boc 
fncere vidctur, ui ipse essc justus videatur. Uiide ci 
a Domino dicilur , Hypocrita , ejice prius trabem de 
oculo tno (Luc. vi, 42). Non itaque virtus, sed causa 
viriutis apud Dcum iiicrcedcm babei. Kt si a rccta 
scniita pauUiIum deviavcris, iioii iiitercst utium ad 
dcxtcrain vndas, an ad siuisiram ; cuni verum iter 
•iiiiseris. Sgiianter aulcm dicit, Hecepernnl merce- 
dem snam : hoc cst , non Oei, scd suam.] Laudati 
cnim sunt ab bominibus , qiiorum causa cxcrcucre 

Tirtutcs. 

iO. Quid sinistra; quid dexira. DextrcB et sini' 
$tra alia exitlicatio. -^ Te auiem faciente eleemosy- 
nam , nesciat sinistra tua quid faciat dexlera. In 
dextcra iiitelligitur amor Dei ; iii sinistra , vanitas 
Tcl cupiditas mundi. Si pro buinaiia laude dederis 
clcemosynam, toiuin est sinisira : n vero pro reinis- 
ftione peccatoruiu , toliim dextcra facit. Quid cst 
crgo, Nesciat sinistra quid faciat dextera; nisi, Quod 
facit Dei amor, non corrunipal inanitas vel cupiditas 
nmiidiY Nnm si hoc aliqiiis secundiim litteram impleri 
posse crcdit, quid faciet ? Si enim manus dextcra dolue- 
ril, numqiiid de sinistra eleetnosynam dare non debet ? 
In superioribus, Cavete, inquit, nejustitiam vesiram fa- 
datii coram hominibus: ubi jusliliam generaliter no- 
niinavit, deinde particulariter exsequiiur. Est cnim 
ptrs aliqita jusiitiac opus quod pcr clccmosynam fit : 
et ideo counectit diccndo, Cttm ergo facis eleemoiy^ 
nam , noli tuba canere ante te, Ad hoc respicit quod 
iuperius ail, Canae facere justitiam vestram coram ho- 

' " ii ttl tcilicet, videamm ab fis. Quod aoiem se- 



quiliir. Amen dico vo6t«, percepemnt mercedem nam : 
ad illud respicit quod siipra posuit, Alioquin mercedem 
non hnbebitis apud Patrem vestrum^ qni in coelis est. 
Deindo seqiiitur, Te autem faciente eieemosynam. Cuiii 
dicit, Te autem^ quid aliiid Jicit. qiiain, Non quomodo, 
ilii? Quid ergo iiiibi juhel? Teigitur, iiiquil, faciente 
eleemosynam^ nesciat sinislra tua quid faciat dextera 
tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid 
facini dcxtcra. Quod igitur in illis culpatiim cst, hoc 
tu fnccrc vciaris. Iii cis autcm hoc culpatum esr, 
qiiod ita faciuni, ut laudcs bominum qiixrant. Qun- 
propier nihil coiisequentius sinistra vidctur signih- 
care, quaiii ipsaiii dclectalionein laudis. Dextera nu- 
tcm sigiiifical inlentiuncm implendi praecepta divina. 
Nesciat ergo sinistra quid facint dexlera : id est , non 
sc misccat conscicnlije tme laudis humauae appctiiio, 
cuin iii elcemosvna fncicnda divinum pra'ceptuin con- 
tcndis implere. Vt sit eleemosyna tua in absconso. Quid 
cst in absconso, nisi in ipsa boiia conscicutia, qu» 
ocuiis biiiuaiiis demoiisirari non potest, nec verbis 
apcriri ? Mulii foras faciunt elceiuosynam , ct intus 
iioii faciunt, qui vel anibitione, vei aliciijus lemptira- 
lis rei gratia , misericordcs voliint videri. El Faier 
iuut qui videt in absconsOy reddet tibi. Kectissimc om- 
niiio ct vcrissime. Si eiiiin prxmium ab eo exspcctas« 
qui conscieiitiui inspcctor esl,sufflciat libi ad proine- 
rcndiiin Dcum ipsa conscientia. 

11. Cubiculum. Ostium. Qua: sint orationi$ alm» 
— Et cum oratis , non eritis sicut hypocritm , qui 
amant in synagogis et in anantis ptatearum $tanie$ 
orare, ut vidcantur ab hominibus. Ncque bic ab ho- 
mitiibiis videri nefas C:»t : scd ideo hxc agere ut 
Tidearis, ct fructus in cis cxspectetur placendi 
hominibus. Plaleae perpctuaB ac laliores civilaiuin rim 
siiiit, juxta proprictnlem linguie grjecx a latitudioe 
nomiiialx : v)Axvi enim latuiii dicitur. Amen dico no- 
biSy perceperunt mercedem sntan, Et hinc ostcndit Do> 
niinus in se probibere, ut ea merccs appetatur, qiit 
gaudent slulli, cum laudantur ab bominibus. Tu im- 
lcm cum orabiSf intra in cubiculum, et clau$o csUo^ ora 
Patrcm in absconso. Cubiculum quod nominat, iioa 
occultam donium ostcndit, sed cordis nostri sccre- 
tiim. liiiic Psnlinista dicit, Quee dicitis in cordibu$ re- 
striSt et in cubilibus vestris compungimini (Psul. iv, 5). 
Et claudentes ostia^ oraie^ iiiquit , ud Patrem vestrum 
in abscondiio. Parum est intrare in ciibicula , si os- 
liuiii puteat iniportuiiis, per qiiod ostiuin ea qu;e foris 
suiit, iuiprobc se ininii rguiit, et interiora nostra ape- 
riuiit. Foris autcm diciniiis esse omnia tcmporalia ci 
visibilia, quai per oslium, id est carnalein sensuni, in 
cogitationcs nostras peneirant , et turb» vanoruin 
phaiitasinatuni orniitibus obstrepunl. Claudenduin cst 
crgo osiiuin, id est, cnrnali sensui resistendum ; ut 
orniio spiritualis dirigatiir ad Patrein, qux (it in io- 
tiino cordis, ubi oratur Pater iii absconso. Qui veio 
vult oraiionem suam volarc ad Deuin, faciat illi duas 
alas, id est, clecmosynain ct jejunium, et ascendat 
celeriter,ctexaudielur. Et Pater tuus^ qui videi in ab^^ 
conso^ reddet tibi. £t hoc tali claubula tcrmiuaudum 
foit. Noii eiiim monet nunc ut oremus, sed quomodo 
oremus ; iicqiie ui supcrius , ut elceiuosyiiam facia- 
mus, scd quo animo faciamus : qiioniam dc corde 
mundando pracipit, quod non muiidat nisi simplex 
intentio in xternam vitain , solo et puro amore sft- 
picnii;e. 

SERMO LXm (a). 

De verbis Evangelii Matthan^ cap. vi, 1-6, Nesciil 
sinislra tua quid faciat dexlera tua, etc, (b). 

1 . Eleemosyna in pubUcOt et tamen in occuUo, Evan- 
gelica lectio, Iratres cbarissimi, qu» nobis roodo re- 
citala est, videtur mihi quod secuiidum litteram non 
possit inieliigi : et ideo i>eo auxilianie requiramus. 



(a) Allas, de Tempore 60. 
Ib) in 



Api»endice ouoc primum collocatur. Lovaoiensttiui 
dobiiis, verhoo et viiuUiigo spurtus est : nobia QearU 
veru) fetus videiui. 



1865 



SERMO LXIV. 



11166 



•qnaliler ad ejiis spirifiuileni scnsum pervciiire pos.M' 
iiittS. 8ic eniin ait Dominus, AlUndiie ne juuiliam ve- 
tiram faciatU coram Itomimbm , tU videamini ab ei$ : et 
Itcrani, Cum ffici$ eUemo$ynam^ nesciat tinislra tua 
qmd faciai dexiera tud; ut $it eleemoitfHa.tua in ab- 
tcQn$o. QuomcHlo hoc secundum lilieram accipere 
possumvs, cum ifse Dominus itcrum dicat, Sic luceat 
tumen vetlrum coram hominibu$, ut videant ve$tra bona 
opera, et glori^cent Patrem ve$trum qui in c(Bli$ e$t 
{malth. V, 16)? Qiiomodo iiic dicil, Netciat $iniitra 
fM, quid fadai dextera tua; cum alibi dic:it , Sic lu- 
ceai tumen ve$trum coram hominibu$^ ui videant opera 
9e$tra bona? Dili^enter aitendite, frutres , et intelie- 
cuiro diviiue Scriptune humililer et sapienter requi- 
rite. Non enim sibi ipse Dominus in Evangelica le- 
ctione contrarius esse potest. Nnm quia eleemosynani 
et occulte fleri ipse dixit, et publice ipse admoouit, 
vi sibi praecepta ejus non videantur esse conlraria, 
inielleclum sobrium quxrit. Qui enim ideo facit elee- 
mosyiiam, ul ab hominibus se iaudari desideret, 
etianisi occulle feccrit, publice facil ; quia laudeni ab 
liocninibos quxrit. Qui vero eleeinosynam pro solo 
amore Dei facit, iit ad opus bonuin ilium reliqui imi- 
lentur, et non ipse, sed Dominus coliaudetur, etiamsi 
f ublice faciat eleemosynam, absconso iacit ; quia pro 
«ieeinosyna illa iion boc ouod videtiir, sed quod non 
videlur desiderat ; iiec ab hominibus laudem , sed 
iiierce<lem a Deo optat accipere. 

2. Jejurdum publicum. Quid dextra , ^iitd sini- 
aira. Hoc ctiam et de jejunio debemus accipere. 
Cnm eniiii ipse Dominus dicat, (Jn^e caput tuum^ 
H faciem tuam lava , ne videari$ jefunan$ homini' 
hu$ {Id, VI , 17 ) : ei]go contra Curisti praecepU 
Cscimus, qui publice jejunium indicimus, et vidcnte 
lolo poputo pariter cum ipso jejunainiis? Et in hoc 
saisu oportet intelligi , ut nemo pro iaude liumaiia , 
sed pro pcccatorum induigeiitia, vei pro niisericordia 
divina jejunet : et unusquisque iiiterroget conscien- 
iiam suani ; et si pro solo Deo facit eleeinosvnain , 
secunis et publice fuciat , ut quicum(]ue videriiit , 
imitentur. Nain et iliud quod dicit DonHuus, Ne$ciat 
$im$tra tua quid faciat dextera tua^ ad boc quod siipra 
dikimus, pertinere cognoscitur. In dexicra enim in- 
telligitur anior Dei ; in sinistra, vanitus vel cupiditas 
miuidi. Si pro laude bumaiia dcdcris eleeniosynani, 
lotum sinistra facit, dextera omiiino nibil facit : si 
vero pro reniissiime peccalorum ct aniore vitae xler- 
iiie eleemosyiiani deueris, totum dexlcra lacil. Quid 
csl en^o, Pie$ci(it sinittra tua quid faciat dextera tua; 
iiisi, Qiiod facit anior Dci, non corruiiipal aui perdal 
v.nnitas vel cupiditas muiidi? Nam si boc aiiquis sc- 
cundum litterani impleri posse credit, quid faciat, si 
ei nianus dextera dolucrii? Numquid de sinislra clee- 
inosynain daie noii polesl? Aut si vuit caplivum rc- 
diiiiere, qiioniodo aut saccuiuin solvcre , aut arcam 
aperire iiotcrit, si sinislrani maiiuin dexierjc sux non 
junxerit? Aut si^pcrcgrinum oplat cxcipere, et secun- 
duin prx^ceptuin Doiniiii saiiciorum pedes abluere, 
iion video quomodo boc nebcicnlc sinis.ra maiiu pos- 
sit iropleri. 

3. Oruticne$ publiccs» Qui fiant clauto ostio, Quo 
loco Umporalia roganda, Ad boc perliiict etiani iilud 
quod dixit, Cifni oratis^ nolite in angulis platearum ora- 
re: $ed intra^ inquit, in cubicutum /utim, et ctauso ostio 
ora Patrem tuum in abscondito. Ecce ipsi bene agno- 
scitis quia non lioc seinper secuiiduni iiiteram pute- 
rii iinplcri. Nain et nos ipsi ct toius populus noii so- 
ium in cubiculis noslris orainus; sod ciiam publicc 
ad ecciesiam coiivenimus , ct siuiul ciiin oinni po- 
puio genua ncctiiiius Et numquid liuic facienlcs pr.i^- 
ceptis Cbristi coiitrarii sumus, qui dixit ul in cubicii- 
lis clauso osiio orare debeanius ? Nun ita cst. Lnde 
eiiani et isie sensus superiori sententix conveniens 
esi. Ouaiiler ergo lioc intciligi dcbeat , alteiide. Si 
(;<iando oras Deum, et hoc ab illo p<'lis quod vidctiir, 
publice ct apeno ostio oras ; qui:i lioc a Dco vis acci< 
pere quod videtur. Si vcro pro iuJu^gontia pcccaio- 

rATUOL. XXXiX. 



mm et pro viia a.*(ei na voiueris supplicare, ctiamsi 
piifolice oraveris, clauso ostio oras; quia non peiis 
quod videlur, sed quod non Tidetur. Quae enim Tiden- 
tiir, temporalia sunt; qii» autem non videntur, xler- 
na sunt (II Cor, iv, 18 ). Si temporalia quaeris, sicut 
jain dixi, publice et aperto ostio oras : si xteriia qu»- 
ris, secreta est oratio tua ; quia non qii;e videniiir» 
sed quae non videntur optas accipere. Qui ergo ilia 
(iuae non videntur, in veritate quxsierit, et illa qu» 
videiitur, Deo remuneranle percipiet; quia non meii* 
titur qui dicit , Qumrite primum regnum Dei et juitS' 
liam ejuSf et hcec omnia adjicientur vobi$ ( Matth, yi, 
53 ). Ncc hoc sic dicimus, nt pro rcbus lcmporaiiiiiis 
Dciiffl non oremus ; id est, pro sanitale cor|»orum,aot 

Ero pace temporuni, aiit pro abtindaiiiia frucluum, 
eliemus et isla a Deo petere ; sed secundo et tertio 
leco : ut primas partes in omni inteiitione noslras on- 
lioiiis, amor animae ct desiderium vita; asternae obti- 
iical. Qreinus ergo pro corpore; sed sine ulla com- 
^uiratione ampiius pro anima suppliceinus. Et ideo, 
cbarissimi, quoUes vobis ista evangelica iectio legi- 
liir, ordine quo supra suggessimus, intellectum eius 
debetis accipere : ut sive io eleemosynis, sive in jo- 
juiiiis, seu in orationibus, sive in dexiera vel in si- 
iiistra, lioc servare sludeamus , ut quidquid agimus, 
noii pro vanilate vcl cupiditaie ssecuii, std pit) aiiiore 
xternx bealiiudinis faciamiis. Quod ipse praestare 
dignelur, qui cum Palre et Spiritu sancto vivit et re- 
giiat in suicula sxculorum Amcn. 

SEHMO LXiV (a). 

De verbii Kvangelii Matthwi, vi , Cuin jojunatis, etc. 
ei de Oratione dominica^ cap. vi , f , 1-18 (6). 

1. Bomim duo prcecipue meditanda. Ptangendut 
ea$u$. Duo sunt , cbarissimi , qune principalitcr 
attendere debet bumana drciimsiieciio ; et digiii- 
tatem suae coiiditionis , et exccileiitiain sux* reforma- 
tionis : dignitalem suae conditionis, ui |)cccarc timeat; 
excelleniiain redemptioiiis, ut gratise redimentis iu- 
gratus non exisiat. Sola quippe volunUte itedeinpto- 
ris liomo dc tcrrae viiilate sublevaius est, et ad Dei 
simiiitudinem privilcgio rationis sublimatus est. lianc 
niiscr homo perdidit , cuin diabolica pcrsuosione se- 
ductus , a Condiloris siii insiituto superbieiido reces- 
sit. Quem lapsuin Psalinista considcrans , quasi do- 
leiido diccbat : Homo cum in lionore esset^ tion tii/e/- 
lexii ; comparatus est jumentis insipientibtu , et similit 
factus ett itlis (^Ptat. xlviii, \Z), Dc siimnia erectioiie 
proprio arbilno corrucns, merito uUinia dejeclione 
damiiatus cst , qui per sc caderc potuit , sed pcr se 
rosurgere non valuil. Hunc casuni plnngcre lial>etqiio- 
tidianis lamcniis huniana fragiliias ; quateiius eo redeat 
per quotidiana lamenta, unde corruit pcr vana oblecta- 
nieiita ; et quae cccidit pedc superbicC , resurgere stii- 
deal pede obedieniiae. tloc altciidens Psalmista dice- 
Lat, xVon veniat mihi pes superbice; et, 1 bi cedderunt 
qui operantur inufuitatem ; expuUi $unt , nec potuerunt 
$tare (P$al. xxxv, \^et 15). Expulsisunt, ab iniinia 
quictc ; nec potuerunt stare, id est, persevcrarc, sicut 
per euindem Psalmistam de eisdcin dicitur, Quia caro 
sunt, soiritus vadens, et non rediens IPsaL lxxvii, 50). 
2. biecessaria medicinati$ gratia Hedemptoris. Chri- 
slus verbo et exemplo docuit, Ad lianc ergo rever^io- 
nein sive resurrectioncm neccssaria fiiit inediciiialis 
gratia Redemptoris, qu:e saiiarct bumilitaie, quod 
coiTUplum fucrat clatione superbioi. Assiinipsit crgo 
Vfrbuni Dei rorinam scrvi , in qua po^sct conservos 
vcrbo instrucre , et ad cxcmpluin vit:c sux* inoruui 
discipliiia iniormaie. Iluniilitatcin qiiit>pe ci oliedjiMi- 
tiani vcrtjocl cxeniplo insinuabat, qnanJo di^ci| uiis 
cxhorlaiido dicebat : Toltile jugum meum super vos , et 
discile u me quia milis sum el Itumitis corde :jugum 
ciiim meum suave est, el onus meum leve (Matth, xi « 

{a) Alias, de Tcmpore 182. 

{b) m Appendice nunc | rimum collocaiur. Excerpta quae- 
d:uo ei libro 2 dc Sermone Doinioi in monte continet; | i*x. 
taiioneui vcro ct conclusioncm liabct aliiindc asciiaiu. 

(Cinguanle-neuf.J 



'r8.i7 



XPPENDlX. 



im 



2U ei 30). Jugum eiiiin ejas uliedieiiiia! merilo esl sii:i - 
ve, ouiBervire cslregiiare; el onus prxceptoruiu lovc, 
quod non prerocndo gravat« sed adiinplcndo pcr 
gratiam adjiivat. liisiiiuavil eiiam vcrUo sobrietaleiii, 
iibi dixit , Non graventur corda vetlra in crapula et 
ebrietate (Luc. xxi, 54) : docuit cxcmplo, qui turbain 
he coniitantem iion refccit sumpluosis deliciis , sed 
iumibus h(>rde;iceis (Joan. vi, .5-15). Docuit ciiam 
iiitentioiiera nostram ad interna buna dirigcns, qunli- 
ter esset jejunaiidum, quando dixit, Cum jejunatis , 
volite fieri , sicut hypocritte ^ trisiei : illos notans , qiii 
luctuosis surdibus rigorem simuiant abstinentisR , iit 
videantur hominibus jejunautes. Qualiter etiam sit 
facienda eleemosyna , silentio pra:terire noluit , iibi 
dixit : Cum facis eleemoiynam, nesciat sinittra tua quid 
ifaeiat dextera tua. liocdocumento insinuansquia elee- 
inosynam et omnc opus miscricordix quod racimus, 
^ion venando laudes homtnum, sed propter inientionem 
vite xtcrn-.c , qux per dexteraoi sigiiiflcatur, facere 
admonemur. Qualiter quoque esset orandum , admo- 
nuit , ubi ait , Tu autem eum oraveris » iutra tii culneu' 
lum ; id cst , habeto cor qoietum, et ab omni tumuitu 
exteriorum liberum : et 4Unuo otHe^ id est, exciusa 
|ihantasmaiiim turba , ara ^atrem hmm. 

5. Petendorum guorumlibet comjf^endium, Tria pe- 
-tmitur ad wtermm titam^ ^atuer ai temfforalem. Eccc 
diclum est quaHler sit or.mdum : addit etiam quid sit 
t)raiidum, ita subjungens, Sic autem orabitis : Patir 
noiter^ qui et in ccelii , etc. Haec oratio t^ompcndiosis 
verbis , Id cst , septcm petitionibus , omncs species 
orationis comprehendit , quibus Deum interpellamus, 
*aul pro appcteiidts bonis , aut pro viiandis inalis, aut 
pro deleudis commissis. Ilarum scptcm petilionum 
tres prius posit» pertiiient ad acternitatem ; quatiior 
«equcntes, ad vita: pnesentis neeessitatem. Narn iio- 
-minis Dci sanctificationem^ct advenlum ejus quo m 
(^ritate venturus est , et completam voluntatem ejus 
«icut iii ccelo et in terra , sive justos et peccalores , 
sive aDimam ct corpus , sive Christom et Ecclesiam 
intelligamus, quamvis ab humili advetitu Christi exor- 
•dium sumant, tamen nonnisi sxculi lerminatioiie 
complcbuntur* Et oimiia Iria in aeternum manebunt. 
Heliqiia autem quatuor ad hanc vilam temporalem 
pertinerc videntur : qota et panis quotidiaiius et spi- 
ritualis, licci sit seinpllemus, ad hoc tatiluin leinpus 
pertinrt , in quantum ministrator aiiimae qutbusdam 
sigiiis ei diclis vel scriptis ; el ideo panis dicitur, quia 
laborando ct dissereudo discitur, et ita auasi nian- 
deiido glulitur. Nunc quo<|ue peccata aimiituntur 
iiobtft^, etnos dimittimus aliis, qaua est inter qualuor 
secunda petilio. Et nunc tentaiiones vitam nostram 
iiffesianl ; et ipsa liberatio a malo ad hanc vitam per- 
tinet ; quia Dei justilia mortcm incurrimus , unde ip- 
sitts misericorcHa liherandi sumus. Qux cum ita sint , 
ipsarum petitionum verba diligentius pcrtrnclanda 
sunt , ut intelk-cia et majorom gencrenl eordis affe« 
cium , el qnod pctitur, ad veiociorem pcrducatur er- 
fectum. 

4. Vnde Christiani a Judant distincti^ inde inter $e 
mditiincti.Charitatiiexciiatio. Fidudaimpetrandi. Cur 
oranles convertimur ad orientem. Dicamus ergo , Pater 
noster^ cui non timore, sed amore famulamur. No:i 
hoc populo priori dictum est , ut Ps^trem oraret : sed 
Dominns insinnatus est cis, cui non filiali obediebant 
amore; sedservili subjicicbantur timore. Admoneotiir 
autem hoc verbo divites et nobiles , cum chrisliani 
fncti fuerint , quatenus se non extollant adversus pau- 
pcres et ignobiies : quoniam simiil dicunt , Pater no- 
stcr, quod vere ac pie dicere non possunt , iiisi se fra- 
tres esse cognoscant. Hoc nomine et charitas excita- 
tiir ; quia flliis nibil charius debet esse, quam pater : 
( t supplex afTcclns, cum homihcs dicunt , Pater no- 
mcr ; et qiia^dani impetrandi pra^suniptio, qiiod peli- 
i\ir ; cum eliain anie pclilionem lam niagnum donuin 
accepimus ,. ut possimus dicere , Pater noster, Quid 
cniin jam non dci flliis petentibus Pater, qui jam hoc 
Ipsuin dedUi ut essent filii? Pustremo quania cura 



aniroum e)us langit qui dicil , Pnt^r noster, iit Uinto 
Patre non sit iudignus ? Utalur ergo populus Novl 
Tesiamenti voce , populus novus ad xlcrnltalem vo- 
catus, Pattr noster, Oralio fraterna cst : non dicit, 
Pater meiis, tanquam pro se tantum orans ; setl, Pa- 
ter noster; omnes videltcet una oratione complectens, 
qui se in Chrislo fratres esse cognoscunt. Qui habita» 
in cmlis , id est , in liis quoruin conversatio est iii 
coelis ^ Ei acconimodatissima esl ista similitudo ^ nl 
tantum spiritualitcr distare credaiiir inter justum ei 
peccatorcm , quantuin distat corporaliter iiiier coelniii 
et lerram. Pcccatori enim dicluni est, Terra ee^ eltn 
terram ibis (Cen. iii, 19). Cuius rei signilicandae giaii.-i 
cum ad orandiim stamus, adoricntem vertimnr, uode 
ccslum siirgit : non ideo, quod ibi sit Deus , tanqnani 
cx^teris mundi partibus reliciis; scd ul aUmoneatur 
aninins ad excellentiorem iiaturam consurgerc, id est, 
ad Deum. 

5. EiiifiiieraiHtcr beaiitudinei. Timor Dei. Jam quid 
petendum sit, atlcndamvs. Sanctipeetur nomen tuum. 
Quod non sic petitur, quasi non sit sanclum Dei no- 
men ; sed ut sanctum liabeatnr ab hominibus , et iui 
innolescat illis Deus , ut exisiimeni aliquid sanctius 
non esse : quo magis timeant euni offendcrc , quia 
justnm est nomen Dei sanctifrcare , et Dcum timere , 
de qno dicitur, Donfinui nomen iili (Amo$ ix, 6). Hic 
tiinor primo gradu est inter beatitudines , de qiio di- 
citur, Initium sapientia timor Domini {Eccli. i, 16); 
etalibi, Timor Domini $anctu$, permanen$ in twculunr 
$mcuti ( Psai. XVII1 ,40). 

6. Pieias, Sequitur, Adveniat regnum tuum , id est, 
manifcstetur niuiido. Sicut pra^sens lux absens esi 
caxis ; ita Dei regniim , quamvis ubique slt, deest ta- 
mvn ignorantibus : vcl ita , ut tu in nobis , et nos in 
te , te donante , regn ;mus. Haec peiitto ad pietatem 
perlinet , qux est secundo ^radu Intcr beatitudines. 
31 enim pietas est , qua beati sunt mites , pctamiis ut 
veniat rc^uum Dei in nos, id cst , mitescamus, et non 
resistamus. 

7. Scientia, Scquitur, Fial voluntas («a, $ieul in 
eceio et in terra : id e&t, siciil in Angelis, ita et m ho- 
minibus; ct sicut in jtistis, ita et tn peccatoribiis : 
vcl, ita consentiatcaro tu£ voluntati, sicut consetitit 
spiritus. lixe petitio ad scicntiam pertinet , qux terlio 
gradu est inter beatitudiiies. Nain si bcieniia est, qtu 
bcaii sunt qui lugent; oremns ut fiat voluntas Dei, 
siciit in coelo, ita et in lerra : id cst,ut conscntint 
caro spiritui ; quia non aliunde tantum dolere dehel 
humaiia miseria, qiianlUm indequod caro concuniscit 
adversus spiritum, et spiriuis adversus carnem (Galat. 

V, 17) : ul cuin A|)OStoIo cxclamare cogamur, Infe^ 
lix ego hvmo , qnis nve liberabit de eorpore huju$ mortt» 
(Rom. vii , i4) ? 

8. Fortitudo. Seqnitur quarla politio , Panern na- 
strnm quotidianum da nobis hodie. Potest et simpliciter 
inlcUigi dc corporali cilK> , ct spiritualiter de pane di- 
vini verbi. Si de corporali agitur, noii cxtondit pctl- 
tionem sunin in longum ibte orator; praeceptiim sc- 
quitur evangelicum , ubl dicitur, fiolite coqitare de 
crastino. Crastinus enim dies ip$e cogitabit nbt (Matth. 

VI , 34). Sic et beatus Apostolus momi.Habente$ ri- 
etum el tegumentum , hi$ contenti ^mu$ (1 Tim. vi, 8). 
Si vero spiriiualiter accipias pancm istum , vel i|»um 
Cbristum inlellige, qui est supersubstanlialis anim:c 
panis ; quia omneni superat substantiam , qui de sc 
ipso ait , Ego sum pam$ vivtt$ qui de axlo deuendi 
(Joan. VI, 4i) : vel ipsum intellectiim verbi diyini , 

3ui nobis necessarius est ad reflciendas rulnas animap, 
onec cognominatur hodie. Hxc petitio ad fortitudi- 
nem perlinct , qu.c quarlo loco ponitur asccndcnlibus 
ad suniinam benlitiKliiicm. Si cnim foriitudo est, qua 
beali liunt qui csuriual ct si^iunt juslitiam; oranduin 
nobis esl , ut dclur nobis islc panis qutftidianus , quo 
conrurtaii ad illam pcrfectam saturitaiem venire pos- 
siiniis. 

« Au^si.y id estf in sanciis etjMtis. -t v - 



18« 



SEUMO LKV. 



1870 



9. Conmlium. Scquilur, Et dimiUe nobi$ debiia no- 
tlra. Forte peccavil in le aliquis, diniilie ilti vcniaiu 
a le pclcnti ; ne tlurm fratri negAs miscricordiain, tibi 
tUmdas Patris indulgentiam, dicente JaCobo apostolo, 
Jtuftditm emm rine mtericordia et ^t fion fecit miteri' 
rordiom (JacobiW, i3). Pdiiio lia;c refertur ad conai- 
n«m, qiMd qninto loco poniiur inter gradus beatitu- 
dinum. Si enim consilium est. quo beali sunt 
nilsericordes ; dimitumus ergo debitortbus nostris 
debiu sua ; et sic oremus, ut dimittantur nobis de- 
bila nostra, id est, peccaia nostra, propter qu» dif- 
ferimur ab impetranda venia, nisi eam accelerel fra» 
tmm indulgeiitia. 

10. InteUectut. Sequitiir, Et ne not inducat in 
fenfaftonem ; id est, iie paiiaris nos induci in tentaiio- 
nem. Aliud est cnim tchtari, sine qiio nullus probatus 
«l justus; aliud in tentaiionem induci, id est, a 
tentatore iiidaci. Hoc est ergo quod oramus, ut noii 
pcrroittat nos Dcos tentari supra id quod possumus ; 
aed faciat cum tentatione proventum, ui possimus 
sustmere (I Ctfr. x, ll^). Petitlo hxc perlinet ad iR- 
tdlectum, qui sexto loco ponitur in iiumero beatitii- 
dinum. Si eniih iiilellectus cst, quo beali sunt mundo 
t»nrde, id est, qui purgatiim habent oculum nriemisa 
terreno pulvere ; oremus non indiici in teniationem ; 
1d est, non babere duplcx cor, sed unum et simplcx 
appelere bonum. 

1 1 . Sapientia. Sequilur, Sed tibera not a malo ; mm 
lantnm In quod indnci possumiis, sed etiam ab illo 
in qoo inducii sumas, quo peraclo nibil rcstabit lu- 
gendum. iloic petitloni congruit sapientia, quae se- 
immum inter beatittidines obtinet locum. Nam si 
sapientia est, qiia beati suiit pacifici, id est, qui ordi- 
natis moribus suis cognnt omnia servire spiritui; 
onndiim cst itaqne nobis, ut liberemur a malo. Ipsa 
enlin libfralio liberos nos facit, id est, filios Dci, ut 
spirito adoptionis clamemus, Abba, Pater {Rom. viii , 
15). Amen autem in his petitionibus significal indubi- 
lanter a Domino coiiferri quod petitur, si uUimaB 
conditionls pactum firmiter teneatur. 

12. Tria peccatorum remedia. Triplex peccandi ra- 
tio, Haec tria remediorum genera spiritualiter com- 
meiidavit nobis coelestis Mcdicus, eleeinosynam vide- 
licet et jejunium et orationem , . quibus Unquain 
roedicinafibus antidolis, possemus inveterau inaki 
curare, pnesenunea pellere, et servando salutem 
falura cavere. Ct congrue Iria siint ^encra curationis, 
sicut tria precedunt gcnera corruptioiiis. Oinne enini 
peccatum aut fit in aiiima per consensum pravx suc- 
gestioiiis ad violandom Dci templum : aut fit maie 
iitendo corporc ad laedendum proximuni, quod est 
facinorosum : aut lit inale uteiido curpore ad cor- 
riimpendom se ipsum, qnod est fl.igitiosum. Faciiiora 
enim licet per corpus fiant, qualia sunt homicidia , 
rapinae, furu ; non tamen corpus facientis afliciunt 
vel corrunipunt. De quibus dixit Aposlolus, Omne 
peceatum quodcumque fecerit homo, extra corpus ett, 
Fl^gitia vero et per corpiis fiunt, et corpus afYiciunt 
et iiificiiint. De quibus dicit Apostolus, Qui autem 
fomicatur, in corput tuum peccat (I Cor. vi, i8). Me- 
riloergo facinora qiix extra corpus fiunt, eieemosyna 
lanqiiam cxteriori purgantur medicina : qiiia sicut 
faciniis nocnit proxinio, sic elecniosyiin qiix extra 
1108 efit, ct per corpus tamcn datur, prodesse debet 
proxiiiio. Flagitia vero congruc mcdicinali mundantur 
parciinonia ; quia sicui caro IxU traxit ad cutpaiii, 
sic afllicU reducere dcbet ad veniain. Si qui vero 
suiit qiiibus b:cc medicainenta non congruant, ul vel 
eleemosynain dare non pos.int proptcr niniiam pau- 
pertatem, aut jejunarc proptor sioniachi imbecillita- 
tem, habcnt lcrtium geiius mcdicinx, a quo se excu- 
sare non poterunl, nisi qui morbos animui suxsanare 
conlempscrint. Iloc ergo inedicamcmum, quod iiulli 
sanu^ menti decsse poiest, studiose et pic frcqucnio- 
mus, iniplentes illud aposiolicnin nri-copium, Sine 
intermiuione orati (1 Thett. v, 17). Iloc «niin antiUo- 
tum iU umnibus morbis occurrit, ut assiduaiuni nini- 



bos omiies dcpellut , ct omnja corrupu inlegritali 
rcsiituat, praesUnle Domino nostro Jesu Christo ; cui 
cst hoiior ct gloria in s^cciria sxculorum. Amen. 

SCRMO LXV (a). 
Rnrtumin Mattlwsi cap. vi, 9-i3; De oratione Doml- 

nica (6). 

i . Per hanc vocetn^ Pater noster, bomtatem Dei el gra- 
tiam protettamur, Quoniam Domino subveniente atqoe 
gubemante. jain estis in resia constituti, et prope est . 
dies quo ad coclestis repis vcTuti consistorium veniatis, 
moneo vos, charissimi , ut precem legitimam Palri el 
Deo offerendamantediscatis.Nam quia fastidiosa mens 
homlnum et ignara coBlestium, nec scire nec invenire 
poteral, quemadmodum Denm digne precaretor; 
ipse verus Dominus et magister osiendit et docuil , 
per sc quidcm sanctos Apostolos, per illos autem 
iios, quomodo debeainus orare. Sic, inqiiit, orabitit : 
Pater noster, qui et in coslit^ tanctificeiur tiomen tuum : 
adveniat regnum tuum : fial voluntat tua^ etc. vero 
coelestis oratio, qiiae toU est oratio ! Nam singola 
verba si prout suiit, latius tracUre voluerimus, dies 
aiite qoam sermo deficiet. Atumen breviter percor- 
ramos. Dicimus, Pater notter, ^ et in ctBtit. Sic in- 
cipiendo, boiiiuicm Dci et pratiam protcsumur. Nam 
quando iios terrestres et miseri, imbecilles et inutiJes 
servi, auderemus vultom levantes ad eoeium dicere , 
Pater notler ; nisi ipse per suum noliis Unigenilufii 
banc fidnciam praestitisset ? Sicut scriptum est, Qu^ 

Siot ttutem receperuni eum^ dedit eit potettatem fiiioa 
ei fieri, hit qm credunt in nondneejuM (Joau. i, 12). 
Aocepu igitur potesuie Fatrem vocamus Deum : qoia 
per lidem spuritum adoptiouis acccpimus, ot nos fii- 
cios Dei filios gratulemur. 

2. Decet gratiat agere , qui gratiam meruerunt. Quid 
agnificent heec verba^ Advcniat regnum iwim.Semper ud 
JDet, iton ad nostram voluntatem debemut retpicere. [)eiii- 
dc dicimus, Sanctificetur nomen tuum. Uoc aclio gratia- 
mm est, velutsi dicatur,Sanctum sit etbenedictum no- 
men tuum. Decel enini gratias agere,.qui gratiam nie- 
rucrunt. Advemat regnum tuum.sion iitique ut incipiat 
illeregnare,cuJOsregnumestomniumsxcuIorum : scd 
hoc opumus, ut fiiicm nosiris faciai inalis. et veniens 
de coelo nos assumat in regnum. Hoc enini dicto admo- 
iiemur, obi viUin nostraiii et subsuntiam et regiiom 
spcrare debeamus. Similiter dicimus, Fiat voTuutat 
tua^ tlcut in ceelo etinterra. Quis enim obsut Deo, quo- 
minus fiat voluDtaseJusubique ^ ? Sed hoc oramus, ut 
sicut in coelo fit voluiius Dei, ubi nullus offeiidit; iu 
virtutem iiostris aniinis tribuat, ut ejiis volunUteiu no& 
qui sumos in terra, facereet implere possimus. Vel 
certe cum dicimus,Ftal voluntat tua, docemur scmpcr 
ad Dei, non ad uostram respicere volunutem : qoia iii 
iiostra volouute aliquoties contraria sunt ; in Domiiii 
autcm volunute viu est somper el bonitas. 

5. AvariticB extirpatio , et mortit recordatio in voce « 
hodie. Cousequenler jam post coeiestia, etiam terresiria 
pobtulamus, sed Umen ncccssaria. Nam dicimus, 
Panem nottrum quolidianum da nobis hodie. sapieu- 
tia vera et diviiia providentia, qux docuit et panem 
sotiiin petere, et hodie nominare. Iloc enim dicto ei 
avidilas cum avarilia lollitur, et hnmaiix vilai insi- 
iiu:.tur incerlum : secundum iiliid, JSolite solliclti ette 
in crastinum (Matth, vi, 3i). Vere ciiiin incoiiveniens 
cssci, enm in iniiltos annos et tempora, vcl cerlc in 
aliuin dicin ncces.>aria poslutarc, cui forie sub noctc 
csset vila finicndn. Sic enim el ille avarissimus dives, 
qiii rcsiriiclis horreis et replctis dixerat ad aiilmam 
suamt liabet muUa bona in annot multos^ epulare ; 

^ cyprianus, sam J)eo quis obsistit , quondnut quod reOt 
faciat. 



(a) Aiias, de Tempore i2G. 



iQ ApipeoUicc Qunc lirimum coUocatur. Dubius vkle- 
batur Lovameosibus ; spurius verUno et viodingo,quibiM 
observatuni est precatiouis doniioicu! petilioncs aliter ex- 
poni solerc ab Aup:u.stino. Auctor, quisquis Uudem esi, ctMi 
cypriano | Ierum<nie coDSCuliL 



f«71 



APPENDIX. 



audivil a hoimuo ^ Snilu^' ha^ rrodte repetunt auiinam 
lunm * : qu(e propparasti^ cujus erunt (Luc. xii, 19 et 
SO) ? Compeienlcr crgo oraiiius, pancm noslruin quo- 
tidianum h(»die nobis daii : quia craslinus dics quid 
pariat, ignoramus. 

4. Fratri luo dimiitendum , ut ttbi dimitlat Pater, 
Dicimus deinde , Dimitte nobis debita noslra, Dc- 
bita, fratres, peccata intelliguntur. Nam dct^itum con- 
Irabitur, quotiescuioque deliiiquitur : quod debitum 
quandoque solvi in gehenna iiecesse est. Et quia 
xnmanae fragililati non decst quotidie unde delinquat; 
ideo petinms ut debila nobis, dum sumus in corpore, 
dimitlantur, ne usque ad iiOTissimum quadrantem 
desudemus. Bene autem adjungitur, Dimitte nobis 
debita nostrOy sicut et nos dimittimus deiitoribus nostris, 
Vides, charissime, quaiita iios coiiditioiie divinus 
•ermo. pnesiringiit *. Dimitte ergo, ut dimittatur tibi. 
«liabes a^iqiiem debitorem qui in te peecavit, qui forte 
in|uriam fecii ; dimiite illi roganti, indulge poscenti, 
l^arce poenitenti : ne dum denegas pietaiem fratri , 

*ttbi claudas indulgentiam Patris. 

5. Cur tentet Deus. Jamvero utilissimo fine oratio sa- 
cracompleiurorandocoiitra tentationeinet malum. Di- 
^imttsenim, Et ne tws-indmcas in tentationem,sed libera 
•itoi ama/o. Inducit Deos in tentationem bominem, cum 
teiitari permittit, ut probet, non pefinnit. Tentat autem 
'iion quasi mentium nesciushumanarom ; sed ut suos A- 
'Mes faciat in kecoIo manifestos, sicut scriptum est , 
^nm figuti probat fomax, hon^nes autemjusios lenta- 
^h Iributationis (Eccli. xxvii. 6). Sic Abraham tenta- 
▼it in liiiOf et nonoravit {Gen. xxn) : sic Job daiido 
in lentatioiies varias probavit (Job i el ii) :«ic saiictos 
Apostolos, sic beatissimos marlyres per igncra quo- 

^iie et gladios coronavit. Ex quo aepnret, a Deo (eii- 
taitones bujuMMdi provenire ; et oiabolum nihil sine 
Dei permissione Talere. Ergo Deus solus adorandus 
•ett, qui potcel educere de -tentatioiie. Educit vere , 
com liberat a mlo : a nuilo autem liberat, quando 
supcr id quod potsumus , non nos permittit teiitari. 

6. Orationis Dondmeet siumma, Habctis « fratres , 
«oetensum, et qoem debeatis orare, et cui gratias 
agere, et cujits cupere regnum , vel exspcctare vo- 
hmtatem. Deinde contra tentationes et malum , 
cujus sit auiitlum pncstolanduin. Eccc in paucis 
omiiia et in brevitate completa. Qula ergo non dif- 
Hcile discitur , imo facile retinetur , oiiines hor- 
4or Uim viros quam feminas, discile rctincre : ut cum 
Iberitis gratiain Boinint quam copitis, consccuti, iiiter 
omnes sanctos lianc precem ore coi.sono proferre pos- 
sltis, et corde miindo diligere ; ut Christus sedens ad 
dcxteram Palris in ore vesiro verba sua videiis, et in 
corde vestro sua praecepia, et hic y^^ custodiat, et 
fatnro sDvo * dignos efQciat. Ipsi gloria in saecula sx- 
colorum. Ainen. 

SERMO VLy\ (a). 
De verbis Evangetii Matlhan, cap. vii, 1-5, Nolitc ju- 
dicare, iit noii judicemini, etc, (b), 
I . Aperta maia judicunda ; non autem qu(e ignota 
emt dttbia, Prtestat de matis bene quam de bonis male 
firipkan. Mata aperta possunt et debent judicari , sed 
eum charilaie. Audivimos evaiigelistam dicentcin, fra- 
tres charissiiiii , Notile judicare , ut non judicemini, 
Quid est hoc, fratfes, cum ipse Doininus in alio loco 
Evangeiti dixerit, Nolite secundum faciem judicare ; 
sed juitnm judicium judicate (Joan. vii, 24) : el alibi 

* la m. r., nac nocte mdma tua egredietur de te. Apud 
crpriaouni, anima tua expostulatur, 

* cyprianus, ^ddidU tegem^ certa nos conditione et spon- 
sicne constringens. 

* f^orle, regno. 

ia\ Aliafi, de Tempore 202. 

(b) In Appendice nunc priuium ooUocatur. Dubium uiter 
Augustiniaiios reliquemnt Lovanienses : hinc vero exnua- 
geudum cum supnositiUis verlinus et \ indmgusjudicaverunt. 
Caetarii sane stilum et menteiu rcfert. Porro in manii- 
licriptis sic iadpit : «Modo cum Evangelium lcgcretur, t au- 
diviffius DonttOHn dloeotem. » etc. 



1872 



dicalur, Jiirficmm verumjudicate (Zach, vii, 9)?Non 
eiiiiii sibi divina leclio coiitraria esse potest ; sed in- 
tellectum sobrium qu;erit. Iii conversaiione enim hu- 
mana, dilectissimi , sunt aliiiua , qiias ratioiiabiliier 
reprehenduntur : suiit vero quaMlam , qu:e non sine 
peccato judicaulur. Aperla cnim inala et judicari et 
argui debenl : illa vcro quae aut ignoramus , aut 
utrum bono an malo animo (laiit, scire non possumus. 
iudicare penitus non debemus. Yerbi graiia , vides 
hominem frequenlius jejunare; congaude. et noli iii- 
mis laudare ; quia poiest hoc pro humana gloria fieri : 
sed el noli vitiiperare ; quia polesl et pro Deo et pro 
aiiimaB remedio jejunare. Vidisti alium indicto publioo 
Jejunio veile prandere ; cum dilectione admoue. Si 
dixerit se pro stoinachi lassitudine jcjunare noo poeee» 
crede el noli iudicare : quia utrumqoe potest fieri , 
ut pro gula vel luxuria prindere velit , et pr» infir- 
mitate jejunare non possit. YidisU alterum aubditU 
suis com severitate disciplinam imponere, et indul- 

Ifentiam tardius dare ; noli judicare crodelem : quia 
orsiUn non hoc facit morbo iracundiae, aed xelo d&- 
sdplinae ct^inore justiti.-e; propter illiid quod scri- 
PjJJincsli Zetus domu$ tuw comedil me {PmoI. lxviii, 
10). Forte aliquis vicinus aut amicus tuus, dum ani- 
roum suum habel in rebus satis sibi necessariis oc* 
copatum, tai dios te salutaverit, aut tardios oceurre* 
rit , quain debuit ; noli eum soperbum judieare , noli 
mahgnum credere, sed magis boc aot per oblivionem 
aut per negligentiam, quam per despectom vel soper- 
biam factom crede : quia forte et libi hoc, ot est iio - 
maiia fragilitas, frequenter cvciiit, ut rebus aliis nl- 
mis intentus , aliquid minos caute aut minus soUidte 
fecissc vidcaris ; et tamen noluisti te pro hac re raalo 
animo judicari. In istis crgo et in his similibus, qu» 
otrum bono an malo animo fiant , scire non possu- 
mus, melius est ut ad partem dextcram nostrum ani- 
mum declinemus : quia tolerabilius est nos iu boc 
praBvenire , ut eos qui mali sunt , bonos esse creda- 
nius, quam ut consuetudine judicaiidi , eiiam de bo- 
nis quod inalum est suspicemur. De istis ergo rebus 
qux sunt Deo nolaj ct nobis hicognike, periculose 
nostros proximos judicamus. De ipsis enim Domliius 
dixit , riolite judicare, ut non judicemim, De iUis vero 
quae apcrta sunt et piihlica mala , judicare et redar- 
guere , cum cliariuiie tanien el amore, el possumus 
et debemus ; odio babeiites iion hominem , sed pec- 
catuin , non vitiosum , sed viiium ; detestaiites mor- 
buui potiiis, quaraKgroium. Nam publicus adulter, 
raplor. assidue ebriosiis. proditor et soperbus, si ju- 
dicali vel casiigali non fuerint. iraplebitur in eis il- 
lud quod beaius mariyr Cyprianus de lalibus dixit : 
Qm peccantem verbis adutantibus paipat, peccati fomi^ 
tem subministrai, ' 

2. Ira subitanea festuca est ; inveterata, trabes, Cor- 
dts oculum turbat ira , odium exceecat. Ad haiic rcm 
perlinct, fralres charissinii, eiiain illud, quod in hac 
ipsa evangelica leciione audivimiis : Quid enim vides 
featucamin ocuto fratris tui, et trabem in ocuto luo non 
tides 7 Yidisli ciiiin honiiuein subito irasci; iioU cou- 
linno judicare, sed exspecla paululum : for&itanquam 
velociter irascilnr, tam celeritcr mitigatur. Quid la- 
men fesluca, quid trabes significet videanius. Subita 
eiiim iracundia fe^luca est : illa vero quaB in longum 
lcmpus protrahitur » , trabes cfficilur. Ut ergo irasci, 
ct cito placari. fesiiica est; iia iracundia diu in coide 
servala , irabcs cst. Ergo ira invelerau convertitur 
in irabein. El qua fronle ille qui odium servai in 
corde, illum judicarc prajswnit, in cujus oculo nou 
trabem, Rcd fesiucain essc cognoscit? Nam cordis 
oculum festuca turhat , lral)es cxcxcat. Quod dixi , 
fralrcs , Scnpturarum dcbeo tesiimoniis approbarc. 
Qiioiiiodo ira cordis oculum turbat, audi Psilmistaiu 
dicciilcm, Turbatus est ftras ira ocutus meus (Psat, \% 
8). Quomodoautem odium oculum cordis excaccal 
Joannes cvaiigeHsU tesiatur : Qui, inquit, odit fra^ 

* nic adduni ediii, (/um per odium falsis suspirionibut 
nulittur. Sod hacc verba dcsuul hi maauscripti& 



187» 



SERMO LXVII. 



wn 



irem iuum , tn leitebrh al , et in tenebris ambulat . et 
neicil quo wadat ; quoniam tenebra oboBcaverunt oculos 
ejui (1 Jooit. II, 9, ii). Secundiim baec ergo per subi- 
laneam iracundiam cordis oculus lurbalur ; per odium 
lumen cbarilalis exsliiiguilur. 

S. Recapituiatio. Judicium temerarium non parvum 
ficcaium.kr%o, fi-atres cbarissimi, capiiula vobis qune- 
dam ei indicula, oualiier h.xc iutelUi^ere et acci|)ere 
debeatis insinuo. Nani vos Deo propiiio, melius ha^c 
capere elobservare potestis. Ui Uxc quae dixi , tciia- 
cios veitriii conlibus iuseniutur, breviier repeto quod 
soggessi. In his crgo rebus, sicul jani supra dixi, pe- 
riculose alios judicamiis. quae dubiuni est utruin bono 
aa malo animo fiaiit ; id esi, jejunare, vigilare, elee- 
mosynas facere » a vino ei a carnibiis vel absiinere 
Tel non absliiiere, ei reliqua bis simiiia, quae pro Deo 
el pro buniana gloria fieri possuni. £t quia ignommus 
quo aniino fiani, judicare penitus non debemus. Pro- 
plerea liacc dixii Dominus, NoUlej^icare, ut nonju* 
eUcemuu» Proptcr apertam vero iniquitatem dictum 
est, Arque^ obiecra^ increpa^ cum omni patientia ct do- 
ctrina (11 Tim, iv, 2). Ei illud quod jani supra mcmo- 
raTimos, Juitum judicium judicate. Ilaec enim, fraires, 
si diligenlec , sicul credinius , considerare , ci cum 
gniidi soUiciiadine, Deo donnnte, observare volumus, 
non de parvo peccato ciim Dei adjuiorio liberamur. 
llaxima cnim pars generis bumani iiidiscreio juiticio 
ad reprebeiidendum prompia ei parata esse proba- 
lur; com taiiien non iia se veliiab aliis jndicari, quo- 
iiiodo vttli alios judi«:are. Propter hoc Scriptura di- 
vlfia admonet, dicens : Pnii«^fit interrogei, ne vitu^ 
perm quemquam ; et cum interrogaverii , corripe jmte 
(EccH. XI, 7). Omnis Iiomo prius se vull interrogari ; 
el posiea , si reus esi , paiienter tolerat reprehendi. 
Et quia omnes boc nobis volumus ab aliis fieri , ju- 
sUim esi ui lioc in aliis studeamus implere. Prius 
cum paiieniia inierrogemus, ei solliciti simus ; et 
cum aliqoid ceriius agiioverimus , lunc aut si mala 
sunl« reprebendere , aui si boiia, defensare velimus : 
propier illud quod scriptum esi, Omnta queecunu^ 
mUtii ut fadant vobU /tomtites, et voi facite iltii nimU' 
ter. Beec eU emm Lex et Propheim (Malth. tii ,19). 
Et ideo coBversi ad Dominom, ejus imploremus auxi- 
lium , m ipse nobis ei veram discretionem el perfe- 
«;iam charitatem pnestare pro siia pietate dipneiur ; 
cui esi gloria et imperiuin cuiii Paire ei Spiriiu san- 
cto in luecula sseculorum '. 

SERMO LXVII (a). 
Pe verbk Ewmgetii Mattluei^ cnp, vii, i3, i4, liiiratc 

per angustam portam, eic^ deque duabui vHi^ arcla 

et lata. 

i. Lt^eram ar6t(rticm. Aiidtstis, fraires dilectissimt, 
cum ETaii|eIiom legeretur , duas Dominuiii comine- 
morasse yias : onam roeiuendam atque terribilero , 
alteram ambiendam et mulium desiderabilem ; uiiam 

Kquam posi parvom laborem justi eriguntur iii eoe- 
1, alteram per quam posi brevem dulcedineni 
analores mondi perirahuntur in tariarum. Intrate^ 
inqnil , per emguitam portam ; quia lala poria et ipa^ 
tieta via etl, quiB dueit ad perditionem ; et multi sunt^ 
ijm intrant per eam. Quam arcta , inquit, poria el an^ 
fuita via eU , mie^ ducit ad ititam ; et pauci sunt , ^tft 
tMMiitiiitl eam ! Ecce , fratres dilcctissinii , proposuit 
Deos in conspectu iotius geiieris liumani , quid de- 
beamus expiare , quid vitare , quid dcsidcrare , quid 

' Riios condusioois loco Hss.haKi habent : Et qma skut 
tpei videtis^ Vf^^ ^ noitris de ecclesia nunc absentei eae 
ridentur^ et UUi qualetncumque admonitionem in aiiam ba- 
mHeam reiervemui : et forsitan inspirat el ilUs Deus ut vel 
ibi pro ammm iuce ialute convemant; cui est honar et gtoria 
in scKula sescutorum. ^men. Forsiian eodem die ia duabus 
basilicis conciQnalus , la {irima cooctoac usus cst ea coa- 
dusioue , quae ex^tat io luaauscriplis et altera ia se- 
conda. 

(a) Prodii nunc primum e\ Ms. Theodericensi , iibl 
AugusUno tribuitur, sed falso. Doctrinam et stilum Ca?sarii, 
cujassont alii nrope orones eodero veteri codice contenli 
icanoncs, exbibere videtur. 



fiigere, quid tiinere, quid innoio corde diligere; ei si- 
cut pcr prophctaro ipse prnedixerai , Ante howunem , 
inquil, vita et mon , quod placuerit, dabitur iUi (Eceii. 
XV, i8) : et ilerum, Ecce habei ignem et aquam^ mae^ 
tem et vitam ; elige vitam , ut vivas {Dcut. xxx , i9). 
Iloc lotum quod supra diximus, id est, bonum et ma- 
lnm, in istis duabus conlineiur viis. Proponiiur enim 
nobis in eis inferniim ei rcgniim , Cbrisius et diabo- 
lus, altitiido et profnndum. Dci enim per gratiam in 
poteslate habet unusjuisquc quid diligat, ei ad quod 
placuerit porrigai manum. 

2. Vim arctce Chrislus, tatce prcsest diabolus. Utraqua 
via non carnis, sed cordii ocuiii dijudicanda. Vias eniiil 
arctx ei aiigusta; pra^sidet Christus : vi;e Inix et spa- 
llosx prxesi diabolus. Chrislus iiivilat ad regnuoK 
illc sollicital ad infernum : ille levut in altum; ilto 
depriinit in profundum. Diabolus oslentat falsas dul- 
cedines, ut traliat ad vcram ainaritudincm : Chrtstos 
invitat ad brevem asperitatem , ut perducat ad lon- 
gam beatitudinem. Si solum oculus corporis aperiiur, 
decipit nos laia ct spatiosa : si vero oculis cordis at- 
tendimos , secun s nos reddii dura ei aspera. 

3. Chriitui et peregrinantium via^ et Angelorum pa- 
Irja. liivicem ergo nos, charissimi , admonearoiis, iii« 
vicem nos cuin vera charitatc jugiier invitcmiis, ui 
magis brevein et angusiam delieainus cligcre viain, 
per quaro mercamur ad paradisi latitudinem perve- 
iiire. Illam vero viam , quae post brevem btitudiiieiii 
consucvii amatores suos in inferiii profiindn demer- 
gerc, quanium possumus, Dco auxiliante, debeinus 
rcpudiare atque contemnere. Sinamus ergo sinisiraui 
viain , cujus fiiiis inlroducit in gchcnnaro ; ei seqiia- 
mur dexleraro, qux ad viiam ducii xternam. Ad il- 
lum pervenire debemus, qui est via, el vita^ et veritae 
(Joan. XIV, 6). Ncc roiruro, si ad illum Gdeliler per- 
yeniinus, per qiiem fidelitcr ainbiilaniiis. Nam quia 
ipse esi via, per ipsum currirous : quia vero ipse esl 
patria, consummaio curso ad ipsuro pervenimiis. 
Curo eniro secundoro divinitateni sii requies et palria 
Angelorum, secundum bumauitatero factus est via pe- 
regrinaniiuro. Quia esi requies ei patria Angelorum 
vel omniuro fidelium , In prindpio erat Vcrbum^ et 
Verbum erat apud Deum, et Deui erat Verbum : quia 
esi via peregrinaniiiiro , Verbum caro factum est^ ei 
habitavit in nobii(ld. i, 1, i^). 

4. Beneficium redemptionii. Quaudo de paradi.so 
posi peccaturo priroi bominis in buiic muuduin, qtusi 
in convallem lacrymaruro projecti suroiis, ei viam 
perdidinius siroul et pairiani, ainbulavimus so|iludl- 
ncs difficiles ; viam anicro Doroini ignoravirous (Sapm 
V, 7). Sed pius et roiscricors rex patriae nostrje nou 
soluro servos siios ad nos frequeiiter studuit roiltere ; 
sed eiiaro dignatus esi ipsc descendere, et vinro, pcr 
qiiain revcrtcremur ad pairiam, pra;parare. boRio« 
si piger eras, ut qu.xrcres viam; ip.sa lc vin dignaia 
est quxrere : si piger eras venire ad viam ; ipsa ad le 
via venii. Surge ct ambula; fuge viam sa*culi Intam et 
spaliosam, qux tead tempus deleclat, ct in a^ternuii! 
criiciat : curre pcr viain Cliristi, iii qiia pnrvissimo 
lompore laborabis, et postca cum Angelis siue fine 
gaudebis. 

5. Diio pedei ad cnrrendum in via Christi , charUat 
duplex. Forte dicis, Pcr viam Christi qiiomodo debco 
currcrc? Si ninbos pcdes sanos habes, rdicitcr cur- 
res. Qui suiit isii duo pcdcs?Si diligis Dominum, et 
dili^is proximum. In h\s duobus prasceptis^ sicut Apo- 
stolus dicit, ttitiiersa Lex pendet, et Prophette (Hatth. 
xxii, 57-40, et Galat. v, ii). Si diligis Dominum, et 
non diligis proximiim ; unum lantummodo pcdeni Iia- 
bes, noii potcs currere : si diligis proximum, et non 
diligis Doniinum; claudus et inuiilis remansisti. Curre- 
crgo per viaiii Chrisli : ipsn est enim via. Pcr i^taro 
viam diloctioiiis cliam ipsc Doniinus in cruce pendeiis 
cucurrit, quaiido proiuiinicis oravit, diceiis : Pater^ 
diniitle illis ; quia nesciunl qnid faciunt (Luc. xxiii, 3-1). 
Pcr istam viam ciiam ircnlus Slcphaniis ila studittl 
virilitcr currere, utcoeluni apcrluro, ct Chn&ium qusai 



1S75 



APPBNWX^ 



187« 



^ in oociirsiim stinm vcl ndjulorium slanlcm, merere- 
tur nspicere {Aci, vii, 55). 

6. Humlitas sU e/iariiatis comes. 8ed quia huniili- 
ter dcbes ciirrere, si vis celeriter pervenire, vide quia 
in iitiim, el per ilium, et ad illum ciirris, qui dixit : 
Discile a me quia milis sum el humitis corde ( Matlli» 
XI, 29). Quidquid boni operis, sive in eleemosyiiis, 
sive in jejuniis, sive in orationibus Deo nfTerre volue- 
ri8, l(»tiim perdis, si ciim vera charitate mitis el humi- 
lis cordc esse nolueris. Ei idco slcut jain snggcssi, 
Inter reliqua opera bona , hiimilitalem et charitatcm 
prscipne tenere contendilo : iit istis duobus saiictis 
et spiritualibus pedibus possitis Ihleliter currerc, et 
ad xternam bcatitudinem feliciter pervejiire; per 
eum qui vivii et rcgiiat in sxciila sacculoruiii. Amen. 

SERMO LXVIll (a). 

D$ eisdem verbis Evangetii Matthm^ cap. vii, 13, 14, 

Lata et spatiosa est via, etc. 

(Admonitio istacontinet qualiter ner peocatum t>riim ho- 
nimis de |)aradiso in inferaum munai hujus projecti sumus, 
ut ad inferiorem iuferoum non mereamur peccatorum pon- 
dere venire, sed bbnis operibus velut quibusdam graaibus 
ad superiorem ac principaiem patriam tolis viribus ooQe- 
mar ascendere.) 

t . Jnfemi duo. Adam posi tapsum inier parat^sum 
et infemum inferiorem, Scta, fratres cliarissinii, quod 
non possit igiiorare sancta Gharitas vestra, Adam pn- 
treni nostruin inter parudi<i delicias luisse colloca- 
tiini ; sed, per>iiad<*ntc diabolo, Dei pnrccpta coti- 
temnens* ifi istius miindi miserias» velut de superiori 
loco ad infcriorem, fuisse dejcctiim. Supernum ergo 
est paradisus, infemum esl hic mundus. AHud infer- 
num est, in auo post mortem peccatores.et impii de- 
ntergiintuf . Nam qnod duo siuit inferni, propheta hoc 
evidenter oslendil dicens : DeuSy qu% eripuisti ammam 
meam ex infemo inferiori (PsaL lxxxv, (3). Non enim 
diceret iiireriorem infemum, nisi esse et superiorem 
Bclret. Deus autem noster miserator et misericors, 
liatiens ct multum misericors , qiiando iios in Adam 
paire nostrode altihidme paradisi jiisto jadicio suo 
in iiifenium mundj istius depnsuit, j^ro ineflbbili pie- 
tate ad infcrlrirem infernum nos ruina pervenire no- 
htit; sed (j^uodam modo inter paradisiim et inferiorem 
tnfemum vehit in medio collocavit : ut si poenitentiam 
volienius agcre, ad altitiidincm principalis pairiae me- 
reremup aticendere ; si vcro in ilia tyrannide superbise, 
per qiiain suadente diabolo cecidiiiius, velimus jugiter 
jiermanen; , ad inferioris inferni profuiida , unde 
j:im reditus esse non possit , peccati pondere preme- 
rofnnr. 

2. Lata ria ad infemum infniorem, arcta ad paradi- 
sum dueit. Ificc crgo, fraires cli:irissimi, non transito- 
rie, sed cuin grandi tiinore ac iremore considerantes, 
intelligamus nos in isto suporiori infrrtio (ler Dci mi- 
scricordiain positos, ut magis ad ilium qtii nos crea- 
vit, desidcreiniis bonoruin operum gradiiius remcare, 
qiiain ciim illo qni nos dccepit , ad iiiferioris inferni 
|)rofunda descendcre. Et qnia positi sunius lafiqiiam 
inter aquam et igncm, vehit inter sumnium bonuin et 
stimmnm malum, (piasi iiiler ruinam infcrioris inferni 
«t althudinem parudisi , nudiainiis Dominuin in Scri- 
ptiiris cum adinirabiit pietatc clainanlem : Fosui te^ 
inquit, inter mortem et vitam ; elige vitam ^ ul vivas 

IDeut. XXX, i9). De istis diialms vits nos Dominiis in 
Svangelio admoniiit, qnando dixit, Lata el spatiosa esi 
via, quiB ducit ad mortem ; et mutti sunt qui intrant per 
eam : arcta et angusta via esi, qum dncit ad vitam; et 
pauci sunt qui inveniunt eami Et quia per arctam et 
angiistam reditur ad paradisum, ct pner iliam iatam in 
iliuin inferiorem infernum dcsceiiditur ; dum adtiuc 
4'um Dei adjutorio possumiis ct in poicstate nossra 
consistit, siciit jam supra suggessimus, magis cone- 
inur per arciam et angustam ad paradisiim conscen- 
dere, quam pcr iliani Iniain et spniiosam ad inferni 

* Legendum al)squodubio,ror<(em/t£ittem. 
(o) Fullhoimliauitercaisariauas per v.c. steplianum Ba- 
iffAium ex reaio oodice vulgataa ordiae tertia decima. 



s<ippiiria porvcnire. 

5. Qui per tatam, qui pcr arctam viam inredant. Bre^ 
vis utriusqne vio! aut tabor ant lcBlitia. Sed forle ali<|(iia 
dicit : Yellem scire qui siiit illi, quf cuin periculosf^ 
gnudio pcr lainm dcscendtint ; qui autein sint illi, qii^ 
|ier arctnm et angusiain ciiin laliore con.^cendunL 
Omnes enim amatorcs muiidi, siipcrbi, avari, rapto- 
res, invidi, ebrioKi, et adulteria committentes, statc* 
ras doiosas et mcnsuras dupliccs hnbeiiies, odium in 
corde reservanies, inaliim pro innlo rcddenlcs, spc- 
otaculn vcl crucnla ct furiosa vel tiirpin ditigenles, 
per Iniam ct spatiosam desceiidere coinprobantiir : 
casti vero et sobrii, misericordes, justitiam tenenteft, 
aecundnni vires suas eieemosyiias prompto et hilari 
aniino facieiites, contra nullum boniinem odium in 
conle servaiites, per arctnm et angiistam viam atf 
superna ascendunt. £t licet adhuc hic in corpore 
habitare videantnr in terris, tamen secundum ApostOr 
lum conversatio ilioruni in ccelis est (JHHHpp. iii, 20) : 
iit sacerdote dicente. Sursum corda ; securi respoii- 
deant se habere ad Dominum. Considerate, rogo, 
fratres ; el non solum cum dolore, sed etiam cum U^ 
more, eos <|ui per viam latam ct spatiosam pr»cipi<- 
tantur, arguite, dicentes et coniestanles eis, quod 
post breve gaudium babituri sunt sine ftne suppli • 
cium. lllis vero qui per arctam et angustam conantur 
ascendcre, eongaudcte, et eis vos ndeiiter sociate* et 
cuin ipsis ad altitiidinem vel beatitudinem setmiae 
y\ix, pervenire contendite. Ne timeatis quia laborem 
habiturt estis in via : sed gandete, quia magiium prse- 
mium invenielis in pairia. Undc iteriim alqiie iter,nni 
rogo Tos, fralrcs charissimi, ut ct justomm post par* 
vuni laborem aetermim gandiuni consideremiis , ei 
peccatorum post transltoriam l:ciitiain sine ullo One 
supplicium timeamus; C(msidernntcs qiiia ncc illi» 
qui per arctam et angustain cuni lubore vidcntur 
ascendere, longo tempore laborare videntur. Nani- 
quomodo illi qui cum infeiici gaiidio avaritia: vel 
luxuri;e serviunt, consumpto itinere viae lalas cun» 
diaboio arsuri sunt in inferno : ita e contrario ilit, 
qui falsa gaudia viae iatae vel viue luxuriosae despi* 
ciunt, ubi cnrsiim viae angust» compleverint, ad Kn^ 
geiorum eonsortium pervenire merclNiniur in ccelo.. 

4. JBger sanitatem cupiens jungai u medko^ wm 
morbo. Et quia de siiperiori paradiso, loco ubi est 
vera tieatiludo, et de diiobus infemis lociiti sumus» 
et quid fugere vei qnid dcsiderare deiieamus, secun- 
dum possibilitaiem qiiam Deus dedit, breviter demon- 
stravimus ; sunt alia tiia ad eaindcm rem pcrtineutia^ 
quae Charitaii vestnn cupimus iniiinare. Tria eniin 
sunt, dc (luibus ultiiler ac fidelitcr cogiiare et possu- 
mus et debemus : et ista tria in conversatioiie bu- 
niaiia fieri etiam corporalibus ocuiis frequenter agiKK 
scimiis. Est enim mediciis, acgrotus, ot niorbu^. Si se^ 
junxerit srgrotus cum medico; duo sunt, vipdlur; 
inorbus. Si se aegrotus magis niorbo quam medicoi 
voluerit jungcre ; ct ibi, quia duo sunt, vincitur me- 
dicus : nam si medico consentiret, pereunte moriKi 
a^grotus evaderet^ qiiia duos contra se pugiianlea 
viacerc williienus posset. Qiiare Lstain similitudineia 
posiieriin, diligenter attendite. Afedicus, I)eus eat: 
segroliis, homo est ; peccatum, morbus esU Si se juiH 
git peccator cum Deo, qui est vcnis medicus, sutim 
pcrit niorbus. Si vero infelix peccator diligit inorbiini 
suujn, iit magis se peccalis siiis, laiiquam luortiferia 
inorbis,, velit juogere, quam caelesti medico adhacre- 
re ; morbuin, id est, pcccatnm suum, hon solum ac- 
cusare non acquiescit, sed etiaiii fronte impudentissi- 
nia defensare contendii : dum se peccatis suis vull 
jungece, quasi videlur cdilestem medicuin viiicere ; 
sed per istam infeiiccm victoriam, tanqiiam per lat;iiii 
et spatiosam viain descendit in gehennam. Quia si 
inedico coiisentire voluisset , pcreunte peccato, tan- 
<{iiam crudelissimo morbo, per arctam et angustaiii 
viain ascendere meruisset in ooclum. 

5. Adhortatio ad eteemosynas , oraliones ei jfju' 
nia. Hxc ergo, fratres cbarissimi, fideliter eiif^ 



1877 



.-n.^ 



SERMO LXIX. 



im 



tanles » dum adhiic cnm Dci adjulorjo iii nostra 
polcsUle consislit , peccaloruno nosiiajrum vulnera 
quasi venena moriiVa korresccRies , clcemosynis, 
uraiiombcis , jrjtiniis insistcnles , el prxcipue per 
charitatem , qux non solum amicos , sed etiam ipsos 
«JiUgit inimicos , lanqnam per mcdicamcnta spirilua- 
U^ 9 pro recipienda saailale animarum nostrariim ad 
illiiis ctBkstjs. luedici miscricordiam recurramus. 
J^Mie enim, diiil, Nota morlem peccatoHs, ted xU con- 
refiatur €i vi»ai;,ei iterum, cmn coiwersus ingemueris, 
aabnuerU (Euck, ixxiii, 11 ). Ad quam saliitem nos 
pro sua piclate perducat , qui cuni Palre et Spirilu 
smeto vivit et regiiat in S!rciila sxculurum. Ainen. 

SEflMO LXIX (n). 
1« eumdem locum Mailhm^ cap. vii, 13, 1-i : de pere- 

pinalione Christianorum et de duabui viis, altera 

ad emUm^ altera ad infemum, 

4. Ainore $unt stmul , qui absuni eorpare. Sormo 
nobis ad vos est, fratres charissinii, dc co quod ia 
S%angelio audistis, Arcia et angusta via est , qute ducU. 
ad fritam; et tpatiosa^ qum ducit ad mortem : sive de 
peregrinationc Chrbiliaiiorum. Si. lemporis iiecessitas 
pcrmiilcret , fraires ch.irissiini , non soluni semel in 
anno, sed etiam secundo vcl teriio vos visiuire vo- 
lebamus : ut et nostra siniul et vestra desideria de 
eonspectu vestro satiare posscniiis. Sod voltiiilas cu- 
pit« temporis necessitas noa permiilit : nihil lamcn 
wAm vcl vobis inipedit , qMod oos corporaliter tar- 
dius videmus ; quando amore et charitalc scmp«T 

Eritcr sumus. In ista eiiim percgrinaiioiic mundi 
ijas, etiarosi in iina civitate csse possemus , simul 
esse non poleramus. Est enim alia civitas, ubi 
Cbrisiiaiii boni iiunqunm suiit ab inviccm separati. 
' % DucB siunt civitates, mundns et ccelum. In swculo 
pertfrinu* sii , qui vult civis esse coeli. (Mristianorum 
pairta , dvttes , cives , parentes , rex. Duui sunt civi-> 
laies, fratrcs charissimi : una est civitas mundi ; 
aiia esi civitas paradisi. lu civitate mundi boiius chri- 
stianus semper peregrinaiur ; in civitate paradisi 
civis esse cognoscitur. Isla cst civilas laboriosa , illa 
qaieia ; isia roisera, illa l)eata : in isla laboralur , in 
ilia beiaiiir et quiescitur : qiii in isUi inale vivit , ad 
illam pervenire non poterit. Pcregrini esse debemus 
in hoc sxctilo , ut cives esse mercamur in ccelo. Qiii 
ainat miindum, ct civis esse vu!t in mimdo, partciii 
non luibct in ccelo. In hoc enini probamns qnod pe- 
regrini' suroiis , si coBlestem pairiam desideramiis. 
Ilpuo se circnmveniat , fratrcs dileciissimi , Chrisiia- 
iiorum patria vel civitas non est hic : Christianorum 
beatitooo vcra et aitcrna felicitas non est hic. Qui 
lelicitaiem quxrit in miindo, i:on illam habebit in 
Cflelo. P.itria nostra paradisus est, civitas nostra 
Jemsalem est illa ccelcstis ; cives nostri Angeli siint, 
parentes nosiri Patriarch» sunt et Prophet», Apo- 
aioli ei roartyres ; rex nosier Cbristus est. Sic ergo 
in ista peregrinatione vivamus , ut illam talem pa- 
irian, qnamdiu hic sumus, desidcrare posshirus. 
Qai eaim male volucrii vivere, patriam illam desi- 
derare non poCeit. 

X Safif/oraiii gaudium de bona notira vita, iristitia 
de maia. Jain ad illam patriam nos pnpcessit miilto- 
niffl Palriarcbarum et Prophelarum, etiam Aposlolo- 
niai ei mait}Tum gloi-iosu» eiercitns , et miilta niil- 
lia oonfessonim et virgiiium , et non jiarviis numenis 
fkleliura p(»pulorum : qui omiics jam in beata rcqiiie 
omisiiluti , nos quolidie cxpansis brachiis charilatis 
cispeciant , desidenmtes pariter et oraiites , ul de 
arena mundi islius, iii qua contra diabolum nohis 
pugnare necesse est , victoi*cs nos cnin triumpho et 
eisultatione in illa patria paradisi suscipiant. Si cniiii 

(a) Prodit nunc primmn ex duobus vss. ('x>rbLicnsibus, 
qiubus in libris Ca^sarii noiiieu pnefcri ; aisi quod in alt^ro 
ex his vetustioro, ami Ca^ariaiiis aliuiiot sennonibus Aur 
gnstiDO ads::ribitur a priina manu , seo a secunda Caesario. 
Confer ad siiperiores sermones 67 cl 68. in*a2terea de nuui. 
7 vid. Canarii hQniil.i9, in lioe; de nuiu. 8, hoiuil. i\ ct 
10, etAfpcndi^hiqus serm. ^, n. i. 



bcnc agimus , si diabolica pcccata el morliferas de- 
tecuiiiones conlemnimus iii hoc mundo, omnibus 
illis ^aiidia generamus in coelo : si vero Deum coii« 
tcinfiimiis , et inandum diligimiis, crimina ei peccata 
complectimur ; illos qiiidem omnes, ut supra dixi« 
iiius, Angclos, Aposiolos et martyres conlristamiis 
iri coelo , et nol)is a;teriium pra.*paramu8 incendium. 
4 Chrislus spectnt et udjuval pro se certantet. Di- 
versa Christi et diaboli promissa, Ecce cxspoctat iios 
(^hristiis iiicoelocum Angelis suis, qiiaruer contra din- 
bolumetangelosejusrcpugnemus. Non timeainiis, fra- 
Ires, qnia iion solumiiosClirislus cispeciat,sed eliaiii 
adjuvat. Nolile timere , nolite desperare : sievit qiit- 
dcm diabolus ; scd coiisolalionem porrigct Christiis. 
Exspcctat te piignantem , adjiivat le laborantem , co- 
roiial te vinccnlcm : noli dcspcrarc, iioli succiim- 
berc. Taleiii bn|)cnitorem su|icr te hal>es, ct limes ? 
C<msidera quid sit qiiod libi promittit diabolns , ct 
quid ftit quod tibi dnturus cst Christus. Dial>oliis 
proiiiiitit falsam diilccdiiiem , Christiis verain bcati- 
tiidinem : diabolus iiigcrit vana gaudia mundi , Chri- 
^iiis veram beatiiudincm paradisi. Diabolus peradul- 
terium providet iiniiis honu libidinis delcctationem , 
ut occidat aniinain immortalem : Cbristus tibi coin- 
nieiidat castiratcm paiicorum dieriun, quibus vivis 
iii miindo , ut tihi similitudincm Aiigclorum rcddai 
iii cqbIo. Diahoius pro lata ei spatiosa Inxiiri:c vi.i 
sollicitat in infernuin : Christus pro arcta et aiigiista 
castilatis ei misericordiac via invikU in cooluin. 

5. Libertas eligendi viam dextram aut sinistram, 
Vias latm dulcedo brevis ei falsa , sed poena longn : 
arctiB e contrario, Ecce, homo, hahesa(|iiain ct igncm, 
vitiin cl mortem ; habes autc tc bonum et maliini, 
Iiabes iiircriium et rcgnum, habes falsani dulc^ineni 
iniindi, et vcram bcaiitudincm [laradisl. Data esi 
tihi potestas per gratiam Chrisli , ad quod volueris 
porrige maniim : elige vitam, ut vivas (Deut. iii, 
19) ; relinqnc sinistram et spatiosam viam, quas 
traliit ad mortem, ct tene deiteram et angustam, 
qune te feliciler diicit ad viuim. Non te tcncat, noii 
le delectet sinislra. Illius latitudo ampla quidem esi 
ci plana , et diversis floribiis ornata : sed flort» illius 
cito marcescunt, ct inter ipsos florcs scrpentcs vc- 
nciiofti se frequcntcr abscondiiut ; ut diim lu ad falsa 
gaiidia curris, vcneno niorlirero feriaris. Ampla cst, 
sed non longa. Attcndis per qnalem viam vadis ; ct 
non ailendis ad qnalem patriam pcrvents. Si niiht, 
iion credis, ad mortem te subtrahis : imo si in Cbri- 
sto non crcdis, in inferno peribis. Sic eoiiQ ipse Do- 
minns in Evangclio diiit. Laia ei tp<itiotQ via eti qutB 
ducit ad moriem ; ei mutti tnnt qui intrani per eam.^ 
Delcctat quidem ; sed decipit. E. contrario dcitera. 
via non te contrisiet aat t^en.t t arcta qnidtun esi,^ 
sed mn longa. Ncc in illajatadiu.gaudctur, tioc iu 
ista an^usti diu iaLionitar, Hla post brevcni latitii.-. 
dinem ad neterqas aiigustias trahit ; isla post ^nevo^t.. 
angastias ad spteniam boaiituilmem ducii. . 

6. Laborandum , ul bonit operibut gaudiiun jin. cijelo, 
nobis comparemus. Sic ergo cum Dei adjuiorio labo- 
rare concinur , fratres , ei peccata repudiantes, bonis 
nos operibus cxornemiis : nt nos rex.jioster Cbri- 
sliis, cives nostri Angcli, parentcs nostri Palrianh»'. 
Prophetic, Apostoli , inariyres, coiifcssorcs et vir- 
gines , qui nos jain in civitatein noslram Jcrusalcin 
coelestcni felicitcr prxcessenint , cuin gaudio ct ci- 
sultatione suscipiant. Sic cr^^o ng.unus , fralrcs, nt 
per bona opera nostra gaudium liai in coelo su|)cr 
iinum pcpcatprcin poBiiitentiam agcntem ; sicut ipso 
Doininus aiitea dignatus est prxdicerc ( Luc. iv, 7 ). 
Si ergo in co^o saudium facimus, quando pceniten- 
liamagimus; uliqiie trislitiam gcneramiis, quando 
ad peccatoruin nohtrornm volujtluteni rccurrinms. 

7. Charitas intcgra. Ideo , iratres cliaribsiiiii , iit 
possimus oninia pcccaia , Deo adjiivanle, cvadorc ; 
studcamus charitatein iiile};ram ciistodire, ct iion 
s<»liim amicos , scd ctiaiii ininiicos dili^crc, ct oinnes 
Mipplicarc veile, pto cunctis homiiiibus orare. Sl 



1879 



APPENDIJL 



im 



tnm omnlbus hoiiunibus reccris hoc, quod (ibi 
ipti ToluerLs ; ad ioiegrum peccatorum jantiam clnu- 
dis. Non enim cril unde ad animam tuam possil 
intrare, si non solum amicos, scd etiam inimicos 
volucris tolo corde diligere. 

8. Ad eUemosynam exltortulio. Rogo vos, fratres , 
Bic.in boc mumlo vivamus, qnasi hospilcs et perc- 
grini. Quidqnid de aliquo labore , de quocumqnc 
jnsio ncgotio , de qnalibct justa militia acquirinins, 
pcr elecniosynam in a:ternani palriani reponainus , 
exceplo viciu quolidiano ct vestitu simplici. Nec 
U\ isia pcregrinatione nos consiunat luxuria ; se<l 
»d patriam nostram transmitt^tt miscricordit. Iter 
Rgimns, fi-atres, ad nairiam icndimus : non luxurie- 
mnr in itincre viire bujns, num^uam simiis sccnri ; 
sed seinper sollicile aiqne cante vigilantes , non no- 
bis delicias pneparemns in via : ut qui qnidcm me- 
lius ad patriam portare possimus , si in isla patria 
pro Iiixuria, pro gula , pro cbrictAte , iiuidquid pos- 
Bumus laborare, consnmimus ; qualiter ad illain 
.'eleriiam vcniemus ? Qua fronle inler Angelos et 
Archangelos bonis operibus nudi , pcccatorum pan- 
nis sordentibus involuli, el malis aciibns vnlnerati, 
intrare possimus ? Quidquid pcrditura crat gnla, 
reponat eleemosyna ; quidquid in lerra avaritia ob- 
ruit, miserieordia in coBlnm transmittal : iit qiiando 
de lioc corpore aninia cgredilur, splendidh» vesli- 
biis , et cisiiiatis , misericordix ac palienti» , humi. 
litatis et concordiuc margariiis ornetiir ; ut aiidire 
niereamur a Dimmo ^ Euge^ seive bone et fidelis, ei 
reliqiia. Ista, fratrcs, dcsiderare debemus , el illain 
aliain senientiam expavescere, qnam auditura est 
anima bonis operibus nuda ei vitiorum sordibus 
involiiia. Sic enim de lali anima Dominus in Evan- 
gelio loquiiur, dicens i Amice , quomodo hue intrasti 
non habeni vestem nuptialetn T el Hlo obmutesccnte , 
dicit ministris : LAgate ilH nianus et pedes^ ei proficite 
eum in tenebras exteriores, ubi erit fletus et striior den" 
iium ( Mattit. xxn, 12, IZ^) AverUt a iiobis Deus 
islam sementiam, quam aiidiiur^ siint , quicuinque 
modo pro nuMa elceniosyna aiit nilril aut parum in 
coelum reponunt. De talibus dicit Apostolus, Anima 
aua in deRciig est, vivens mortua est ( I Titn. v, 6 ). 
Isti tales cui» exierint de corpore suo , non cum 
l^zaro ab Angclis in Abrabac srcmio siiblevaniur ; 
sed cum divile purpurato ad infcrni proTunda mer- 
guniur. Ilan: ergo conslderanles , quantuin possii- 
iniis, contringnmus victum ci vestituin nostrum, 
dum sumus in boe mundu : ut post obiium nostrum 
de elcemosviMirum nostrarum preiiosissimis etsplen- 
didis vesiibus omari mereamur in ccrio, et illnin 
deslderabilem voeeoi audire , Euge^ terve bone et fi' 
deUs, quia guper pauea fuisti fidelit , supra multa te 
consHtuam ; intra in gaudium 1>omini tui ( Matth. xxv, 
Sl ) ; ad qiiod gaucfiuin nos Dominus sub sua pro- 
tectiono perducat , qui vivit et regnat cum Patre et 
Spiritusancto, in Trinitate unus Deu8,per omnia sa:- 
cula sxculorum. Amen. 

SERMO LXX (a>. 

ihverbit Evangelii Matthcei, cap. xi, 25-30, Confi- 
lcor tibi, Pater , eU. {b). 

1 . Sanctum Evangclnim cum legcrotur, fratres, au- 
diTlmus Dominum Jesum exsullasse in Spiritu, el di- 
xisse, Confiteor tibi^ Pater, Domine cxVt et terr<B, ama 
Mtuondisli hasc a sapientibus et prudentibus, et revemii 
ea parvuUs. Huc usque intcrim verba Domini. Si digne, 
•i diiigenler, si, quod primum esl, pie consideremus, 
iuvciiimus primitus , etc. 

4. Postremo nperil roeleste mysterium , qiiod sic 

{nacnerit Deo, iit parvulis maffis quam prudentibiis 
stiiis mundi graiiam siiain rcvetarei. Quod aposioliis 




Iragmenia. 



Panriis slilo pleniore digessit, dicens : yonne stultam 
fecil Deus sapientiam littjus mundi ? Nam quoniam iir 
Dei sapientia non cognovit hic mtindus per snpienliam 
Deum , placuit Deo per slttllitiam prcedicalioms salvos 
facere credentet (\ Cor, i, 20pf il). Ailergo, //d , 
Paier, quoniam sic fnit placitum ante te. CoBlcsliiiiti 
enim verboruin arcana alque virtutes sapicntibus ab»- 
conduntiir, et parviilis revelantur : parvulis mali- 
tia, non sensu; sapientibus vcro siultiiini; prrsnni- 
p'ione, non prudentioe causis. Factique hujus X(\nu 
tatcm Dominus patcrnx voluntatis jndicio confirinnt ; 
ut qni dedignantur parvnli in Deum (ieri, siulti dein- 
ccps in sapieniia siia fiant. Vides quain lcrribilis in 
consiliis Doininus. Disce venc humilitatis exempla ^ 
nec temere discutias supern.T dispensationis consi- 
lia. Gum enirn intulissct utrumqne, scilicet quod 
aliis ndventus sui sacramenta revelaverit ,. ab 
aliis vero absconderit; non mox rationcm reddidit ^ 
sed sic Deo placitnm dixit : hoc oslendens manifester 
qiiia injusium essc non potesi, quod plnciiit juslo. 
Ac ne quid in illo minus quam quod in Deo est, «sii- 
maretur, stitim subdidit : Omnia mihi iradita sunt a 
Patre meo. Pulcherrimus connectitur de fide lociis, 
quando omnia sibi tradila dicit a Patre suo. Guni 
omnia legis, omnipolentem agnoscis , non deeolo^ 
rcm, non degencrem Patris. Guin tradita legis, Fi^ 
lium confiteris, cui pcr naturam omnia unius sub- 
slnnti.T jiirc sunt propria , non dono collata per gra- 
tiam. Tradita auiem sibi dicit omnia , non soliim et 
tcrram vel cnetera qiKne ipse condidit ac fecit elemenw 
ta; sed lios qui per Filium accessum habent ad F^- 
trcm , el nnte rebelles Deo, postea per fidem tenlire 
coeperunt : unde ct alio loco dicit , Oirim quod dat 
mihi Pater, ad me veniet (Joan. vi ,57). Et Hemo no- 
vit FiUutn , nisi Pater; neque Patrem quis novit^ niei 
Filius^ et cui voluerit Filiusrevelare. Gum dicerei, iVe- 
mo novH Filium, nisi Pater; noii dixit, Et cui voliie- 
rii Pater revelare : quemadmodum cum dixeril , iVe» 
mo novit Palrem , nftt Ff/tii< ; addidit , Et eui tolue» 
ri$ Filiut revelare. Quod iioii ita intelligendum est ^ 
quasi a nullo possit cognosci , nisi a solo Patre : Pa- 
ter nuCem non solum a Filio , sed etiam ab eis quibus 
revelaverit Filius. Sic enim potiiis dictuinest, ai 
intelligamus et K^lrem et ipsuin Filium per Filium 
revelari : qiiia ipse est mentis nostne lumen ; ut 
quod postca intulit, et cui voiuerit Filiut reveiare, non 
Patrem tantum, sed etiani Filium accipias : ad lo- 
Mm enim quod dixit , ilialum cst. Verbo eniro suo ae 
Pater declamt. Verbum enim non soltim id quod per 
verbum declaralur , sed eliam se ipsum dedarat. Ul 
scins autem quia sicut Filius Patrcm qnibus tuIi re<- 
velat ipsiim , nudi dicentem ipsum Dominum Jesuin , 
cum hiidaret Pelrnm, qnod cum Filium Dei esse con- 
fessus sit ! Beatus es , Simon Bar-Jona , qtiSa caro 
et tanguis non revctavit tibi , sed Pater meut qui eu 
in eoslis (Maiih.xvi^ 47). Aiidiamas ergo eum qiii 
sequitur, et dicit : Venite ad me, omnet qui laboratio e$ 
onerati estit. 

5. Mirum quibusdnm videtur , fratres charissimi ^ 
cuin audiunt Dominum dicenlem, Vemte md ni€, 
omnes qui laboratis et onerati etdt, eiegerefieium 
90S. Tollite jugum meum super vot , et ditcite a tm^ 
quoniam mittt sum et humitis corde^ et invenietit re- 
quietn animabtit vettrit. Jugum macm teoe eti^ d 
tarcina tnea levit : consideraiit eos qui jugum ip- 
sum , elc. 

SERMO LXXI (a). 

De verbit Evangelii Matthcei, cap. xiii, 24-30, Com 
dormirent homines , venit iiiimicus, et superseiui- 
iiavit xizania, etc, dequealiitlocit^exhortatorius ad 
bona opera (b). 

I. Jninueut, in figura homo dictut ett. Domi- 

(a) Alias, de Terapore 235. 

(b) in Appendice nunc primum ooUocatur. Duliiiim hi- 
buenint Lovanienses ; supposititium aaMruit post Veriiuui» 



4881 



SLUMO LXXI. 



IS&2 



tc Redemplor noslor in Evaiigelio sno lo<]iii 
tlir 9 dicens : Cum dormheitt hominei , venil ini- 
Mtctw, €f SMpfrtemtnaiffC sii^anta. Iniinicus, in i\- 
giini homo dicius cst. Audi Aposlolnm diconlem , 
Fuistis aliquando lenebrte ; tiiinc aulcm lux in Domino 
{Kphe$. T, 8). Andi , lioino : n<m enim ille dedil libi 
tenebrafi, qni dedil tilN liicem. Qiio vadis, lioino? quo 
tnberis? Quid cnncnpiscentias carnaics seciaris; 
quando niidis, Spirilu ambutate^ el coticufnscenlias 
carminoHle perficere (Ga/ol.v, 46)? Audi poliiis Do- 
miiium diccntem , Converlimini ad me , et convertar ad 
tot{Zach.i^ 5). Acctdite ad eum, el itluminamini ; ei 
faciet tettra! non ernbetcenl [PsaL xxxin, 0). Aiidi , 
iiomo; si reccsseris a Deo, ndii cfTngies inainiiii 
cjns : si aulem ad cum acccsseris, illico liatxibis enin , 
ifiiia nosqiiam recedil. Andi propheiam diccnlcni , Si 
auendero in cceium , (ti t7/ic es ; si descendero in infer- 
mfiR, ade$ {PtaL cxxxvin, 8). Ubi ergo non esl Dens 
^icm tu rngis? Maliis cs lu, qni l>oniiin fugis; mors 
cs ta, qiii vilam fugis. Invoivere le vis tencbris, ubi 
te abscondas : sed illum lalcre iion [lotes , cnjus ocii- 
Jiomnia Tident. Ail auleni Aposlolns : Quem frurlum 
kahmittit tunc in iliis , in quibns nunc erubescilis (Rom. 
^, 31)? Seipiilur vox jndrcis, dicens : Ite, mate- 
dkii « in ignem ceternwn , qm naratus est diubuto ct 
Mngeiii iju*(Matth. xxv, 41). Crgo qni fugii Domi- 
nmn » et n^cedil a Deo , ille confunditur , el peril in 
sna impielale. Ui ergo n.oii pereal lunc, niinc revcr- 
lalur ad Dominuin; cl illumiiiabitur, cl vullus ejns 
Doii enibescet. 

% Zixania in Eccte^a qui itn/. Amor Christi tuper 
mnma. Dicam tamen, fralres inei, quod senlio : et quod 
dixerOy intclligite. Inler tos segeles Dei mixla sunl zi- 
xania, idest, amalores mundi, amatorespecuniae, ama- 
toresdeliciamm, consultoresnuganim, oinnes quapren- 
letqiiae siia sunl, non qua; Jesu Ghrisli. In Ecclesia 
€!biistl ficte intrantes , promiltenles et non facien- 
ies« Toventes et non reodenies, renuniianles malo 
CS ilenim idem facienles ; hxc amanles, zizania sunl. 
Non amant illi Cbri«;lum, qui aliqiiid pliis amanl 
qoam Cbrislum. Audi, homo, voecm Domini Dei 
tni : Qm ditigit^ inquil , patrem , aut matrem , aut uxo- 
rem , oal fitios , otil /f/ta<, aitl fratret , atcl agrot super 
wu , mon ett me dignut {Id. x, ol). Si vis tcnere qnod 
non babes , dimiile quod habes ; ut amor Christi sit 

in oorde luo. 

3. Qui wlt qu<B Dei tunt , tua dimittaL Ecce pe- 
tis a Deo, et dicis : Domine, da mihi. Quid libi da- 
kityqui aliande maniis tuas yidel occupalas ? Ecce 
Dominus volt dare qu» sua sunl , el non habel ubi 
ponat. Yide ergo, dimilte quod tenes ; et accipis quod 
quaeris : dimille lemporalia et cadiica ; el accipies 
cCemam el perpetuam viiam : dimille terrena ; et ac« 
dpis eoeleslia. Ait autem quidam ad Jetum : Magitter 
kane , fuid boni (aciam , ut habeam vitam ttternam ? 
Uliqoe qui dicebat, Quid bom faciam^ vilam a^.lernam 
dMuieralbJt : scd plus amahat qnod lenebai. Vidit 
Dominus occupaus manus. Dare vuli ; et non habct 
Qbi pouat : occupaUe sunt manus accipienlium. Dicit 
tmm likN Dominus , Vode, vende omnia , et da paupe- 
rshu {id. XIX , 1B, 21), el pone illa in ca^io; quia 
te terra impediunt. 

i. iVoii perduntur qucB pauperibut dantur. Qnid li« 
■les , o liomo, dare pauperibus? Non pcrdes ca ; sed 
aervanlur tibi in cqbIo. Non ut perdas jussi , dicil 
Dominus; sed ubi ponas suggessi. Post hx*c habebis, 
homo, Ihesaurum non in lerra perilurnm, m\ in 
raio perinansurum. Aliquando venil homini Iribula- 

vindiogus, qui hic reprehendit i*' oonfusiooem rerum dis- 
SBBHiom, 3» locuUones AugusUno insuetas , 3" doctrioam a 
▼era tbeologia alihorreniem in capile quarlo, ubi quapstioni 
llli, cQuare ilkim vocalad se Domians, el illum non vocal; 
c oui subvenit, el uni uoo, * elc. , respondelur, « iiunc di- 
c goum habet pro booi^ operibus suis , iiluin babcl inrli- 
c goum pro operibussuis malis.* Kl paulo (lOSl concludilur, 
cElcum haec feceris, graliam meaiu perdpics. » Quihus iii 
verbiscoolioeri vidctur Pelagii dogma, «Gratiara secunJmn 
• merila nosira 6ah • 



tio, Ycnll timor damni. Timcs, o honio , nt non pe- 
cmiiani luam pcrdas , liines nc argeninm itinin per- 
das, timcs nc pi>sse>sioncm liiam pcnlas; ci non 
limesncln ipse lotns ptTcas? Pro hoc dicis falsuni 
le>linioniuin, pro hoc mcniiris cl rapis aliena , piu 
boc juras cl perjuras, qnod omnino lex vctai. Nonno 
cum li;vc omnia faiMs, lotus rennm cs, toius slipnla , 
lonrs palea; cl non linies nc lolus ardeas? Senip<!r 
turbala esl anima lua amoribns sacculi. Dic , Qnnrn 
tristis es , aiifmo mea ? et quare conlurbat me (Psat. 

XLI,6)? ^ 

5. iitirttm in terra, et ex terra^ et terra ett. Avanift pro 
anrosnohabcttrisliliam, patitnr Iribuiationcin , liaiMt 
pcricnlascrvornm, pcricula latronum. Avariisamata i- 
rnni plusqnam animam suam : lu, cbristiane, ama Cbri- 
stum plus qnaiii omiiia tua. llle fervet in amore auri : 
tii, cbrisiiaiie, ferve in amorc Christi ; et eris bealns in 
rcgno Chrisli. Audi, o liomo, anrum in lerra csl, ci 
ex lerra esl, et terra esl, cl pars lerraR esi. Impins 
diim diiigil crealuram, offiMidil Crcalorem ; el ainii- 
lil eum , qui creavil ex nihilo omnia. Aiidi , o homo, 
non lu perdis Deum ; seil ipse pcris a Deo. lile csi 
rcdemptor animse , quem vis amitlere. Qnid cniin 
pnideril libi , si lolum inundum lucreris ; aniinx vero 
tn.-e dcirimenlum patiaris (Matth. xvi, 26)? 

6. Ctcr Deus vocet atium, ei atium non vocet. Exper- 
giscerc aliquando , o liomo , el ama Chrislmn. ll;ec 
est enim sapientia vera , id est , amare Clirislum. 
Mulii enim dicunt , et scire volunt, quare illum vocat 
ad se Dominus, et illiim non vocat; uni subvenil, ct 
uni non ; hunc dignum habi^t , et illum indigniim ; 
istum bonorat, et illiim crucialet afHigit. Aiidi, o 
bomo. Hunc disnum babet pro bonis operibus sui< ; 
illuin habet indignum pro operibus suis malis : quia 
debitor est Dominus , ct reddel bonts bona , et malis 
mala. Dicinriis es forsitan, Qnare ille sic? Respondct 
tilii Dominus Deus luus , Qiiia boiHim non dencgavi : 
sed dixi prius, Lavamini, mundi ettole (/<at. i, 16). 
Quid volebas? qnid quxrebas ? qiiid cupiebas? Gra- 
li;im Dci. Ergo si graliam Dei qu^in-is, aufcr priinum 
nequiliam ab anima tua et a conspectii oculonim 
meorum ; jam cessa a malo , el fac lionnm ; inquire 
pacem, et scqiiere eam tolis viribus tuis (Ptat. xxxiii, 
45) : et cum haec feceris , el graiiam meam perci- 
pies , et oculi mei super te eriuii , et aiires mex ad 
preces tuas, el priusquam me inquisieris, dicam» 
Adsum* 

7. Bona hie providenda. Misericordice tpet non etk 
niti mitericordibut. Inimicut tibi fit , ^tif non indutge^ 
inimico. Rogandum pro eo anlequam roget. QuatitL 
debeat ette taut Dei. Faciamus bona , fratres cliaris- 
simi, ul mereamurin futuro sxculo invenirerequiem^ 
quam nobis Dominus noster promisii , dicens : B^alt 
mitericordet ^ quia ipti mitericordiam contequentur 
(Matth. Y, 7). El cuni propheta a Domino exsultan- 
tes dicamus , Mitericordiam et judicium cantabo tibi^ 
Domine (Ptat.c^ i). Misericordiam inveniunl, qut 
suni misericordes. Jodicium timeanl conteniptores» 
qui ncc sibi parcunl , nec miserentur aliis : qui di- 
Giint, Peccemus, el parcetnobis Deus, quia miseri- 
cors est et l)onu<. Omnino misericors et l)onus esl 
Deus : sed quimodo parcil, in fuluro non parcel. Ju« 
diciom paratnm habent sine misericordia impii. In- 
tetligamus , fralres, et videamus ubi spi^m nosiram 
ponere del»eamus. Misericordia illi qui fecil miseri- 
cordiam. Beaii misericordes ; quia ipsis miserebitur 
Deus. Spes esl in misericordia , si ab opcre miseri- 
cordipe iios non rnerimiis aridi. bomo, quid quacris 
a Dco misericordiam, si ipsc noii cs miscricors ? Qnid 
qu:cris a Deo indulgeniinm p*ccatorniii luoriim ; 
cum ipse tibi simiii non indiilgcs? Audi , boino, aiidi 
voccm Domini Dei ini, iibi dicil ipsc, Dale, et dabilur 
vobis; dimillile^ et dimitietur vobis (Luc, vi , 57, 58). 
Andi iicruni iibi ipse dicis , Diwilte nobis debita no- 
slra, sicut et nos dimittimus dobitoribut noslris. Si enini 
tii iion dimiscris adversario liio, ip.sc libi prins vr\n 
advcrs^triiis. illc tc l.csil aufcrcndo pecuniam tnaU) 



mz 



APPENDIX. 



I88i 



tu te l^dis non indiilgcndo adversnrio tiio. Forsilan 
dicturus es : Non ilti parcnm ; qniii mc Ixsil niiil- 
tum , ct saiigiiincm nicu:ii qu.Tsivil. Tu si non ilii 
indulgcs, perdilionom nnimx tu:e halicbis : insuper 
ndhuc dicis , Non illi parcani , qiiia advcrsarius inihi 
ftiit. Grede mibi, homo, pejor tibi eris adversarius, 
si non iili parcas. Dicis tu « llle me non rogal. Si le 
illc non rogat, lu pro illo roga; ut ei a Domino dimit- 
tatur , qucMl in te deliquit. Nam si tu dicis , Non iili 
liarcam ; litigare vis , non dimittere. El qiia fronte 
iiut qiia flducia dicturus es Domino tuo, Dimitte, quia 
ego diinisi ? Considera , o liomo, et vide aliam legem 
in menibris tuis repugnanlein legi nientis tux» et 
captivantcm tc iii le^je pccciti {Uom. vii, 21). Jani 
fpse captivus trahcris; et cxspoUalori irasceris? 
Nemo nobis impuict, fralrcs mei, si per vos domiiii- 
cam pecuiiiam diiplicare non potuerimus. Mali scrvi 
crimus, si iion feccrimus <iuod nobis prnccepliim est : 
sl autem recerimus , boni servi criiniis , ct ciim Do- 
mino sine fine lAtabimur. lllum omnes amemus , per 

3ucm facti sumus ; illum diligaiiius , per quem re- 
empti sumus. Pro illo nos iiivicem dillgamus in lioc 
sncciilo , ut ciim eo gaiidcre mcreainur pariter in fu- 
turo : quoniam sic placuit Domino Dco noslro de 
nobis , ut hic constiluti cum vcstra Gharitate caiitc- 
mus ei. Laudemus Domiriuin , fralres , lingua, corde, 
ore et vocc. Sic eniin sibi vult dici laudem , ul non 
sit inter iios discordia ! sed vult csse in nohis coii- 
cordiam vocibus ct moribus. lelix laus in coelo, 
uhi icmplnm Dei Angeli sunl ! Ibi estconcordiasiimma 
laudantium , ubi nulla iex in membris nostris repu- 
gnat; ibi non est rixa, nec ulta cupiditas. Hic ergo 
cantemus Domino laudcm solliciti , ut illic possimus 
esse securi. 

8. Hic non ucuritat , ted soUUUudo debet eue, Cor- 
pni , earcer. Quare autem hic simiis solliriti , fratres 
mci ? Atidite quare : qiiia tentalio est vita humann 
(Job VII, 1). Sic nainque nos Dominus exhorlatur suo 
cloquio , dicens , Vigilate et orale , ut non inlrelU in 
lentationem (liattk. xxvi, 41). Noii vis es^e sollicitus, 
quando videris dicere , Dimitte nobis debita nottra ? 
Quomodo es seciirus , qiii quoiidic videris petere re- 
iiiissionem peccatoriim ? Qiiomodo es securus, quando 
adhuc dicis, Dimitte mihi peccala mca; ct iterumdi- 
cis , Et ne not inferat in lentationem , ted Ubera not a 
malo (Id. VI, 12, 15)? Quomodo ergo vidcris clamare, 
lAbera nos a uialo, si securus cs? Aiuli , liomo, audi. 
Tu cs malus, qiiando te Deiis lilierat a te ipso malo. 
Vides aliain legem in membris tuis repugnaiitcm legi 
mentis tux , ct captivantem te iii lege peccaii. Audi 
qoid Bumus nos , quid nobiscum portaiiius. Quamdiu 
in corpore morlis hujus coiitinemur, viliiiin nobiscum 
poriamus. Audi itcrum prophelam dicentem, Domine^ 
edue de-carcere animam meani (PtaL cxu, 8). Garcer 
meus est , usqiicduin In corpnre mortis fucro. Nam 
qaando fuer» de hoc corpore^liberatus, terra terrae 
i^ditiir , spirilus coclo recipitur. Vado ergo, diniilto 
terrani ; quia quamdiu hic sum , mente servio lcgi 
Dei, carne autein legi peccati. 

9. Qni fn returrectione totut hovio tpiritualit. Dicet 
aliquis perfidorum : Ergo cum fueris ab hac carne 
lil>cralu<;, jam noii eris tu nisi spiritus. Audi crgo, 
haerciice. Garnem quam dico, non iii xtcrnum pono, 
sed hic depoiio. Uespondet incredulus : Ergo red- 
iturus es ad corpus mortis ? Et unde tam piam vocem 
elamasii , Educ de carcere animam tneam? Audi, im- 
|ieriic , et conira qnotidianas leciioncs sunlo. Redco 
ad corpus noii mortis liujiis ; quia corrupiibile lioc 
induetiir incorruptione , et mortale hoc indueliir im- 
morlaUtate. Modo cst animale , tuiic erit spiriltiale. 
NenH> potcsl accipcre aRteniale, nisi priiis leniporale 
dimiserit. Ergo diinilte tcmporalc hoc maluin , ut 
accipins xlcrnale illiid bonuin. 

10. Tcrra viveiuium el terra morienlium, Aiidilc, 
frairoA, ct cavclc. Ilic t.*nini ilcr aginius, el in ilincre 
po^iiti hiiniiis; iionduin in patriam pervenimiis. Ga- 
▼caiuuft eos qui in iiiiicrc iiobis insidiaiitur : qiiia 



hic agunt advcrsus itos, ne ad patriam nostmn, 
id est, ad paradisum revcrtamur. Terra autcm ista 
morientium est; illa vero viventium est, de qiia pn»* 
phela dicebat , Credo videre bona Domini in terra vf- 
ventium (Ptal. xxvi, 13). In ilb autem terra scmper 
vivctur , et nunquam morietur. Lucet leri-a illa plui 
qiiam spccies argcnti, ubi cives justorum Angelisunt. 
Illi in terra illa gaudcnt ; nos in lerra ista lugeamus, 
ut ad illorum pudia pervenire mereamur. Videte^ 
fralres : ccce hic in ilinere positi sumiis ; insidiatoc 
nosier diabolus advcrsator in via , nobis qusrit no- 
cere, ne in terram viventium revertamiir. Duo eniin. 
suiit praecepta, dilectissiml, quac nobis omnino sunt 
observanda : id cst , Diliget Dominum Deum tuum ex 
loto corde tuo, et ex tota mente tua ; et, DiUget proxi^ 
mum tuum tanauam te iptum, In hit duobut prceceptit 
totu Lex pendet et Prophclce (Malth. xxii, ZT-AQ). 
Quicumque enim in his duobus praeceptis anibula- 
verit, fcstinet in via ; ct pervenietad patriam para- 
disi , ubi heiantur omnes sancti in gloria Rcdemptoris 
sui , ct laudem dicunt nomini sancto ejus , qui erepti 
sunt de hac peregrinaiionis a.Tumna , et vivunt seiii-% 
pcr in Ixtiiia scmpitcrna. 

SERMO LXXIl («). 

De verbit Evangelii Matthcei, cap. xiv, 23-52, ubi 
Dommut tuper aquat ambulavit , et Petrut fffM- 
bavit (b). 

i. Texlut expotitio. Audivimiis, et qaodam modo 
vidimus in lectione pRcsenti , navicellam periclitan- 
lem , Ghristum periclitanlibus siibvenicntem, Petrum 
venienti Ghristo occurrentem. In quibus omnibus mi- 
raculum exspectavimus ; mysterium reqairamus. 
Quando enim possumus de divinis operibus qnae le- 
guntur, ipso aspirante qui facit , Intellectum aliciijiis. 
inysticae significationis exsculpere, quasi de abstruslt 
favorum ceilis mella prodiiciraus : vel Gbristi ditd- 
pulos imitantes, spicas nianibus confricamus (Lue* 
VI, I) ; ut ad laientia grana perveniamtis , et in eit^ 
vitam invcnianiiis. Ascendit crgo Dominns iiosler Je«^ 
siis Ghrisuis , ut tcctum est , in montem tolut orare. 
Mons allitudo est : quid eniin in hoc mundo altius. 
coelo? Quis vero in CGcIum asccndit, novit optiin^. 
fides vestra. Gur autem solus ascendlt? Quia.irmiot. 
auendit in coslum , niti qui de ctelo deteendit , FHiiu 
iiominis^ qui esl in cielo (Joan. iii, 13). Quainvia et iu. 
fine cum venerit, et nos omnes sua niemhra colle- 
gerit, ac lcvavcrit iii cceliun, etiam tunc solus ascen- 
det : quia caput cum corpore suo uiius est Ghristiis. 
Nunc auteni soluin capiit asccndit, mediator Del et^ 
honiiiium Iiomo Ghristus* Jesus (I Ttm. ii, j>) : ips^ 
ascendit solus orare; quia ipsc asccudil ad Patrcm 
pro nobis interpellarc. 

2. Navicella^ Ecclesia : mare^ tagculum : antemut^ 
erux. Persecutio Ecclesiam dilatavit ; orbem dUamt. 
Verumtamcn, cliarissimi, dum illc orat in exccbio, 
navicula turbatiir fluctibus in profundo. Quia insur- 
gunt fluctus, potest ipsa navicula turbari : sod (|ula 
Ghristus orat, non poiest mcrgi. Navicellam quippe 
istam, fratres, Ecclesiam cogitate ; lurhulentum mare, 
lioc s:rculum.Quandoaliquis iinpise voluntatis, maxl- 
mx potestaiis, persccutioneni iiidicit Ecclesia;, et 
quaqtum in ipso est, christianum nomen conaiiir ez- 
siinguerc, super naviculam Ghristi grandis unda con- 
surgit. Sed in his lentationibus erigatur antenna, nl 
suspeusa arbori cruccm Ghristi figuret;hancchristia» 
nus rcspicial, etnon deficiat: quia sicut dicit aposio* 
ius Pctrus, Citrittus pro nobit pattut ett^ relinquetu 

(a) Alias de verbis Domini 14 ; et post In Appendicc 2. 

(b) In priiis excusis libris, necnon in iis qoi nuQC semio- 
ncin Augustinoadscribuntmaiiuscriptis, mutilus plustertia 
parie cr<it, sic incipicns : c cum saiictum Evangehum lef ;e« 
« relur, audivimus navicellam periclilantem, cErisUim |)eri- 
« clitanlibus sulivenieotem. t Fjdiinr bic ad aliquct optinue 
iiotai inanuscriptos rediiilegratus, in qulbus nomen pnefert 
Eraclii prost^teri, illius vidclicet, quem suum iu episoopaitt 
succcssorem desigha>it Augustinu». 



18» 



STxMO LXXIII. 



im 



nobU «fempAnN, «1 teqwimur ve^ligia eju$ ( I l\'tr. ii, 
91). Didt etiam beatus Joanncs, Sicut enim Lhristus 
pro nobis animam tuam posuilf sic el nos det^emus pro 
frairikut aninuit ponere (I Joan. ni, 16). Hiiic er};o aii 
tennae» id est, cruci Christi, simplex coiiversalio et 
pira cofifessio lanquam candeiitin vela religenliir. Et 
lisc vela nostra fluctibus abluantur, vesiisque tenda- 
tur, nt sifie maciila et riiga invenialur. Qiiantumlil>et 
Diare saeviat, venius incumbat, inler flatus et fluctiis 
navis ista tnrbetur : tantum non mer^alur, et currii ^ 
Hfniqiie posteaqiiaro navis hxc xdilicata est iii Jeni- 
•tleni« atqoc inde in niedio peiagi hiijus frementis 
emlsfta est, aestiiantiuin volumina undarum, et furen'- 
liiim flabra veniorum, dum eam huc atque illuc cir- 
ciimfenint, omnium gentium littoribus appulernnt, 
peregrlnas merces quocumque venit, advexit. Quid 
enim tam peregrinum in terra nostra, quam per poe- 
oilentiam remissio peccatoniin, regniimque coelorum? 
El lamen oportebai Chrisiwn pali^ et resurgere a mor* 
hdi teriio ifi>, ef prasdieari in nomine ejus pcenitentiam 
cf remistionem peecatorum per omnes gentet^ incipieitti- 
kut cA Jerutalem * (Luc. xxiv, 46). Abipso enim portu 
navis hxc prima anchoram solvii. 

5. Ckrittianut tecurut tit et toUicitut. Adnlatores^ la'- 
teMte$ uopuli : oblrectatoreSf canet marini. Cruci ad- 
kmrenUm mordere non pottunt. Naviget ergo. charis- 
sinii, naviget h.TC dominica navis iiiter procellas sx- 
enli Guristo prolegcnte secura, Deo donantc sollicila. 
lidii enim quia in navi nauclerus vigilat, ideo debet 
navla donnire. \igilat ille, de quo veraciicr scriptuni 
eat, Non domnet^ neque dormitabit, qui cnttodit Israel 
(Ptai, cxx, 4) : sed etiam ipse dicil, Vigilate et ora- 
f€, iu iniretit in teniaiionem (Matth. xxvi, 41). Unde 
crgo debemua esse solliciti, ei unde securi? Siolliciti, 
q«ia dixit, quod in hoc mundo pretturam habebitit; se- 
eori autem, quia mox addidit, Confidite^ ego vici mun' 
dum {Joan, xvi, S3) : solliciti, qiiia lentationes futu- 
raa pnenoniiavit nobis; securi, quia non desinit inter- 
pdhre pro nobis. Caule ita<|ue, fratres mei, atque 
iollidle inler saecoli fluctus gubernati, inite navigium 
in bonis actibus vestris : iicc dens obtreclatoris vos 
frangaiy nec adiilaioris iiiigiia decipiat. Adulatores ve- 
Klroa lauqnam laienies sub undis scopulos observaie. 
Qnndo enim mare tranquillum esi, tunc saxa laten- 
tia Bon Tidentur : si Iribulationis procella consurgii, 
Inae inler undanim monics venicem lollunt, tunc in 
eiit apparet periculum quod latebat. Neque enim snf- 
fidt talibns deserere iribulantem, nisi etiam oppu- 
imare conentur et preniere. Hoc crgo gcnili huma- 
linm, veliit asperriinas Ciiiit«*s placida .superflcie pe- 
lagi veiitis oblcclas, christianus cvitet. Ila*c breviier 
de adulatoribus dixerimus. Obtrectatores omnino con- 
lemneiidi auiii; quia canes marini siint. De profundo 
amaritudinis latrare possunt; mordere non po.ssiiiit. 
Sed quanidiu mordere non possunt? Quamdiu in navi 
M)dea. Quid esi, quamdiu in navi sedes? Quamdiu crii- 
rem Christi lenes, ab cjus navicula non recedis. Eri- 
gaoioi iq oeelo mentem, et non curemus invidam men- 
lem {a\. It^ lioc sane procelloso et turbulento mari 
eiiam diabolua aspirans bacchaiur armata classc ler- 
ribilii, el drcumqiiaqiie discurreiis, commeatus obsi- 
dci imiocentium. Ipse est enini de quo ait apostoliis 
Pdmi : ^lMTMnKi vester dittbolnt, lanquam lco ru- 
gkmtt tpuarent aliquem devorure circuit, Et qiiia subdi- 
dit, Cnt rentute fimd in fide (1 Peir. v, 8, 9), exer- 
cenlorconlra eum proficientium quotidiana certamina. 
BeUiim hoe describebat ille maximiis campi docior, 
lidlnm hoc describcbat, quando dicebat: Non ett vo- 

(^Forte , Mwdiim denUnij ut opinatur Morel, Elem. Crit., 
p. S54^ S5. Quo mdi^ intelligaiur hujus correctiouis 0^)- 
porUmilas; legepraeccdemia. M. 

* Lov.,el ciirrala quae yerba dcsunt io inanuscriptis non- 
fmHii. 

. * Sequentia usqne ad initiura nuiucri (][uani restituuntiir 
ex proD» oots Ubris. Horuin loco Mss.alu : vcnil erqo do- 
mbmt ad vitiiandot discipulos suost qiti turtabuntnr tn mm i 
quarta riyUia nocas. QuariOf elc./ut iufra, n. 4. 



bis colluclatio cuiu cnrne et ninijHinv ; mt adierfus priv- 
cipatuset potestates, rectoresmundi, tciiebrarum harum^ 
adversus spirituaiia neqnilia^ iu CKLslibus (Ephet. vi, 
42). Iii his ergo, fr.iiivs, in lioc labore. in lioc cerla- 
iiilne constiiuios , iiia vo* aposioiica scnieniia coiijjo- 
h»tiir : Dominus in proxinto est ; nikil toUiciii fueriiit 
(Philipp. IV. 5 et 6). 

4. Vigilia. Vciiit ergo Chrislns ad navim siiam 
qiiarta vigilia nociis, ei visiiavlt eam. QiiarLi vigilia 
noctis, exlrema pars iioctis esi. Vigilia uiia ires lioras 
habel, ac per hoc nox qiiatiior vigilias liahei, leriiis 
horis persinffulas vigilias distributis. Qiiarla crgo vi- 
j?ilia iioctis, Iioc est peiie jam nocle finila. Sic vcniet 
in finesxculi, iniquilatis iioclc transacla, ad jiidicaii- 
dos vivos ei moriuos. Vciiil enim nuiic, sicui audislis, 
valde mirabililer ambulan^ super aquas. Siiigebant 
fluciiis; sed calcabantnr : fremoiis pelagiissub Doniini 
vestigiis miirmnrabal; scd Uinen eum volens noloiis 
porUibat. Quantumlibel tumores sa>ciili potestatcs<|ii6 
consurgani, premil eoriini caput, noslruin Capiil. Cuui 
ven» appropinqiiarel naviculuf, inrbali sunt prae limore 
discipuii, el cxclamavoruiit, piiianles phaiiiasma esse. 
Qiiibiis Domrniis ait : Habele fiduciam ; ego sum, nolile 
timere. Quid cst, Ego tum? Noti siiiii phaiitasma quml 
piiiatis, agnoscite qiiein vidctis. Acl hanc vocemexsi- 
liit Petrus et ait : Domine, ti tu «, jube nu venire ad te 
tuper a^uat. Si tu ei, iion iiiiror quod solidam cariiein 
super liquenlis elemenli terga suspciidis. Qiiid cniui 
mirum, si Conditori siio creatura fainulatur? Hoc ^o 
non miror : fac quod mirer, ambulet Pclrus. 

5. Fidei mort alque returrectio. Fac quod mircr, 
Jube me venire ad te tnner aquat. Scio cnim quod cor- 
piis humaniim natiirae le^e non sinitur in fluclibns li- 
quidis habere fixa Tcstigia; sed accedat doniiin gia- 
li(B, et pauiLluin cesset lex ista naturae : Si lu etjuhe 
me venire ad le tuper aquat. Tu Deus es ; ego homo 
sum : voluisti de meo habere inflrmitatem in came 
quam porias ; habeam et e%o de tiio potestatcm, ut 
unda me portcl. Domine, ti iu et^ jube me vemre ad te 
tuper aquat. Quomodo enini mihi in mari non erit 
via, si tu jiisseris, qui propler nos factiis cs via? Et 
Dominus, Veni, inqiiit. Nec dubitavii Petrus; aiidivit 
Domiiii verbum, ei mox cncurril ad Verbuni : ciu> 
credidit, quia fidelis homo erat. Sed cum surrcxisset 
yentiis validus, tititbavil; quia homo erat. Titnbatio 
ista, fraires, quasi mors lidei fiiit : sed ubi cxclamavil, 
fides ilerum resurrexit. Non titubaret, nisi crederet : 
sed nec clamarcl, nisi crcdcrel *. Domine, iiiquil, 
talvum me fac ! El Dominiis cxteiisa nianu lcvavit eum ; 
et ait iJii, Uodicw fidei, quare dubitasti? Possel te 
venlus elidere, qiiem non potiiit iiiida sorbereTposset 
le ventiis evertere, quem iion poinit fluctiis operire? 
Pliis erat quod feceras ; mare c^ilcaveras, fluctus pres- 
seras, vcntos viceras; Quare dubitatti? In Pelro ila- 
qiie communis omiiium nostrum considcranda condi- 
tio est : ut si nos in aliouo tentationum vcnttis cona- 
tiir subvertere, vel unda submergere, clamemiis ad 
Christum. Quid esl, clamemus? Orenius. Porriget illo 
manuni ; et eruct de profundo. Eteniin manus ejus 
dediicet nos, el continebil nos dextera ejiis, donec 
iios aJ scmpiierna sua promissa perducal. 

SKRMO LXXIM * (n). 

De verbis Evanaelii Malthcei, cnp. xvii, 20, lloc genus 
in nulloejicilur, nisi oratioiic et jojiinio (b). 

I. J ejunii effeclut. Adversiis da'inoiiuin iicquiiiatn^ 

' Ita Mss. quos inreliquis scruli sumus. Cspieri cum eAi' 
tis, ^'on ammuafet nisi crederet : sed nec mergeretnr , nisi 
dftbitarei. verlKi scqucntia usquc ail voces, (mare dnbitU' 
tti ? in reiToilaque, etc., ex cisiieiQ fonlibus liaiisitiius, ox 
quilNis supcriura. 

(a) Alias, Je Temiiore 2>0. 

{b) in Appondice nuih! | riiniini collocaliir. ne Imk* s«?r- 
mow. diihiiare permilluiil l^>vaiiieiiscs : ViMiiiiiis aiuleiU ev 
>in<lingtis liauJ injuria slaluuiil non essc Au^^usUui. 



iS87 



AITENDIX. 



IftSS 



wm nobis Dominas armn oslciidit, debomus utiqiie 
relinere. floc, ail, genus in nullo ejidtur, ni$i oratione 
et jejunio, Hjbc cuiu plena fide exerceniur, pieias esl. 
PietAS nulein ad oiiinia ultlis esl, proressioiiem lia- 
beiis vil;i» procdenlis el fulunc (l Tim. iv, 8). Inspi- 
ciamus ergouliliier oralionis fruclus el jejunii; qiila 
ipsa 8unt arma adversiis improbas cogitationes. Jeju- 
nium purgal mentem, sublevai scnsum, cariicm spi- 
rilui subjicil. Jejuuium cur facil coiitribiilatum el hu- 
miliatum, quod Deus non spernit. Jcjunium conciipi- 
8centi:Riicbulasdispi'rg]t,libi(linumardorescs8liiiguit, 
castitalis verum luinen accendit. Jejuniiim verhosita- 
tem non amat, diviliarum superfluitatcm judicat, sii- 
perbiam spernit, humitilalem commendat, pr;rsiat 
liomini se ipsum inteUigere, quod est, intirmum et 
fragilem ; atqiie dum ila sc iiitelligit imbecillem, aptius 
virtute Dei adjutorium qu rrit ct accipil : qujBiit au- 
lera per frequontes oraliones et obsecralioncs. 
* 2. Oratio, jejunii refectio, Ipsa auid «I. Oralio qui- 
dein refcctio est jejuniorum, et aiivocat f;ratiam Spi- 
ritus sancti. Oratio duritiam cordis mollit, austerita- 
tem temperat, jejunium dulcilicat. Sicut enim sine 
potu non est plena refectio ; sic et jcjuniiim sine ora- 
lioue non potest animam perrecle nutrire. Quid est 
autem oratio, nisi ascensio aiiimae de tcrrestribiis ad 
coBlestia, inquisitio siipernoriim, invisibilium dcsldo- 
rium? Abeat dissensio sxcularium niorum, quibus 
premitur mens humana quotidie. Oratio conjunctio est 
Spiritui sancto : si tamen in oratione intenlus sit ani- 
mus; sicut clamal Propheta, SitivH in U anima mea ; 

Suam muUipticiter tibi caro mea. Qiiid autem sitieii- 
um cst, seijuitur : Ui videat virtutem tuam. Credite 
mihi si ad videiidain pienam virtutem Dei plem* siti:it 
aniina hnmana^ substaiiliie, nec fastidio victa di>siinu- 
let, replebilur adipeet pinguedine spiriluali : etsitiens 
illam Uei visitaiionem, sensu proprio cum lide cla- 
mabit, AdhiEnt anima mea po8l fe, suicepil me dextera 
tua (PsaL Lxii, 2, 5, 9). Jejunium tollit inerliam, de 
aiiimo impediinenla carnalia aufert. Oratio vero per- 
severans jungit Dco ; atqiic ita gaudens assistere se 
Dcmiino gloriatur. Adhxrens autem anima Domino, 
tncipit 8ecuriiatcm babcreet libertaiem; necpavores 
8ustinet nec timorcs. Susceplo autem lanto patrocinio 
dexiera! Dei, quomodo polerit noceri ab aliqua pote- 
8l:ite? sicut scriptum esl, quod nemo iUwi rapil de 
nianu Patris {Joan, x, 29); hoc prxstat jejunium, hoc 
pHBstat oratio. 

SERMO LXXIV (a). 

Deverbis EvangeUi Matlhan^ cap, xxii, 2-14, Simile 
faciuin est regniim coelorum hoinini re^i, qui fecit 
iiiiptias lilio suo : deque aduUerino habtlu vtrorum 
ac muUerum (b), 

4. Pater famiUoi Deui esf. Audivimns ex pa« 
rabola evangelica quemdam patremfamilias nupiias 
fitio 800 fecisse, et ad eas plurimos invitasse. Inter 
quos cum ingressus esset quidam non habens habitiim 
nuptialem, visus a patrefamilias jussus est non tnntum 
ef dudi a nupliis, sed in tencbras extcriores retrudi. 
llaK; parabola insensatos homiiies hujtis temporis 
evidenier redarguii, quamvis altiori disciissioiie ali- 
quid sccrelius el «acratius possit intelligi. Priiis ergo 
qiixramus, quis sit iste paterfamilias, quis sit iste li- 
lius, quae sint isiie nuptix. Quibus perspectis, facilius 
intelligere poterimus, cur ille ab his iiiiptiis exclusiis 
sit, qui ad eas cum adulterina vestc accessit. Iiitelli- 
giinus itaque hunc putremfamilias, Deum Patrcni 



(a) Alias, de Temiiore 247. 

(b) 10 Api 



«^P^^dice DUQC |trimuni ooU(xatur. Dubii serinonis 
notaui iu lx)vaaiensiuni editione babel ; Au^stinianis esi , 
siilo et ingeuio, ilaue dissimiUs, juxla Verlmum et viadia- 
giim. Ivoais Carnuleasis oomine et]it!*s estiirimum aJureto 
ex viclorino codice , tuni a Gussanvilla ad codicem Regium 
ci nd peULvianuiu rccogiiitus. Qua ex editionc nonnulla bic 
emcndare licuit. 



nmniiiotcntcm , cui famulantur universae famili» 
rtcniium, qni conelemum et coxqiialem sihi genoit 
Filiuin in coelis sine matre, in terris sine patre : cui 
niiptias fecit, qiiando ei Ecclesiam ex omni genere 
boniinum sociavit. Ad hanc Cbrisii et Ecciesi» scv 
cictatem convocati suiit nobiles et ipobiles, divitei 
et pauperes, omnis conditio, omnis sexus,^ Mini» 
:ctas. 

2. JR^pro^i muUi unus, Inter hos accessit unns qn» 
solus excludi meruit, quia habitnm lalium nuptiarum 
saiictiiati congrueniem non habuit. Attenditc, fra- 
tres, i.ste uniis inulti sunt ; et tamen haK: tota mullitu- 
do unitatis nomine comprehenditiir. Mu!ti eniin sunl 
qiiantum ad iiumerum personalis discretionis ; sed 
unus sunt per consonantiam unius pravitalis. Siciit 
enim Ecclcsia una est per fidem sub capite Chrislo; 
ila lota reproborum mulliliido, sive pteat sive lateil, 
nniim corpus est sub principe diabolo. Qui ergo per 
inndelitatcm manifcsie a Dco reccdii, ad has nuptias 
non accedii : qiii vero fidelis esl, accedit corpore, 
rccedit inenle, nobiscum inlrat eccleslam, comrounr- 
cat nobisciim Christi mensam. Boni et mali pisces 
adhiic lati^nt intra relia, donec dividantur in litlore. 
Adhuc tolcratur palea , doiiec venlilelur arca. 
Tunc nianifeste apparcbit, qnia muUi vocati^ paud 
electi, 

3. Habitut impudicut corporit in virit : tn mulierh- 
bu8. Habitus aduUcrinus Creatori injuriosus. Tiinc I8I6> 
adulteraior bnbitus nuptialis, jussu patrisfomilias ei 
manifesteexcludelur, et in carcerem relrudetur. Inle- 
rim tamcn amici sponsi talem simulatorcm non igno- 
rant; quia habitiis impudicus cor|M)ri8, nuntius est 
adulteriiii cordis. Impudicus autem habitua corpori» 
8ui in viris, superfiua et inordinata capillauira, 
vesiimentorumqne muliebrium affectata simirniido, 
calceamentorum quoque metas necessitatis excedeiis 
simulata longiiudo : in mulieribus, facies fucata, vi« 
rilium vestimcntorum imilatio, capillorum nativi cth^ 
loris aduUeratio. Hic habitus in utroque aexu adulte* 
riiins esi, el sanctarum niiptiarum societaie indignus^ 
et a conspectu lanii sponsi et tanl» aponsae prorsns 
amovendus. Nec silentio praiterire hoc 'idebent amici 
sponsi, diliffentes decorem domus Dei. Debent hujos- 
cemodi aduTierispubliceoblatrare : ne dicatnr de elt» 
Canes muti latrare non vaU^ntes (Istn, lvi, 10). Qiii 
enim qiiantitalem vel formam, quam omnipotens el 
prudentissimus plasmator flnxit, in aliam transfl^irare 
contendit, nonne evidenter dicere ei videlur qui se 
finxit, Cur me fecisti sic? Improba temeritas, Coiidi-- 
toris pMsma ila viliflcare; ut qnantitatem suam et 
formam , qiiantum iii se est, in aliud traosfiguret, 

3uod si a natura haberei,incomparabiliter 8e babcare 
olerei. 

4. A Patribus damnatur. DiaboU opus^ naturm mu* 
taiio. Nec ista dicimus a nobis tanquam ex nobis». 
Habcmus patres noslros doclores egre^los, qui mii^ 
nos contra ista scripserunt, etirrefragabili aoctontate. 
damnaverunt. Audiamns Paulum dodoreni Gentium^ 
de superflua capillatura dicentem Corinthiis, Ftr si 
comam nutriat, ignominia est ilU (ICor. xi, 14). Com 
enim vir ex Dei ordinatione primatum habeat aupni 
mulicrem.qui contra honoreni 8oi sexus superlluiUH 
te capillorum caput velat, primatiim suum sibi ati}a- 
dicat ; ut nierito de eo dicatnr, Homo eum in hcmara 
esset, non inteUejat^ comparatus est^ ut vera dicamne, 
non tantiim mulieribus, sed etiam jumentis tnstpteJill- 
bus (Psal, XLvni, 21). Judicio enim legum jiire ab 
obtenta dignilate dejicitur, qui privile^io sibi concesso 
abiititur. Audiamus et bcatum Cypnanum egregiuin 
martyrem, ct suavissimum doctorein, de adulterino 
babitu dispuiantem. Dicit enim in epistola quam scri- 
bit, de Habitu Virginum : Opus Dei et factura ejus et 
plasma ejus nuUo modo aduUerari debel in habitu *, 
(lavo colore vel nigro, rel quoUbet denique Uneamantm 

^ Cyprianus, adhibito. "^ 



tm 



SIlRMO lxxv. 



1890 



mativa eorrumpente mciHcamine : dieil eniniDcns, i Fu^ 
damus haminem ad imaginem el simiiiludinein nostrum 
{Gen. 1, 36) : el audei quisqmm mulare el convcricre 
auad fecit Deu$ t Manus Deum offenduni S quando 
td quad m$ fornunit, reformare et transfigurare con^ 
letutunl : icientes quod oput Deiesl omne quod nasci- 
iur; diakoUt quodeumque mutalur, Si quis pingendi ar- 
iifes vullum aticujus el spexiem et corporis qualitatem 
mmulo colore signasutt et signato jam consumnmto^ue 
uumlaero^ manus alius afferrel, ut ei jam formata^ jam 
pfefa qnasi paritior reformarei ; gravis prioris artifid» 
vnmria etjjusta indignatio videretur. El in sequeiilibus : 
Non metuu^ ne cum resurreciionis dies venerit^ arlifex 
tmu» mom te recoguouat^ et ad iua prcemia ei promissa 
uememtem remoueat el excludat, increpans vigore censo- 
fjf d fudids dicat : Opus hoc meum non est, nec imago 
km mesUa esl, cum te flavo medicamne poUuisti *, cum 
fanmam quam dederam lihi, mendacio deformasti ; fa- 
dee corrupta est, menibra aliena suni : Deum videre 
■M jtoterit ; auoniam ocuH tibi non suni quos Deus fe- 
eU^ ied quoi aiaboius infecit f 

5. Beum in eorpore quis portet. — Audite me itaque ut 
farenlem , audite^ quasOf vos docentem pariter ac monen - 
tem; emditeu^Utatibtu vestris et commoaisfidelitercontU'-' 
teutem. EtlotetaUt^qualetvotDeutartifex fedt lettole 
imletquaiet vet muuutt Palrit intiitmt.Maneat in vobis /a- 
eiet imeoirruptaf cerdxpurOf formu sincera^ a calceamentis 
mperfmt pedet tibert^ crinet nuUo colore fucatif ocuU 
eomepieiemdo Deum digni. ApottoU vox ett^ (fuem Dominut 
Mi eleetionit appeUamt : dicit enim^ Prmut homo de 
terrm^ lerremu; tecundut homo de cceb, cctlettit. Sicut 
yorfflttam imaginem terreni^ tic portemut imaginem 
«cfofjs (1 Cof. IT, 47 et 49). Uanc imaginem portat virgi- 
miimt^portat imtegntat^ poriat tanctitat^ portat et verUat; 
p ee taui ditdplmeB Dd memoret, jusUtiam cum reUgione 
wedmemtett ttalnlet in fide^ humilet in timore, ad onmem 
ieUrmutiam fortet^ ad sustinendam injuriam mites, ad 
fademdam mitericordiam faciles^ fraterna pace unani- 
rnm atqueconcordes (De Uabilu Virginum capp, 2, 4) : 
«pue oninia observare, dtligere ct iinplere debciuus, 
nc ApoMoli praeccplum adiinplcamus. EmpU eslis pre- 
lio wmfmie; glorificate et portate Deum in corpore vesiro 
(I fimr» Ti, zO). Ueum enim in corpore iiostro ^iorla- 
Bss« eam imagioem ejus \)er iuiinundas ci profaiias 
adiofenliones noii defonnamus, cum per oinuiu ser- 
titnlis oltee<|uia redenipiuris iuiperio parere slude* 
Mus. lla enim imaginem siiam in nobis recognoscet, 
ei Duptiali veble brnatos a suo sanctorumque consor- 
tio noo excludet : quod nobis miscricordiler pr;eslaio 
iigneiur, qui vivit et regnnt Deus pcr oinnia soicuta 
ueoiloriUD. Aiiien. 

SERMO LllV (a). 

I>eferfrti EvangeUi Matthcd, eapp, ixiv, 19, Vae pne- 
gDantibus ct nutnenlibus, etc, (b), 

I. Qmd Scripturte Mc promittant, Scire et intellige- 
re deberons, fralres cbaris>iini, quia Christianis, dum 
in boc oorpore vivent, tribulalio deesse noii |K)terit. 
Sic eoim iins, sicut audistis, contestainr Apostolus 
diceos : Omtt^s qui volunl pie livere in Christo, perse- 
emtimum palimtur { II Tim. iii, 12) ; et iteruni, Per 
mndtat tribulationes oportel nos intrare in regnum coslo» 
fmm (Ar/. xiv, 21). vcnturi sunt dies tribulationis et 
malanioi tribiilationum ; venluri sunt, sicut dicit 
Scriptura : et quantum accedunt dies, nugentur tribu* 
lationes. Nemo sibi promittat quod EvMiigelium non 
|iroinitiit. Quoinodo eiiiiii appropinqnanle line niuiidi, 
sicut dicit Evangeliuiii, abundabit iniqUitaSf refrigescet 
charitat (Matth, xxiv, 12) ; slc propler ipsas inii|uila- 

* Apod Cy{;riaaum, Deo inferunt, Et roox, nescientetquod 
epmt Dei, etc 

* Cfprianui, cuiem falto medicaniine. 

(aS Alias, de VerlNS Domini 20; et post, in Appendice 4. 

lo) Cominet exccrpu ex Augustini eoantilione in Psal. 3t), 
n. 28. lo caeteris fere Cassarium referre nobis vldelur. De 
fium. 2 confer Caesarii homU. 24. 



tes nunqnam dccrit adversii;is. Opiis csl iit Aiiiinuin 
no^irumnon soluin ad ponniieiiliam, sedeliam ad pa-* 
tieii!inin pra.*parenuis. Fratres mei, obsecrovos, »t- 
t<'ndite Scripturas sanctas, si aliquid fefellerunt ; si 
aliqiiid dixerunt, et aliter accidit quain dixcnint : ue< 
cesse est iit usqiie iii lincni sic liat, queinadnioduni 
dixerunt. Non nobis proinittunt Scriptur^ iiostne iii 
liric saeculo, nisi tribulationes, pressuras, angustias, 
augnienta dotorum, abundantiam tentationuin. Sieul 
et ipse Domiiius iii Evangeiio dicii, iii niundo preuu- 
ratn habebitit : el itcrum, Mundut gaudebit, et vot 
Iristet eriUs ; ted tristitia vesira verletur in gaudium 
{Joan. XTi, 35. 20). Ad ista praK^ipue iios parenius, 
iie iiniuirati deliciainus. 

2. Preegnantes ei nutrientes, Avari arlet, I)e ipsis 
eniiu tribulationibus cuin Evangelium legeretur , 
audislis, Yce prcegnaniibus et nutrientibut, Pra*- 
giiantes sunt, qui iii spe inluincscunt : iiutrieutes 
auteiii , id Cdt lactaiites , qui jam adepti suiit 
quod eoncupierant. Etenim niulier prxgnans iii , 
S|ie lumet filii, iiondum videt lilium : qiia: aiiteiii 
jam lactal , amplectitur quod speralMit. Praegiians 
csty qui res alieiias concupiscit ; iiutriens esl , qui 
jani rapuit quod concupierat. Et iit boc aperiius 
etiani simpliccs intelligere possint, aliquam similitu- 
dinem proponamus. Ooncupiscit aliquis villain alie- 
nain, et dicit : Boiia cst ista villa viciiii mei : o si 
roea esset! o si adjungerem iilain,ct facercm de istf» 
fundo et de illo unilatem ! Aiiiat et avariiia uuitatein : 

?uod amat honum est; sed iihi aiiiandiim sit , iicscii. 
ortedives est vicinus itle qui habet villam boiiam, et 
suspicatur qu<id illain noii possit tollcre ; quia po- 
tens homo est, et prosvalei se coiitra illuin defeude- 
re : nec concupisciiy nec iinpncgnatur; nihil speraiis 
non coiicipit, non esl praigiians animo. Si vcro juxta 
aliquis \iciiiussil pauper, qui vel iii neccssilate po- 
siiusest, ut possii vendere; vel polest o|.priiiii, utco- 
ffatur venderc; injiciiur ociilus, spcral se possc tol- 
lere aul villam aut coloniaiu vieini iiaupcris, et iiii- 
mittitilli ali(|uas tribulaiiones. Verlii graiia agii so- 
crctius apud cosqui possuut, ut illnni exactoies aut 
afniciiiin afnigani, aut in aliqu.i pulilica adininisira- 
liofie constriiigant : ex quibus coniractis debitis inul • 
tis necesse habeat infelix vendere casellain, unde aul 
ipsc, aut filii sui sustentabantur. Nccessilatc crgo 
coinpulsus vcnit ad illum, per cujiis neqniiiam pie- 
niitur et afni^itur : et nesciens quod ipsiiis iiiiinis- 
sione boc patitur, dicit ad eum : Da inibi, doinine, 
rogo le, paucos solidos; palior nccessiiatein, urueor 
a creditore. El ille : Non habco niodo in nianibus. 
Ideo se dicit in manibns non babere,ui ille <ippressus 
caliimnia, nccesse habcat vendcre. Denique cum ei 
dixerit, quod pro niinia aniiciiune sua compellatur 
distrahere, sialim ille respondei : Eisi noii lubeo pe- 
ciiniam propriam, undecuinque stiideo inuluare , ut 
libi amico inco subveniani; et si ita neccssccbl, etiain 
argcnlum incnni distraho, ne tu injuriam paiiaris. 
Qiiando bcncriciuni petebai, prolessusest peuitus non 
liabcre : at iibi dixit <|uod possessionem suam veii- 
derei, quasiaiiiico sesubvenire dixit :et cuni cuin 
ad liiiic iiecessitatem addnxeril, dicit illi nt vendi- 
lionein facere debcal; et pro casella, pro (|ua prius , 
verbi graiia, forte centnni solidos oflcrebai, ut eum 
opprimi viderit, nec medicliilem pretii dare acquies- 
cit. Istis cnini talibus, sicut jain siipra dieluni esl, 
Evangclista proclainat. Voi prajgnantibus et nutrien* 
iibus : istis eniin vae crit in die judicii, ei ab aiiditu 
malo non polcrunl liberari; sed audituri snni, Disce^ 
dile a mt*, maledicti^ in ignein cetemum, qui paralus est 
diabolo et angelit ejus : quia esnrivi , et non dedislis 
iiri/ii manducare; sitivi, et non dedistis mihi bibere 
(^Matth, XXV, 41 et 42). Iloc loco diligenlcr atlcndal 
Charilas vcstra. Si in igneni mittilur qui noii dcdil 
rem propriam ; puias ubi mittendus esl qui invasii 
alienam? Si ciiin diabolo ardrre habet , qiii nudum 
iioii vcsiivil ; pulas ubi arsurus cst , qui ex^po- 
liavil? 



1891 



APPENblX. 



im 



5. htnd, Vtt praanantibus , non e$l ad litteram tii- 
teltigendum. Omni$nomo concipit ; aliut de Christo^ 
tUius de diaboio. VA ideo quoliosctiinque voliis evan- 
gelica leclio reciiaia fueril , in qua dicit , Va: pras- 
gnantibus ei nutrienttbus^ iion hoc de mulieribus legi- 
timos viros hnbeiitibus crediie. Quid eiiiin mali fccii 
muiier, quac de proprio niarito concepit? qtiare itli 
in die jiiuicii niale erit, qua: hoc recitqiiod Deus jiis- 
sit? Non crgo dc inulieribus qu:e juste concipiunt et 
|.4iriunt, boc crcdenduro est ; sed de illis, quos siipra 
(liKimus , qni injuste concnpiscendo rem alienain , 
iinpnisnati csse videnlur : de quibiis scriptiim legi- 
mus, toncepit dolorem, et peperit iniqmlatem ( Pial. 
VII, i 5). Omnis eiiim bomo concipit, nec ullus potcst 
esse siiie conccptii : scd alii concipiunt de Christo , 
alii de diabolo. Siciit cniin de illis qul a diabolo con- 
cipiunt, dicilur, Concepit dolorcm, et peperit titi^ila- 
(^m ; ila et de iltis qiii a Spiritu sancto concipiiint « 
scriptum cst, A limore tuo in utero coiieepimut, et 
peperimut tpiritmn talutittuw ( Isai. xxvi, 18). 

• 4. Surtum cor. ll;cc eniiii quae diximiis , fratres 
charissinii , qiii diligentcr atteiidit , ut supra dicta 
iiiala aut fuisse iii sc, aut forsitan adliuc csse cogno- 
scii, cito se corrigat. Non eiiim nocent inala pnctcr- 
iki, si non placent ; adhuc cnira esl poeniteiidi et cor- 
rigendi locus. Nonduin facta est iila disjunclio alio- 
nim ad dexteram, alionim ad sinistrani (Matth, xxv, 
55 ) ; nonduni apud inferos suinus, ubi est dives ilie 
sitiens, et stillam desiderans ( Luc. xvi, 22 ). Audia- 
inus dum viviniu> , corrigamur : non concupiscamus 
res alienas , et impra^gnati tnmeamus; nec velinuts 
liervenirc ad illas , et eas adipisccndo tanquam filios 
osculeinur. Qiiando enim concupiscit aliquis rem 
alicnam, sicut jam dictum est, anima sua quasi con- 
ccpisse videtur : si vero quod concupiscit , per ali- 
quam c;iUiditatcm aut nequiiiam potuerit obiinere , 
fiuasi iiatuni filium osculari ac nutrire cognoscilur. 
Non ergo sic anienius isla (errena, fratres , ut perda- 
iiius coilestia. Mutandum est cor, levanduin est cor, 
non hic habiiemus jam corde. Maia regio est amor 
innndi : sufficiat quod hic adhuc in carne esse vide- 
mur. Aiidiamus Apostolum dicentem : 5i ii(rreari</i« 
cum ChritlOf quce turtum tunl tapitCt quce turtum tunt 
quarite^ non qua supcr terram (Coloss. iii, 1,2). Non 
apparet quod vobis proinissnin esi : jam enim para- 
tum est ; scd iion vidoiur. Concupiscendo iinprse- 
gnari vis? llinc impraigiiare : concupisce vitani aeier- 
iiani ; ad qiiam viianite invilai Dens, ipsa sit spes tua : 
cerlus eril partus tnus, non crit aborsus. Non tcm- 
|H)raliter aniplectcris quod pcpcrcris ; sed in xter- 
num possidebis. 

5. Promissorum in Scripturis certitndo» Quod eiiiin 
promissuin est, siiie dubio danduin esi , sed adliiic 
retro est : non dabitur inodo , sed dabitur postea. 
Videtcjam quaiiU data sinl, fratres : quis iila vel 
nuinerare praivalct? Dc oiniiibus cnim rebusqn^no- 
bis in Scripturis divinis proinissa! sunt, una taiituni- 
iiiodo reniansil. L)eus enini uui in lanlis rcbns ve- 
nim dixit, in uiianos fallit? dcriptum cst deEcclesia 
quia erit ; et videtur quia est. Scriptum est de idolis 
quia iion crunl ; et videiur quia non sunt. Scriplum 
cst quia pcrdituri erant Judxi regnum; et videttur. 
Scriplum est de h.rreticis qnia fuiuri erant ; et vide- 
tur. Scripluin est dc die judicii, scriptum est etde pr;e- 
iiiiis bonoriim, el de picna inalonim : nemo sc clr- 
cuniveniat , fratrcs ; quoniodo illa oinnia venerunt 
qiix promissa sunt, sic et dies jiidicii , et malorum 
{loena, ci jusiorum prxmia sine ulla dnbilatione vcn- 
tnra sunt. Et idco unnsquisquc noiitnim , duin licct, 
ct cum Dei adjulorio in potcsiate nostra consislit, et 
poccata vilare, ei qnod bonuin est cxcrcere conten- 
dat ; ut cuni illc dies lerribiiis el inctnendus advene- 
rit, non cnm iuipiis et peccatoribus porcnni incendio 
c.increnietur ; scd cmn justis ei Dcum timentibus 
pcrvenire ad a^leriinin prxMninm niereatur : qnod 
ijtse pni-starc dignelur, cui cst honor el itnpcriuni in 
iJccuU, ctc. 



SEI\MO LXXVI (a). 



De verbjs Evangeiii Malthan , cap. xxv , 1 15 , Sunile 
eril regiiuin coelorum decem virginibus, etc. 

1 . Somnut virginum^ mors. Media nox, judicii diet, 
lii lcciioiic evangelica aitx noliis de deceni Virginibus 
recitata est , fraircs dilectissimi , dictum est quod 
omnet virginet omaverunt iampadet tuat : ted fatutB non 
/labuerunt oieum cum lampadibut prtepnratmn * ; pnt- 
dentet vero tumpterunt oieum in vatit tUit. Moram oii- 
tem facienle sponso^ dormitaverunt omnes et dotmiernnl» 
Media autem nocte ctamor factus est : Etce ipontut ve- 
nit, exite obviam ei. Tunc turrexerunt omnet virginet 
iilm^ et ornaverunt tampades snas. Et cuni fatuarum vir- 
giiiuro lampades eistinguerentur, rogaveruntreliquas, 
in qiiantm vasis erat oleum, ut eis darent de oleosuo ; 
et iil.'e dixeront : Ne forte non sulficiat nobis et vobi$^ 
ite potiut ad vendentet et emite vobit. Dum autem iretU 
emere , venit tpontiu , et quoe paratce erant^ intraverunt 
cum eo ad nuptiat; et elauta ett janua. Venerunt po» 
ttea reiiquce virginet dicentet : Domine , Dondne^ aperi 
nobit. Quibus dicium est, Netcio unde ettit vot. Cum 
alty Sponto moram faciente dormitaverunt omnes et dot' 
mierunt : somnus ille mortcm significat. Deniqtie siGUl 
Apostolus aii, De donnientibus autem noiumut ignarmre 
vos, fratres ( I Thcss. iv, 12). Media nox, quando da- 
inor factus est niagnus, significat diero judicii : pro- 
pter ignoraiitiam dictuin est mcdia nocte ' ; quia ne* 
mo scit quando aut ({ua hora dies judicii veniat. 

2. Oieum mitericordia vel charitat. Obiigatio ad Utt^ 
gat eieemotynat. Quod auiem omnes virgines omivo- 
runt himpades suas , ostenditur quod ' et i\\x fouue 
habuerunt aliquid olei, sed parum fuit, ut eis taffioere 
omnluo non posset : deniquestatim exstingui coBiierttBt. 
Unde, quantum possumus, cum Dei adjutorio, labora- 
re debemus,fratres charissimi, ut quia in oleo misericor- 
dia vei charitas intelligitur, tantuni reponamns in vatis 
animarum nostrarum, quantum iiobis sufflciat in aeCerw 
iium. Nemini sufTicit parum, fralres dilectissimi, nisi 
qui forte pras paupertate plus dare non prxvalet. Ple- 
iia animae lucerna opus est, ut per charilatis oleuin lu- 
inen nostrum luceat in xternutn. Cui Deiis dedit lar- 
giorem substanliam, qiiantum potest, laiet inaniis ad 
eleeinosynam , nec credat quoil ei possit sufiicere pii- 
rum : sed se consideret unusquisqtie ex eo lempore 
qiio sapere coepit, quantum debeat pro his qu£ inale 
cogitavit, male locutus, vcl male opcratus est; alteiH 
dat multitudinein peccatorum , et singulorum pretlt 
diligenter af^pendat; videat qtiantuni debeat pro men- 
daciis, pro juramenlis, pro perjuriis, pro nialedicUs 
vcl detractioiiibus, pro ebrieiate, pro gula alque luxn- 
ria, pro co;;it:aioiiibus sordidis, pro sernionibus otio- 
sis. Considerct niiiis<]uisque isUi oniiiia ct liis similia, 
quje iiec numerari i^osbiinl ; ct tnnc agnoscet quanta& 
eum eleeinosynas oporleatexercere; qui etiamsi to- 
tumdemus, nisiprxpotidcraverilDcimisericordia, rc- 
diinere cuiicta peccata non possumus : vel humiliter\ 
contrito et compuncto corde, quaiitum possumus, fa- 
ciamus ; et non pro laude humana, sed pro Dei pne- 
copto et viix sctemas conteniplatione facianius. 

3. Unde titnor virginmn tapientum. Pauperet nego^ 
tiatoret, Oieumin vatitopera bona in eontctentia. AdU' 
iatores , olei vendiloret. Quod autem dixeruiit virgince 
fatux sapicntibus , Date nobit de oieo vettro ; el ili:e 
responderunt, Ne forle non tuficiat nobit et vobit : 

' Ita codex Carlhusix rortaram [ oleutn iampMlibus prm^ 
paratwn.] 
* sic idem cod. [dictum cst media nox.] 
' lu eotiem coJ. [omaveruut lampades; et iUce fatutg 

elc.] 

^ idem cod., undc htanHHer^ canlrtto^ clc. 

(a) ca.'sarianis liuroiliis iaiupridem accessil in Bibliothcai 
rairuin edilionis Oloniensis aani 1618 , tom. 5, part. 5, 
1 ag. 7D0,el sub ca^arii nomiae exstat in Ms. uno cod. Ger- 
inanensi et aUero cartliusix Portarum. t)e num. 3 vkl. 
ca>sarii honiil. 13 ; de num. 5, homil. 35 et «8 ; de num. ti^ 
homil. 3i. 



1603 



SCRMO LXXVL 



ISOi 



boe n^^liMo huinililer diclum * ; qula tanlu!^ lcrror ct 
tanlA ifrxaininatio erit in dic judicii , ut etiam illi qui 
olcuin niisericordia! sc intclliguiit almiidauiius pra^pa- 
ras6C , meiuaBt ne cis possil ad oinnia pcccaia rcdi- 
nenda stifficcre. lllud vero quod dictum est, Ite po- 
IJw ad vendentes , et emte vobis ; polest lioc de paii- 
peribus inlelligi. Ipsi suiit ncgotiatores , qui oleiiin 
aniiBaruin binpadibiis iiecessarium venduut. Per 
i|i8oseiiiin bocne^otium Gliristus cxercere consuevit. 
la ipsis enin? accipit tcrreiia , repensaturus a*tcj*iia. 
Denif|ue sic ipse di&it , Quamditt fedttis uni ex mini- 
um iiiis , mUti feci$li$ (Matth. x\v , 40). Lampades 
aolein, aniiivciutelligunlur.Vasa aulem illa ubi oleum 
iwenralur , conscicniiae boiiac significaiitur. Quid est 
aulvin oleuin in vasis babere , nisi iiitus in conscientia 
0pera bona recondere ? h^t quia opera bona alii fa- 
ciant pro Dci amore, alii |»ro ciipiditate laudis hu- 
mana;, virgiiies illa^et quod in corpore virgiiies craiii, 
H qmid se vtgiliis *, psalmis , lcciionibus vel oraiio- 
nibus exeroebant , toium hoc pro laudc huniana, non 
|iro Deo vel pro a^terna bcalitiidiiie facicbaiil ; ideo 
mone iniervcnientc , ubi ab eis ccssavit laus lioini- 
niuD, siinui illis defccil ct oleuin. Nam illud quo<l ims 
dktum cst , Ite petius ad vendentes , et emiie vobis , 
poiest ct sic accipi , ut vcndeiitcs iiitelligantur illi 
anii ▼irgincs fatuas blandts adulationibos pncdicaiit. 
iJiide inlelligiturquod omnes qui laudes buiiianas ac- 
dpere cupiunt , quod iii opcre Dei exerccre videnltir ; 
iNnDanis assentatioiiibus vendunt , acc-ipientes vanain 
laiidem , et pnemia aclerna pcrdcntes. Illus autcin 
Yii^gines qux oleum habucrunt in vasis suis , onitie 
opos iMKium intus in coiiscientiam posiierunt; qiiia 
hoe Bon pro laude » sed pro niisericordia diviiia fcce- 
ruDt. 

4. Virgittum exercitia^ ne virginitas sit vana. Hxc 
ef|;o fldeiitcr cogilanics , fratres dilectissimi , qiiia 
parabola ista ad uiiivmam Flcclesiam pertiiiet, qui 
non possunl servarc virginiiatciii corporis , io^'ila- 
teiD custodiant cordis : iit si ad coronam marlyrtim 
iive virginiim non potucrint pcrvcnire , salicin vcl 
omnium peccaloruni indiilgcnliam incrcanlur acci- 
pere. Virgiiies vero qujc inicgriiaicm curporis , Dco 
aiixiliante» custodiiint , toiis viribus, cum Dei adjii- 
torio, lai>i)rare contendant verbositatcm fiigere, de- 
tnctioocm vel murmurationcm velui diaboli venona 
respoere , invidis superbijDque roorbum * qiiasi ho- 
s(isf[iadium pertiiiiescere, obedicniiam bumilit^T cit- 
stodire , nunquain senioris pr.xccpla conteiuiicre , 
lectioiii et oraiioni insislere; si innrmitas iion pro- 
Uliet, ad vi|[ilias cuin oiniii alacrilale cousui*gcre, 
sive in oratorio , sive in alio qitoiibet loco ; seinpcr 
^ood ad ol^ientiam vel ad humililalem peilinet , 
stodeanl ex ore proferrc : si tristcm videriiit , con- 
sdeotur , si inobedientem agnuvcriut, casiigare 
Doncessent. 

5. Vbique adjutores Christi et diaboli. Qui ministri 
diaMi in monasteriis. Et qiiia in omni profossione ct 
lioni invcniuiitur ct mali , et in Ecclesia Chrisii noii 
iolum triticum , scd eliam palfx reperiuiitiir : iiive« 
aiuntur, f|Uod pejtis cst, clerici, nionachi et sancii- 
noniales iia ncgligeules ct tepidi, ui non velut spiri- 
tuaies apcs . diilcia aitimarutii mella conficiant , scd 
velut crudelissimnR vcspjc vcnenatis linguiC aculeis 
firatrum coida percutiaiit. Isii tales noii adjutores 
Onrisli » sed defensores diaboli csse probantur. Qui 
siforle viderinl fralrem velsororeinconir:i scniorcin 
nperiios cxisicre ^ , non soluin sludcnt initigare * , 
icd magis maligiiis sermonibus ad m:ijorom cani fu- 

* Codex Portarom, hoc timore est humiliter dictum. 

' Sic ex eodoin cod. [et qucB in corpore virgines erant^ et 
qiuete vigilHs.] 

* Idein c 'dcx, invidicB vel superbice morbum. sic duo ista 
seetcre solcl Caisarius. 

* sic ex eodcm ood. [ contra serAorem superbe exi- 
Urrt.] 

* rortc, lion wlum non student mitigare. 



rorem consntur acccndcro , diccnlcs qiiod hoc nec 
|M>ssit nec debeat diiitius susiiiieri : liortantitr cti.iiii 
ut ista senioribus pOMiiioat , qiiarc eos patcriia pietate 
admonere vel castigare volucrint. Sed quia in omni 
prop<^ito , sicut j:iin (iixinius, non solum adjnlores 
vel ininislri diaboli ad inobedientiam vel superbiani 
callida susurratione siicccndunt : adjutores Clirisii 
Idanda adhortaiione ct sancto ac saliibri consilio ad 
humililatcin vel mansueliidiucmrevocarecontendunl. 
Illi enim qui iii clero vcl iii monaslerio |U)siti et se ct 
alios ad Rup<Tbiam erigiint , veliil pharetrx* sagittis 
diaboli plcn» simpHcium corda penulere , el cliarila- 
lem in eis , humilitatem vel luaiisuciudinein conanlur 
exsiinguere. 

6. Qui tero Christi. Scd quia Dco propitlo in mcdio 
palcarum invcnitur ct irilicum , aiiimac sanrta*, qiuc 
velut armaria Chrisii spirilualibiis antidoiis plcna esse 
probaniur, quidquid illi viilncraverint , coeleslibus 
niedicnmenlis api>osiiis curarc noiideslniinl, dicentes 
cuicumque suficrbo , Noli superbirc , fraicr ; quia 
scriptum est , Superbis Deus re^stit ( Jacobi iv , b ) : 
iioli irasci ; quia scripliim est, 7ra in sinu insipientis 
requiescit (Eccle. vii, 10); etitcrum, Iravirijustiiiam 
Dei non operatur (Jacobi. 1,20). Si fortc ino|>tHlien' 
tem viderint, bbiiide et liumiliter dicunt, Noli e>SR 
inobedicns, frater; quia scripiuni est, Obedientia 
super sacrificium (I Reg. xv, 22); ct Apostolii^ cla- 
ni»i , Obedite praipositis vestris et subjacete eis; quia 
ipsi vigilant pro animabus vestris , tanquam rationem 
reddituri (liebr. xin , 17). Istne aniinse Deo plense si 
tcpiduin et negligentem viderint , de spiniuali arina- 
rio , id cst , dc corde liono , prolalis in^icamcntis ad 
compunctitmem conantur aocendere : si deiratientcm 
ac niurmurantem vidcrinl, dicuiitei illud beali Apo- 
Stoli , Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum mur- 
muraverunt , et perierunt ab exterminatore (1 Cor. x , 
iO) : neqiie delnixeriti!» , qiiia scriptum est, Qni de- 
trahit fratri , detrahit legi i^Jacobi iv , 11) : et alibi , 
Qui detralut fratrisuo, eradicabitur. Et pcr liaiic san- 
ctain adinoiiiiioiieiii a in:ililoquio dctcrrcnles, ad lau- 
dandum Deum cos incipiunt provocare. Si vcrbosuiii 
vel conlenliosum agnoverint , medicamentiim lacitur- 
nitatis apponunt , dicentes illi , quod in Veteri Tesla- 
menio cst scriptum , Audi^ Israel , et tace ; et illud 
quod dc Doiiiino Salvatorc prophelalum cst , Sicut 
agnus coram tondente se obmutescet; et sicut muius non 
apericns ossuum (Isai. liii , 7) ; cl illud, Omneverbum 
otiosum quod locuti [uerint homines , reddent ralionem 
de eo in diejudicii (Matth. xii , 56). Talibus eiiiiii ct 
his similibus medicamcnlis. quidquid vasa diaholi siu- 
diicrint vulncrarc, vasaChrisli conlenduni ct conan- 
tur ad saiiiuttetn rcducerc. Sivc er^o clericus , sivc 
monachus, sivc sanciimonialis , considcret con^icicn- 
ti:im suam ; et si bene loqiicndo adjntorcm Christi et 
defeiisorem justitix sc esse cognoscit ' , gaiideat et 
Deo gratias ag.it , et ipso atixiliante perscverel usqiie 
iii Rnem ; quia non qui ccepcrit, sed q*ji perscveraverit 
usque in finem , bic salvns erit (Id. x , 22). Qui vcro 
per snpcrbiam , per inobodicntiam vcl invidiain adju- 
ton m vel vicariuin essc se sentit diat>oli , doleat de 
praitiTito , cavcal dc fiiliiro ; ct per huinilitalem con- 
striiat , quod pcr supcrbi.e tyrannideiii dcstrnxorat ; 
qiiod iracundia siicceiidcrat * , miliget mansucludo ; 
quod inaliiia vel inol)cdientia exasperaveral , chari- 
tatis dulccdo couiponat : et dum adhuc aninia illa 
tencbrosa , quai dialiolo servire consucvcrat, iii isio 
niorlali corporc relinetiir, rcmediuin sihi iii dic nc- 
cessilalis acquitat : ul de sinislra iranslniii<in doxl(>. 
rani ciim ovihus Chri>li audire inereaiur, Venite, be- 
nedicti , percipite regnum quod vobis paratum esl ub 

* Textus sic resliiuiliir aucioritato codicis Porianim. 
[quia sjcriplum cst, Qui dctrahil [ralri suo , erndicabitnr, 
Qui tatiu toqueiuio udjvtjvem et def^iisorem jnmia se esse 
cognoacit. 

* sic emenda ad ciimdein oo;liccni. [qmd j)er tuper* 
bia tgroimidcm deatruxeratf ndtigct nkifuuetudo.] 



i895 



APPENDIX. 



1896 



origine mundi {Matlh, x\v,3i). Ci lim lixc Ka siiii , 
fratres dileclisisimi , boc lameii oporiet ut n«rc boiii 
(ie saiidis mei*ilis extollaDiur, nc€ illi qni niali fiie- 
rint \ nimia dosperatione franganiur; scd illi litimi- 
liier persevereiil iu bonis , el isti cito corrigantur a 
nialis : ut cum dics judicii veiierit, ei bonos coroiiare 
possit vita integni , ct malos valeat cxcasare correcta, 
prxstantc Doniiiio , clc. 

SKUMO LXXVII (a). 

De vcrbis Evangdii MaUhmu cap, xxv, 34-43 , Veiiite , 
beiicdicli Patris , elc, (b). 

\. Leclio $acra frequenter Hsnrpandn, Deu$ m- 
vitus vindieat. Modo cutn Cvangetium legereiur^ fra- 
tres charissimi , aiidivimiis diccntein Dominiim , Ve^ 
uite , benedieli Patris mei , percipite regnum quod vobis 
paratum est ab origine mundi. IJt ergo istam vocem 
desidcrubilem audire, et ab aiidilu iiialo pnssitjs 
cvadere ; totis viribiis, Deo auxiliaiite, attendite el 
lianc leciioiiem divinam in doniibiis veslris vel i«i cc- 
clesia libeulcr etobedienter, riequeiitcr lcgere, ctau- 
dire facile. Sicut enini vox illa desiderabilis esi, per 
i|uani dicilur misericordibus, Venite, benedicli, percipite 
r^nnm ; Ita e couirariosceleraiiset inimis^Ticordibus 
loelticiida est et valde terribilis , quain audituri siint , 
qiiibils dicendiiin est, Discediie a ifie, maUdicti^ in ignem 
aiernum. Avcital a nobis lioc Deus , fralrcs cbaris- 
siiiii , et ab andiiu in.ilo nos lilierare digncliir ; ut in 
no!)is iniplealur illud quod scriptum esl , Jn memoria 
ivterna erit justus^ ub auditu malo non timebit (PsaL 
€xi , 7) : boc eniin erit audilum maluni « qnod audi- 
turi sunttmpii, Disceditea me^ maledicti, in ign^.m mter- 
num. Irrevocabitis enim sentetitiaeri(,quaea piissimo 
Deo ideo tnulto aiitc pra*dicitur ^ ut a nobis l<»lis vi- 
ribns c;ivc'auir. Si enim nos Deus iiostcrvetlet punire, 
iion nos aiite lot sxcula commoneret. Invilus quodara 
ino«lo vindicat , qui qnoinodo evadere possiinus « 
niuilo aiite demonsirat. Non cnini tc vult percutere 
qui tibi claniat , Observa. 

2. CfBlum nobis profdeslinatum^ non gchenna. Consi- 
derate tameii qnid dictnrus cst ad dexlerain positis : 
Venite, inqiiit, betiedicti, percipite rcgHum quod vobis 
paratum est ab origine mundi. Advcriite, fratres clia- 
lissinii, qiiia regnuni ca^lornm nobis prx*destinaiun) 
est? gehenna nutem, n<ui nobis, scd di:iboIo pra*pa- 
rata est. Deniqne sic aiiditiiri snni ad sinistrani positt, 
Discedite a me, maledicli^ in ignem (eternum, qnt para- 
ius est : noii dixit, Vobis; sed, diuboto et angelis ejus. 

3. Eieeniosynm [aciendaf necessitns. Rogo tainen 
vos, fratres, fidcliler et diligciiler aitcndilc el ilhun 
seitlenliam qiiam audiiuii sunt iinpii, et illain qiiam 
andilnri sunt s:incti. Venite^ inqiiil, benedicti^ perci- 
piie regnum. Quare? Quia esurivi, et dedistis mihi nian- 
ducare; sitivi, et dedislis mihi bibere, ct reliqu:i. Pec- 
calohbus aiitcm, Esnrivi eniin^ in(|iiit, et non dedistis 
mihi manducare. Ergo nec illi qiii ad dexlcrain erunt, 
ideo accepturi sunt, quia nunqnam peccaverunt ; scd 
quia peccaia siia mundarc cleemosynis sluduerunt : 
et illi qui ad siiiislram eruiU, iion ideo millentur in 
igncm aeieriium, qiiia pcccatorcs fucrunt ; scd quia 
pcccata sua elecmosyiiis redinierc notueruot. Ac sic 
et illos largilas sola glorificabit, et istos sola sterililas 
condciiinabit : quia sicul impossibile est ul ullus homo 
csse possit sine peccaio; sic per Dci niisericordiam 
liossibile est nt bonis 0|>eribus, ct praicipue clecino- 
synis se uiiusquisque rediinat a peccalo : nt non in eo 



• Sic codex Portarum, Ifuerwit.] 

(^a) Alias, de Sauclis 38. 

(b) Uk Appcudice uuQC primuni ooUocalur. Ex iis csi quos 
Lovauieoses reliqucruQl dubios, Verlinus cl \ indiogus su|>- 
posititios itroQuuliaruut. Cxsario adscTiuuot MbS. Corbeieii- 
les duo, quoniiu aller tainen a secnuda inanu correctns, 
Augu.-^ao ante iriWuelal. De uuiii. 5 viil. aesarii boniil. 
24 ci hoinil. i i.uor cdiiab a Djluiio; dc niuu. 6, homil. 12 
Uiier eafidoui. 



iliud implealur qiiod scriptum est, Judicium sine fin* 
sericordia illiqui non fecit misericordiam^Jaeobi ii, 15) ; 
sed inagis ad eiini sciitentia itla perlineat, Beati miseri* 
cordes^ quomain miserieordiam consequentur {Matth. ▼, 
7); el iliud, Dispersit, dedit pauperikus; jusiitia ejus 
mauetin sofculum sceeuli (Psai. cxi, 9). 

A. Steritilas sola damnationis rea. Adjudieimm m 
non veniant. Et lioc considerale, fralres, pro qua re 
iniiientur in ignem asternum. Non enim illis dicendiim 
est, Quia liomicidinni fecistis, quia adalterium cora- 
misisiis, qiiia alienain substantiani rapuistis : sed boc 
soluni auditiiri suiit, Quia tsurm^ et non dedssHs mld 
manducare. Rogo vos, fralres cbarissiini , nolile lix»c 
iransitorie cogiUirc, [nec credatis quod hoc de Ju- 
dasis tantuni aut Paganis vel liaBreticis fuerit dictom : 
sed definiiissime credite % quia lioc Clirisliani ec (^- 
tholici, qui in malo opere pierscverare voluerlnt, au- 
dituri sunt. Ad jiidiciuin eniin noii veniunt nec Pa- 
gani, nec hxretici, nec Juda$i : ^uia de ipsis scn- 
ptum cst, Qui non credit^ jam juduatus est (/oan. iii, 
18). Et ideo inter illos qui ad sinistrain iniliendi 
siiDt, non soliim laici erunt ; sed et mulii episoopi» 
quod pcjus esi; clerici mali, vel monachi cupidi vd 
superbi, siinul el sanctimouiales et vidu^e iracundi*, 
supcrb», vel cupid:e : et si eis fruciuosa pQeniieuli.'! 
noii subvenerit, audiluri sunt illam metiiendam et ir' 
revocabilem vocem, DiK^di/^a me, maletUeli, inignem 
anenmm. ] Senienlia ista, si eain fideliter et cuin lii- 
gcnti tremore vuluerimus audire, ab oinni 0|iere lualo 
iios poterit revocare. 

5. Raptorum qualia tormenta : quatia male ogentimm. 
Diligeutcr ergo atieiidite quid Veriias dixerit, Ditc^ 
dite a me, maledicti, in ignetn eeternum ; quia «firnoj, 
et non dedisds mihi manducare. Si in igiiem mitUtur 
qui esurienti non dedit panem suum ; pulas ubi mit- 
lendus est, qui lulit alienum ? Si in ignem mklitur, 
qui nuduin iioii vcstivit ; nbi initieiidus cst, qui yesti^ 
tuin exspoliavil? Si cuin dialiolo datnnatur, qui bospi- 
tibus noii pruibuit dcHiiuni su:im ; puias ubi iniltefidoi 
est, qui tulii alienani? Si periiiirus estqui iu carcere 
noii visilavit'; quid de illo fiet, qui forte injuste in 
carcerem niisii? Uogo vos, fralres. liic atlendito : 
quam spenihabercpossiiiit i|ui nialafaciont; quando 
itli perituri sunt (|ui bona iion faciunt? Deniquc ct 
atio toco Douiinus icrribitilcr nos admonei, dicens : 
Omnis arbor quce non facit fructum bonum^ excidHwr 
el in ignem miUetur (Matih. vii, 49). Non dixit, Qiuc 
facit friiclum iiialum ; scd, qum non facit fructum bo-^ 
num. llinc ergo possuinus evidenier agnoscere qiias 
piBiias arb<»r spiiiosa in die judicii patietur; quando 
iiia qua: rrucluui non dederit, excidetur et in ignem 
millelur. 

6. Fidcs sine operibus Christiano nil prodest. Neino 
sc dccipiat, fraircs charissiini, neniose faisaspe cir- 
iiiuivcniat ; clirisiiaui noiuiuis non facit sola diguiLis 
clirisiiauuin. Nihil prodcst qiiod aliquis christianu« 
vocaiur cx noniiiie, si lioc iioii ostcndit in opcre. 
Scripiuin est cniui, Fides sine operibus martua esi. 
Q\i\ eniin credii, ct opera boiia iion exercet, claniat 
iili Scriplura di\ina, Tu, iiii|uit, credisquia Deus unus 
f A< ; bene fucis : et dcemones credunt, et contremiuutil 
(Jacobi II, 17, 19). Ac sic qui credunt, et opera bona 
uon faciunt, fidein duemonum videntur habcre. Qiii 
vero non credunt, pejores djemoiiibus coinproliantur. 
Et illnd diligeiiier considcrandum est quod Donilnui 
dicit, Qui andit verba mea et facit ea^ ipse est qui di- 
ligit me : ci ileruin, Si quis ditigit me^ mandata mea 
custodit (Jofln. XIV, 21,23). Et sine dubio qui non 
custodit, non diligil. Sed ct illiid valde liinendiim est, 
quod iicriim Doiiiinus dicit : Qaid prodest quod dici- 
lis^ Domine^ Domine, et non facitis qua dico(MaUh. vii, 
21, et Luc. VI, 46)? Scire debeinus, fraires chari^- 

* Mss. oniiitUQt quae uociauUs distiuximus, quse oi» 
hiloiniQus aCaesaiMi stilo haud abliorrenl, apud queoi ioier 
caiteras voces, defimlis, ime. creaite^ nou raro occumint. 

« Fj. Lugd. ven. ctljov., mperUurus estqui carceremnon 
visttuvu. M 



1891 



SFJUIO LXXVIIl. 



1898 



MOiLquUi iiiJiil proclrsi urhh im^fcrre fi.lcMn», ct 
fjn-lis dfJirrvre vrriiaiem. Siciil ci»lm nobiR non ph- 
• H, u 8i»rvi noslri vcrbis RC proUle«nlMr no^tra cssc 
II andpia. cl lamen non \elint implere opcra siia» iu 
ncc Deo placci, »i se qnisqiie chrtstianam vcrbis ton- 
tttumioiio csse pnmunli:il ; cl opcra qn« wr\ jiissil 
I3iri.aus, imi»lcre dissimulet. Deniqne bctttts Aposio- 
los cfim dc mldeiida rati«Hie in die jadicii loqiiere- 
Ittr ita promiiiiiavil, dicens : Oportet nc$y iiiquil. 
Mijfc< itare anle Iribunal Chriiti, m referai unuMqw- 
me pronria carvor%$, proMt aeuU $ivekomm, iire nw- 
hm (11 Car. -V, iO) : et Doroinus in Evangclio, Tune, 
iwiiiit, reddet unicuique ucundhm opera $ua ( Jl«n/i. x vi, 
f7). Non dixit, Sccundum fidcin sunm ; sed, Untcm^ 
fM S€rtifi(<um opera $ua : ouia, sicut jam suprn dixi, 
Siciibiis apostolos clamat, Fidei tine operibui moriua 
tu. Nos crgo, fraires charissimi, si poeiiam evaderc 
€1 ad x-tcriiniii bcaiitiidiiicm voltimus pervcnirc, non 
tnlum crrdamus in Deuin, scd etiam toto c«»rdc dili- 
SMPUS, ct qu.inUim possiimus, ipso adjuTantc, boiia 
mum faccrc studcamus : ut cum, ipso auxiliante, le- 
ccrimos qox prxccuit, ipso rcmunerantc mcrcamiir 
reclpcrc quac promiitit, pcr Dominum nostrum U- 
aofii CbrifUim, qui cuni Palrc et Spiritu sancto, 
«ntts Dctt.<i in Trinilatc, vivit et rcgnat pcr omnia Sd: - 
cMla saeculoruni. Aincn *. 

SERMO LllVIII (a). 

Jbvnffli in Matlhm eap. xiv, 54-45. Vrniie, iMsncdicti 
Patris roei, etc, exhortatoriui ad faciendai eleemo- 
9§na». 

I. Leclionii iiiiui m. Andivimus cum E\.inp;cliiim 
tacrctttr, terribilem vocem, mctucndam y^rweir ei 
4etiderandam Domini noslri seiitentiam. Tcmbllis 
Cil nropicr illud quod dicit, Dncedile a me, maledieti, 
im ignem ffiemum; desiderabilis proptcr lllud quod 
ail, YeMU^ benedicti, percipite regnum. Quis enlm tu- 
diu IttCTOce non coniremiscat simul et gaudeat? 
€tiidett quidem, quia Ghristiis Christianis servis suit 
dicntlas cst promiltcre rcgnum ; contremiscat. auit 
pmtloribos igncni minatur a:tcrnum. Kogo vos, rra- 
irMroi lccUonera islam attcnto corde et scnsu scm- 
per vigihoiissimo audiatis : el quia nec laboriosa cst 
td Btrandnm, scmpcr illtm mcmoriicr teoeatis. d 
▼irWcm illlas tssidoc cogiictis. Qui cnim lectionem 
iium diligcnier atlcndit, eliamsi reliquas Scriptiiras 
lcsere non potucril, ad omnc opus bonum racienduin 
Hwd oninc mtkim fiigiendum isla illi lcctio sola suf- 

ficerepotcst. . » j.. 

i. Sahtii vel damnationu quee raito. Aticndite ergo, 
fratres, ct vldete quid sit qtiod Cbrislus illis qui ad 
deitcrtm fuluri sunt, se diciiinim csse promittit : 
r«iite, inquit, benedicti, percipite repnum : quia nun 
risj, €1 deAiAi miAt manducare; fi/iw, et dcduttimln 
Mcrr, Hcsetcra qu.T sequunlur. lllis vcro qm ad si- 
nislrara cmnt, quid dicturus cst? DiuediU a me, ma' 
UdkA. %n iqnem memmi(^, qtn paratui est diabolo et 
amaeUi ejui. Eiuritn ewfm, et non dediitii mi/it maiidii- 
cttw; ttifi», el non dediitii mihi bibere. et reli(|un. At- 
icndite crgo, fratres, et videie quia non dixit, l/j«c«- 
diU a me, maledicii ; qiiia furlum fecistis, quia falsiim 
leslimonium dixistis, quia bomicidium aut adultc- 
riu» eominisibtis, quod gravius csse noii dubilatur : 

« A mamiscriptis abcsl vox» fidem. 

• Codex d., mereamur rectpere qum prmmttU^ reqnanU 
nmCno noUro Jexu chriiio, ad eU glorta in uoeula emcu- 
iaruM. .imen. 

(a) Auguslmi nomen In Mm. valicano el Remigiano 
Ten. n in Bibliotbeca Patnim, htmiUia ttbsarii esi or- 



|»H 



cfiDC tri^esima Dona; et verius, mttlro judicio; Uiiietsi 
sem» illic quoa 1 reliqua mendosior excusus sit , el paulo 
aliiisquam in pracfUctis, quos bic secuii bunius, manuscri- 
iitis reiirvsenteiur. De nuni. i viilcCa^sarii homil. 4;de 
«VD. 5, homil. 3i ; de num. :>, ikMuil. 2 et ^; dc uuiu. 0, 

kHBiLtl. 

Fatbol. \XXIX 



non lioc dixit ; scd ait, Eiuriri enim, ei mm dediitis 
mihi manducare; niivi^ et non dedittii tnihi bibere : vl 
iion dixit. Quia res alienns lulistis, qiiod intgtsini- 
qoum cst; scd nit, Dc suhstantia vcslra juupcribiis 
•iion dedisiis : iioii. Qitin mnln opcra fccistis ; scd, 
Qiiia bona facerc iHdni^tis. Ac sic cl ill«>8 qni td dexic- 
rtm fiitiiri snnt, sola inscricordia libcnibit; ci ilkn 
qiii in sinistra suiil, ^oln nvaritin condemnnliit. Qiiml 
tiitpm dictuin est illis qiii a dcxtris sunt, Veniie, be- 
nedicti^ pcrcipite regHttm ; ni>n ide«) boc audituri sunl» 

3nia n<m percnvcrunt : slcui illis nd sinisiram non esl 
icliinis, Diicediie a iiie, maledicii, qiiia pcccaslis ; 
scd qnia peccaU vcslra clceinosynis rcdimcrc noliii- 
stis. Sine peccaio nullus homiuum cssc potcst : scd 
tamcn ^cccaU sua rediiiicrc clccmosynis oinnis homo, 
auxilinntc Domino, potcsi. 

5. Qiiiinlifm pleelendi iint mnte aaenlei. In isla enini 
scntentin Dominl qua dixit, qiiod iilc qui csurienUMii 
non pavcrii et nudum mn vestierit» mittclar in igncm 
aplcmum. possiimii^ evidcnter cognosccrc quali tor- 
mcnto vcl qiiali pceiia damnnndi sunt illi qiii mali: 
faciunt ; quniido ilti in igncm mitluntur, qni boiia 
non faciuiii. Si cnim ctim diabolo condcmnatiir qiii 
paupcribiis non dedit pancm suum , ubi damnandiis 
est ille qni tulii alienuin t Si in igncin miltitiir qui 
nudnm non veslivit, pnlas uld mittcndiis cst illeqiii 
vcstiluin cxspolinvit? Si iii tnftrmum damiiatur qiii 
pcregrinum non cxccpit in domiim sotin» pnlts ubi 
dtmiiandus cst illc qui liilit domiim alicntm T 

A. Ad opera bona exhortatio. Il:cc crgo, frttrcs di- 
lecUssimi. fidcliler cogilantcs, qiiantum possomus, 
bona opera fncerc studeamus , cl sccundum vires no- 
stras de pauiicniculn iiosira pcrc^rinis ct panpcribiis 
crogcmus : ut cl pcccaU quo! fccimos redimamus, cl 
dc ipsis l)Oiiis operibus xterna nobis pnemia pra^pa- 
rcmus. Aiidiamus Dominnm dicenlem , Beati miieri^ 
eordei, quoniam ipii miiericordiam conieqmmtur ( Maltk, 
V, 7). Audistis cniin vcram Domini nostri scnieiirhdn» 
per qutm nobis rcgiium coclorum promittitur si clcc- 
mosynts facimiis , si csuricnies pascimus , silientcs 
poUmus, nudos sccundum vires nosiras vcstimus, 
percgrinos cxcipimus ; b.TC omntt si fidclitcr tgimns 
securi anU tribunal xtcrai Judicis Tenienius : el tiinc 
in merooria xtcrna justi erimiis , cl tb tudito malo 
non timcbiinus (Pm/. cxi . 7). Quid est auditum hm- 
lum, nisi illud (c^iiod a nubis Dominns dignctur avcr- 
tcrc!) qnod td sinislram iiosili tiidituri sunl impii, 
Diicedite a iti€, tnaiedicti^ in i^nem eeternum f 

5. Eleemoignee eommendatw. Tcnctc ergo vos, frt- 
trcs , td elcemosynain anl misericordiam ; quit dec- 
mosyna a mortc riber t« et opcrarium suum non pcr- 
niiuii irc in tcnchras. Uiiiisquis^c cnim pro viribiis 
suis, quanluni prxvalct, porrigat paupcri manora 
sutm. Qui babct aurum, dct annini ; qni habel trgcii- 
tum, argcntum iributl : qui vero non btbcl pccunitm^ 
cum bono animo porrigtt pcregrino buccclltm ; d si 
iion habcl integram , ex eo qiiod habel frangtt ct tri- 
buat. Talem enim Dominus per prophcUm digiialus 
csl pauperibus consolationcm vel sccuriintcro inipen- 
derc, ui non diccret, Da csurienti lotum ponem tiium ; 
scd, Frange eeurienti panem luum (/mj. lviii , 7) : ct 
si non Iiabcs iiitegram , vel particulam aliqiitiu |)tr- 
tiaris. 

6. Uilari animo tribuendum* Lueralur qm tribuil. 
Et ut scias quidqiiid bono tnlmo obtulcris, quani 
sii accepiabilc Dco , aodi Dominora in Evtiigclio de 
vidua illa qu:c diios nummos ol)tulit, diceniem, l^idifa 
hac magii omnibui miiil : quin reliqui qui divilcs 
cranl , cx co quod illts al)undabnt dederant aliquid ; 
illa vcro toium qiiod liahiiit oblulil(Li(c. xxi , 5 ef 4) : 
et idco meruit ut illaiii Dominus ore proprio collan- 
darct. Faciat crgo iinus4|iiisqiie quod prasvalcl, et cs • 

■ccpto victu laiiimabili ct vcstita simplici, quidquid illi 
sii|)erruiTU. Iviiis ci liilaris pan|)eribus Iribntt. Qu.ire 
la:iiis et hilaris? Qnia d ii iKiium, ct accipit multum ; 
|Hirrigit ntniinmin. ct comp^irui regnum; tribiiit par» 
vam pccuiiiani , et accipK viuiii ;i:tcrikvu\\ \ ^*^\K.var 

(SoxxmU*) 



1809 



Ari'K\hi\. 



1000 



poralia , iil nicre:i(ur xlerna ; ponigit caduca , ct le- 
cipit 8ine fini* maiisura. Ecce pro qua re liilari cl hono 
animo dare dcbemus. Si tibi bonio iidelis diceret, Da 
iMitii unum anroiiin iiumiiium , cl reddo tibi solidos 
aurcos ci^ntuni, uumqiiid iioii cuin gaiidio darcs uiium» 
ul acciiicrcs ccnliiin ? Quaulo m:i^is, quia tlicit libi 
[>ens citM et lcrr;e , Qui paupen Iribuit, Deo (enerat 

IProv. XIX, t7) ; ct, Qudundiu fecistit uni ex his {ralri' 
v$ meis niiuiniis, mlhi (ecntis; cl in Psalmn, Jucundus 
homo qui miscretur et commodat (P$al. cxi, 5), dul)es 
commodare Dco in lerra quod multiplicilcr accipias 
in vitain u>lcrnain ? Ut cum in conspeclu Angclorum 
antc tribunnl aMcrni Jiidicis venire mcriieris, .'ccura 
c( libera con-cicniin diccre possis, Da, Domiiie, quia 
dcdi ; niisvrcre, quia inisericordiam feci : ego implevi 
qiiod jussisli, tu reddc quod promisisli. Ilerum atque 
iiernm admoneo, fralrcs, ul scmper islam evangclicain 
lcctioncm mcinoritcr ti^ncatis , et (otis viribus cuin 
Dci adjiitorio liborctis : ut xiernum igiiem possilis 
evaderc, ct ad coelnrnm rcgiia rdiciicr tervcnirc, 
ipso pnTStantc qui vivit ct rcgnal iii sucnl.i sa-culo- 
rnni. Amcn. 

SCRMO LXXIX (a). 

iPe verbis Evangclii Matthcci^ cap, xxviy 51-35, G9 75, 
Oiiiiics vos scandaium |»atiomiiii , etc.y de lay$u 
Petri (b). 

i . Uomo iine Dd gratia. Cwr Deus Petrnm subde- 
seiuit. lii lectione evangdicn qiue nobis bestcrno die 
iccitata est, fratres cbihssiini , audivimns Dominiim 
dixissediscipulissnis : Omne$ ro$ scandalum piiiiemini 
in liac uocte \tropter me. Cui bc::tns Petrns : Ktiam$i 
omiie$ $caudalixuli (ucrint^ ego nuuquam scandaiiznbor. 
Scd l)oiiiiniis iiiS|)ecior cordis rcspondit , et dixii : 
Ameu dico tibi^ anlcquam gaHu$ cantet^ ter me negati$. 
Illc aulcm dixit : Etiumsi me mori oportuerit yio /c, 
non te negabo. Vidcie, fratrcs cbarissimi, vcnis ct 
ceeicstis medicus vcnani cordis ingpexornl, ct qua bora 
iciiiationis pondus Vi'l infideliiatis frigns v«*iituruin 
esset, pra'dixcrat. Medicus prjudicabal, ct a^grolus iie- 
gabat : scd ubi ad boram veiitum est, ful^um fnit qiiod 
nroiiiiseral bomo, ei verum app:iruit quod praedixerat 
beus. Quid enim boifio sine i>ei gratia possit , timor 
beatiPetri apostoli evidenter ostendit. Pcr soluni cniin 
liberiim arbitrium , non iddito etiain Dei adjnlorio, 
promiseral se |>ro Domino moriliirum Scd qnid est 
bomo siiie gratia Dci , nisi quod fnit l^etrus cuin ne- 
garcl Cliristum ; e( nisi quod uit propbcta, Omnis caro 
(cnum (l$ai, XL, 0)? Et ideo bcntnm Peirum paululum 
Dominus snbdescruU, ut in illo (otiini bnmanuni 
geiins p^isset agnosccie, niliil se siiic Dei gnitia | nc- 
vaiere , et ut Ecclcsiui rectori fniuro ignoscendi (»cc- 
cuitibus quxdam rcgula poncrclur. 

2. P.elru$ nalura au$terior. Credenda; enim erant 
Peiro apostolo clnvcs Kcclcsi:e : iino creditai sunt ei 
<*laves ri'£ni coebirum. Credcnda quo(tue ei erat popu- 
lorum binufiicrn inullitudo, qiise esset pro suac natnrse 
viiiis, passionibus, cnlpis involula atqne pcccaiis. 
Dcuiqne ^ic nd euni Salvator dicit : Tibi^ inquit, dedi 
ela9e$ regni calorum. Deinde scquilur, dicctis : Qnir- 
cumque ligaveri$ $uper terram , erunt hgala et in cceio 
(Hiatth. XVI, iO) : videlicet ut in clavibus fidelis jani- 
tor, in scntcniiis esi>ct clcmentissimus dispcnsator. 
Erat enim revcra bic l*ctrus paiilo diirior ei severus, 
sicul ejns auslcritatem iruncaia ob Cbrisii iniurinm 
servi principis s:icerdotuin declarat auricula. Ilic igi- 
lur tara durus lamque sevcrus, si doniim non t>cccaiidi 
a DoiuiiiO iuivS<'( indeptus, qiia* vcnia cominissis po- 
piilis donareinr? Sed idcireo diviiue providcnii;c se- 
irriinn Ha tcni|>eravit atuuc perinisit, ut priinns ipse 
l.ilkcrctur ar nicret in pcccatuin, qno erga percantcs 
durioreni sc.iitcn(iam proprii casus iiituitu tvmperarct. 

(a) AUas, de teuipore 121. 

{b) In Ap|ieDdtce niinc irimuiucoUocatur. l.ovariif^nsibiis 
rJuUus, vcrllno ct \iihriiigo suppv^sililius cm. ^uUls revura 
liuu sapH .\ncCVsuau:n. 



Onai.tnni igiiur divinl muneris ergt saluleni liomi- 
niini, qnanttmi cbrai quamumqiie sollicitudinis ini- 
l^endaiur, advcrtiic. Totius cornoris morbum in ipso 
Ciipite curat Ecclesia;, et in ipso veriice componil 
membroruni omniuin sanilatem , in ipsa confessionis 
Chrisli crepidiiie, in ipso iinmobifis fidei fundamento, 
in Petro scilicet illo qni dixeral, Ktiam» me oporieat 
mori tecum, non le negabo. 

Z. Pelri lap$u$ et poenitentia. Ilic est Petrus , qol 
dnina revelatione prior oinniiim veritatem meriiii coii- 
literi, dicens : Tue$ airintus Fi(in$ Dei (Matth. x vi, 10). 
Hic tantus et (alis vcnil :id illam noctem , in qtia IK>- 
minus (ndrbadir, et cuin se calcfacere villot ad pro- 
nas, acrossil ad eum pni»lln, cl dlcit ci : Et tu hesterno 
die cum liomine hoc eras'! Ai illc inox rcsiiondit : iV. «do 
hominem i$tum. Qiiid :igls, o Petre, fnUirrc rector Ec- 
cKsiai? (|uid loipieris? l.itutTe quid sis iniernigaUi), 
vcl qiiid iiiiern.g:inti rcs|)onderis. Vox tua reiieiile 
mnlaia esl, boc cst ommi illud quodcito, sid non 
cauio sernionc proiniseras? Iloc esl tohim quod ctlani 
oinnibus m^antibus le usque ad mortem persexerare 
jiii-avcrtsy Nontlniii lldeni tunni aliquis tenlavil aCque 
discnssit , iiondnm te ob Christi negaiionem advrr- 
sarius traxil ad pnblicum , nondnm es apnd reges ct 
I)r;esidc8 pniplcr iioinon cjns exhibilus : non tibi fla- 
gcila , noiiduin snnl ndinota tormenla. Qnis porro etl 
qni le inicrrogai, qnod tiin ciioncgasli? Non est scr- 
viis, n'ii li!)t r, non |)hnrisicus, non scriba, non sacer- 
dos, non niilrs, non ccninrio, non spiculalor; nullus 
posircnio eorniii ({ui ancuiritalc sna posscl formidi- 
mnn incnUTr confitt nli : inulicr Xe simplici voce in- 
icrrog.ii, ti loii:i^se iicc t^roditura conlessum; iioc 
vrio laiiiuni iniillcr. srd puclla ; ct non sulum puella, 
sed ostiaria , vilc prociil dnbio abjeclumque iiianci- 
l>inin. ros siupciida ! Pndla acccdens lidem Peiri 
discnssii, el iniruni si solidiLiicm Pctri non turbo. 
iion iinlxT, scd roris lcvlssima gulla lrans(ixit. Petrus 
labia pnell:r iinii snMiilii*; scd nbi lociita est, ille 
(urbalnr. Pidc<ssil serino puellui ct immobiliscolumna 
coiicussa csi. Vcniintaincn insiaUit illa inU:rrogaiis, 
et dicebal : Et tu hesterno die cum liomin$ hoc era»? 
PetiU!» anlcin co ma-is opprcssus formidine, bomiiiein 
se scire ncgavil. Qncni rcspiciens Cliri8(u8, suoriim 
fccK rccoidari iieni.onnm. M ille int«*lligen8 facUmu 
conversns ad |>oeiiiieniinin ninarissiuie flevit. Agnovil 
enini sibi ul lioinini peicati irre|)sis8e piTniciem, qu«Hl 
loUim hacicnns, ut incinini, divbiilus jirocuratum esL 

i. Petri iujsus nostri causa nermi$sv$ Videtcergo, 
fr:Ures cbarisslnii, qiuniadinodnm exigux culpx per- 
iniitiiur snbjnciTc lanius nposiolus, ul einendalus 
claiiiMiis viiio aUjue «orrrctus, in;cj;ro vestiatur nio- 
(lerationis c( clcncntioi indnmcnto. Jam enim ernditiis 
cs el edoclus in Pelio, qntniadinoduni eum Domiiiui 
lui cnnsa paiitur ciicunisciibi dciicto, queniadmoduni 
illum fidei pietntisque signiferum, et gcneri& buinani 
columnam |)criniserii mctu dominante quassari, ul 
populonini docloribns el magisiris essct exeinplum, 
a Deo sibi iion |)eccandl graliani minime condonaUin, 
blcui dicit nposlolus Panlus , Coiuideran$ if , ne et tu 
tentens (Galat. m, !). Cuin forte qiiis fueril in Ecclc8ia 
dclicU) praivcnius, non stalim alijicinl, condeiniiet ; 
sed compaiiainr ac Ingeai, consolctur et revocel, 
commodct jaccnti afTccium , porrigat manum , erigal 
lapsum, spem ei divinai clenienlia; rr|)romitten8, sub 
qua etiam sci virc exeinplo tantornm comprobal ma- 
gislrornm. ilac aulem nos, ut snpi-a memoraviiniis^ 
II -11 ju>los culpaiido, sed peccaUires ad spem ertgeiido 
pr.»iulimus ; ei primo qiiidem virUiles cjus exiulimus, 
m cl juslis forinain cautclje, et pcccaioribiis s«lutis 
luoiislrarcnius oxenipluin. 

* Foric, sustiiiitu. 



1901 



SFIiMO I XXXI. 



lOO^ 



SERMO LXXX (u). 



/n Mttitka cap, xxrii , S-10 : d<? Jur//i proditorc , ei 
de egro in pfre^rinarum nepuUuriiin compnraio ex 
preth venditionii Chri$H (k). 

i. Juda Meverimmui sui judex. Helinet Suicli- 
fa& veslra, (rntres, iios \'obis lioc iiiiii prD.tinia Dti- 
niioica * praxiioasse , quod Judas IsCiiriuih propi ia 
seiiteDlia coiideroDatus , ad Pharisxos Doiuiiiici san- 
guiuls DierGedeoi reportarlt , et acuis pocnitcnlia re- 
fuderit veiiditionis pretiain ; sed couscieniix su:v rou 
resolverit scelus. Denique posl reddiluui preliuin, la- 
qiH;«> se suspciidit, ut qui sc niullavfnal pccuiiia, inul- 
laret et vita *. liitelligens enim quaniiiin adiniseiil 
sceliis , non suffecil ci sacrilegii carere incrcede , nisi 
careret et salule. Dignum enini se nuirle judical , 
quod Christum vitam omiiiiim tradidissel. Severissi- 
inus igitur Judas sni jiidcx . vel in ulciscendo coiifiie- 
lur, qiiem nogaverai in Iradcndo. Resliluil crgo pc- 
ruiiiain Pharis;L*is ; sed nrc PharisKi eain lihcnicr ac- 
cipiunt : dicuiit enim illicituni sihi es<e iii snis rain 
luilicre thcsaaris. Vide igiliir quania vis doininic;c sit 
pcciiniae , quani indo Judas rejicil , hinc Pliuris:ci iii 
l<»culos iion rQcludiint. Jusii euiin sanguinis preliuin 
|iertiineseil iniquiias possidere. 

t. Promdcnlia Dci in u%u prelii Chnsti. Ager figuli , 
M wdni, Consilium tameii ineunl Pharisxi , ut ex ea 
agff fignli ooinparelur , in qiio peregriiiormn corpora 
colloceiitiir. Qiiod quidein provideiiiia Dei ractiini 
puto, ut preiJuiii &tlvaioris non poccalorihus suin- 
pluui pr.vl)ent,seJ peregrinis requiein suhiiiinislret ; 
iHin sacrilegis sit ad liixuni , sed doruiiclis sit ad sc- 
piilcrum : nt jaiu exindc Chrisius et vivos sanguiuis 
s;ii passione rcdiinaf , ct inorluos prcliosa possessionc ' 
sa^cipiat. Prclio crgo Doininici sanguinis ager li- 
guii coinparalur. Leginius in Scriptnris , (|Uod lotius 
generis huniani salus redempla sit sanguinc Salvato- 
ris, sicut ait aposiolus Peirus : Hoc sdenles, quia non 
comiptibiiikus auro vel argenlo redempli estis de vana 
tesira eonwersatione palernee traditionis , sed ^ pretioso 
sanjfnsne nuasi agui immaculali el incontaminati Jesu 
Christi{\ Pelr. i, 18, 19). Igilur si prelinm vil;c iio- 
slne sanguis est Doinini, vidc er};;o quia illa iioii tam 
redempla sit agri lcrrcna rr.ngililas,qiiain lotius iiiundi 
iiicoluniiias seinpitcrna. Ait naniqiie evangelihta, ISon 
enim vemt Christus ut judicet mundum, sed ut sutvitur 
wmndus per ipsum (Joan. m, 17). Yidc, iitquani, ne 
pccunia ilia non lani compar-.ita sit agri parva porlio, 
qunm toiius muiidi copios:i possessio, siciit ail David 
propheUi 4 Postula a me , et dabo tibi Centes haredita- 
temtuam^ et possessionem tuam terminos terree (Psnl, 
II, 8). Agcr ei^o istc niundus Iiic lolus esi , iii quo 
nos clisperBi ci disseininali Domino Iructinn honiope- 
ris gerniinamus (c), 

3. Figutus, mundi Dominus. Sod forlassc ficrquiras 
a nie , si ngcr mundiis est , quisnam sit figulus , qui 
iniindi (lossit hahere dominalum? Nisi fallor. ipr^c esl 
/igulus , qni vascula corpiiris noslri fccit ex liino , dc 
qiio dicit Scripiura , Et fecit Deus honiinem de titno 
terrm {Cen, ii , 7) ; ipse est figulus , qui caniium no- 
strarum ccenosum lutum vnpore sui spiritus animavir , 
et niatcrlim fluidam alque tcrrcnam igneo calore dd- 

> lc maniiscr olis desuat vocos, proxima Doitwtica; ci iu 
cdiiis |>ariicula, jam. 

* lu II. ct cl., ut qui se mutaverat per})ecuniamt nmtii- 
ret et titam. 

* A)iUd s. Mtximom, mortuos pretiosa passione. lu uno 
us., marhtis pretiosam passionem^ ctc. 

^ ita cditi. At apud Maxiinum, .\on enim redempti estis cor- 
rupHhitHms auro vel argento^sed preliosOj otc. Manib>crip!i 
autem , xon enim redempti estis auro vel argento, ti ruli- 
qua. 

(a) oUm, dc Tempore 138, el post, In Apiendicc 4^. 

(b) Jaranridcm audori suo rcslilutiis , Maxiino epi^o 
Tauriucnsi , cu]us nonien gerii iii scrii tis et c\r(is\ li- 
hhs 

{c) Similia hahet Amlirosius in cap. !2'2 l.ucu.'. 



< oxit : ipsc, impi .m , e^l figufus , qui niis per niauus 
suas formavil ad vitain , pcr Chrislnin suuin refi»rni i- 
vil ad ploriain, siciit ait Apostohis , Ad eamdem imitt,h 
nem reformamur de gloria ad gloriam (II Cor. iii, IX; : 
scilicet, ut qui a priore faclura pn»priis riciiscorrui- 
inus, in secunda naiivilate flguli htijus misericordi t 
reparemur ; hoc esl, qui pcr Ad:K transgressionem ht 
mtirtem cccidimns, per Salvaioris gratiam dcnuo rf>- 
surgamus. Ipse planc est flguliis . de quo dlcil Apo- 
slohis, Numffuid dicit pgmeutum ei qtd se finxit, Quare 
me finxisti sicf ct ttcrimi, Sumqnid non futbet potestu- 
tem figulus tnti cx eadcm massa facere aiind quidem Vfts 
in honorem, atiud vcio in conttimetiam (Rom. ix , 20 , 
2i)? Ex codcm eiiim luto corporis nostri Deiis, tnmeii 
pro meritis sinffulopiiin , alios cuslodit ad regnam , 
alios reservat ad pGenam. 

4. Peregrini , deroti chrisliani. lis Christus est sepnt- 
tttra. Istius ita4|iie nguli ager Christi sanguiiie enipiti^ 
est poregriiiis : poregrinis , iiKrnani , qui erani siin* 
domo, sinc palria , et loto orhc exsulcs jactnhnnlur, 
requles Clirisii snngiiino provideiur ; ul quihns nt>n 
est in ninnilo poss(?ssio , his iti Christo sit sepultura. 
Isiosauiem peregrhiosqiKiscsse diciiiius, nisidcvo. 
tissimos rhrlsli itios , qiii rouUMlianlcs saiculo et iiihil 
PO"*5;ideiitos in iiiwmlo, in('hrrsli -aiigiiinoroqiiicscunl? 
Chrisiianiis eniin <|(ii iiiiindiuii iion possidol , hicto- 
tuin possidet Salvatnrem. Idoo nuiem pcrcgrini^ Chri- 
sli sepullura proinittitur, u( qui se a cariiniihus vitii* 
lanqiiam perogrinuin et aliennm cusiodiorit , hic 
Christi requiem mercatitr. Scpnliui-a eiiim Chrisii 
qiiid est aliud, nisi rcquios chrisliani? Nos crgo [Hr- 
regrini in hoc muudo sonius, et laiiqunm hospiics iii 
hac hicc vcrsamur, siciit ait Apostolus dicenS, tUenim 
dum sumus in corpore, pcregriuamur a Domino (II Cor. 
T, 6). Peregrini , iii«iu.iin, sumus, ct nohis Salvatoris 
sangiiinls prctlo « enipta e^t sepuliura. Consepulii 
enim sumus, siciil ait Apo^i..Ius,f«m itio per Bnpti- 
smum in mortem (Jiom. vi, 1). Dnptisnium igilur Chri- 
sii nohis c-l scpnlnira, iii qii>» poccalis morimiir, cri- 
niinibus sepcli.inir, n voieris hominis conscientia n»- 
solula iii alieram naiivitatciii reiliviva infimlia repa- 
raniur. Daptisniuin, liiqiiam , Salvatoris nnhis e.st 
sepiiliiira : quia ibi perdiiniis quod nntc viximus, ni 
ihi dcnuo accipiinus ut vivamus. Magna igilur sepul- 
inrin hiijus esi gratla, in qun nobis et ulilis mors i - 
Loriur , ol iiiilior vita donatiir •. Magna , inquam , hu- 
jiisgraiia sepuliunc, quic ci purificat peccatorein , et 
viviilcat morienlem ; adjuvanie ipso , qiii vivil ct ro- 
giiat iii sa:ciila saTiilorum. Amen. 

SEUMO LXXXI (a). 
De verbis Evangeiii Marci, cap, viii, 1-9, Cum lurlia 
iniilia csset cuin Josu , nec liabcrent qiiod luandu- 
carenl, etc. (b). 

\. C/iristi divinitas et humanitas in muttis etnct. 
Entijchetis error refcttitur. Altltudiiiem divinitaiis 
su;e et niisericordiiim hnmanitaiis mullis et vanis 
nioilis tn Scriptiiris saiictis Dominiis nosler Jesiis 
Chrisius osieiidit, qiienindmodum solot in niysteriis 
ci sananioiiiis, ntol peienies accipiant, ct qiu-.rentrs 
iiiveniant, ei pulsaniihns apcriaiur. Oiniiia enim qn o 
iii lioc innndo siib fragililate nostra cxhibuil niiracula. 
noliis pronriunl. Non uiique sine cniisa faciel)at ca 
Doiniiius, vol quasi frnslra et ii:;iiiii(T. Verinim Doi 
esl Christus, qui noii soiuin sonis, scd eiiani factis lo- 

' Hok: vcrba, sangmm preiio, ex editione Uaximi han* 
siinus, cum iu ca^.leris ^ilis et iu mnu^Tquis nosiris (ieti- 
doroniur. 

* ila lis. cb. Alii, cmdonatwr. 

(a) Alias, de Tenipore MO. 

(b) \i\ Api>oiidice nuoc primum ooDocatur.later Angustinla- 
80S absque Augustini uomiiic tanquam duhhu reUctus erat 
per Lx)vaineusos. Scd nierito |>ostea ftiit repuiliatus \4St 
Verliuuni ot \ indiji^uni, qiii ilaitrjaium hic EulydiaUs erro- 
rem aliquajiLo po.st Augubii.ii o!>iium exoriri ooepisse oIh 
sorvaltaai. bxDrdium ca| iiis 1 ot 2 sumpsit auctor cx Aii- 
giistiiii serinoiio 252 , qui iiieipil : « >tuttis ct variis uiodis 
ft ol auiluJiaciU diviaiiaiid &ux. » cic 



1!.05 



ArPLNDiX. 



1906 



i}itit4ir honiinilmt. Iloc eiiinn cliann quod liodie de 
f;i»rl'> eTuiigciio lcctom e&l, qnxrit intellectorem : ei 
ciim fiierit iiiiclteciuin , spiriluale lacil gaodium. El 
iii liai! lcctione simul consideranda esl in nno eoden- 
Mtic lU*^empiore notlro di^uiicta operatio diYiniuiit 
1*1 liuiiianit^ilift^, atque omoimodls dctestandus error 
Kuiyclietis , qui unam tantmn in Clirislo dogmaiizare 
|ira*ftumii 0|ieralionem. In alterulra aiim pane vel 
qii» solum bominem fuisse dixerilt gloriam nefMi 
CoiMiiioris; ▼»! qiii lolum Deum , negabii misencor- 
diaai Iicdcinpt»ri8. Ncmpe good sopcr lorfoam mise- 
retur Doniinus, iic vel ioedia, vel longioris vix deft- 
cial labore^ «overimos aiTeclom esse aiqoe oompas- 
Hinnem bumanx fragilitalis : (|uod autem de sepiem 
paiiibus cl pauois pMcibus saliavil quaiuor millia bo- 
iniiiiim , credimiis divins opus esse virtulis. 

i. Turba ^ Centei. Cibui quo earebant , Lex Uoym. 
Allcndat crg«> Hanctitas veslra, qnia boc nobis proposi- 
liiiii CJil, qiiod cum veslra cbariUilc traclerous, qtiid 
sibi vclil liiyus rei tintum myslerium , quod eo modo 
se Deum discipulis demonstrasse sancta tcstator Scri- 
|iliira , quoinodo Evangelium iiarrat. Ait eiiim Evaii- 
gclisla in bodieriia lectione : Cum muUa lurba emet 
cum Jesu , nec haberent quod manducaretit , eonvocatis 
disciwlii ait iltis : Misereorturbwhuic. Sed reqnininuis 
niiotiait siqierius, Jn illis diebus cum turbamulta ksset. 
Siipcrius CiiiiH accesserunt Juda:i ad Snlvaierciii , ac- 
niKaiiios discipulos (^us , eo quod non lotis inaiiibiis 
iiiaiiiliicareiit. Quos Domiiius rednrguit, quia qiuv de 
«nrdc mala proccdunl, ca polius liominem coiiiquina- 
rciit. Et rclicUs illis , veiiU in finibiis Geiiiiuiii , ubi 
inulicr Cbanana*a , qua: cst mater gcntiiium , pro lilia 
sua, id esl, Ecclesia, Domiiium deprecalur : quae tam- 
diu poslulavit, doncc nccipcrct quod petebat. Posl 
hxc ilcriim ciiravit inutuin et surdum (Jlarc. vii). 
l*'rgo iii bis dicbus coin muliitudo populi coiicurrisset, 
nec haberent quod manducarcnt : liirbas enim bic om- 
nos geniis signittcare creaiunis inieliigimus , pro qui- 
biis ipsc Domiiius misericordia cominovelur, qtiod 
iiori haberent qnod manducarent : bic spiriluaiiler de- 
iMtniiis inlclligere; qiiod idco non babenant quod man' 
ducnrent :(|uia Gcntcs Lcgcm non liabebant, id csi, 
niiin(|iic lil>ros Mt>ybi, noii IVopbetas , non praedica- 
tioiieni saiicti Joaimis ; quia Genles non pcr Legpm , 
8C(1 |)cr fideiii vciierunt ad Redeniplorem. Ideo iriduo 
|icrsevcf ant , hoc esl , in nativitale , in passioiic , in 
rc8iirrccti«Mie Doniiiii ; sivc iii Palre, ei in Filio, et in 
Spiriiii saiicio. Pcrscverarc cnim , permanere esl in 
ctinrcssioiie, sicut ipse Doininiis ail : Qm autem persc" 
veraverit usque in finem^ hic salvus erit {Matth. i, 22). 
l)icil crgo Dt>miiius , Non habent quod manducent : 
quia Legein noii babcnl : etdimittere^osjejunosnolo^ 
ne deficiant in via ; ul (|ui per fidem Chrisli credidc- 
ruiit , \tvr fitlem Clirisli salvarcnlur. Quidam autem ex 
his de longe venerunt. Longc eiiim eraiit Genles a Dco, 
ii'i*aiido |H.T idola. Et modo omiiis qui pcccat, Joiige 
esl a Dcti, 

3 Increduli Afmtoli , donec revelentur mtfsteria. 
— Dicunt discipuli ejus : Unde istos quis potertt satu^ 
rare vonibus in sotitudinef Adbuc Aposiolos tcncbal 
iiicrcdulitas , donec niysteria rcvelarcniur : oec re« 
cordabanlur quod fecerat de quiiiaiie panibus el duo^ 
liiis piscibus. Et interrofamt eos Jesus quot panes An- 
$erent. Qui dixerunt , Septem. Et profcepit turbce , «t 
discumberent sufter terram. Et accipieiu panes gratias 
i*f/if, et dedit discipulis suis ut apponerent. Kt piscestt* 
mHiter btnodixit , et posuU ante Hlos. Et nmnducavi- 
runt , et saturati sunt , ei sustulerunt septem sporta» 
filcnas. Erant autem qui manducaveruni quasi quatuor 
millin , «rlra mulieres tt infaules. Ei virtutes quidem 
iWimini manifesiissime credinius esse facias in pra»- 
soiili : sod quid Ulcai iii myslcrio , ipsius grttia do- 
nantc requiramus. 

4. Duplids pMitiiN Miidtp^iiiiONit collatio. Primu 
Jndirot, aiiera Ctntes exkibet. in superiori cnim le- 
cil(»iie de f^oinqiie j^nibiis ot duobiis piscilMis qomqiie 
oiillia tiomuiQin s:Uiavii : liic sepit'ui panibus saiiura- 



vit qiialutir niitlia honiinura. Ibl disdpnli s«iggervsit 
Domino , dicentes , Locus dnerUu ea , H Ima ftm^ 
terHt ; dindtte turbas , iil emttet tn emtiHm eaumt laDi 
eseas (Marc. vi , 31 -44) : bie peailas Ueeatditeipiili; 
sed ipse Dominns pro eis solUckM esL ViikMMn 
quare tacenL Quia necdum missi fncniil praeificm 
uentibos , sed potios ad oves perditas doflrat hnel. 
Prior ergo illa parabola pertmei ad Jodaot; isla vem 
ad Gentes. Ibi qoinque fMiiies fberanl, lioc esl , qm- 
que libri Moysi : faic vero sepiem panes , qol sonl ae* 
pliformis Sj^riliis dona » sicol ail sanclos Iniat pro- 
plieu , Spvilus sttpientim et imleUeetus, spfrite cmi- 
silH et fortitudims , tptriftis sdentieB et pietatis ;mr^ 

f)lebit eum spiritus Umaris Domini {Isai. xi , f «l5). 
bi dnodecim cophini pleui Spirilo sancto : hic seplein 
ccdcsix , sive seplem can(ielabra aorea. Ibl doo pi- 
sccs , qui sunt (luo TesiamenU , slve oims liber 
omnium PropheUnim, vd (a) sstntA loannis prxifiea* 
tio : hic indcfiniiiis numcrus pfniitur, iioae sonl dotta 
gratiarum, sicoi aii Aposlolus, Aiti perSjMtmm 4mm 
scrmo sapienlim^ cfUi sermo seientieey tmi pr&pketim ^ 
alH penera Unguarum^ atii iuterpretatie sermummm : 
omma vero luec overatur unus atque idem Spirittm 
(I t^. xii, 8*ii). Ibi super fcnum recorabonl ; ei l^ 
siiper tcrrain. Utrimqiie una conversaiio, ofia gralit , 
uiia virtus , iina deitas. Ibi super fenora discimibiHil t 
lioc esl , iiiortificata opera carms ; oiiia , Omntt eea^ 
fenuniy ail propliela (i tot. xl , 6) : liic soper lerram 
discumbuiit , id csl , opera lcrrena conculcaoL ibl 

auinque millia refecti , qui numenis pertinel ad Ju- 
;cos ; nam posi ascensioiiem Domini , loqoenie sati- 
cio Petro, quiiique inillia sunt baptixati (Aei. iv , 4) : 
hic autem quatuor millia , hoc esi de tou lerra oiuiies 
Gentcs a qnaluor cardinibus cceli , de sepliforrai san- 
cti Spiritus gratia esse repleus in vium aslemani. 

5. Adhortatio. Et ideo , dileclissimi , nos qui ihib 
per Legem , sed per fidem cn^imiis in Doiitino 
nostro Jesu Ctiristo ; qiii non ex operibos, seil 
ipsii gratia sumus redcmpti ; qiii non ex qoinqiie paai- 
l)us , id est , ex quinque libris Moysi , sed ex scpli- 
fonni gralia Spiritus sancti sumus repleU , sicul oea- 
lus Isaias prophcUvcrai , dicens, Sfriritus sajjnemtim 
et iniellectus , spiritus consilii et forttttidims , t|nriliis 
scieiitice et victatts ; et replebit illum sjnritus limsoris Ho- 
mini : iii hac er^o scptifonni Spirilus sancli gralia 
maiicumus, in qua voc;ili sumus, repleti donoSpiri« 
tus sancii , per Dominutn iioslrum Jesum Chrisiuin , 
qui vivit ■ei regnat iii uniute ejusdem Spirilus saitnU 
Deus , per oiiinia sxcula sorculorum. Aroen. 

SCUMO LXXXIl (b). 

De verbis Evnngelii Lucte^ cnp. ui, 12*14, Yeneninl 

autcm et Publicani ad Juaiinem , etc. (c\. 

Nuii. i. Cofi(/ilio ntUlaexcusat peecatoremu StijteH" 
dia. Militia christiani prima. Nonuulli fraires , qui aoi 
militi.x cingulo detiiieiiiur , aul io adu sual publica 
coiisiiiuti, cum peccant graviier, bac solenla peccalis 
suis prima se vocc excusarCv qiiod miliUnl; el ne 
bcne aliquando facianl, occiipatos se roalisaclibiM 
conqueruntiir : perinde ^ quasi mililia horoinum, uon 
voluuUs in culfa sit; iu quod ipsi gerunl, «kflidis 
suis adscribuiit. Non enim miliure , deliclum esl ; seil 
propler prxdam miliure , pcccaluro esl. Nec rempo- 
bllcam gcrerc , criminosum esi ; sed ideo agere rem- 
publicam , ut rem familiarem poliiis aogeas , videiiir 
csse daninabilc. Propterea enim provideolia cpiadam 
ni>liuiiiibus suut slipcndia consliluU ; ne dora som- 
ptds quaTitur, prrdo grasselur. lllud aulem qoalo 
cst qiiod cuiu ob e;Torem ali(|uem a senioribos ar- 
guiiiitur, et inipuuiur Micui de dlis oor ebrios feeril, 

* in Mss. lAerisque, proinde, 

(a) Forte,€l. 

lb\ ulini, de verbis Dombii iO; el post, hi Appendioe 3. 

{c) Pridem rejectus a LovaniensitHis fiiit, (pii lUxiou c| i* 
scn|:i esse , ac iuler Ambrosian s reperiri monuenuit. au> 
giiMiiuo iQ maQuscriittis bciie umltis ooosiauter adscriiikiir. 
ciTie quidem q<4i ad Au^usii.iuui , scd torle nec ad lUii- 
unuu i»ci'liiici. 



1905 



stinio lAxxiii. 



1905 



cnr ret alienas pertascrtt , ca^dein ciir iiirbul<'nius 
adnilsertl, staUm respondeat, Quid habcb;iin faccre , 
Immo sxeitlaris ei uiiics ? Numquid monacliuiii siim 
firDfesiiis aol dcricom ? Quasi omnis qui ckriciis 
wm eA am monachiis , possii ci licere quod noii ii- 
cel. Ginctis igilur etfticiis , sacris in Liueris, pra^cri- 
bitiir Domia vivendi , omnis ad beiie tivendum provo- 
catar sexos, «las el dignitas. Igiiur nemo se eicuset 
IMUicis aclibas » nemo de occupatione miliiia: con- 
aacnliir. A^ omnem chrislianum prima honestaiis 
debel esse militia. 

S. Yectigalia Justa. Prtedonn publici. Nam ot id 
qvod diduios , auctorkaie evangelica comprobeinus , 
i r lde a inas lectionem , qox paulo ante decursa est : ail 
Evangelium, Veneruni auttm ei Publicani ad 
, nl bapiitarentur ab eo; et Sxervnt ad eum : 
, quid fade»nu$ f At ilie dixit : NitiH amptiui 
Its, miam quod eon$tifuium e$t vobi$. Honesta 
pbne Pubiii-aiioruin interrogatio , ac saiicli Propbeue 
Jvsia respousio. nii enim sollicite interrogant , ne aut 
igaoranles plus exi^endo peccatiim incidant , aul ccs- 
soRles pal>licam decipiant fuiiciionem : bic autem mo- 
decate praeciplt, ot et iniquitas locum iion habeat , el 
coMtitatam naboit Tectigal efTecliim. Non cnim di- 
ail» Niliil exigatis ; sed ^NihH nmpiiu$ emgati$. Unde 
loielligtuiiis qnod apud Deum non tam exaclio , (|ttam 
oioctio iniqoa damnetur : dicit eniin ipse Domiiius^ 
MMka qum Da ncnl , Deo ; et qum Caf$ari$ , Ca$ari 
(Mattk, xxn, 21). Igilur quod Cxsar pr;ccipil,.f)srcn~ 
doas esl ; qood Impcraior indicil ^ toteraiidoin est : 
sed fil Inliilerabile, dum iliud prada eiactionis a<xu- 
malal. Iloc auiein qiialecsi, qiMid iidem Ipsi qui bujiis 
oknI» neocssiiates procurani ^ peccaiis suis peccata 
eoagcroinant : boc esl , quod fraudes suas ac rapinas 
cnmmodum Tocanl, cum ipsa prxda inferatur iiicotii- 
modnin ? Itlud autem addunl sceleribus suis , ui qtios 
iadefensos viderint, ipsos potius perscquantur ; ei 
INiiaol se necessitates decepidsc publicas , iiisi donioii 
deop e r t nt orphanomm : ila qiioruin paier ante bi- 
dmiai Ibrsitan fuerit amicus, collega, vel fraler, iii- 
tenrenientemorte, ejusdem liberi liabcaiitur tanquam 
imoii , riles el niiseri. Yidua auteiii si qiia fuerit , aiit 
2e iuinriis ex:igitatur ut iiubai ; aul si voluerit in ca- 
slliaiM permanere proposiio, daiido muiicra in facul- 
tiio vix pemianel. Cumhisergo fraudibiis rcplcverinl 
saeenloo saos , videas illos hrtos ct accuratos ad ec- 
Hesiaai properare, et Deo gratias agcre, quasi ab 
ipso Ulis b«c pecunia conferaiur ; illud quoquo pcc- 
rautes, qnod rapinarum suarum Deuni volunt esse 
participem. 

S. mititantium nomen ad pture$ extenditur. Dieit 
enim sanctom Evangelium, interro^averunt illum et 
nulite$f Quid faeiemu$ et no$? Ait ith$ Joanncs : iVe- 
niiNem eoneHtia^$ , neque ealumniam faciati$ ; $ed con- 
ifmti eatota $iifendii$ ve$ir\$. llic jain cogiiosccre se 
didbel omnis nonio qui inilital. Nun eiiini tanlum de 
his mililanlibiis Scri|>tura loqiiiiur, qiii armata miliiia 
deiineator ; sed quisque uiiliiia! sua: cingulo uiitur , 
dignilalis sux miles adsci ibiuir : alque idco bxe seii- 
letiUa poiesl dici , verbi gratia , iuililibus . protcctori • 
Ihm , couciisque recioribus. Quiciiiii(|uc sli|)cndia sibi 
piihiiee decrela cousequitur , si amplius c|ujerii, ian» 
qtioai calumniator et concussor,. Joannis senteniia 
condeaMaliir. Usque adeo auiem boe inolcvit nialuin, 
nt jaoi quasi ex eoiisoeiudiiie vcndantur lcges , cor- 
niiupantar jura, sentcaiia ipsa Tciia is sii, eiuulla 
)aui causa possil esse sine causa. 

4. Cieriei^mUite$. Cingulue-eorum. Stipendium. Cle- 
rieu$ nom ckricue. ilxc auicm di\in:i seiilenlia qiuead 
inilitcs loquiiur, poicsi ciiam ad clericos retorqiieri : 
qiiia eliaiiisi noa militare vidoamur sasculo ; tamcii 
l»eo el Doniino mllitaiiius, sicut aii Apostolus , Nemo 
wiiitans Deo^ obtigat $e negotii$ $ccuiwribu$ (II Tttit. 
n , 4) : Tidemur , impiani , non militarc rcinissis ac 
ll-ienlibus lunici» : scd babcnius nnlitia* nostrx cin- 
gnliim , quo casi.monke iiiicriora conslriniiiinus ; d(^ 
quu ciiu;ulu Douiiiiud ait ad Apostuius siioi, SuUlu*nbi 



ve$tri prwcincti , ct iucernm urdcntiS in munibu$ pe$iri$ 
(Lue. xu , 35). Miliies igiiur Clirisii smuus « ei sti- 
pcndium ab ipso (ionativumqiic percepimus * , sicut 
dicit beaiiis Apostoliis, Qui dedit nobi$ pigm$ Spiri- 
tu$: hoc esi qui Spiritus s;incti iios remuneratione di- 
tavit. Si quis erao Christiaiionini bocdunativocon- 
leiitiis forte iion njcrit, ei quxritainptius , incipit boc 
ipso carere quod meniit. Quod specialiter contingii 
hoereticis Arianis : dum etiim nescio quid aiiipliiis 
quxrunt , iuvenienles erroris spiritum , gratiani san 
ctl Spiriius perdiderunt. Nain et catholictis clericus 
hac senieiiiia reiineuir. Si enim non conieiilus siipcii* 
diis ftierit , qoae de altario , Doniiiio jubente , couse- 

3uilur ; sed exercet inercimonia , iiitcrccssiones vcii- 
it , viduarum munera libenier amplcciitur : liic ne- 
gotiaior magis poicst vidcri , quam clericus. Ncc di- 
cere possumus, Nemo nos iuvasores * arguil, violen- 
im nollus accusat : qiiasi non iiiierduin luajorem pne- 
dam a viduis blandiincnta cliciant , quani tornienla. 
Nec interest apud Deiim uirum vi an circumvcutiouo 
quis res alienas occopet , duaimudo quoqoo pacio le- 
neai alieuom. 

SERMO LlXXlll (n). 

De verbi$ EvangeUi Luete, cap. vii, S6-50, Venit miilier 
quas erat in civitaie peccairix (6). 

i. Poenitentia omnibu$ agenda e$t. A quibu$ prw^ 
cipue jejunandum. Jam dics jejunii, fratres cbariso 
sinii, dies obsecrationis, et, ut manifesiiiis dicain, 
poeniicnliae nobis tempos advenii. Omnes debeinos 
agere poenilcntiam ; quia oinnes erravimus. Nani si 
Scriptune lesiimonio ncc unius dici iiifans mumlus 
csl (Job XIV, 5, $ee. LXX ) , quis se iinniiincm aii- 
debit profiteri, poeniteniinc remcilia refiiiare, qua; 
ctiam sanctis intelligit profuissc ? Dies jejunii, dics 
reconcilialionis suni. Natn per escain in Adx* pcccii- 
ium inciditnus; el pcr jt^junium Deo reconciliati su- 
miis in tbrlsio, siciit Apostolus ait : t>cu$ erat iu 
Ckri$to mundum rcconcilian$ $ibi (II Cor. v, 19). 
Exigit a nobis Deus jcjuniiim , ul gula: laf|ucus*, qiio 
Adam sirangulatus fuciai, dissolvattir : el iion soltim 
nos a cibis vuk abstinere, vcruni ct a vitiis et ina- 
liiiis. Denique per propliekim clainai Doiniiius diccns, 
Dennite a maUs^ ve$tri$, discite bonum facere {l$ai. 
I9 iGel17). Quid eiiim prodcsi abstinere a c.nriiil)iis, 
ei camalia opera^ noii de|)Otiere, diccnU; Doiniiio Jesii, 
Non coinqmnat hominem quod intrat in ore. $ed quod 
exit de ore (Matth. xv, i I ) ? Hinc eiiiiii Dcus jejunia 
JudaH>ram reprobavii; quia ab escis, non a |>eccalis 
abstinendum esse dixemnt. Unde ei increpat cos di- 
cens, tn diebu$ enitn jejuniorum ve$trorum iiiveniuutur 
voiuntate$ ve$trm^ ct omne$ debitore$ ve$tro$ rcpetiti$ 
i^l$ai. Lviu, 3). Al>sii boc a populo Cbristiano, i|iii 
jejunii lempore niliil aliud iiovil, nisi misericordiam, 
qua ipse servaiiis est. El ideo quia jejunii teni|)us 
insiai, accedainus ad mcns:im Doiuini, ci rcHcianiur 
convivio Cliristi , iii qucniadinodtim Elias, in viriute 
illius csca; longa possimiis jcjunia tolerare. 

2. Muiier peccatrix^ EccU$ia. Aiidistis in Evaiiffclio 
qtiod nHSumbenie Domino iii doino Ph:iris;ri, Venit 
Muiicr qum erat in civitate peccatrix^ deferen$ $ecuin 
aiaba$trum unguenti; ei $tan$ retro $em$ pede$ eju$ 
iacryinii cmpit rigare pede$ eju$, et capiiii$ capiii$ $ni 
tergcbat^ el unguento ungebat. Nou iiiediocre sii lioc 
inystcriuiu. Ccrnimus quod 10 doino Pharisxi» hur. 

* lla edili. Ai Mss., dmimque t)ercipimu$. 

* A; ud Ambrosiiun, inva$ioni$. 

*|Q Bls. cb., guia locu^, niendosc. Melius n., guim 
nodii$. 

^ ita r. codox. Ai vss. eb. Iiicel pnuK)su]>crliis, /c- 
mile a maieficii$ ; n. autcm, in$c* dite a nutlUm. 4*oito 
i.w , oiiiesciu a nwiitii$. 

(u\ Atias, 1 4 ox vigiieriaBis. , . 

(/>) Quaiuur lu u)auuscri,.lisi luvcntus csi : ncgius Aii};u- 
sii tu^duo (U)ri)i:icuscs cx^rio UiUuiui, ^a^nrricuk autuitt 
cudcx iibuni liulct absquk! aucioriiiiiiivv\vw^« 



15)07 



APPLMUX. 



f906 



rsl, in Synagoga Dominus recuinbcbal; no» rc- 
i|uiesc('ljal. Quemadmoduin aulcm in Synagoga re- 
qtricscrrc polent, in qua hQmilem ct quietnm» snper 
«|!ioui requiescerel, invenire non poierai? Ecce mulier 
peccairix. Quac esl ista mulier, nisi Ecclesia ex Gcn- 
tibns, quse pcccatrix erat, quamdiu non advcnerat 
roniissio peccatorum? At ubi vcnit Dominus» acccssit 
:hI Baptismum ; et facia est sine macula, sine ruga. 
Agnum etcnim immacnlalum sequendo deposnit om- 
nes macnlas peccatorum. Acccssit peccatrix sccus 
p-des Christi. Pcccntor ad pcdes accedit; justiis ad 
«•apul : pcccator lacrymis lavat pedes Domini ; justns 
antcm oninc corpus ejus preiioso (lerrundit ungucnlo. 
Scd ignarus mysterii Pbarisicus dicebat intra se, Hic 
&i met proplieta, sciret utique quce et qualis ett mvlier 
uua; taugit eum, Malc iste incrcdulus xsiimabat Do- 
iiiinnni a se debcre peccalorcs cxpellere : qui enlm 
viMicral noii voi-arc juslos, scd peccalores, quomodo 
polcrat pcccatornui consoriia dcclinare? Non coiii- 
qiiinatnr a peccaloribus, qui lactu corporis sni pcc- 
catorcs emimdai. Foiis :ricri!us non potest sordidari, 
sird innndatidne sua ablnit univcrsos. 

Ty, Os, mauus, scapulw, et pedes Cliristi, Idco con- 
rersus ad mulierem dixit Simoni : Vides lianc mu- 
lierem ? Jntravi in domum tuum : aquam pedibus 
meis non dedisti; haeautem tacrymis suis rigavit pedes 
meos, et capitlis suis tersit. Oscuhm milii non dedisti ; 
liwc autem ex quo intravit, iion cessavit osculari pedes 
tnfos, Propter quod tibi dicOy remittuntur ei peccata 
timlta, quia dilexit multum. Iikgressus Dominns do- 
iiinin Pliarisa.'i, aqiiani podibns suis non qn.Tsivil; 
qnia cos pcccaloruin iacryinis re^rvalxit : osculum 
l*baris.Ti noi^ desidcravii ; quia dignius peccaioruin 
««sciilum jiidicabai : iino capul suum ei unguento no- 
Init pcrnngi, nc iinpingnarctur olco peccatoris. Om- 
ni's cuim iii Clirist^» unuin ror|)US sumus, sed diversa 
II cinbra, alia innnniora, alia rorliora (Roin xn,Act 5). 
Os ejiis erat beatus aposlolns Panlns, qni dicebat, 
An cxperimentum quanitis ejus qui in me toquilur 
Cliristus (II Cor. \ni, 5)? Maiins ejus sunt Aposioli 
\ci:crabiles, pcr quas nuiltas sanilaies ct innumera 
operaius cst inirabilia. Scnpulx cjns sunt martyres 
saiicti, iu quibus esl a diversis persccutoribus fla- 
j^illalns; denique per propbctuu ail, Posui seapulag 
mcas in (lagetla (Isai, l» G, juxta LXX). Si eniin su- 
l»criora cjus meiiibra snnt sancti, pedes Doiiiini quos 
alios tiisi pcccalores possnmus Xi^limare, quos Ecclc- 
sia sancla snis lacrymis dcrtnit, et prelioso niiseri- 
i!ordiae fovet nnguenlo? Noli bos s|)crncre pcccatorcs, 
quia pedcs Chrisli sunt ; sed rcqnire eos diligeiuius, 
nBqnirc in carccrc, reqnirc in cusiodiis, requiic pau« 
perem et cgcniim ; et cunt inveneri<, niisericordia) 
bis oleum pra bc, iiiiltc in pcdes Cbrisii ungutnitum : 
ul ct de te dicatur, Dimissa sunt ei peccata mutta^ 
quia dilexii muUum : cui enim minus dimittitur^ minus 
diligit. Et ideo, fralres, plus diligamus; quia plus 
dimissum est nobis, et plura prxsleinus, a Domino 
misericordiam consccului*i . cui esl gloria io sxcuLi 
•saiculnrum. Anicn. 

SERMO LXXXIY (a). 

De terl/is KvangctH Luca, cap. xi, 1-4, Domine, doce 
iios orare, etc.^aim expositione Orationis domi- 
nic(c(b). 

1. Dcus Christi speciaUs Pater^ noster in coin- 
tii/ffft. Laelum^ ubi abest cutpa, A|)OStoli saiicii dicebaiit 
tid Dominum Jesiim, Domine, doce nos orare^ iicut 
Joannes docmt disciputos suos, Tiinc ait Dominus 
(M iiiioiKMn, Pater noster, qui es in c(etiSt sanctificetur 
nonien tuum. Adveniat regnum tuuin. Fiat votuntas /tia, 
.siciit iii ctrto et iu terra. Panem nosnum quotidianum 
dn nobis hodie. ¥a dimitte nobis dcbita nostra, sicut et 
nos dimiitimus dcbitoribhs nostris, Et ne patiaris nos 

{n) oliin , dc Vcrlils Doniini 28; el post, in A^>pcndice 5. 
{b) lotus cxscriptus es»t ex Aoilirosii libro 5 de Sacra- 
aiciitifty cap. i. 



iiidnci in tentati&Hemt quam ferre nou vosTAmus : sed 
libera nos a malo, Vides quam brevis oralio, el 010- 
ninm plena virlulitm? Primus sern)o, quaiiia; graii.-r? 

liomo, raciem tiiam non audebas ad co^luin atloK- 
lere, oculos tuos in terraiu dirigebns ; et subito accc- 
pisti gialiam Chrisli, omnia tibi peccata dimissa sunt : 
ex malo servo, factus es bonus filius : idH> i^ra^siime 
non de opcratione tiia, sed dc Clirisii gi^tia; Graiia 
emm satvati estis (Ephes.n.S), Apostoliis ait. Non 
ergo hic arrogaiuia e^t. sed lides : pn^edicure quod 
acccperis, non esi superbia, sod devotio. Ergo aitollc 
ociilos ad Patrem, qui le per bivacruiu gennil. ad 
Palrcni qui pcr Filiuin te redeinit, et dic, Paier 
noster. Doiia pr;i}Sumptio, sed moderata. Palrem di* 
cis, quia filius ; sed noli libi aHquid specialitiT vin< 
dicare. Soliiis Christi specialis est Pater, nobis 001 - 
nibus in coniuiunc est Pater : quia illuro solum ge- 
niiit, nos crcavit. Dic ergo et tu per graliani* i^cteir 
nosler, ut filius esse merearis; Ecclesiae contnito * ei 
consid Tatione le ipse commenda. Pater noslir,gm€$ 
in coelis. Qni<l cst, tn codtis? Audi Scripturam dteim- 
tcm, Excetsus super omnes coetos DominuB (PmL 
cxii, 4). Et iibique habes qiio<l super coelos cffiloniiH 
Dominns sit : qnasi non in coeiis et Ange li, quasi non 
in roDJis et Dominationes ; scd in cnelis illis, de quilms 
dictum esl, Cceli enarraiu gloriam Dd (Psal, xviii,it). 
CoBluin esl ibi, nbi culpa cessavit.C(vlum est ibi, iibi 
fla^iiia n(»o suiit. Coelum est ibi, aibi iiullum morlis 
cst vulniis. 

2. Jlegnum Dei graiia. — l^ater noster, qui es in casfis, 
sanctificetur nomen sanctum tuum in nobis*. Quld est, 
sanctificetnr? Qms\ optemus, ul sanciificetur ilic qui 
ait, Estote sancti, quia et ego sanctus sum (Levit. xix, i) z 
qnasi aliqnid ei ex noslfa precationc saucliOcaitionis 
acxedat? iNon : sed sanciiricetur io nobis, utad noe 
possit ejus sancliflcaiio pcrveniro. Pater naster^ qui es 
III cobIis, sanctificetur nomen sanctum luum in mobis. 
Adveniat regnum tuum. Quasi non sempiterHum sit 
Dei regnum. Ipse Dominus dicit, Ego in hoc naiug 
sum (Joan. xviii, 57); ct lu dicis, Pater^-veniai re- 
gnum tuum : qnasi nou venerit? Sed tunc venit re- 
gnum Dci, quando eslis gmliam ejiis consecuti : tpsfi 
enini ait, Regnum Dei intra vos esi (Luc. xvii. 2i). 
Veniat regnum tuum. Fiat votuntas 1««, Mui in cmio^ 
el in terra. Panem nostrum quoiidianum da nokis hodie. 
Saiiguine Christi paciOcata suiit omniay vel in coriov 
vcl in tcrra (Coloss. 1, ^) ; sanciilicatum est cm- 
lum, dejeclns cst diabolus. Ibi vei>atur, ubi et li(mio 
quem illc dccepit. Flat votuntas tua^ sicut tn eeeb^ ei in 
terra : hoccst, sii pax in terra. queniadmodumio gobIo« 

3. Conse^ratio corporis Christi. Greecis communio 
rara. Quolidiana snadetur. — Panem noUrum quotkdsQ^ 
num da nobis liodie. Memini sermonis mci, cmn de 
Saerainenlis tractarcm : dixi vobis, qaod ante verb.i 
Christi, quod offertur, panis dicatur; ubi Cbristi 
verba dcprompta fuerint, jam non iKiiiis diciiur, sed 
corpus appellalur. Quare ergo in Oratione domiiiica^ 
qiiae posiea sequitiir, ait, Fanem notlrum? I^nera 
qnidcm dixit, sed ^ccCwmv dixit. hoc est, supersub- 
stantialcm. Non istc paiiis qui vadii iii oorpus, sed 
ille |)anis vito'. a^tcriup, qiii aiiim:e iiostrs sulisian- 
tiam fulcit. Ideo ergo gra^ce iscoCvi^y dicitur : latinuft 

' autem hunc |»anciu quotidianum dixil : qiiia Gneci 
dicunt advenientem dicm*. En(0 (tnod latimig dixii 
ctgrccns, utrumqiie uiile vidctiir : gniciis utrumqiie 
uno serinone significavii; lai inus i/uofii^iantuii dtxii. 
Si quotidianus est panis, cur pnst annum illum sumis, 
qiiemadmodum Grseci in Orienle facere consueve- 
runt? Accipe qiiotidic, quodqiioiidic libi prosit : sic 

* ita Lov. cum Ms . cl. At hae duae voces» Eedeum eom^ 
tidiu^ iii alils editis ac luauuscriptis panoto dividiuilur : et 

1 lurcs Uss. halieul, conluere ; )»ro, coiUuittL 

* Hax: verba, sancium, ci, t^i iwbsst hic ei iufra Ixiva* 
nieiises oiniserunt. 

' \anns'jrii*ii |leriqu:^ oniittuat vocein, dicm; quse ta- 
incu cxbtai h^vlS Ainbrosluju. 



im 



serm;) Lxxxv. 



fOIO 



five, o( qiiotitlic mereniis accipcrc. Qii non me- 
rciur qiicidie accipcre, non merelur |WKt :umiim 
sicci;=cre. Q^*^)'^^*^^ gancluA Job qnolidi<' pro filtis 
ofr«>rel)ai sacrificium, ne furte alitiiiid vcl in corde 
?el iu senuoite peccassent. Ergo tu aiidis, qiHNl qiio- 
liescurnquc ofTertur s.icrificiuni, mors Domiiii, rosur- 
rcciio Dominii' clevalio Doniini sigiiificeinr, H ro- 
niissio peccatorum , cl pnnem isluni vii:o nosfrse 
quoiidiaunm} iion assinnis? Qui vulnus habcl, nic- 
diniiam rcq'«irit Vulnus csi, quia siib prccnio su- 
iiiiis : medicina esl C(£lestc et vcnorabiio Sacrniucii- 
liini. Panem noitrum qHOlidianHm da nobi* Iwdie, 
QiKilidie si accipis, quolidie tilii bodie est. Tibi tiodic 
est Cliristus, libi «luotidic reiinrKil. Quoinodo? Filiut 
mttues fai, ego hodie ^enui le {P$al. n, 7). lltKrie cst, 
qii.iiidikClirisius resnrgit. Ueri el hodie ip%e est{Hekr, 
siu. 8), PjuIus atiostoliis ail. Scdcl alibidicit, Nox 

K«tce$»U , die$ aHletn aupropinqnavii {Rom. xiii, i^). 
ii hestcnia praK^e-^sittdics bodiorniis appropinquavit, 
A. Aiiis diimtwndum, ui nohis dimiUat ueus, Qni 
9e Deo commitil in tcntuiioHibns, diabotnm non limet, 
ScM|uilur , Lt dinnlie nobis debiia riostra , srcMl et 
no$ dimitlimus debitoribus nontris. Dcbitum quid est, 
nisi peccaium? Krgo si non acccpisscs alicni fe- 
iions pct^uniam ; non cgeres : ct idiK) peccatuin tibi 
iiiiputatur. Jlabuisti pecuiiam, ciim qua dives nasce- 
rciis. Dives eras, ad im:iginein Dei el simililudiiiem 
facliis ; perdidisti quod balMilias , hoc cst , humilita- 
leni : duiii arrogantiam * dcsidcras vindicarc , perdi- 
disti pecnniani. Siciit Adam uiidus es factns, accepisti 
a diabolo debitum , (|iiod iion cral ncccssanum : et 
iilct) (pii er.is lil)cr in Cbrislo, dcbitor fnctus es dia- 
holo. (l:uiiioniMn tiiain teneliat inimicus : scd eain 
IViminuscriicifixil, et siio criiore dclevit ; abslnlil de- 
IhIiiiii tuuni , rcddidil libertatcui. Bene ergo ait, Di^ 
witie nobis debila nosira , sicut ci nos dimittimns debh' 
loiibus nostris. Vide qiiid dic^s. Quomodo cgo diinitto, 
sic i*t l:i diniitto niibi. Si diuiiseris, hmie conveiiit, ut 
diniiti:iiur libi : si non dimiiiis, qnomodo cnm con- 
vriiis? Et ne paiiaris nos induci in tentiilionem quam 
ferre non poaiumus : sed tibera nos a muio. Vide quid 
dicai, quam ferre uon possumus. Non dicit, Non iudii- 
cas ii«is in teiitnlioi'.ein ; scd (|nnsi atbletn talein vult 
leiitationcm , quam fcrrc po.>sil bumann conditio , et 
■ifosquisqiie ut a malo, boc cst, nb iiiiinico, ci a pcc- 
Gato libcretnr. Potciis csl autem Dominns qiii absinlit 
percatum veslrum , et dclicta vcslra donavil , iur>rt et 
citstodire vos advcrsnin diaboli adversauiis insidias, 
iit non vobis obrepatininiicus, qiii culpnni gcncrnro 
coiistievit. Scd qni Deo sc commitiit, diabolum iHin 
limet : 8i eniin Deiis pro nobis, quis conlra nos {Id. 
vni, 31)? Ipsl crgo ians et gioria u s;i!culis, ct luiiic el 
Minper, el iii oinnia sa^cula sxculonim. Ainen. 

SEKMO LXXXV (n). 

De terbis EvangeUiLucas , cap. xi, Qiiis veslrum ba* 
bebit amicum , etc. deque Joannis cap. xvi , Usque 
modo nihil pctisiis ^ etc. (b). 

i. Orandi Dei incitamenta. Piui et dives Deus. Fa- 
dlis accessus. Angeli prompti ad nuntiandum Domino 
fUM ianuan* pulsaverit. Oratio sit instans et perseverant. 
Siiavis (k>minus ct mitis, frnircs charissimi, ba- 
liet januara pietatis , ncc repellit indc pulsantes , scd 
ctii|Kit potius iiegligentcs. Ncque enini aliquid petilur 
quiMl non babeat, ul cum non dcderil, ernbcscat. Di- 
▼es est et pius , afQnens et benignus ; dal et non im« 
properal : imo tiuic ibcsauri doniiis ejus iristitiam pa- 
liuiitury quando desunt dolcclnbilia fastidia pctitio^ 

* IQ mtniiscri|)tis oonnuUis, quotidie 

* )tanu;icripli oou | aucl, arrogatUia. Duo alii, dnm te ))er 
arrogamiam. 

(d) Alias, deTcmpore 171. 

(b) lo Appcnilicc nunc primuin coliocatur. Dublnsln txh 
va'iH>nsium editioiie remanscrat : siipiKsititiiis postea Vcf' 
liuiei vindingi scntcnlia (icelaraius esl, ntMiiiQcin jam, opi- 
naiiiiir , qui in Augusliiii Imiuiio lauli.s]MT vorsatus luent, 
viikliceiD Uablluru&. 



nuni. Ipse Doiiniius dicit , (Jsque m^do tnhil pelislit ; 
Petiti\ et accipictis, pulsate^ et nperietur vobis- E90 
siini oslium et jnnna. Qnarc trcpidat piilsando maiiiis 
vcstra, ct donnitat iii mcndicitale coin$cicnlia vesiraf 
Ego siiin jaiiiia viia^ non borresco sordidum pnlsnlo- 
rcni, non pniipcreni rcpudio pelilorem : lantiim iieino- 
su;un iic$;ligal paupertntcm. Pulsatt^ el aperieiur, 
Stani Angeli ad jaunam; ul inlroduc;int, non ut re- 
pellant; iil snggcrant, iion ut lorreanl. Nulla est 
pompa iu janua n:cn, E^o snin janua , qui austinui 
criicis ignominiam. Qu.ire runenni petenles egentiam, 
ciim nulli aliquando denegavit misericordiam ? Qui^ 
.«peravit in Doniuio, cl confusus csi? Si pulsant qiii 
dcsidcrant castitatcm, dat els conlinuo graliam i*! 
s:inctiint<>m, et dicit eis, Noiile ambulare polluii, no- 
lite inccdcrc maculosi. Sancti estote, quia egosaneiut 
sum {Levit. xix , 1). Si accedat pnpilhis ^^arva nianu 
pulsare janiiain paternam, nnntiaiil euin .\ngeli Do- 
iiiino : Pupilliis pulsal, defcnsionis pictatem cxspectftt, 
rcspo:ide illi, Dominc : Tibi eniin derelictus esi pauper^ 
pupillo tu eris adjutor (Psnl. x, U, secnndnm HebriBot). 
Kcspondet illi qui dives cst, niisericordia plcnus , qni 
miseris patcr cst : Kgo suin judex viduarum, et pater 
ort)banorum. NcmoUdat quos egosuscipio^ nemo e»« 
sp(diet quos ego defeiido. Et qui accesseriut ad ipsaro 
januam, quamvis dividant vocom disparis precis, ti* 
men ab unius diviiis pairisfamilias domo omnes acci- 
piunt pietatem. iioc amnt janua Salvatoris, ut pulsa- 
toribus scmper abundet op|)orliinis, imporluiiis. Pro^ 
pterea ipso Dimiinus videis januam soam a pctitonim 
voce, a pulsantium clamore silere, invit.it omnes ad 
oratioiieiB, omnibiis paratus iribucre picuiiein. I*e- 
litc; ct si non accepcriiis, adbuc petite, et perseve* 
raie pulsare. Noliie delicere ; quia non necat Deut 
famc aniuiam jiisti. Qiii tainen volucrit essc duiciter 
bumilis et bi^nigiius , siK^urus tanquam in lutissimo 
portu consisiit. 

%. Trinitaiis mysterium. Oppouit ergo parabolam 
cujusdain liominis, ciijus liospcs impiovisus advonit, 
ei bospes bospitein e\(-ei>it : pas>us est verocuiHliaro, 
abiil continuo ad doinuiii divitis magnnm; non sino 
sacramonio trcs petit pancs ; qui;i unus bospes erat 
gratia pieiatis, scd siibstantia TriniUitis. Nonno uniM 
liospes erat in tribiis, qui vcnit ad palrnm Abraham? 
|lo.s|>cs el ainicus, praiisor d mansor; ct oninia illi 
in irinitate sutit cxbibita huinaiiiiatis obsequin , quia 
Triuitatis gloria refnlgct. Trimum atlnlit \ituium pa- 
ter, trcs luensuras similaginis consiicrhit fiiuira iiia* 
tcr, parilura filium pro quo pater maclarcl agiium, et 
ipsa corptis Cbrisii in tniiitate jain fecerat sncramcii- 
tuin. Ila ct istc nniiciis, vcnicntc hospilo; pcrgit ad 
domnm divitis, et trinm panum aliegat nccessiiatem : 
pulsat, ct nulltis respondct i\v. jnnitoribus, (piia omncs 
tenuerat somnus ; non Angcli, non Arcliangeli, noii 
Proplietaf, non ministri. Et iile pnlsat, qiiamvis nemo 
respondcal. 

3. Pulsandum quando^ ad impanmniiaiem. ui aperiai 
Paterfamilias. Quandoouc Paterlamilias ad liniNirtimi- 
tntein pulsantisrespondit illide interioribus sacris, de 
tlinmo qitielis : Quid pulsas sitie tempore, qui piger 
fuisli ciim leniporc? Dics fnii, et in luinine non aiii* 
bulasti ; nox supervenil, ct pulsare coepisti. Excutat 
tenipus quod improbus quxrit aCrecliis : jnin puerl 
quiescnnt, ct non est dignuro ut propter te iBJuriam 
palianiiir : antcqiiam vcnires, diutius vigilaveruiit : 
modo pro lemporc qiiievenmi, non est qni possit libi 
darc rest>oiisuin. El iile: Doinine, a te peto, ad le 
pulso, imo lc pulso : lu es jnnua , iii surgc , da milii 
niisericordiam , qiii iioii cs d(;dign:ilns di^ Into iimi 
forni:vre visccra mea. Minisicrio non indigcs, qitia 
oninia potes. Sed si piicri tui dormiunt, tn uon dor- 
inis, qui cuslodis Isracl. Gralis jieto, sub gralia meii- 
dico, noii sitb L.cge prxsumo. Scd si Lcx et PropbeUB 
iisque nd Joannem ; sed tua gralia iioii lialHit liiicni. 
Quo dcvoiicrnut pncri tui, Pro[ bctc lui, ci ego novi : 
ftMMl lu, DoiniiK^, (|ui os iiiiiium (*t fiiiis, piimus ct no- 
vjv^iiuus {.\poc. xMi, 15), nuiiad mc tacdiarc Doviii&iiua. 



m\ 



*Ak * 



iNini iiociis peleiilcm, qtii iioclc iiKMlia c.i|)tlvani Uiuisti 
c!i|iiivit:ittMii.QirKl rucict Paterrniiiilios laiiti prrsovera- 
tiiris v<ice (Onstrictiis ? iNtm exciiai pro)ilielaiii, ikhi iin- 
niittii aiigeliim, iton ;ircli:iiigeliiiii : ipse siirxct, el dalilt 
illi (tuAiituin (lesiderat. U«!..e pertiiiax iile |»etitor ct 
iMKMnriiiis incndiccilor ad liospilem pro|>riiiiii repe- 
davii, dives factiis refecit; nec liospes ab bospiie ir- 
refecitts disrcssit. 

4. llMfpei tn noclet gratia in ianorantia, Ho$pe$ 
de^^lo^ bona eoifilaiio, Christu$, Qiiis est isie ho- 
s|ies ntgo vos, fnitres, qiii in iHX-te venit. et inn 
iMinitiiin liospilcin invenil : inio ideo N<*cte veiiit 
lio pcs in per|»ctiui el deficienle |K«upertate? Iii 
iHicie venit lios|»es, gratia tn suiiiinn ignorantia, in 
inagna cgcntia : immitiit tristitiani , quaiido dicit 
Mocli«mus pctitor, /n tribnlatione invocavi Dominum , 
<l eximiHvit me in Uititudirte (Psal, cxvii, 5) : et ilC' 
ruiu, Mulite tribulalioneg justornm, et de omnibM ki$ 
Hberavit eo$ Dominns (P$al, x\xiii, 30), qiioiii:ini pro 
xiiQiiS esl. Ideo b<ispes supervenit iniprovisus sii- 
liito, ciiin qiiispiam ta:dio afHcitur pressiiniruin. Su- 
perveiiit illi onindi dcsidertuiii , fleiidi arripieiis vo- 
tuin. Illa liora liospes veiiit ^ratia, ut coinpungat 
ciinscieiitiain, ne in siia nionauir egeiuin : se«t c:it 
et peial ad divitein, non suis nierilis, sed iiierilis lio- 
MNtis vcnientis, ct accipiat tres paiies. ui iii Fatre et 
FilioetsanctoSpiriiupossit el ipse pasccrec«ierosiu- 
iligeiiles. Quidquid boiii cogitaverit liomo siibito corde 

C*rcHssus , sciat qiiia liospes ille venit de cocto. Kt 
»ie venil, qui iH»cie vcnit : in iributatione subvenit, 
iNNi iiigerens ta-diinn, sed alTectum. Et«|uia Doniinus 
Christus ad discipiilos suos cbusis ostiis in tribiiia- 
lioiie venit , non spcmtus , sed optatus , salutavit in 
paue , et hoS|>es liospttes suos retecit iii pace (Joan. 
IX, 19) : noiine esl isle liospes qui dicit , Eue $to el 
fmi$o ; m qui$ aperuerit nti/ii , intrabo et ceenabo eum 
i//o, eyoet Pater meM$ (Apoc, iii, iO)? Quain bona do- 
nius, ulH-.Paler et Filiiis iiigreditiir liospes amicus , 
qui etSpiritiis sniicliis ! Ipse ibi exhibet iu donii» pau- 
INTis, iii bospitio puritatis diversa piitincnlaria; pro- 
pler caciiam Dominicain. Quai suiii isla puliiieiiiaria ? 
Gaiidiiim , longaniniitas, coiitineiitia , (ides , cnsiitns. 
Taiitiiiiimodo m»u pigeat hospitcm suscipere Domi- 
ituiii : ijise seeimi portat dulcedines delicinriim , iii 
pascat ibi kislanies exercitus Angclorutii. Ciiin ilto 
hospiie pax est el jiicuudilas : (|ui vcnit ad hospiieni 
suiuii, lum tontiiere, scd pasccre ; ikmi ex8|)otiare, sed 
vcstire; iion p rcutere, sed sanare. Ipsuni liospiiciii 
senipcr n|iertis cordis nostri ];iiiuis suscipiaiiius , el 
iinii(|uani iiobis doiiiiiictiir i^ranuus inimicus , et iii 
•imiibus, Christo dDnante, ejus niandata serfeuius. 

SER.MO LXXXVI (a). 

De 9erbi$ Eran^lii Lnrir, cap, xu, IG 21, Homiiiis 
ciijusdam divitis ttbcrcs aKutii possessio fni- 
cliis , etc, (b). 

1 . >lrarf cmcila$, — Bwnini$ cujuedam di9iti$ ubere$ 
allulit po$$e$$io fructu$ , el cogilavit apud se, dicen$ : 
Quid i'aciam , ^tfiifaiii twn habeo quo eolligam fructu$ 
mea$ f Et dixil : Uoc fnciam ; deslruam apolhecu$ mea$ 
et horrea^.et mujora eedificaho : ul iUue congregem frU" 
ctu$ meo$ ; il duam anima: mete, Uube» multu bona re- 
pwin^ gaude el jucmtdare, />iatl aulem ilU Deus : 
Sm/le, hae nocie expouitur a te anima tua : ea quat 
eongregattif cuju$ erunl ? caccitas avari , rratrcs di- 
Wiisoiuii ! liiia nox ei siiptrabat , cl de mtittoruiii 
;niiioruin viia .salagfbat. Gaudebat, (|uia niulluiii silii 
iiascenduui >idel»ai ; et iion iioveral (luia iiihii secuni 
tttlletKit , sed hic (luiiiiii diiiiittelKit. Nox ei vitsiiii (ii- 
l(abat * ; cl de crasiiiio cogiUiliat. Qiiod in aliis cx- 

t tu Ms. V., :\ox enim fugabat, In aiiis» Nox mOem fu^ 
gabat, lu uutlis vux, t tf m, 

((«) Alias, 48 ex Moiiiiliis 50. 

{b) Iti A|i|;eiKrice uuuc |iriiuum oollocalur. LovaniensilNis 
dulMUS, \crUiio et viuaia^i» si^uriiis e)»t. (^niod hic u. 3 do 
•lciitiiis (xincioiialor aJuM^uol , in ^eiali^.u AUi;u^titii haud- 
(piatiutim quadrat. 



spectabnl , in se non sperabal. Utiqae videral et illc 
morienles, videral possidentes; vlderal nemiiiem s<» 
cuni tollere terram. Quaiiti siint et modo qui sic (11- 
cuiil : rantuin halieo , tainuni facio , tanluni valeo ! 
Qiiibiis respondendiim est , Stulle , hae nocte ammm 
tua auferlur a le : quee eongregasli , cuju$ erunl T 1*»- 
talur divcs stullus, noete m(»rilurus Qii:<niutii€uiii- 
que cupiditas radices sa:is ui»iqiii> dislctulat , quan- 
tiiincumqiie rapiat , necesse est in una bora lotuiii 
diinitiat. 

2. AvarH$ flio$ non amat. Filionm ewra Deo eom- 
mittenda, Sed dictitms cs : Habeo rilim quibus labo- 
rein, habeo qiiibtis prospieiam, liabeo qntbusciiram 
niaxiniaiii geram. Qiiam citrani geris mioriiro, ut eos 
obnias lacrymis miseroniin? Noii est hoe filros amare, 
sed iMitius jtigulare. Nescis qiiia arbor m fruge di- 
gnosciiiir? Nescis quia (jiiod in radice eeljitur, in ra- 
mis declamiur ; et qiiod hitet in Ibllis , enilcsctl io 
pomo ' ? Nolo te Ulem pain;ni seiiliatil liberi l«i : 
nolo sic pnivideas, iil roagis invtdeas. quanii pM- 
peres nascuntur, et poslmodum divites erficiuniiir! 
(jnatili iiiiibiis inagiia b.-crcditns dimiltitur, et poslino- 
diim ad jiciiuriam redigutitur! Si ergo Dei est pftu- 
pereiii racere,'Dei estdilare, cur providiis fili(»rum 
existis? Cur rapis, quae |>ost te si forle maneant iie- 
scis; el tibi perpetiiam poenam nutris, et filiis Uiis 
dolorcm diinillis? Dicitenim snpienlissimns ille Stilo- 
imiiK Qui congr.aut aliena, relinquH fUit$ doloram 
(Eccli, XIV, 16). Kt rursum dicitiir tn Psalmis, Ve- 
rumiamen in imagine Dei perambulat homo *, vaue eon- 
turbatur, The$anrixat , et ne$cil cui eongrcgal ea (Psal. 
xxxvni, 7). Qiiid tbes:iorix:is, avare, (|uod oescis? 
Quid auri argeiitique poiidere deleclaris , et coiidis? 
Quid imagiiiem regis sculptnm scrvas iti soUdia; cl 
imagiiieni Coiiditoris in liominilnis deU^Uiris. 

3. Decimes dcemo»gnaB largiendas, Excueatio ak eU^- 
moeyna propter liliv$. — Redde, dictutii esi, Cm$ari, qmee 
$unlCa!$ari$ ; elDeo, qwB$unl Dei (Matth, xxii, 21). Il.i- 
jorcs iiostriideocopiisomnibits ahuiidalKinl, quia Deci 
deciiiiasdnbniit, el Cxsnriccnsiim reddcbant. Mddonii- 
tem quia discessit devolio Dei , accessit iiidiclio fisci. 
Noluiinus parliri cum Dontino deciiiins; nic doauteui 
totuiii toIlitur.Hoctoititfiscus,quod non accipitCliri- 
stiis : lioc mn||[isdatur, quod paiiperibiis tton croga- 
Utr. iVci//, iti(|uit S:ilonton, parcere lhe$awri$ iw$ (Eccli, 
xxi\ , i5). Tribuendai siini eleciiiosyn:» pro niodo ct 
(|ii::tiiilale, sicul scripluiu cst, IVoti( habueri$y fiH^ fae 
eleetno$ymim : $i exiguum habucri^^ er ip$o exiguo com- 
muntca ('$urienli,(Tob, iv, 8 et $»). Abeconde eleemo$g^ 
nam in corde pauperie : el hwc pro le exorubit ad Do- 
minum (EccH. xxix, 15). Sed dixisti, Habco quibiis 
diniilUiii. Poiie qitia liabcbiiut filii liii qtiod dimiltis ; 
lu nibil liabebis, quia nihit nnte te misisti : de filiis 
ciiraiii gessisti; tibi auieiii prodesse noltiisti. IveGe 
post le peregriiii transeuut et isti ; sine caiisa eiiciir- 
risii, cutii A|ioslohJsdicat, Mtnl intulimue in huiie 
mundum, terunt nec auferre quid po$su»Hu$ (l Tim. vi, 
7^ ; quia Domiiii est terra , el ptetiitudo c jus IPeai. 
xxiii, i). Audis, Sursuin cirdn ; ct ciiras dicere ', ILi- 
beinus ad IVtuiiinum. Si ali(|iiid illuc misisti , habes 
(|uod ibi qiucras : si i.jiiil misisti sursuni , non liabes 
quod il>i qiiasras. In terra ulii posuisli, ibi qu.Tns : 
(|uia scripliiiu est, Ubi e$t ihe$auru$ tuu$^ ibi eetetcor 
luum (Malth, vi, 21). 

i. Fenu$ iiciium. Debitore$ non nimium wgemdi, 
Et Deus lilii aiidi (iUid dicat. Qtild ? Vis feiierare . 
niiuus darc et pius accipcre? Ecce mibi da, dicil IVi- 
uiiniis : ego accipio miiiiis , et dabo ptus. QuaiuJki 
quusris unde crescat peciitiia , tioniinem qiiasrts , t|iii 
quando acciptt , gaudet ; qiiando nHldil , pbngit : iil 
accipiat, precalur; iic reddai, cnluinuiatur. I)ai|uideiu 
houiiiii, et iioli averlere facieiii luiuti ab eo <|Ui iiiuluo 

* Mss. oiiines, m ponut, 

* lU Mss. lr<>s. Uiii. aiitem, inuiginent l'ei perutubhiai ho^ 
nw, FAiiii veto,i/t iningiue peHiUin^it liomo. 

* lii \U^,, et cunu kicctc. 



1913 



SERMO LXXIVill. 



1914 



peiit ; MO aecipe qiiantuin dedisti : nani et bencA- 
eNun perdi<listi , et «i liuc ipsiim quod daturiis cs , 
«*«igalttr. Forte ad maDuin non liabet unde reddat : 
liertulisti peteniero, esspecta doii habentein. Nolielt- 
inare et dicere, Numquid fenusauxro? Tantuin peto, 
qiiaaiam dedi ; boc redpitm. Non es meniitus , ve 
rum dicis, non es fenerator ; et vis cui dedisli, quxrat 
ft^neratorein , ut tibi reddat. Sed si propierca fo- 
Riis uon exigis, ne te ftfneralorcm jiidieet Ikus, pre- 
mts, siiflbcas, eiigis : si tanluin exi^is, quaiiium de- 
disti ; suflbamdo tamen et in angusliis retincndo, be- 
iieGciiini non praestiiisti , sed inajores aoffusiias inlu- 
lisli. Sed forte dicis , llabet uiide reddere possit : 
ittbel possessioncm ; Tcndat : habel domuro; vendat : 
babet naiiliam ; Tcndat. Frater ttius quando a te pe- 
tiit« idco le petiil ne venderct ; prnpierea noii faciai ', 
qdi sabTenisli, ne flerct. Hoc vuU Deus, boc jubet 
lleat. Sed si avarus es, modo audi quid ipse Dominus 
in Efangeliodicat, StulUf hac nocle expouulatnr anima 
tHmmte : im qmm prwparaiti^ cuju$ erunt ? Sic e$t omni$ 
qui giki lAcsMinsal, et non est m Deum dive$. 

SERMO LXXXYII (a). 
De v€rbi$ Emmgelii Lucas^ eap. xiii, 18, 49, Cui siinilo 
est regiium Dei , etc. (b). 
f . Sinapie granmn virtute magnum, Fide$ chrisdana 
*jffti€ parva^ $ed magna virtute. Dicit Dominus in 
Evangelio : Qii «tmf /« e$t regnum Dei ? et ctti $imiie r7- 
lud mstimabo ? Simile e$t grano $inapi$, quod acceptnm 
hama mi$it in hortum $uum ; et crevit , et facta e$t ar^ 
hor^ cf ffalucre$ caH requieveruni in rami$ eju$. Movet 
forUitsc sensiis vesiros, quare regnum Dei tam prae- 
cbnuD atqiie niagiiiflcum grano sin:ipis exiguo cora- 
ptreiur , et s|>ei iiostrae in se lam gi-ande solaliuin , 
rei vilissioKe similc csse dicaiur : praescrtim cuin alibi 
iileni Doininiis discipulis suis dicai , Si habueriii$ fi* 
dem ncut granum $inapi$, diceli$ huie monti, Tollere et 
y»€tare in mare; et fiet (Matth, xvii, 19). Igitur si fides 
ta-ila est, qux iiotest ab ipsis sedibiiSy niunlium fun* 
iiaiiicDta IransfiTre, necessario ct granum sinapis 
inagnum cst , ad ctijus siinililudiiiein fldein habere 
conipellimur. Magnum autein dixerinius, non specie, 
f*d virtnte; et non fidci, qualiiate oleris, compiarjn- 
dun, ted vigore acrinionia: coaequaiidum. Nain si di- 
ligeuliT inteiidamus, invenimus recte a Domiiio banc 
siwiliiadiiiem comparaiam. Sicut enim granuin siiia- 
^ prinia fronte spcciei suse est parvnm, vile, des|ic- 
ctum, non saporem prxslaos, non odorem circunife- 
rens , non indicans suuviialein ; at ubi leri cccperit , 
staiiui odorcm suum riindit, acriiiioniam exbibet, ci- 
bum flaromei saporis Cilialal, et laiito fervoris calore 
tuoeendilur, ut iiiirum sit in lain frivolis tantuni ignem 
fttitse cooclusum : cujus eiiam seminis cibuin bonii- 
iies, hiemis praDcipue temp<ire, magtia pro suavitaie 
perclfiiutit ; quatenus repcllant frigora, uumorcsegc- 
rant, vitcenim uilema calelaciant; saepe ciiam ex boc 
capiti adblbent mcdicinam , ut si quid invaliduin , si 
quid ffgroturo fuerit, sinapis igne curetur : ita ergo 
ei fldes ebristitna priina froiile videtur cssc parva, vi- 
iit et tenais, noii poieniiam siitin oslendens, iion sii- 
perbitm pneferens , non gritiam subniinistrans ; at 
iibi diversis tentationibus tcri coepcrit, statiin vigorem 
tuiini i^odit, acriniouiain iudical , caloKem doiniuica! 
crcdulitaiis aspirat, ct lanlo divini igiiis ardore jacta- 
lur, ut et iptui lci vcat , et participantem sibi ardere 
conpellat. Sicut in sancto Evangelio duo cx discipu- 
lis ttixcruiit * y dum cuin ipsis post passionein suaiu 

• Rt lut. Edili totem, ium fecU. 

• Mts. baec verba, duo ex di$cipnH% oniiltunl, cl isia suh- 
ttiiiNMil, Kmmau$ et nophas dixerunt; iiec fiiiiiiina hioc 
a Wiliir auctoritas manuiicri{:Us seni;ofiinii bunc Aiiihrosio 
•^lscTibenlilNis, cui uiiiiiruin boc siiiicul:irc esl, u( luilus 
cx (luolHis disciimKs ()Uibus Clirisius im)si rfsuiTeclionoro 
«*^ vislbilciii prarbuil , Emmauui uoaicii esse crcdiiJe • 



iitai 



(«) oluii, dt» sandis 31 ; ct post, in Appcndice 81. 

{b) E<iiuisdim el iuter Aiiibrcsii soniiones, ejiisrjMe iii 

ii]iiKii| Uo UL-miue ioscrii luo reiiciilui ; btxl ibi a i lujuilo 



Dominus loqucretur, Nonnecot noslrum erat ardene in 
nobis in vin, diriN aperiret nobis Dominus Jesu$ Scriptu- 
ra$ (Lnc. xxiv, 5i) ? Ergo graniini siiiapis inemhro» 
niiii viscera calefacit; fideitutem vigor cordium pee- 
cala coniburit. Et ilhid quidcm tsperuni algorem 
frigoris reiiiovet ; bxc autem delictoruin diabolicuni 
frigus expellit. Sin;ipis, iiiquam, gi-anum iniquos hn- 
mores deco(|uit corporum ; fiiJes attiem libidinnni 
fluenta consumit. Et \\er ilhid medicint capiti procu- 
ratur ; pcr fidem autem spirituale caput nostruni , 
qiifHl csl Cbrislus Dominus, sxplus rcfovetur. Sed et 
fidci jukta comparaiioiiem sinapis saiiclo odore per- 
fruiinur, sicut ait Apostolus beatus , Quoniam Chri$H 
bonu$ odor sumus Deo (II Cor. ii, i5). 

S. Laurentius, graimm nnapis. Igitiir sanctuni mtr*. 
lyreiii Liurentiuin grano sinapis possuinus conipa- 
rare, qiii diversis aitritus passionibus, per toluin or- 
bem gratia meruit sui fragrare inartyrii. Qui enim 
aiilea constitiitus iii corpore, erat huinilis, ign(»tus et 
vilis; |M>steaquani vexatus, laceraltis, exiisuis est , 
UfiiversVs por totuiii mundum eccle:iis odorem suai 
nobilitatis infudit. Recle igitur huic comparaiio copu- 
latiir : si(}iiidem gninum shiapis cum leritur, acceq- 
ditur ; Laurciitiiis cum palilur , iiiflammatnr : illiid 
fervoreni atiritionc sua movet * ; hic ignem pluriina 
vexatione suspirat. Sinapis, inquain, in vasciilo calidn 
decoquitur; Laurentius in craticula flammariini igne 
torretur. Ardebat itaque extrinsecus beatus Lauren- 
tiiis martyr tyraiini sxvientis incendiis; sed niajor il* 
luin iiitrinsccus Glirisii ainoris flainma lorrebaL Et 
<Iiiamvis rex improbus ligna subjiceret, incendia ma- 
JMra supponeret ; tamen sanctus Laurentius has flam- 
nias fidei calore iion sentit : et diiin Cbrisii pnccoplt 
cogitat, frigidum est illi oniiie quod palitiir. Nec cnini 
|)otest in visceribus ignium tonneiita seir.ire, qui sen- 
sibus paradisi refrigeria |K>ssidebat. Jaceal licct ante 
pedes lyranni exiista caro, corpiis exaniinc; iiihil tt- 
iiR*n dctrimenti patitur in terris, cujus niiinius deiDO- 
ratur iu coelis. Extenditur crgo super flnmniarum 
ignitos globos, ct saipius versatur iii latera; sed 
qiuinio pliis poeiiarum patiiur, tanto ampliiis Cbristuiu 
Dominuni pertiinescit; Novo adiniraiionis gcnerc aliut 
illnni torquet , et alii sa;vieiilis tornienla proticiiinl. 
Devoiiorem l^iireiitium Salvatori supplicia atrociora 
feccrunt. 

SERMO LXXWm (a). 

Kifrnim de verbis Evangelii Lucee, cap. xii, 18, 19 , 
Ciii shnile cst rcgiiuni , etc. (b), 

i. Fides christiana^ regnum Dei. Vigoris iHiu$ $^» 
6ohcm, ftnapt. — Cttt $imife e$t regnum ccetorum? et mt 
$imile a$timabo illud , ait Dominus : Simile eU grano 
$inapi$ , etc;vtera. Multa perstrinxiinus , quibus pro- 
baremus regnum Dei grano sinapis non immerito 
comparari , et dislantiam In sola esse acstimationc 
verborum, iioii in collatione virtutnm : siquidem 
christiana fides , qiix regnuin Dei est , eumdein vi- 
gorem obtinet , qiiem sinapis iiatura depromiL Nam 
sicut cum sinapis siiccum snmimus, vuUu contrista- 
niur, fronte contrahimur, ad lacrymas pemiovemur, 
ct ipsam s:iiubritatem cor()oris nostri cuiii qiMMiam 
fletu austeritalis accipimus; illinc cnim amaritudo 
nos ex:iS|)erat, acriinonia peneirat , hiiic calor ignci 
saporis accendit ; et toto pcrturbati corporc tuiic m.i- 

prolixior , indpiens ab hocce exordio : t libenter not ()ne- 
« dicare et gratanter o|iiis Dei facere maoifestum est : scd 
« cum videmus plures e fi-atribus pigrius ad eodesitin 
t conveuire, > ctc uoLaturquc btUtus ui uatali Uureuiii 
marlyris. 
' lu iviss., fervoremaltritujnis $m evomit. 

(a) Olliii, de Sanciis 33 ; et post, iu Apifcndioc 82. 

(b) Hunc (pioque Amlirosio tribuliim videmus et in ejiit 
o|»erum vulgaiis ct iii inanuscri) tis lihris, iii qiiilMis iiici(>it 
iii ba'c vcroa : « supcriore Doimaica [^iialiolaiii DiMuiui dis- 
s*rreril('s, in (pia aii, dti siinile CH rcammi cwlorum^ • elc 
Ac veibiis ri.iciii niuilis ({Mx hic (iosiJciaulur , tuciior illic 
cxhi.^ciui'. 



1945 



AiP NDL\. 



ior<r 



git sani cfricimur, ctnn aii fnnis d('|il<>raiiuis : iia cl 
ciim lidci cliiisii:ui?n mxiidala perci|umiis , coiurisia- 
miir aiiinio, aillijtiniur corpore , ail lacryinas peniio- 
veinur, el i|>siiin saliilcm nOblrain rnin qiHMlain fleiu 
ac niccrorc conscquimur. Inde enim jejunia nt>6 c\- 
aspcranl/illinc |>cccau>riim conscienlia macerai ; liinc 
pairiinoitii jacliira pcrlurhat : vi lolo contrislali ha- 
liiiu inagis salnlem coiisei)iiiniur, si am^klins de- 
flcamiis , secuiidnm quod ait Doniiniis, Vos phrabitis 
et flebilis ; saculum autem gaudibit (Joan, .wi, 20). 
Sirut autem cuin sinapi cnpiit fortc cnr.indiiin est « jii- 
licinur abrasos capillos dcniere, iiiipedinicnta cnlis 
iiniversii dop<nierc , nt nudo corpori pi*r>clius inedi- 
<iiia pcr\oiiiat : ila ct ciim aniiiia pcr (idciii cinanda 
est , pra^cipiinnr a noUis suhsiaiitiam aurcrrc soBciiii , 
iinpcdiinciitn aiiri argcnti(|ne dcponcre, utct nndicet 
soii aniiiKC CDUgrncntiiis spiriiualis mcdicina conve- 
iiiat. Quisqiiis eiiim rcbus mundietdiviiiis s;eculi <ib-. 
volutns cst , liiiic (idei mciiicina non prodiTil. Krgo 
qiiod Siiccus siiiapis in corpore, boc iides christiana 
opcraliir in aiiiina. 

2. (./nt5/iis Immilis, granum sinapis.Cloriosus fitar- 
bor:ramiiUius^ sancii, StMlquoniain in cadcin doininica 
sciiieiiiia scriplum csl, Quod acceptum liomo misit in 
Iwrium suum;el crevit.et facta est arbvr, et volncresre" 
quigterunt in ramis ejus ;dibgeiitius re(}uiraniiis quis iste 
8 t, cni ha>ccuiictac(mveiiianl.l>ixitnus$U|)criiissanctis 
martyribus , qiii diversis atlriii sunt passionibus, na- 
iiiriiin sinapis |Misse congrucrc. S»'d (pKHiiain dicit 
Scripliira, El crevit, et facta cst arbor, el volucres re- 
quieverunt in ramis ejus : arbitror boc ipsi Cbristo Do- 
iniiio rcctiiis comparari , qui nascendo in boniiirie hii- 
miii:itus ut granuni est ; asccnd<Mido ad coRlum cxal- 
taiiis iit arbor esl. Graiium plane Chrislus cst, dum 
patitur; arbor est, cum resiirgit. Granum, inqiiam , 
est, cum famem esuriens snstinet; arbor est, cum 
quinquc inillia viroruin qninque paiiibus salurat : ibi 
sicriiitatcm humaiia condilioiie palitur, hic satieta- 
tcni propria divinitale largilur. Granum autcm dixe- 
rim Duminum , cuin cxdilur, coiilciniiilnr, incrcpa- 
lur : arborcm aulein , cnin c:ccos ilhiminnt , morliios 
resiiscitat , |>cccata condonal. (n) Uainos aiitom hiijus 
arlioris si rcquiras, invcnies •tnia ramiis est Pcirus, 
ramiis est Faulus, ramus cst bealus LiunMitius, cu- 
jiis hodic natalilia cciobraiiiiis; r.iini sniit onincs 
Aposioii vel niartyrcs; ad qiios si quissc roriilcr lc- 
neic voliierit , niiclibus sirciili niiiiiine subincrgoiiir : 
<|iiin poiiiis sub niiibra illtu-uin laiitaiis, gchoiiiix 
non paliclitr nrdorcni , sociiriis (H de dialmrica^ tein- 
ncslalis prDcelta , ct de judicii cxumilis incendio; 
i|»o adjuvaiite qui vivit el regnal in unitate Spiritiis 
sancti Dcus, ctc. 

SERMO LXXXIX (b). 

Dc verbis Evangclii Lucob , cap. xvii , 21 , Regnuin Dci 
iiilia vus csi : et de veibisAi)osloli ad Rom,^ cap, xiT, 
17, Ucgninn Dci iion csl isca, c/c. 

i. fJ.iMWfiim. Andivinnis ciint Evanpicliuin lege- 
rciur , diccute Ooinino , iiignum l)ci inira ros esl. 
¥a qiiia sciebat quinJ iioii oiuiios polcnint i-.iicHigcre 
qiiud dicolial ; cinn dixissot , Uegtium l)ei intra vos 
«.•(/, qu:)si nb aliquo intcirog.-irolur, siibdidil dicoiis, 
Uegninu Dci non est esca et pofns , sed jnmiiia vt pax 
ri gaudium. Kogo ergo ^os, IVnlros charissiuii, con- 
^idcioiiiiisc(>n^cicnlins iiosiras; vi(h*ainu. , si ic^iium 
iiilra arccllas aninuc iiosinc reimsilnm habcmus. Si 
est ihi jiisiiiin, si pnx , si gaudiiim, sccuri sunnis; 
(|uia n^gnuin Dci intra nos essc cosnoscimiis. Sed 
qiur csi isin jusinia , qux pax , quod gaudium, diii- 
gciiicr alifiidite. 

i. Justitia perfecta. Justilia crgo vera et pcrfccla , 
if.sa ost <|u;c non fjcit aliis qiiod sibi non vult. Seii 
dicit a(i(|uis : Quis potcst omnibus liomiiiibus bcnc 

(a\ ivrmuUa hic omissa. 

(/>) Tuit Cicsirii lioniilia in Bibhoihoca rairuin ovl.uc 
dcciiria uoiui. 



faccre? Poicsl ininen omiiibus bominibus hcfie vellr : 
qiiod ciun lcceris , dicit'tibi ovnngclisla , Gloria in c^ 
cetsis Deo , et in lerra pax Iwmmbus botHt volmHaiit 
{Lnc. )i, \A). Pctest dicorc aii<iuis , Facuitalein iion 
hahco : niiniqnid potcst diccre , Uoiiam YoluBlaicni 
hnliero noii |»08suni ? Ipsa ost crgo vern justitia , qiL-K 
onniibus honiinihus qiuHi siht vull oplai ; hoc quf <il 
sibi vult , illis evcuirc desiderat. Ipsn est vcra jii>ti- 
lia , qiuc pro aniore Dci, non solum amicos, sed 
ctinni ipsos diligit hiimicos. Scd istam verani jtisii- 
tiani, rraire.^, tuiic aliis bcne impendimns, si el nos 
ludicrc desideninius. N:im quoinodo qnisifiinni aiiit 
lnr,^iiur. i|iK)d in se ipso Itabcre non cognoscilur f Sed 
fortc :ili(iuis inicrrogat , (juomodo io nobis justitiam 
sorvare ucbmnns. 

5. Justitia ajurediccndo inler duas paries advmtatm 
Jusammw, el juscaruis Juslns in aliotestenemtii^ 
qui uoH est in se. Aitenditc, fratrcs, jostitia ^clur 
inilii qiiod indc noincii accepit, quia inira dwM par- 
les a«iv('rsas cl coiilrarias sibi jiiNle jndicare consiie- 
vil. lOia , fiatres, agnuscamiis et in noiuft diio qiKC- 
d:im e>se contraria. Nam caro concnpiscit adverstis 
spiriinni , cl spiritits adversus cnrnom {Galat. v, 17). 
llnbciiuiN orf^o ct inleriorom huminem , et exlorio- 
reni : haboinus cnriieni et aniinnm ; lioc est , iiabe- 
miis doiniiMin et niicillam. Si ergo vis ut tibi cre^ 
dam , (|uod possis ju.^te c.'iii<nm alteriiis jndicare , in 
to ipso volo prinmm ngnoscerc. Eslo jiistus judex in- 
te ipso ^ : trihiie nniinx qiiod digniim cst; reserv» 
carni quod opii*^ est : trihue doniiiia* qiiod illi siilU- 
ciat in atornuni ; cl hoc taiiiiini rescrva aiicilla*, iinde 
viverc |)Ossit iii mundo. Nnin si doinina humiiuitur,. 
ct ancilia erigiiur; si donmuc aut fKirum aut iiihil re- 
ponilur in co^io, el lotiim ancillas reservatur in 
muiido ; cccc jnm iii nobisnielipsis justi non esse eo- 
gnoscimur* Et qiioniodo causa aiterius directo ordiiie 
a nobis andiliir, qiiaiido iii iiobis et in n(»slra causa 
nihil juslitiie rcservatur? lioc soluin scio, fratres, 
quod nunquam ahcriiis causain jiiste jiidicaro pote* 
rit, qui intcr nnimain et cannMn siinm jusiiiiam le- 
nere nohiei il. In aiiiina cniin et in menie ad imagi- 
iiein Dei facii siinius; secundum carnem vero de 
linio lcrr:c formati sumus. Qui crgo pliis am:it Citr- 
nein quam aniiiiam siiam, iningtnem IK*f viilt deiMw 
nere (ioorsum , ct tcrrain crigcrc sursiim : cl qni iit 
se ipso tain injustus cst; si c;iusain aitcrius aiidit*rii« 
siiie dubio justitiam non tenobit. Et ideo qui jiisii* 
liam tenerc desiderat, a se ipso incipitl; ct in se 
priiis jnsiitiain tciieat, et iiilcr carnom cl aniin.-im 
siinni jusltis jiidex esse coiisuescat. Cnrui vicinm et 
vc^iituin siiiipiicein ot mediocrem reservct- in niniuio ; 
CL (|uud est niclius, aniniam pcr elcoinosynas fioiiat 
iii coelo. Nam si ahler ftrcerit , cl se non emciKlave- 
rit , si in hoc perscvcrare voluerit, qtiomodo jiidicat 
in lioc sxcuht, sic pidicamlus est in fotnro. Et lioe 
quidcm de vera jiistilia * iM-cviier dicliim sit. 

4. Pax vera. iiullis displicel Deus. Pux perfecia eff, 
si cum Deo. Pax eiiim quoe sit vera , delieiis agno- 
sccre. Non est enim iila vera pax, quam sibt invicetn 
videniur prasstare raptores ct cbriosi , nialcdici el su- 
porbi. isla non est dicenda pax , quae de radice cli.i* 
riia:is non consurgit. Qiii crgo pacem veram desitl^ 
rat, primum cum Deo paccm iiabere ctuiiendal. Sed 
dicit aliqiiis : Quisest qui paccm cum Deo habere 
nonvelit? Ille utique qui sic non vivit, quomodo 
LVcus prx^cepit esse vivendum. Qiiis est hic qtii |iacem 
ciiin Dco iion habcat? Cui displicct Dciis. Scd dicil 
aliquis : Et quis ita insanus est, ut iili displiceal 
Dcus ? Si te ipsuui discutio, foric te ipstini invonio^ 
cui dispiicct Dcus. Dic mihi, rogo te, nunqiinm miir- 
mni-asti conira abundaiitiam phiviarum^ nun itiam 
nridilatcm queslus es siccitaluin? nunqunm murniu- 

* lla v(*ius lihcr ( larouioiitaiii coliogii. [IM iiliusjudcx 
in u^ipso.] 

* lia duo Mss. [dc vcstra jubtitia.] 



1517 



SEIiMC) \C. 



1018 



mstt i^ntra feliciLUcm malonini lio iiinum? niiiiiiunin 
imiiis es contra violenliam vcniitnnn t cl tit qitod ost 
riiiiplius dieam, nuncjiiam tji:isp!iemasii, quaiido vi- 
iiearum fnictus amplius noii collcgisii? el si iii omni- 
bus istis te contra Deiim agnoscis et iiitf^lligis iion 
munmurasse, scito te parcm vcram cnm Deo hal>oro 
in omnibus qiKc tibi acciileriiil : clnm:i qtiod ille bea- 
lissimus Job cum conscicntia scrura clnmnbal, LtO' 
nuHUS dedit , Domiuus abslurn ; xicut Domino placuit , 
ila fttctum est : sit nomen Domini bencdiclum ( Job i , 
21). Nam si quando bcne tibi est , landns Dominiiut , 
el quando libi male esf, mnrmurns coiiir.i Doniinum; 
nnn habes pacem cuin Deo , nec pott^s diccre cnm 
Psilmistn, Bcnedicam Dominum in omni tempore ( Pud, 
xxxiii, 2). Qiiis est qui bencdicit Dominum in oinui 
leinpore? Qiiem non felicitas corrunipil, iiic adver- 
silas terrcl. Prima ergo et vera pax cst, ni cuai Dco 
|p.i< ifici simus. Ctim hoc faclum fueril , crinin in tio- 
his i|isis pnccm habere polerimus. Nain qui cuiii Deo 
p.icem iiabcre nolucrit, iu se ipso paceni haberc non 
poleril. Sit ergo pacific:) cuni Deo aniina nu^lra , nt 
airmie noslr.e sitsubdila caro noslra ; iiniu si (e iion 
rcfit superior, criicint te ct afnigil inrerior. Iiicliu<>t 
«ub jugo Dei cerviccm siiam anima liia ; iit el sub 
}tti*o anim:e tiiae collum <tiuin stibjicial cnro ttia. Tunc 
erit p:ix vera atqtte perfecla, qiiatido nou soliiin ciim 
aiits , scd eliam nobiscum pacifici sumus. Srd qiiia 
ndhiic iii pndio sumus , et conlra diabohiiii pn^^tia- 
inus , iie de victoria desperemits , si cuin Doo 
liacifici sumus. Et si Deo conjuucii suiiius, quo- 
nimto poiest Aeri , ul diHboluin limeamtis ? Talem 
iii(|)eratorem tecuin habcs, et diaholum liincs? 
Siib tali regc miiitas , et de victori:i dulutas ? 
Adversalur qiiUicm qiiotidie diaboltis; sed pra^slo est 
Christus. llle vult premere , isie Icvare ; ille vull oc- 
cidere , iste vivificare : sod securi estote, fratros; 
pliis valet ad erigendum Cljrisins , quani ait depri- 
nienduin diabolus. Si ergo, sicul supra «iiximns, ju- 
Miiiam et p:icem toto corde .servcintis , luitc eiiaiu 
yerum gandiiiro haberc poieriintis. 

5. Gaudinm verum, regnum coElorum : et hac Chri' 
f/iu. Ju$tiliiB atque pacis fructus est. Qiiod cst vorum 
gaudiuin, fralres, nisi rcgntmi cadoruin ? QiukI re- 
gnuni ccelorum, nisi Christus Dominus iioster? Nani 
quod verum gaudium Chrisius sit, in Evango.lio h'gi- 
iiiiis. Sic eiiim angeii ad pasiores dixtMtint : Ecce 
fwm§elizamus vobis gnudium magnum, AUendltc, fni- 
Irrs, et vidctc quia vcrumgaudium non est« ni>i Ciiri- 
nliis Doiiiinus noster *. Sic euitn Angcii siio trstiino- 
iiio tirmavcruitt. Cum enim dixissfiii, EvangeliMmut 
vokis gaudium magnum quod erit omni populo , staiiin 
ftuhjecertint, Quia natus edt vobis hodie Sahator, qui 
tst Chrislus Dominus ( Luc, n, 10, i I ). Scio. frades, 
fiuod verum ffaudium omnes hOiHincs habcro voluut : 
sed i|)se se circumvenit, qui non vult .Mgrimi colcrc, 
ct vull de fructu gaudere ; ipse se decipit, qiii nou vuit 
arborem piantare, et vult poina c«)lligcro. Veruiii 
gaudiumoon possidetur, iiisi paxct juslilia li>neatiir. 
Krinia esl enim el quasi radix jtistitia ; secunda, pnx ; 
lertia, gaudium : de jtistitia nascitur pax, de pa(^ 
g:iiidium generatur. Juslilta et pnx quasi l>ona opem 
e^se vidcntur ; gatidium vero Iructiis esse Itonoruin 
operum intelligiiur. Nnnc ergo faciendo jiistitinm 
pt pacem teneudo, qiiasi iii bono opere pnrvo tcnipo- 
re Uboramus : sed postea de fruclu i>ouorum operiim 
tine fine gaudcbiinus. Audi Aposiolum de Christo 
dicentcm, Ipse est pax noslra, qm fecit utraque unum 



nemo toUci a vobh , iiisi , me ipsum Domtnum nemo 
lollet a vohis • ? Ailfiidiie cousciontias veslr.is, fra- 
trcsctinnssiiui : si c>l iii vobis jnsiiiin, id est, si omni- 
hus lioiuiuihus lioc viiUis ct dosidcrniis el optatis, 
qiiod vohis ipsis ; si est iu vohis pax quae non soliim 
ad amicos, scd cliam usque ad ij^sos; pcrvcni^it itiimi- 
cos : sciioie quin rcguuin ccelorum, lioc csl, Cbristus 
Domintis, luanel iii vohis. Qui vtTO ail cotiscieiitiani 
su '.m rccnrrcns, non ihi invoiiorit jnsiiiiaiii, sed ava- 
rifiniii ; noii pacoin, scd discordinm : non g:)udium 
de spc vii;r :vi«Tu:n. sod carunlotn I iliiiain de ainore 
luxuH.T : :ignoscnl ct intclligal, quia iioii in illo re- 
gnnl rex Lcgis Chrisliis, scd crtKlcI.s lyrnnnus. Modo, 
fralres, duiii adhuc vivimiis iri hoccorpore. possttmus 
nos "cufn Doi a<ljulorio cmcndare atqiic corrigcre. 
Si vero nos mullis criiiiitiilus involiiios nUiinus dies 
iiivcneril, corrigoudi lempus non cril. Eriteuim luiic 
siciil omuibussniiclis ,i:trrnuni gnudiuiii, ila porcnto- 
rihiis siiif! riuc supplicium ; sed illis hoc ciil, (pii se 
p<M' pd^iiiiiMitiam iMticndarc iiolueruul. Tuuc diclurtig 
csi Clirislus ad siuistiam posiiis , Discedite a me^ 
mnledicti, in igncm a^iernum : ad deNtcram vcro posi- 
tis, yenilr^ beue^Hcti, pcrcipHe regnum quod vobis paro' 
tum cst ab origitie viuudi ( Matth. xxv, -41, 5i). Ad 
qtiam beatitiidincm tios homious sub sua proiectione 
pcrditcat ; ciii esl lumor et gloria et iinperiuni cum 
Palre ct s:incio Spiriiu iii sxcula sxculoruni. 
Aincn. 

SERMO XG (n). 

Devtrbis Evangelii Jonnnis, cnp, ii, 1-10, Die tertra 
iiuptiai fiebant, ctc. (b). 

i . Quid significent nupiios istte : quid sex hydricp : quid 
terno! metretce, lllud. fraires charissimi, quod die ter- 
lia iiupiias factas, et.aqitam iii viiiiim convcri»am fiii^ 
sc, niodocuni Evaiigcliuin IcgtTctitr, atidisti$,viilca- 
luiis. Qn:c suiil iilx uupti:r ? liic acquisiiio et repara* 
tio nostra votis et f^^slis iiuplialihiis demonstrninr; 
siciit alio loco, ciim clioro ci syinphonia redilus lilii 
junioris excipilur. Scx auteni hydri:c sunt sex mundi 
hiijus .Tialcs, pcr qiias jusii ngttram etiypum lk)mi* 
ni prxlulerunt , capiunt vcromcirelas binas vel ler- 
nas : qiiia fidem inlra se ( ontineut Trinilatis. Sed vi- 
deamus quid dicilserniodiviiius ; i)isa sacra Evauge- 
lii relracienius oracula. 

2. Myslerium repnrntionis humana:. Christus EccU" 
sicB arrhas dedit et doteml In Cana Galilae;e aqtias in 
vinum convcrlit, et l.ueiilem sub homiiie diviuorum 
0|icruiii virtuiem deicxit. Die , in(|uit, tertia nuptim 
fiebaiit. Quae sunt islse niipti:e, nisi gaiidia saUitis 
lminan:e? Qunrc die tertia ? Sive fjuia nobis niyste- 
riuin Trinilalis oslcndit, sive quia die tirtia resiirre- 
xit. Itiqiie tanquam sponsiis procedciis de ihahimo 
stio desccndit ad lerras, Eccle>i:c ex Ceiilibiis coii- 
grcgand:e, susceptaiiicarnationc, jungendus. Cut qui- 
dein Ecclcsix, qtt:i! utirjuc sunius iios, et arrhas ct 
doietn dcdit. Arrhasdedii, quando nobis est ex Legu 

firomissus ; dotem dcdit, (piaiid \ pro nobis est iiumo- 
:ilus : ct alio modo polcst accipt, tit arrlias, prxsai- 
l(Mn graiiam ; doiem iulelligamns vitain xicruani. 
Yideamits qiiid agat iii Cana Galila*:e : hic jain pro- 
d«'ant ii(d>is Dmnini slupctida iniracula. 

3. liegenerationis symbolum. Staluunlur hydri:e f/i- 
pientes metrctas binas vel temas ; nictrt^tas a metro, 
id csi, iiKMiSura : impleulur liydri:c ; muUtilur subiiu 

* Ita cuin ihidem manuscriptis. [Qnid est^ Gaudium ve- 



( Ephes. II, ii ). Gandium vero quod ipse sil Chrisius, . strum nemo toltet a vobis ? atteruiilef e\c.] 
lam antea dixiiniis : et Domiutis Jcsus Chrislus in (a) Alias, ex viguerianis 10. 
E\aiigelio, ciini suis discipulis loqneri-:ur, ila eos (W m Appendice nunc iJriimim coUocatur. 



exliortaius cst, dicens : itcrum^ inqtiii, vidtbo ros, et 
gaudelril cor u^lrum^ et gaudium vesirum nemo toUet a 
vobis ( Joan. xvt, 2i ). Quid e>t, Gaudium vcslrum 



* lia cx dnolius Mss. [Quod reqnvm ccclon:m, iti.i chyislKS 
l>cntknus nosier? tic etnmAiujcli, etc ] 



Non Augtisli- 
nuni, ciii iu alKiuot niaiiuscrijitis ass^gnatur, scdonmtao 
ccsariufn rcfcrt. r.cpcriiur bic ipse senno in Bihliotlioca 
ra'.rum mter Etiseltio (^illicano tdhutos ordinc qtiiiitu>,cnm 
insigni tamcn varittaie, ct eorum onrissione qtiae hic 
toto num. 6 coiitiacntur. idem senno in viudodnensi Vs 
cadetn iiarte iruncatus cst , atime ibi Kaustioo adscripius. 
i)c iiuiu. C viJc ca^;>arii houiil. i, ct 11, cx cditis a ba- 
luio. 



1919 



APPENDIX. 



tm 



a«|tUB ; liomines postinoJuro imilati : el duiu iii mc- 
iiiis rRfonnaiitur, vdul Baplisniatis viin loquiiniur, 
qiiothiin modo in illis similitudo rogeneratioiiis cxpri- 
niiiui . et duin aliud cx alio eflicluniiir, diini in spc- 
cicin gnitiorem inlerior cre.niura inuisferiur ; niyste- 
riuin secuiida? nalivitatisaperitnr. Nibil in ipsis aquis 
de siia q^uaiititnte ininuitur ; et diiin in se niane^int, 
a se omnino n ibili commiHatione dcgenerant. Pcreunt 
substantise suae, et acquiruntur alien:n : fortior tenui 
maierio! apponitur sapor, et occulta fluentis levibus 
virtus infunditur, el aqiiarum natura iiiebriatur ; sic 
noYo more Creatoris sui potentiam confitentur. Quis 
potest ista convertere, nisi qui potail et croare ? 

4. KfVitim, Scripturas sacm. Aquce viuuin, qraiia 
tuccedens Legi, — Deficiente ergo vino, dixit ad jeium 
maler ejut : Vtiittin non kabent, .'aiii prirao Toco reqiii- 
raraiis, qind sit vinum, quod d<.'feci!^scdicitur^ etqnod 
sit aliud Tiiimn^ quod mirabilker pnrparaiur, quod 
architriclinus inelius esse iironuntiatt diceiis : Ommn 
homo prinmm bonum vinum powt ; el cum inebriati fue* 
rinf, tune id quod deteriut e$t : tu vero servatti bonum 
vtnnm ntque nunc. Yiiinm niultis locis accipimus dtvi* 
na pnccepta, ct Scripturas sancias, meracissimum 
vigorem coelestis sapicnlkB coiitincntes, quibus ad 
tiniorem Dei incalescant sensus, el inebrieuliir affe- 
ctus ; secundiim iHud quod de S:ipientia scriptiim est, 
Parami mentam tuam^ miscmt vinum tuum in cratcra 
( Prov. IX, 2 ). Scripturaruin divinarum virtus, si 
qiiando aliciijus interiora impleverit, dicere poterit 
ciim propbeta, Potasti nos vino compunctionis ( Psai. 
Lix, 5) : et, Poeulum tuum inebriant quam prascla" 
rum ett ( Ptat. xxii, 5 ) ! Opcrante ei^o Christo in 
Oana Galilx;e, vinnm.defecit, et vinum Ut ; id est, 
umbra removetur, et verilas pnesentalur : recWlit 
IjCXv gratia succedit ; carnnlia spiritualibns coniniu- 
tantuf ; in novuin Testamentum observatio vetusta 
transfunditiir, sicul beatus Apostolus dicit, Vetera 
trantierunt, et ecce nova facta sunt omnia ( II Cor. t, 
il ). Qiioniodo autem hydrix illae impletas aqua, ni- 
hil minuuntur ab co qiiod erant ; et tamen inciplunt 
essc oiiod non erani : ita Lex non perit per adveii- 
tum Cnristi absoluta, sed proHcit. Vino ergo deflcien- 
le, viiiuin aliiid iniiiistratur. Bonnin quidcm est vctus 
Testiimenluni ; sed siiie spirituali intellectu vanescit 
iii tiitera : novum vcro odorcm viue reddit in 
gratia. 

5. Miracutum maxfmum, conversio peccatoris. Cum 
hsec ita sint, architriclinum tpsuni pr:eposiuim in do- 
mo sponsi videamus, qiiem sentirc fiossumus. Et 
qiicm alium nisi bcatuin Pauluin ititelligere debemus, 
qui post Legis litteram, acct^ptum Novi Testamenti 
inysterium suavissimum velodnrevelgustu, spiritua^ 
lium sensuiim fragrantia repletiis et inebriatus cx- 
clamnt et laudat« Tu tervasti bonum rtntcm utque ad- 
hue. Vidcamus tamen qnemadmodum vinnm ipsum 
laudat : Nec oculut, Inqiiit, vidit, necanrit audivitfOum 
prteparavit Deut ditigentibus te ( I Cor. ii, 9 ). Ecce 
vera, ecce pncdicanda miractila, qux in nobis ope- 
ratur, quaiido de pessiinis bonos facit, de superbis 
humiles, de inhonesiis&istos, de sectatoribus s;bcuII 
amicos Dei. Qunfi polcst niajora exerccre miracula, 
quam quando boinineni verm<*m et putredincm di- 
gnatur in slatum angelicum promovere, de terrenis 
in coelestihus collocare, et in gratiain sua; adoptiuiiis 
assiiinere ? 

0. Munera Deo grata. Quid ergo rclribu(*niiis Do- 
iniiio, |iro oniiiibiis qua* retribiiit nolii8?aiit quando 
reddere poteriiniis quod iiec cogiiare sufQcimus ? Nec 
ktineii despcranduro est, quod niliil repensare possu- 
nius ; quia taiita est pietas Domiiii iiostri , ut apud 
euin voliintas perfecta faciendi repiitetur pro opere 
farli. Omnia eiiiin iniplevit , qui qiiod potuit fecit. 
Qtiid ergo retribiiemus Doiiiino, iiisi ut liuiniliter cor- 
|»ore huiniltato , el cordu conirito dicanius . Domine^ 
mopiiiut ctto niihi pcccatori {Luc. xviit, 15)? ille eiiim 
nolocaustoniala diligil, qui et cor eoiihiiiini et liu- 
oiiliatuiii iiuii dcspicit. Noii a uobis rcciuiiit quod 



nos iuip^cre iroii posse cognoscit. £t idco qui erecmt»- 
syu:is Inrgioi-es crogarc iion possnnt , vel parum all 
(|ui(l scenndum vires suns euiii boiia voliiiitate disiieR- 
seiit. Qui virgiiiitaiis gloriam non pnevalent obtinere« 
ciiin propriis uxoribus castitaiein stiidc^int , Deo aii- 
xiliante, sorvnre ; jostiliam diligant , clinriLiiem tc- 
iieant , p:itientiam colant , ebrietaiem velut Inrerni fo^ 
venm fiiginnt, omncs liomines perfceto aniino dili- 
gnnl : pro boiiis oreiit, ut a saiicto o^iere non recedant^ 
pro rfinlis siipplicent, ut cito sc nd mcriora conver- 
tani. Il;rc eniiii et hts similia, fmtrei charissimi , ncc 
niniiumduia, nocimportabilia esse prob:mtur : ufii sola 
boiia vohintas fucrii , linpossibile nihii erit. Non enitii 
iios Deus ad comparaiidam viinin :etcrnain , aut in 
Orienteni , aut in Ot:cldcntein ner itinera laboriosa 
transmittit ; ad nos ipsos nos dirigii , qnod in: oofcb 
per suam ^ratiain contullt , boe reqiiirit : sic enim lo 
Evangelio ipse dixit , Regnum Dei intra vot eti ILuc. 
xvn , 21.); Et idco sit in iiobis vera chariias , et bona 
voluiitas; iit intid EvaMgcIiuiii iii nobis impleatur, Pux 
honunibut bome voiuntatit (Id. ii, U.) Quod ijise pnv- 
stare dignetur, qui vivit et regnnt Deus |ier oninia.sa:- 
cu£i S(eculoruiii. Ameii. 

SERMO XCI (n), 

Rurtnm in Joannit eap. ii, liO', de tex hgdriit uqum 
mutatm in vinum in nuptOt Cana Gaiilmm, 

1. HydruB tex, tex mundi wtatet. Sex hominum 
(Btatet. Hydrice ittce mysleriit Christi plencs. Siout jafiii 
aliquaiido cbaritati vestraR siiggcssimus , fhitres cba- 
rissimi , sex ilhe liydna;,quas iiiodo Evangelica lcciio« 
nieinoravit, et ouarum nqua in vinom nmtata- esi ,. 
sex artates miiiidi istius Itgurabaiit. Et ut soletis au- 
dire, una letas impleta est ab Adam usque ad Noe ; 
secunda, srNoe usqiie ad* Abrabam-; etiam skut evaii- 
gelista eoinmemorat ; tertia , ab Abraham usnue sat 
David ; qu:«rta , a David usque ad transnii<;rationeni 
Babyloni» ; quiiiU , a transmigratione l}abyloni;c 
usque ad Joannem Baptistam; a Joanne Baptista et ab 
adventu Doniini Salvatoris sexla xlas agitiir ( Maith. 
I.) Quae res eti^im in human:e vitx cursu evidenter 
agnoscitur. Primus eiiim sradus est , nuasi primo- 
«tas, infantia; secunda, pueritia; tertia, adoleseentui;. 
quarta, juventus; quinta, seiiectiis; scxLi est illa per- 
matura , nunc etiaro dccrcpita dicitur. Non ergo tibi 
inirom vidcaiur , quando audis mutidum isiuni sex 
artatibns consummari ; cuni hoc videas etiani bomt^ 
num xHaiibus adimpleri. In istis sex xMatibus inundi, 
quasi iu sex kydriis prophetia non defiiil. Pleii.<e ergii 
erant istx livdrix» uiysteriis Veteris Testamenti : sed 
quaiido in illis Christus n(m intelligebatur , noii ex 
ipsis vinum, sed aqua bibebatur. 

2. Qmttut in Adam, Prima ergo hydria impleta esl* 
teniporibus Adam, quando Dominus einisit soporein 
in ee, et tulit unain dc costis ejus, et fabriraius esc 
cam in mulierem (Gen. ii , 21 , i2 ). Quid enim aliud 
tunc signiftcavtt , nisi pnssionem Domini SaWatnris t 
Dormit Adam, et de laiere eius tollitiir costa, fabri- 
catur Eva : inclinato capite dormivit in cruce Cliri» 
stus , et de latere ejus formatur Ecdesla. Cnm eniio 
percussus est in latere , exivit sanguis et anua (Joan% 
XIX, 30, 54); sanguis redemptionis, etaqua Baptisma^ 
tis. Quasi revera, fratres, non poiuit Deus inde fiieero- 
Evain , unde fecerat et Adam. Sed jam tuiic in il!o> 
vetere Adam, de cujus cosia fabricata est Eva , norus 
Adam significabatur , de cujus laiere formaiida erat 
Ecclesia. Sed hxc propbetia , qiiia in ill.i Judxonin» 
poptiius Christum non intelligebat , noo vuiuui , scd 
aqiiani sapicbnt. 

3. Jn Noe. Secunda bydrla itnptcta est in Noe, ru- 
jus teniporibus ita per iiiysteriiiin arca; vel diluvii go- 
iius bumanuni satvaiur (Cen. vi, et teq), quomodo per 

(a) Prodil nunc pnnmni ex nuatuor manuscriptis , 
iihi absciuc auirioris uuiuiae subuiigitur seniMiiil>its 
quilmsdaiii Aiigiibliuuiiiis. U Aii^iisliiii quidein dticiriQani 
exiiihet, scd slJuui oiunitio Ca^saiii, qiii liic iractatuiu oo- 
nuiii III Joauiiis L\ aiigcliuui iuiitatur. 



rnicis vcl Buptisinl sacramenluiu iii advenlii Domini 
S.tlvatoris de xwmsk morlc toliis muiidus enpiiur. 

4. In Abraham. Tcriia liydria implela esl iii Abra- 
ham, cui Dfiminus jussil ul ad similitudincm rvoiiiiiii 
Sahraioris filium sunni ofcrrel in liuln<:auslmn ( Gen. 
xxn , 1-19). Naro quomodo bcalus Isaac ad locum ^ 
holocaasti ligniim ipse portavit , ita el venis Isaac ad * 
locum passkmis Ipse sibi crucis patibulum bajulavii 

(Joan. XIX, 17). 

5. Darid in wmlth tnrislum figuTavii. Quarta liydria 
imftleU est in Davul, qui et in humililate, et in maii- 
stieiiidine , et in multis tribulationibus Cbristuin Do- 
miiiiiiii figuravil. Inter reltqua qu;e iier eum Dominiis 
kNni dignatus est , etiam bnc clamavit : Surge^ Do- 
mHe^judlcare terram. Cui dicilur , Surge , nisi ei qiii 
obdonnivit? Surge^ inquit, Domine, judicare terram. 
Dormlsti judicaius a terra; sur^e, ut |udices terram : 
ut in le impleatur , quod Scriptura praedixit , Quo- 
nmm tu hdgret&talfii in omnibus gentibue (Piol, lxxxi , 

8). 

6. Praphetia de Cltritto m Damele. Quiiita bydria 
impleui est temporibos Daniielis , qtii se dixii vidisse 
pnccisum lapldem dc monie sine manibus , et cre- 
visse «psam la|>idem , et implesse universam facicin 
\em{Dau. « , 34 , 55). Videte , fmlres , «iiiia mons 
ille, aiide lapls pnecisus est, implevit omiiem tcrratn. 
Mons ille significat rcfniim Judacorum ; de quo nMnte 
praecisos est lapis, idesl, nalus cst Cbrisius : quwl 
aatem ait, Sine mambus, boc intclligitur, quia siue 
operc nuptiali ; in nianibus eiiim opera iiitcliigiintiir. 
Niins ergti ille, lioc esl, regnum Jiidajiinim, noii im- 
plfvit lerram ; <|uia aiHcqunm veiiirct Cbristiis , no- 
Uis erat tantuin m Judxa Dcus. Postquain vcro Cliri- 
stuivenit,iiagratia sua univcrsum implcvil inuiiduin, 
utitioronem terram exiret soniis Apostolorum, et 
in fincs orbis terrae verba eorum. 

7. De vocatione lientium in Joanne. Lapides , hen- 
tet. Lez Christum non intelligentibus , aqua ; secus , 
MiniJii. Scxia bydria impleta cst per bcaiiim Joanucm 
BaptisLim. Ipse enim cain vidissetad baptismuin suiini 
▼cnire Jad:iK>s , dixit ad e<>s : Progenies viperaruiu, 
quis uobiM osUndit fugere a tentura ira? Facite fructus 
dianoe pcemtentiie. Potens est enim Deus de lapidibm 
i^s euscitare jilios Abrahce ( Matth. iii , 7-9). Quos 
eiiiro inleirigi voluit lapides , ex quibus susciuri pos- 
sent filii Abrabx ; quos uticjuc, nisi omnes Gentcs? 
Et qiiare omnes Geiites lapides eraiit? Quomodo la- 
pides non crant, qul lapidcs colcbanl ? Sed dicit ali- 
qiiis » Etsi aliqui lapides colebaiit , nuiiiquid ideo la- 
pides sunt? Audi Scriptiiram diccntcm : Similes illis 
fima qui faeiunt ea, et omnes qui confidunt in ris {Psai. 
cxin , 8). IslK ergo sex aetales mundi . veliit sex hy- 
drix» implets suot a miiiistris, id est, a Patriaicbis 
et Propbciis. Veniens ergo Cbristus, noii illain aqiiain 
JHCtavit , et aliam misit ; scd illam ipse in viiium coii- 
vcriil. Quare hoc? Quia iion veneral Legcm solverc , 
sed adimplere. Non repulit Vetus Tesiainentiim , et 
sic condidit Novum : sed illud quod iii litlera L^is 
aqnam saplcbat, dum spiritu.iliter intclligi fecit, 
atiuam iii vinum converiit. 

8. DieeipuU post Christi mortem infideles. Deiii%fOe 
iii fanlom ante adventoin Cbristi Vctus Testamentum 
aqua mt, ita ut qui cuin legebaht , ct Cbristum iion 
f iitelligebant , ab ipso Doniiiio Cbristo stulti appella- 
reiitor. Nam posl passionem Doiiiini nostri iter ageii- 
libiis diiobas discipiitis , et ad cistellum nomine Eiu- 
niaus ire voleniibus, junxit se illis Doniinus et Salva- 
lor, et dixit ad eos : Qui sunt hi sermones , qnos con' 
fertis ad invicem ambulantes, et estis trisies?M illi inter 
rcliqua dixerunt : De Jesu Naxareno , qui fuit vir 
propheta, potens in opere et sermone. beaii discipuii I 
iu in vobis infiiniaia esi fides, ut prophetam dic;itis 
D<Nniiium ProphcUirom ? Nmnquid taliicr audistis 
Iwatiim Petruin apostolum conflteri? Non recolilis quid 
Doiiiiiio iBtern»gnnti respondcrii Petrus? Tii , ioquit , 
rs Christus FiiinsDri viri (Slatth. xvi, 16). Ille Filium 
f)ci vivi conrcssus esi ; ei vos crcditis fuisse prop!:e- 



XCII. 



mi 



tam ? Licet ct boc iiomcn convenial Domino Stlvatori, 
Sftcunduni quod Moyses ait : Prophelam wokis snuitabit 
Doininus vester, tanquam nu ipsum audietis. Erit autem 
omnis anima quee non audierit Prophetam Ulum^ exter- 
minabiiur de pMe (Deul. xvni , 48, Mt)\ Uiiien quaiido 
bocdiscipuli illi dicebant, verum Deimiesse Cbristuiu 
omiiimodis iioa credebant. Denique videle quid di • 
xenint : Noi, iiiqiiit, sperabamus quia ipse esset redem- 
pturus Israel. discipuli, sperabatis ; jam desperastis? 
Latro dicit in cruce, Mementomei^ Domine^ eum ve- 
neris in regnum tuum : et vos dicitis; Nos autem spc" 
rabamus. Ecce vos non credebatis vel resurrecturuni; 
et lalro credidit etiam regnaturum. Cum ergo in di- 
scipulis ita refrigenissot fides , ut lalia loqoerciitar, 
res|>oiidit Domitiiis : siuUi et tardi corde ad cred^n- 
dum (Luc. XXIV, 13-25). Quare stulti erant? Qnia 
adliuc aquam bibebant ; adbuc Christus aqiiam ^pi- 
rilualiter in viniiin coiiverti non fecerat. 

9. MetreKe bince vclterno!, Trinitatis mysterium et 
prwcepta ciuiritatis. — Capientes singuUe metretus binas 
tet temas. Nou enim dixit, Alia! Cipiebant biiias, 
ali;c tenias; sed de omnibiis dixit, qoia capiebant rin- 
gul(B metretas binas vel ternas. Et qtiia secoodom litte- 
raiu iioc inlelligi iioii potest, vidcanios qoid spiritua- 
liler iii iilis st^iitire possiiiiiis. Jain eiiim supra dixinius, 
quod aqiia illaqux' crat iii liydriis, propbetia vel Velus 
Testaiiicniuin possil iiiteiligi : qoare ergo metretas bi- 
nas veltemits? Siiic dubio (iropter mysterium Trinita* 
tis. Quare eliam vel binas? Propler duo pran^pta di- 
lectionis. In Lc^c cnim ct Prophctis non solum my- 
sterioin Trioitaiis agiioscitur, scd etiain doo pnccepta 
cliaritatis assidue iiruidicaniur. Videamus taiiien si et 
in Evaiigelio possimus iiivenirc metretas binas vet ter^ 
nas. Ego, iaquit, et Paier unum sumus(Joan. x, 3<j); 
ccce liabes binas. Da vet ternas. Ite^ inqiiit , baptitate 
omnes genics in nomine Palris et Fitii et Spirilus ean • 
cli (Matth. XX VIII , 19); ecce lialics temas. 

iO. Quatiter fervor animi fovendus. Unde, fratrct 
dileciissiuii.qiiia hocquiNl fecit in AposlolisCbristus, 
ctiatn iii iiobis implere dignatus est; ul qui per infi- 
dclitatem tepidi eramiis el frigidi , pcr fideni fervenies 
essc merc:uiiur in operc Dci , cuin ipsius adjutorio , 
quantum possiiinus, iaboreinus , ut usque in fin m 
b(muruiii operuiii pcrsevcraiiiiani tenere laereainur ; 
et ita iii lectiimibussaiiclaruiii Scripturarum nos exer- 
ccre jugiter studeamiis, ut cum Propiieta dieere 
posbimus , Potasti nos vino compunctionis (Psal. lix , 
5) ; et itcruin , Catix tuns inebrians quam pneetarus 
ett (Psat. XXII , 5) ! Sicui cniin per amoreni Dei aqim 
nostrn in viiiiiincoiiversa est; iia e coiitnirio tiinera 
debenius, iie aiiiaiido uiuiiduiii, et ejus concupiseen- 
tias diligeiido , vinum no trum convcrtaiur in aquam. 
Kt ideo q.iantuiii possiiinus , bonis o|>eribus insisten- 
les, Dei inisericordiam depiV^ceniur ; iit in iiotiisopera 
vel beiieficia siia ipse pro sua pictatc custodiat : qiii 
cuin Patrc et Spiritu Siuicto vivit et regiiat Dcus iii 
sscula saiculuruin. Aincii. 

SERMO XCII (a). 
Item in Joannis cap. ii , l-IO, de nuptiis in Cana 

Catitace (b). 

i. Cur Cltristus ad nuptias vemt. Cur ajl, Non» 
dum venit hora mea. Domiiii el Salvatoris nostri vir- 
tus , fratres cbarissimi , |inesenle leciione evidenler 
ostcnditur, cuiii minibilia ejus uon obscuritatc ver- 
boruin,sed ddqiiii purilate narrantur. Dciiiqiie Evan- 
gelisia iia niysterii inlerna custodit, ut reiii geslain 
lido scrninuc dCdigiiet : sic ciiiin ait, Vocalus est Do" 
minus Jesus a.i uuptins , et mater sua. Nec dedignatus 
esl coiiversaliniiem boiuiuum , qui usum carois excc* 
perat ; ncc sxcuiai ia instituta conteuipsit , qoi ad Unsc 

ffl) Alias,deTeropore4i. 

{b) iQ Aiipeodico uunc iiriroum coUocatar.* Dobiom Lova* 
Diciiscs rcUiiquuul , suppusililiuin asseruiit Verliuus et viii- 
diuKtis. Aucti r qui} pc, hic in uuiu. 3, Alariaui uon putal diri 
muricrcin : coutr.t vcro Au^ubtiuus iu seru. «>2, u. 10 ct 
alibi tassiiu. 



im 



APPENDIX. 



U2i 



vmienil eorrigenda. liiierruit nnptiis , iit concordia: 
)iiRi finnMret : mterfuU nupiiis , et coincssatioiies iion 
reimit nupliaruni ; ut psuliiios ct lympiia ad Dei Pa- 
Iris gloriam pra.'dicandam coiicitaret ^ , ul Pater lio- 
iioraretur in Filio , et a Patrc Filins nosccrclur. 
Krai , inquit , maler ejn$ ibi. Qiiam libcnter Maria ad 
lusnuptias venit, in qiiibus T)ei mirabilia comprobat. 
Viiiiim divina suggestione sufEgeritur dcrecissc. Niim- 
quid latere Deuin potcral , qiiid in ca domo , in qna 
erat, gererctnr? Sed iion ignorans reniin Detis re- 
spondit : Quid nnhi ei iibi est , nmlier f Nondiim venit 
hora mea, Hac respoiisioiie iiitf^rtm dcbc;:^MS advcr- 
tei^e, quod de nuptiali vino |)ars ;ili {ua adhiic Torte 
resedcnit : ideo iionduoi cnit Doinrni jdcna horn vir- 
tuluni ; iie misocre iiiagis clemcDla, ([iiain miit.-irt; vi- 
doreinr. Sed ait , Nuudum venii hora men ; iit ita 
sinl Dei mirabilia manifesla, utnec argrnncit'* valcat' 
itiiniictis, nec pcrtidia Jiid:eiis itisiiimlol. 

2. Nihil animui fallitur^ qni Deum fideliter confitetur. 
Va dicit Maria niinistris : Qua^cumtive dixerit vobis , 
facite. Qiiam bcnc nialcr Domini crediiliinteiii sundel 
niinislris , ul non desint vina prnndcnlihtts : Q^/(F- 
eumque dixerii , facite. Iiileiiigimiis jnm csse myste- 
rium , ciiin Dei iii.iiidala se nossi^ , sollicitc niaier 
borialnr. Ait Doniinus J<^sus ad miuisin^s : Implete 
hydriaa aqua. El cum impleTisscitt, :«it: Haurile nunc^ 
et ferie architrichno, Qiiodcum pritn eps aicliilriclinus 
accepisset, suitim intellexit fiiia illnUi posterius csse 
snblimia. El cum ncsciret qiiod Domiiiiis fecisset , 
sponso ait : Qiiid tam scro meliora profcrs viiia , cum 
b:vc |)riina csse di^bucratit ? Vidimiis ergo coifvcnire 
inyslcriuni , et quod Salvnior dicit , Nondum venii 
hora mea : ct cuni accusat primcps achiiriclintis lar- 
dilateni spoiisi , vidcamiis atlcntiiis ordinis hiijiis , 
qii:c Evniigdistii dcsignnt, npcrta iiiyslcria. Videninus 
qii:c sint iiiipli:c, qui ininislri , qui princcpsarcbilri- 
cliniis, qiii spoiisiis , qiiomodo ad niiptias Dcus, qiio- 
iito<lo Maria ; imdc exaqua viiiuin, qnarc poslea nte- 
liiis, qiiare Dciis iii hora differre voluciil. Equidom 
iiiilln suiit apiid crcdcntiiim mciitos ocoulla mystorla. 
Nihil aniiniis faliitiir , qiii Deuin (idclitcr coiifiteiur. 
Nam qui scit Salvaioris a<lvi;iitiim vita: iiostrx' essc 
rcmedium , facile virlntis cjiis miscricordiam pura 
vcriiaie cogiioscit. 

3. Eeclesia Chriilum oa nuptins vocai. Ab co oplat 
vmum, Quid Clnrisium deiincbat. Vocaiiir Salvaior ad 
iniptins ; hoc est , Kcclesiae volo Spirilus saiicius in- 
voc;iiur. Venit cnin ilisciptilis snis , id cst in hoc loco, 
iiirlia saiictorum. Quid dici aperiius potest? Mirabilia 
Dei Mariamater exspeciahatJiocc!»l,virtnlemChristi 
exspecUit Ecclesia : nppr<»pinqiiare compellit; nit 
enini Maria, Eccc vina deticiunl : id est, qiiare popii- 
liis jam noii invcnit rcnicdium ? Maria Deiini probare 
fcstinat; vinnm Lcclcsin OjiUit excipeie; ut lint ex 
nuptiali prnndio spiriluale convivium. Dicit eiiiin , 
Quid mihi et tibi esi , mu/f>r ? Niimquid mnlierem dicil 
Marinm, qiuc virj;o posl parinm iiiventa esi? Scd ' Ec- 
closiam , qtiu; noii solnin nuilier, scd uliani nioreirix 
nimcupatury qii:c crranlein populum cl por :ovuin ct 
liibricam a^latcm lascivuin , tnnqunm prosliiiitaiii 
snscepit sponsain , ct qiiasi docta iiialer adornat. Non- 
f/fim, inquit, venit hora mea : \u\c esl, passionis 
leinptis siipercst. iVofi^^um vcnit hora mea; nondiiin 
IMvpiilus credidit , nondiim Judams inseqiiitur : adliuc 
liHwt diabolus uiidc lo^tetur, ndhuc triuinphi mei 
prilma mmprodttur, adhuc locum crucis porseculiirus 
ignorat , ac nocduin Judas menliUir. Nondum venii 
hora mea : suiit prius qn» purgonior in su-culo; et 
sic viln proflcil in popnlo. 

4. Ecclesia docet parere dortori. Yinum optimum 
nennisi exhnu^lo deleriori. Vinum optimum , sanguis 
(.hrisii. DicilM.irin niiiiistris, fucicequascumquejusse' 
rii : hoc esl [ obtenipcrau: dociori , niinistris inundat 



* Forie, conmriaret, 

* Forte, teijnmento velet, 

* 6ULH'icu6'jm, dicit. 



Ecolisia. Qui snnt minisUi, nisl orfioia Lc\ilnn«iii , 
qu:c Doi niysteriis sunt depninla ? Implciilnr hydn:c 
aqiin; bocest, vacu.iUc ntiptiali vino , id est, |miIii 
sordido, foiilis piiritalc suppleninr, et bcnodictione 
Domini in saporem vini veilunlur; utex aqua spiriius 
polnm qtii jani prandenlihus delecerat, nputaret. 
Aquainiii vinum convertii ; huinanaerragiliuiti viruis 
augeiur. Princeps architriclinus vinnni inelins probni : 
hoc est , domiiiici vigoris sapoiein humana corda Siii- 
scriint. Nani qui primuin vioum melius jiidicavii , 
prinius ct credidit. Quod vinum est , qiiod optininm 
judicntur , quod architricliiius princeps qiKTitnr tero 
prolnlnm, nisi saiignis D(»minio:epa^sloni8? Hoc i»8l 
enim cpiod Dens iii hoia stispeiMm, hoc esl qnod lui- 
nislri snsoipiuiit, lioc est qnod serval sponsus, boc 
esi quod princops archilriclinus , qui fidoi priiniisesi, 
veiieratur. Advoriainiis crgoatienlo corde iiossanolas 
ScripUiiasaudire debcre ; ut cojlestem doctrinam 
flda crcdiilitate po>stmus agnosccre , et nb oiuni 
niundi htijiis iihpedimcnto lilicrari ; ipso adjiivaiile 
qui vivil el rognai in s:ocula saeculorum. Amcn. 

SERMO XCIII (a). 
De verhis Evangelii Joannis , cap. iv , 5 15, Voiill Jc- 
siis inciviinicm Sainari;e, qii:i; dicilnr Sichar, etc. 
ei denon di/ferendo Baptismo (b). 

i . Chrislus legitimus hwresJacobest factus. Iii loclione 
Evangelii infii tnitatem huniani genoris suscepisse Do- 
minum Jesnm Chrisium, pleuissime nobis sanclus 
Evaiigolisia monsiravit. Siquidoin cuni dixisset , ve- 
iiisse D(»minum incivitalem Snmaria:, quce diciiur Si- 
ch'iT , juxta prcedium quod dcdit Jacob Joseph fiUo 
suo ; in quo prwdio erat fons Jacob ; addidll , Jesus . 
iiiqnit , falrifatus ex ilincre sedcbat sic supra puieutn. 
Veiiit Donimns noster Jesiis Chrislns ad priiHliuiii 
quod s:mcius J.icob Josoph fllio stio derelii|uerat : 
qnod pradinin iion lam Josoph , qiiam Chri>io , ar- 
bitror dorcliclm» , cujus (ignrnm saiicUis Josoph pa- 
iriaroha p!Ti.ib:ii, qucinvcresol ndonit 6i luiia , vt 
omncs slell:o bcncdicniit. Ad hoc pra;diuni idco veiiil 
Doiifiiius,ul Samarii;mi,q«ii h:crcditalcm sibi psitriar- 
oha! Isrnel viiidicare oiip;el)aiit, agtioscerent po^s«rs- 
sorcm simm, ci oonvcrlerontur ad Chrislum , qtii lo- 
giliii.-us p:uri:irch;o h;iros csl facius. 

2. Eatigalvr Chrisius ob infirmituiem nostram. lle^ 
quiescit in pdelibus — Jesus, iiiquit, faiigotus ex iiinere 
sedcbat sic supra pnteum. Videlc diversiUitcm iiiysle- 
rii. InterAposiolos cxsullabnl in spirilu iii monte 
positns; lion soliim conforiabal eos,.vcrum eti:iiii 
glorinin his propriam demonjtrabal : in Sainnria 
coiistiltitiis , fatigatus ex ilinere sedebat supra pnteum. 
Nuinquid Dci virtus polcr:il falignri? Nonutiquc : scd 
faiigabnlur, i|tiod fidclcni pooulum invenire imn po- 
lernt. Tniic crgo fallgalur Cliristiis , quando unllaiu 
virtulem in sno populo rcoognoscil. Ilodicqne faligal 
cuni iiiobedionlia iiosira, faiignt cum in(iriniUs iion- 
irn. Iiilirmi cnim sumiis , quando non ea qiw foi lia 
suiit «Itiiie perpeitin , sed lcmpoi-alin et caduca siic- 
lainiir. Bciie ait , Sedebat snpra pweum , noii roqnles- 
cebat; i)Uoiiiam in S:.iiiaiitanis noii polerat roquies- 
cerc. Et hora , inquii , aat qnasi sexta. Scxta die Tkns 
de limo lci rx' liomiuein li;4ura\il; sexta boru vuiil 
Samariain Yisitare : ul qiiiiu ciim Saniaritani crcde- 
rent , ipso iii his inoipcrol ret|uiej,core; ulveiuni ilUui 
qnietis .snbb:ilum cclehraret. Sedebai ergo Domiims 
iupra puicvm. 

5. Cliristus fons cur svpra puteum sedil.- - Ei renii 
Sanunitana mvlier haurirc aquani. Macnuin mysie- 
riuni. Venil mulier ad puteuin ; ct Umlem qiiein 
iion spcravii , ui\en\l. Dicit ad eam Dominus : Da 
mihi bibere. Bonus Duininiis ultro sc oflV rt non (jn:»- 
rciiti, ul compleatur illud prophelicum, Palum up" 

(a) Allas, de Tem. ore 02. 

(b) Li Ai^pojidicc nu.iciriiiium oollocatur. Rrat itHleiu 
a|.nd Lovaiuenses duhiu s , a| ud Verliimin ct viiidiiiciiiu 
npnri^is. Ca^arii sliliiui «d \erbn conlin<>i De utnu. i 
vide serm. Apj^endici^ io , u. (i ol i j, u. 5. 



1925 



SKIIMO XCIV. 



me 



wirui mcn qfittraitilmi ttM, inveiUns lum ab Uit (fMi 
«Mn mienvgtmruHt nomen meuM { luii, iav , 1 , mc. 
LXX ). Pelil b«l)6re daliinis : scdii Mipra piKoiiiii ; 
iit nuii io allUutline qiixramus aqtiaiu , secl Je co 
foiiie qid supii oiniie:i aquas e.sl , salularla nobis 
pociila b;)urbtnus. Quis e>l foiis , nisi Doiniiius iio- 
sler Jcsas Chrislus.cui didiur. Quoniam apnd le 
ftt joiu vitae , el in lun^ne tuo videbimuM lumen ( PsuL 
xxw, 10 ) 1 Boiius foiis qui iios dc liiijus vil;i; ro- 
lrtj;iTavit inceiidio , ei iuiiiidaiione sua aridilalciu 
iio&iri pecloris supciavil. 

4. Baptiimum qui differunl^ donum Dci uesciunt. 
Adwfittm» Chri*ti gratia. \}niiG el inidieri diciiiir, Si 
aiires donum Da^ etquis est qui dicit tibi, Dit mihi bi- 
bere ; tu forsitan peti^$es ab eo^et dedisstl tivi aquam 
tieum. Non omnes seiuiil doiiuin Dci ; qnia iioii oin- 
iies ilesideranl aqiiam vivain. Sieiiiin desidiT.iroiil , 
iiunquain circa se Bapiisini sacraniciita ddTcrreiil. 
Ij^ilur de se pronunliiinl, ci viUe sux tcsiinioiiiuui 
Iimliiiii * , qui ideo voluul lardius baptizari , iil fla- 
gilia el scelem inulu comniillaiii. N«>li dtllci !'•; , o 
lioino, reiiiedia salulis iu;c : qiioiiiam iiescis qnaiido 
a 16 aiiiina tua re|ieiiiiur. Denique Sauiarilaua i^iiara 
mysUTU , dicelKil : Domine^ neque huuritorium h(ibe$, 
et puleus est altus. Anie adventum Douiiui ct puteus 
siiliis eral , el sine bauhtorio aquain sibi uuus<iuis- 
que baurire non poierai. Venil Doiniiius Tiuis vivus, 
ul Pbarisaeorum corda diluerei, siiiin c^Lsiiiigucnt, 
pcciiira saliarei , non qu;rreiis baiiritoriuui« scd ullro 
ie inruudeus meiilibus siiiguloium. Ei addidit : Om- 
Nts qui biberit ex hac a(fua quttm ego dubo ei , fion 
•iiiel III ivternum ; sed fiet in eo fons aquce satientis in 
rituM mUrnam, Lnum Hapiisuiuiii docet, qiii posi 
iiigressuni arlerui fiiniis ei ccelcstis potuli sacraiiien* 
luin , uiiuinqiienique nostruui siiirc iioii paiiiur. Va 
ideo nos quibus taiilii beneficia nullis pr;ecedciitibus 
inerilis pncsiitii divina luisericnrdia, quaiituiii pos- 
suinus, cum ipsius adjulorio laborenius » ul taiita! 
pielalis ^raiia non nobis judiciuin pariat , scd pro- 
reciuin. U^Kd ipse pr.vsi;ire digiietur, cui Cbi bouor 
eigluriain sxcula sa^culoriiin. Aiiieu. 

SKUMO XCIV (m). 

De verbis Evangelit Joanim, cap. v, 20-30, Sicul Pa- 
icr susciiai nioriiios , eic; nccnou cop. vi, 37-40, 
Omiie quod dai iiiibi Paicr, etc. (6). 
1. Jvdicium aliud discrelionis, aliud damnalioms, 
Aiuii.iiis, fraires cbarissinii , iii lcctione evaiigelica 
iHnninum diceuteni , Sicul enim Patir suschal ///or- 
tuos et vivificat, sic et tilius quos vult vivilicat. ^rque 
enim Pater judical (juen:quam, sed judicium onine rfd- 
dil Fitio, Et majora h\i> deinonsinibit ei opera : id esl, 
iion solum iiiriimos eurare, scd cl luoiluos rosu:»- 
ctlarc. Qiiod dicil , ^e(jne PuUr jwlicut qucnujudin, 
vel secunJum diviniiaieiii ; quia iiemo potesL eum 
iiilucri ncc audirc : ui illud, Deum nemo vidit un- 
quam, Sed judiicium omne dedit Filio : id esi , ui 
ille qui fidl judicalus secundiiiu cnrnem, ab ilio om- 
ues judiceiilur. Aimn, amen dico vobis, qiiia qui ver- 
bum meum audit^ el credit ei qm misit me^ habel vitam 
teternam , et in judicium non venil ; scd traiisil a 
murie in vitam, Uuod dicil, In judicium non venit, 
qui verbum meum audit,et credit ei qui inisit mc, discre- 
lionein factaui cssc iiiter justos et |)eccaioies a Do- 
iniiio cciuilur : ac si dicsrl, iii niiinero pcccaionun, 
qiii isla fecorit, iion veiiiei ; scd transit de morle ad 
litam : buc esl, de superbia ad buuiililaiciu , de mlio 
:id cbarilaicm , de lcu:poralibus ad a^tcriia niigrahit. 
Amen^amendico vobis, quia venit hora, et nunc est, 
quundo mortui uudienl vocem Hlii Dci ; el qui andic' 
rint, rivent. Mortui , id csl peccatorc> iiiielli^uuiur , 
qui audieruul Cbrisitim , ei non crvdidci uiil. ti qnod 



• roite, proffimL 

(a) aliin , 2i ex llomiliis 50 ; et j/wl in A| |»en«lioe 18. 
{b) llujitsseriiiouis )*ars allera exctrj la osl ox \u;^u^iuio 
iu Juuiuuui. 



siibditur, Yivcni qui audierint : iJco rccnpitiilaliir , 
co qiiod paulo supcriiis dc rcsiirrectionc peecaioruni 
dixeral ; liic auiciii dc resurrectione morluonim lo- 
quiliir. Sicut enim Pater habet vilam in semelipso, sic 
dedil el Filio vitum habere in semetipso : et polcstattm 
dedit ei judicium facere , quia Filius hominis est. Sic 
dcdit er^ Paier Filio viiam gigiicndo , sicul ipse ba- 
bct. Qurnl dicii, Dedit ei judicium facere , pro parle 
carnis qiiaiii assuinpsit, dedisse Palrem Filio judiciiini 
dici cognnNciuMis ; ei ruiuriim jiidiciiim bic sigiiifl- 
cn! : iii q!io judieio astabil D mimis Jcmi» GliristiiH , 
el reddcl uiiieuiqin* srcuuduni opera ejus ; quia jiidi- 
ciiiin lioc lo<o damiialioiicin cl pwnatn iKTcitoriini 
intelligiinus. Nain iibi dirit Ps:diiiisla , Judica me , 
Ifeus, et discernc enimim meam ( Psal. xlii, 1 ) , jndi- 
ciiiin discrelionis eogiiosciiiiiis. Noliie mirari hoc ^ 
quia veniel hora , in qua omnes qui in monumentis sunt^ 
audieiu i ocem cjnst ei procedent^ qui buni egcrunt, tn 
resutrtrnnnem viiai ; (jui vcro nmla egerunt , in rMwr- 
rectionem jiuUcii. Non possum ergo ego a memitipso 
fiiftre qiii(l(iuuin : sicut audio^ jndtco, et judicium 
menni jnsluin esl ; quia non qua^ro gloiiam meam , sed 
vohtnhilem cjns (jui misit ine. Hoc |i»eo n|»ertissiinc re- 
suiTeciioiieiii fiiiuraiii proniiiiiial. Ei quod diiiit, A'oii 
possum ego a mtinelipho laceie quidquum : ac si di- 
coret, Ideoa im; ipso <|uidquam facerc iion possum, 
qiiia a m<»iiietipso non veiii, sed a Palre. Quod dicil , 
Sicut audiot judico^ ctc. , aiidiiio isia in aliTiiiiale 
facln essd signinc^lur. 

2 Uuinilis Chrislo dulus, ncc potesi perire. Resurre* 
clio dnplex. — 0/mii<? quod dui mihi Paler, iid me veiiiet ; 
et euin tjui venit ad nie , non rjidam foras K Magiiiiin 
peuciraleei dulce secrehim, sine ta.'dio, sine nniarilii- 
dine maluruin cogitalionuui, siiie inierpellaiioiie ten- 
lationuin eldtdorum. Noune iliud secretum csi , quo 
iiiirabit ille cui dicturiis esi lioiiiiniis, Scrve bone, 
meriio^ iiitra in guudium Doiiiini lui [Malih. xxv, 
21 ) 1 Eqo et euin quivenil ad me, inquil, non eiieiam 
foras. El qiii ad iiic veiiit, buiiiilis lil ; qiii niibi 
adli:i'rei, liUfuilisei it : quia iion facietvolunUiiem siiain, 
scd Dei ; et id o non ejicieiiir foras. II wc est auiem 
votunlas ejus qiti inisit me Palris , ut omne quod dedii 
mihi Paier, non perdain ex co, sed resuscitem i/- 
lud in novissimo die. Ipse iili daius esl qui servai bu- 
mililalem , ei bunc areipit : qui iion servat huiniliia- 
tem, longe esl a iiiagi>iro biiniilitalis. Vt omne quod 
dcdil mihi , non perdum ex eo. Iliuc iioii csl voluiilas 
inconspeciu P.iiris iiici, ul pcreai uuus dc piisillis 
isiis. De lumeiitibiis p^issiml perire, de pu!>diis nibii 
pericl : qiiia nisi hierilis de piisillis isiis *, nou in- 
trabiiis iii r<>gnuni coelorum ( Id. xviik 3). Omnequod 
dui niihi Puter , non perdum ex co : sed resusciiabo ii- 
lud in novissiino die. Vidcte (pieinadiiiodum el bic 
gi^ininam illaiii resiiiTectiouiMU deiiiiiaU Qni venit nd 
inc, niodo resurgei liiunilis l';ieUis in inciiibris ineis : 
scd resusciliibo eum in novissiino die ; id cst , secun- 
duni cnriiein. Ilcec est cnim voluntus Patris mei, r/tit 
misit me , ut oninis tjui vidcl Filiuin el cndit in eum , 
habeat vitum aHernam ; et ego resuscitabo eim in no- 
vtssimo (iie. Su|)eri:is dixil , Qui audit verbum meum^ 
et credit ei (jui misit ine : inodo autcm , Qiti videt Fi^ 
lium et crcdil in euin. Non dixit, Vidcl Fdiiiin, el 
credil iii Palniii ; lioc esl eniin credere in Filiuni , 
qtiod et iii Patrcm : qiiia «ciil Paier hubel vitum in 
senictipso^ tic dedit et tilio haberevitam in semetiiiso : 
ut omnis qui videt , et credit in ipsuin , habeat vitom 
tetmiam ; credendo et irinseundo iii vitaiii laoquani 
priina illa reMirrectione. El quia nois esl solu, ct ra- 
suuiiabo euin , inquit , in novissimo die. 

* Hic omissa sitiil. quae a| ud Augustinum, (^iie est inlnt 

iUudy uiide non cxititi' foras ? 

* \\ ud M\ u.^liMuiu, »ervo bcin rfuriu). 

' AUjJlial'lUIS, HCUt pusiUll: i^ic. 



mi 



APPENDIX. 



i^ 



SERMO XCV (fl). 
Deverbtt Kvangelii Joamis, eap. xi, 1-44, Lnznrus 

amiciis nosler dormil : sed vado , iil a somno su»- 

cilcm ciirn, eU. (b), 

4. Dinniia$ ChriMi demonslralur in iutcitalione La' 
%ari. A\mioli non siucitamnt mortuos virtute sua. 
Miiltis qiiidem sigiiis ac virtulibus Dominus ac Salva- 
lor nosler Cbrisius Je^us divinitalis siia; poleiitiam 
declaravit , sod maxime in Laxari morle , iit in pi;i- 
seiiti lectione audivil Dileciio veslra, ostcndeiis se 
esse de qiio scripluni eral, Dominus virtutuin woWf- 
fMMi, susceplor noster' Deits Jacob ( l^saL xlv, 8). 
Qiias taiiicii virUite» Domiiius ac Salvator nosler du- 
plici geiicrc operaius est ; et corporaliter el spiri- 
liiaruer, id est, visibililer ei Invisibiliter, ulp.^r visi- 
bile oiMis invisibileni viitulein oslenderet. Snpcriiis 
cxciiiii a nativiialc luininc oculoruin illiiminavit vl- 
siliili operc ( Joan. ix , 1 7 ), ut iiivisibili illa vir- 
inie f-iciuiein Jud;i»orum cognilionis su» lumine 
ilhistrarct : in pracseiiti vero leclione Laznro niurtiio 
vilani doiiavil, ut iiicreilula corda Jiidaioruin de morte 
iieccati siiscilaret iii viiam. Denique miilii J(id:eorum 
propier Lazaruni Cliristo Domiiio fredideruiil. Co- 
Knoveriiiit eiiiin in resurrectione Lazari maiiifcsUim 
Filii Dei |>olentiain : quia inoni poieslate propria 
impcrare iioii est condiiionis huinanaR , sed divinae 
natiirx. Legimiis quidem et Apostolos mortuos sus- 
ciiasse(ilci. ix, 40 ; xx, 9 , 12) , sed illi ut susciiarent, 
Dominiim oraverunt ; suscitaveruiit auiem n(»n sua 
Tiriuie, nec sua potcstate, sed invocaio nomine Chri- 
5ti , qui morti ac vikv dominaiur : Filius aiiteni Dci 
Lnzariiin virlnte propria susciiavil. Dcnique ut ait 
Doiniiiiis, Lazare, exi (oras ; sialim ille egressus de 
inonuineiito est : neqne raors tcncre poterat, qiiem 
ViU vocabal. In naribus huinor sepullura; erat : La- 
zarus vivus asiabni. Non exspcctavit mors iteraUro 
vocem Salvntoris audire , quia virtutem vit» ferre 
non poterat : sed ad unam voccin Domini mors el 
corpus Lizari de moniimento , et aniinain dimisit de 
infcrno ; et totus Lazariis de inoniimenio vivus pro- 
ccssit, qui totiis ibi non fueral. Tardius quis de s»- 
iiino suscilatur, quain Lazariis demortc. Ilumorcor- 
poris adliuc erat in naribus Jiidseorum ; el Lazarus 
vivus astabat. Sed jam caput lcctionis ipsius videa- 

iniis. j M w 

2. Ciir Christus de Laxan morte gaudel etjtet. Lacry' 

niarum Chrihti virlus. Ait ergo Doiiiiniis ad discipiilos 

suos, ut audivii in pnesenli iectionc Dilectio vesti-a : 

Amicus, iiu|uit. noster Lazarus dormit ; sed vado, ut a 

somno suscilem enm. Denc dixit Dominus, Amicus iio- 

sler Lawrns dorniit ; i|uia verc de inorle velut de 

sonino er.il siirrecliinis. Sed discipiili ignoranies cur 

lii>c Doiiiiuiis dixisscl, aiiiiit ad illtim : Domine, si 

donuit, sanus crit. Tuiic rcspondens, ait illis manift ste: 

Lazaru* mortuns esi ; sed gnudeo nropter vos, ut credtt- 

tis, quia non ibi eram. Scd si gauuere se dicil bic Do- 

ininiis propter disctpiilos de Lazari morte, quut est 

quotl iMistea flcsse refcrlur in Lazari morlc? 3ed ;id- 

vertamiis rationem gaudii, et iacrymarum. Caiidcbat 

IVuminiis propter discipulos; flcbat pMpter Juda^os. 

Piopter discipub)S gaudcbat; quia per rcsurrectio- 

iiciu Lazari coiilirmari babebat iides iusorum in Clin- 

sto : prupicr Judanirum flebat incredulitatem ; quia 

nec resiirgente Lazaro, Christo Dumino fuerant crc- 

dituri. Aut furie idcirco flevit Doiuiiiiis, ul licrymis 

suis iiiuntli peccaia deleret. Si Petriis potnit lacryina- 

rum suaruiii liisioiie propria peccaia abstergcre, cur 

iioii crediinus lacrymis Duniint miiiidi pcccaia deleta 

fiiisse? Deniqiic pust lacrymas Domini innlii ex populo 

JudaH>ruin cicdhleriint. Vicil Qf parte iiicnHlulitatem 



(a) Alias, de Tcm|Jore \M. 

(b) In Appendice nunc primum collocatur. I)iil)iiis l.ova- 
nitMi^iuin senleuiia ; ai verlini et vindingi c«^iisura sup- 
IMJMlitius est. Cuiiter lYactatuni 40 iii Ujannein. r»}ierum 

sapJl Mudorem j ium et in sacris liiteris exercitaluui. 



Judxorum dominic;e pletalis affectus, et disetfrflct 
mentes eorum mollivit prima fusio lacrynmruin. Et 
Idcirco forle utrunique do Domino in prx*seiitl lectloito 
refertor, quod ct gavisus sit, et flevit : qiiia qiii se- 
minat in lacrymis, ut scriptum est, in gaudio meieC 
(PsaL cxiv, 5). Lacrymx ergo Domini gaudiA maiidi 
suiit : qiila idcirco itle lacrymas fudil, ut nos gaudia 
mereremiir. Sed redcamiis ad ordinem. 

5. Chrisius absens simul el pre^sera Laxari morti. Ak 
ergo ad disclpulos siios : Amicus^ inquil, noster LoMts- 
rus mortuus est: sed gaudeo profter «os, lU tcialis 
guia non eram ibi. Advertamus et liic mysieriiim, quo- 
modo non se illic Dominus fuisse didt. Com eiiiir. 
dicit manifeste, Laxarus mortuu$ est » prxaentem se 
illic fuisse, evidentcr osiendit. Neque enim hocdicere 
Dominus potiiisset, nullo sibi nimtianle, nisl pnekem 
fuisset. Quomodo enim in loco, ubi Lizanis raorivus 
est, prassens non erat Doininus, qui onuiia loct t«>liiit 
mundi diviiia pf>testate circuinvcnit? Sed hie quoqne 
Dominus ac Salvator nusier sacrainenliim iii se camis 
acdivinitalis ostendit. Non erat ibi secundumcaroein : 
hic eratsccuiidiimdivinitalein; quia Deusubtqiie esl. 

4. Ctir Deus interrogat de rebus quas non ignarai. 
Ob culpce confeuionem salvatur Adam^ ob negaiiomem 
Cain damnatur. Cum efgo venissel Dominus ad Ma- 
riam et Martham sororem Lazari, videiis turhaui Jo- 
d;rorum, ait : Ubi posuistis eum f Numquid nesddMl 
Doiniuus ubi positiis esset Lazanis, qui absens mor* 
tuum Lazaruni pronuutiaverat, et qiii divinitatis sa.*c 
majestaie ubiqiie erai ? Sed hoc Dominus es veleri 
consuetudine fecit. Nam et Adam siuiililer ail : Uki 
es, Adam (Gen. iii, 9)? Non quia neseiret ubi ossel 
Adam : sed idcircu iiitcrrogavit, ut peccatum suiim 
Adam ore proprio coiifiteretiir, ut posset peccati ve- 
niam promereri. Interrogat et Cain, Ubi est frater iua» 
AbelT Ei ille dixit, Neuio (Id. iv, 9). Non quia ne- 
sdret ubi esset Abel, idcirco interntgavit Cain : sed 
ul cum ille negarct, parricidium ejus argueret quod 
in fratrem comiiiisernt. Denique Adam, qiiia interro» 
ganti Domino confessus est peccatum quod commi- 
sit, veiiix rcilditus eat : Cain, quia negavit parrici- 
diuin qiiod cominisit, aitcriia poena damnatus csl Sic 
ciim liicdicitDominus, Vbi posuistis eumf non idcirco 
inlerrogai, quia nesciret ubi positus esset Lazams : 
sed ut turba Jud.corum ad monutnentum Lasari se- 
qucrentur ; ut videntes divinam Christi poleutiain in 
Lizari rcsurreciione, ipsi adversus se testes esiste- 
rent, si tantc virtuti nm credorent. Dixerai enim H- 
iis siiperius Domiiius : Si miki non eredilis^ nel operi' 
bus credite^ et cognoscite quia Pater in me esi^ ef e§o 
fni//o(Joan. X, 58). 

5. Quod humanas virtulis esl, hominibus dimiiii Deu$, 
Dcinde cum venisset ad monuinenlum, ait ad circunH 
stantes Judxos, Tollite hinc lapidem. (jwA dichiiiM? 
Numqiiid lapidein Doiniiius a monamento praect*plo 
removere non puterat, qiii infemi clauslra propria 
virtiite removit? Si:d qiiod ab hominibos fieri poicral, 
homiiies facere pra- cepil : qiiod autem divin» vinulit 
erat, sua potentia denionsiravil. La|iidem enim a nm- 
numcnto revocare humantevirlutisest; tnimam vero 
ab infemo revocare, solins diviiis potentiae est. Ve- 
rum facile, si voluissei, sola jussione verbi removcro 
t monuineiito lapidcin potuissei, qui verbo mundmu 
creavil. 

6. yirtus vocis ChnsH. Mfraeulum a/lfmm, Latarns 
Ugatis pedibus ambulans. Cum ergo removisseiil lapi- 
deiii a niouuinento, ait magna voce : Lazare^ vem /Vh 
ras ! ostendens seessc de quoscriptum eral, Yox uo^ 
mini in virtute^ vox Doniini in magmlicentia (Psal, 
xxviii, 4); et iteriim, Ecce dabit virtuU suw oocem vtr* 
tutis (Psal. Lxvn, 54). Virtutis plane et magnilic(Mili.i!- 
vox ista est, qu:e statim Ltsarum de morlc ad viiam 
revoeavit, et anle anima corpori reddita esi, qiiaui 
sonum vocis inisernt. Licct alibi esset cor|Nts, alilii 
aniiii», lanicn voxista Dumini stalimet anim-imror- 
pori reddidit, etcorpiis anim.'e repr:escnt.ivii. |> irr- 
rita euim mors cst. audiia voce taukc vhtuiis. Nec 



tm 



SEKMO XCVI. 



I1'30 



miniin uiie« si ad unam vorom Doiniui rcsurgerc 
Laz.tMS poiuil; ({uaii(to oni;ics qiii in monumenlis 
siml, ad unam voccin sol.im resurrecluros in Kvange- 
Uo ijtso dcclaravil dicendo, Venit hora^ quando omne$ 
|Ki in monumenlh sunt, audient vocem Filii Dei, et re- 
surgent {Joan, v,i5). Undc sine dubio lunc niorsau- 
dita vo€c Doniini ouincs morliios a sc poliiis^el di- 
niiiicrc, nisi propric vocalum L:izarum cognovissct. 
lll ail ergo Doininus, Laiare, exi (oras ; statim ille exi- 
vU Ugatis manibus et pedibus^ ct facies ejus suditrio crat 
rooperta. Quid cl hic diceiuus? Nuinqnid Domiiiiis in 
Lazaro scpullunc vincula rumperc nou pnloral, qui 
luorlis vincuU disriiperal? Scd hic Doiiiiniis ac Sal- 
vaior iioslcr duplicem virtulem in Lnzaro siix opcra- 
lloiiis oslcndil ; ut vel sic incrcdulilali Jiid.rorum 
fidem credulitatis iiiruiidcrel. Non eiiiin minoris od- 
roiraiiQiiis esl, Lazarum ligatum pediltus ambulare 
puluisse, quam a inortuis rcsurrexisso. 

SERMO XGVI (a). 

JlKrsiu m Evatfgilii Joannh cap. xi, 144, de suscita^ 

tione Lnzari (b). 

1. Liccl omnes virlutes quas in lcrris Dci Filius 
majeslatem suam proditunis implevit, mirari lantum 
homines Taleant, ul vcrbis deflnire non possint: ex- 
eedit tamen oinne miruculum, quod Clirislus circa 
Lazarum fecit, cui non xgro reddidit sanitatcm, nec 
debilitalis languore viribus * medelam protinus verbo 
reslituit, non denique reliquias animx adhuc possi- 
denli vitam rursus reddidit ; scd jam scpulto, jam 
monumenlis recondito, jam legitimis temporum spa- 
tiis adscripto iiifcris inquilino, ab ipsa scnc pallentc, 
deslrQCU lege tartarea, maiicipium morlis rcdirejos- 
sit ad superos ; et post concilia sirideniium ombra- 
Tum, post prufundas noclis xtcrux c^digincs, vitam 
dacere, in convivio discumbcrc, frui discumbcnlium 
eoUoqiiio, prandere et gaudcre fccit : alque ut iiiira- 
calum divin.-e virtulis accresccrel, dum convivis io- 
terrogantibus trislia loca \ oeaarum ', sedesquc aha 
nocie sempcr obscuras, Laz uus indicat diligcnti nar- 
ntionc pcr ordincm; diu quycsiii lo: |;isque lciiipori- 
lius igiioniti inveneriuit taiidcm inrcn priditorcm. ^ 

4, Ncc lcvcs jaiii praiccsseranl in raultis curationi- 
bus diversx viriutes. Nequc ciiiiii levia sunt vcl liidi- 
cra prxtcr Lazarum qua; Clirisius implevit : qu.d 
cbudi rodiiitegriUi* grcssibus cucnrrcnml, ct acccplo 
bencficio sauilatis Domino grauas r lulerunt; quod 
manci ntrasquc luaniis ad cielum cum laiidibus Lva- 
Temut; quod resoluta suut unilis claiislra linguaium, 
et post liorrilicum vocis inarlii ulalx niugiiMui, vin- 
culo nndalx lii.gux disruplo, cx ore dividiio s*Misi!)i- 
lia verba proccbseruiit ; quod co^cus reccpit luuicii, 
qood violcntus dulor nube crassi buinoris (^bscuraiis 
ab orbium sede rapoerat; et noctcm funeraia^ frunls 
ezcutiens, dum toiiim rccipit visum, rcsurreciioiicui 
caBcns mcruil oculoriim. Uccepit hic quidciu < culos, 
alter accepit ; et quod natura non deJcral, mauus 
Qiristi r.miavit. liiiposiiit cuim fronli pulverem spulo 
coiispersum, et ad tactuui sacrx cianus opcris disci- 
p!ina festinans lucifcras gcminas (.rbibus |>rj>p;:raiis • 
lufixil; ct quod natura nou dcdcrat, Chrisius arlifex 
inlcgravii. ll;ec omnia cunctis fuerc miraculo, dum 
liebant. Qois Chim protiuus saxcus luirari uon coga- 
liir, cum omiiia dauina meinbronim iion mediciu.-c 
pignieuiis, nec arie aliqua, nec remediis, sed solo 
lauiumniodo viderct sermonis imperio resiituta? Parva 
Uddc laiiien ad Christi potentiain videbanlur, nisi atiii- 
cus Christi Lazarus morcrctur. Queni idco Christus 
viL-v naturT resiituil, ut miitarei uaturam, ei vitic 
ordinem verteret, utuuus hoino seiucl nasci, et bis 

• In M8S. plerisqoe, nec debilitatis fugavit Umgucrem , 
necmrilms, ^tc, 

* uaDoscripti non pauci , trislega panarum ; et sic 
Corte GOffrigendus vetus codex d. ubi , tristitia capiienu' 
rwH, 

(a) olim, dcVerbts Domiui 52 ; ot i>osl iu Appendice Q. 
[p) iacert: auctorii el iii.sulsj rhviorciii a^j^eiiiis, 

Patrol. XXXIX 



mori discerci, ut condltiononi morfls ncva rc&urro- 
Ctionis Icge tuibarcl. 

^ 5. Invadii igiiiir Lazarum pcrnicies inimica langiio- 
ris. ci foriiat c fcbrium anhcliim C(»rpus cxurcns, mi- 
scrandi hoiuinis robiir quolidie cdax iuccntrmm ab- 
sumebat. Jacebat visccribus anhelis cxa^sluaus , 
crebrisquc siugiillibus corpus cxciissum, migraturaui 
dc domo corporis aiiimam promiticbat. Noii aiiiii i. 
non cousilia, non fomciita, nou artis magisicrio ic- 
media pro^i^a succurruut:omuia cnim qiv.K pro si- 
lule datn fuiTaut, inconlrarium vcrlcbanlnr. Langu<»r 
cnim isle nou aliqno rcmcdio, scd so!a luortc (lUTnt 
rinieudus:et mors ipsa pcr resurrcctioiiem Cbrisli 
vinccnda. Aderantaiiicm du:o sororcs langiicnii, ct 
casum dolcntes juvenis, xgroianlis lcclulo jiigiicr iii- 
IhTrcbanl. Foveliant vcr/i jaccnlcm talibus frcqirenlcr 
allriquiis : Paiicnter, iuquiuni, susiine, forlilcr dura, 
itoli dcsperatione corrucre. Dum enim lausuorcui 
islum foi titiidiue loleras, c iiu siislines, cum foveris, 
venit intcr h;rc Chrislus, ul credimiis; forsit.in et 
sanabcris. Sed quid vos, o Maria ct Martba, pro gerv. 
mano lauttis dolor cxurit? quid jugibus siispiriis 
optatis mori cum fratre? In coutrnrium potiusvuu 
pcctoris immutatc, prccamini crcmcnla languoriit, 
augmenla fcbrium quaTite, ct ut iii cxtrcma viia^ li. 
mina icmpcslas niorbi sncvicniis citius imiiugnt, opt:i- 
te. Fraler enim vcsicr Lazariis, c.iijus iugcmiscili.s 
tanto affcctu lauguorcm, uisi mortuus fucrii, non re- 
cipiet.sanitatcm. 

A. Urcbat igitur a^grotum fcbris assidiia, cdax 
flamma pcuctrabili vaporc siccabnt. Incuiubilquxsiio* 
narius curpori dolor, lotus homo sxviciilium morbo- 
nim oneribus premitur ; ut corfHiris viiiculis nnihia 
res(dvatur. Vicit tandcm siiccum corporis xgritiid'*, 
et caminus febrium cxiremo divorlio de scde corpo- 
ris animam compulit emigrarc. Sciudebanl Maria ci 
Martba gcrmanae vestcs, ianiabanl irntis uuguibus 
genas, spargebant cviilsos crincs, iilulatibus asira 
pulsabant : ct timcn incunibcnles funcri, a<i plcxn*- 
que corpus exanimc, inauia figcntes osculn, s.Tpiu5i 
hnc diccbant : Poieras, miscr, ncc a*groiare, iifc 
mori, si nulla ralio fecisset Christum abscutem. lu- 
ter omncs enim quibus sermonc medico dcsiderni.i 
coucessit, si te quoque langucntem coulingcrct aiit 
vidcret; non tc frigidi corporis snpoie opprcssuu», 
non spoliitiim luunne videremus : iu.o il!o pra^scnie 
non tibi febrls accederel, non tnvaderet dolor, iitiu 
xgriiudo vasuiret. Tanta esl enim illius muuipoieu - 
tia ; ut ctiam jam mortuus resurgercit, si venirct. lVo« 
cedit intcrea funus, longoquc ordiuc irisiibus obsc^ 
quiis decoratum infcrlur sepulcris : absconditur La« 
vnlo saxo, luciuosisqiic vocibus couclaniniur. 

5. Venit igilur ad Bethaninm Christus, claiiatra 
inortis diviua poienlia dcsiructurus. Uccurruutlacry^ 
inosa; sorores, fuiius homiuis contcstanlcs, Dci aux'i^ 
lium requirebant (crat euim ci uisilus auK/r^ f..az;iii, 
erat sororum cjus quanlam.dileciio npud Domiuuin), 
dc serviliis aiuoris sui pignus inlrinsecus dcponcnics, 
iii visceribus habcre Doniiuum vidcbantur. Sed iiiler' 
rogat dc lacrymis Deus; ct licctscirelquid contigerit, 
laiucn ex illaium voce optnt audire. Lazarus, in- 
quitiut, queiu diligebas, murluus cst. iuvidia ! o in- 
lidelis conventiol Te adhuc posito in saxulo, Lizaru!« 
aiiiieus tuus moritur. Si aiuicus nibritur, inimicus quid 
p;itiatur? Parum cst si tibi non soli superi serviuut: 
ecce tuiim diiecium inferi rapucrunt. Lazarus, in^ 
quiuut, (|ucm diligebas, inorilur. Kxelusit bumaniialis 
cousiictudinem, et vox illa mortalitatis dicit : aiuicus 
Dci plus dcbuil vivcrc ; scd niorilur. 

G. Domiuus iiosicr Jesiis Cliristus intendens in 
laciyiiias miilicrum, qux jugibus suspiriis optabant 
niori cum fratre, ad mausoleum Lazari una cum di- 
scipiilis suis vcl prolixis turbis accclerat. Jam ciiiiu 
iutra cavatum saxuin quatuor dies habiiil ui jacebai, 

> Ita Uss. plures. Afii cum cditis, err.t enim iimtus am(^ 
rif rlc, cl mox, qi(Cdcm dclcclatio. 

{Svixantc-uneJ 



mi 



APTEXDIX 



I05J 



i 



i:iiw nncsceiilium nicmbrorum lclcrrinm=> foelor pro- 
libeUUiCcessuin, iam in concavis orbibus Uibido siln 
ninrcesceiitcs rcsedcranl oculi, jam dedciebal nariuin 
tnoHimdo, jam riclus oris dcnlibus nudatis borrebal, 
jam nudaia cule, laxa lemporibiis cerebri sedes le- 
gmine atteiiuato pallcscens, capillis subinde rarescen- 
eibus apparcbal ; jam Maria et Marlba sorores Lnzari, 
quoe Cliristum Ircquoiitcr resuscilasse morluos vide- 
rant, fratrem suum possc resiiscitari pcnitus non cre- 
debaiit. Ibi vere Christus probatus est Deiis, ubi lan- 
tum fcoit, quanlum ausa non cst etiain ipsa iidcs 
onlare. Et commotus spirilu dixit : Vbi posuistis eum ? 
Non tamen locuin scpulli ignorare credi dcbuerat ; 
«ed fidcinpopuli approbnrc volcbat. Venit igilur Cbri- 
stus ad ntoiiunicnliiin io quo Laznnis donniobat, ct 
non taiKiiiain morluuin, sed latiqiuim saitum, tinqiiam 
vivuin, tanquaiii audire paratum, de sepulcro proli- 
nus evocavit. Lazare^ ittquit, prodi foras. Ideo diril 
nomcn, ne omncs morlui cogcrentur cxirc. Clamat 
tamcii sd monumcntum ; (urbanl se infcri, exspectant 
aiidientinm omnes morlui, quxrunt sua nomina voei- 
lari : Nc, inquiunl, et nos Dominus susciiabii? Ubi- 
ciim(|uc Cliristus sieteral, paiebanl inferi. Subito uiia 
vox inlerccpit cxlcros, Lazare, veni foras. Non dilalio 
niia relinct resiir^entcm, non tardant rcdilus aiiima», 
non iinpcdiuni vincula scpuUurx. Involutus linieis, 
nodisque lincis irrclilus, voce Clirisli citiusegredilur, 
surgit, aiiibuhil, currit. El ne quid quisquam deesse 
<liccrcl resurgcnli, pru.'sentibus cunciis agil gralias 
J\cdcinplori. 

SERMO XCVH (a). 

Deverbis Evangelii Joamiis, cap. xiv, 27, Pacem meam 
do vobis, pjcem ineain reliuquo vobis {b). 
Pax quid sit. Quid fuciat. Qualis sit. Jactura 
iUius quanta. Contumacice crimen. Discordia. Do- 
niiiii vox est, fraircs cluirissimi, Pacem meam do 
rohis, pacem relinquo vobis. Dc pacc dicturi, prius 
qiio: pacis sint cominoda, vidcamus. Cst pax sercnitas 
nienlis, Iranquillius aniini, simplicilas cordis, amo- 
ris viiiculiim, consortium cbaritatis. Hxc est qux si- 
' multalcs tollit, bclla compcscit, comprimit uras, su- 
pcrbos calcat, huinilcs amal, discordes scdat, inimi- 
cos coiicordal, cunclis est placila. Non quoiril nlienum, 
nihll drpuiat suum ; docct amare, quje odissc noa 
novit. Ncstit exlolli, iicsciL ioflwi. Hanc crgo qui ac- 
ccpit, lencat; qui piTdidil, repcini; qui nniisil, ex- 
quiral : (|Uoi)iain qui iii cudem non fucrit invcntus, 
^bdicatur a Palrc, exhaTedattir a Filio, nihiloiniiius 
a ^ancto Spirilu alicnus cnicitur. licspuit etiim iiiunus 
oblatum, qui daUc lcgis contenipscrit boiium : nec 
polerii ad hsereditatem Domini perveRire, qui testa- 
/inentum noluerit observare. Non potest concordiam 
'liabcre cum Christo, qui discors voluerit esse cum 
christiano. Contumaciae crgo crimen cst, quod jube- 
tur conlcinncre, quod praicipitur nolle, quod impcra- 
lur declinarc. Quid tibi commuiie cum discordia, cliri- 
Btiane? Quid simultatcs ainas, quod auctori pacis 
placere non poluit? Quid exerces inimicitias, quas 
evadere non potuit ncc ille, qiii eas primus invenii ? 
Inilio namquc inimiciiia& in protoplastum duin scr- 
pens cxcril, interficitur ; dum homini invidet, ipsc 
prosterniuir ; dum Adam ciipit decipere, ipso prinii- 
tus jugulatur. Quare aut Cbristi chnrilatcm aniple- 
ricre, christiaiic, aut discordi;c auctori de simiiitu- 
diue opcrum* parcm le csse cognoscc. 

Sermo idem fu^or^ sicuti habctur in Regio 3ls. uec- 
tton tn ColbcrlinOf in quo prafigitur titulus iste : 
c Sermo sancti Augustini in Coena Domini, de pace 
c discipulis commendata. > 

Domiiii cst isla vox» Pacem meam do vobis, pacem 

* Mss. omnes addunt vocem, ipsius : sed alil f ost ver^ 
buin, operum ; alii post particulam, le. 

ia\ oUm, de Verbis Domini 57 ; et post , in Appendicc 7. 

Ib) Sliio oonveoit camsermoae A|4>endicis 7o, neenmi 
cuiii (31, <pii Uirysoloi^ tribnitur. in Ms. re^u tiotaio o703k 
adbcribiiur Ambrosio* 



dimilto r^bis. Dc pace dictnr?, prius qune sint pj»d$ 
coinmoda audiamus. Est enim pax sereniias menlis, 
traiiqiiillitas atiiini, siinplicitas oordis, amoris viiica- 
luiii, consorlium charilalis. Ihvc cst enim qu;e siinul- 
laics tollit, bclia coinpescit, coinprimit iram : supcr- 
bos calcal, humilcs ainal, dlscordias scdal, inimicos 
concordat, phioiia cuiictis. Noii qii;crit alienum, nihil 
dcpiiial suuiii. Docet ani:ire, cpkc odisse non novit. 
Ncscil cxlolii, iicscit inflari : hHmilis omnibus, mitis 
csl omnibus. lii ipsa i'c.;uics, in ipsa Iraiiquillitas. 
Pnx qii;c exorcclur in chrisiiano, consummatur iu 
Christo. Ilaiic qui nmaveril, Dci luercs esl; qui coii- 
lcmpscrii, Chrisio rel>ellis est. Domiiius cniin Chri- 
slus ad Patreni remeans, hj^rcditarium bonum, id est, 
I accm siiaiii, suis cultoribus dcrcliquii, iliccns : Pa' 
cem meam do vobis, paccm dimitto vobis. llanc paccm 
qiii ncrcptTii, lciicat; qui perdidcril, rcpelal ; qui 
aiitiscrit, cxquint : quoniaui qiii in cadeiii p;ice in- 
vciiius non fuoril, abdlcatur a Patre, exh;credalur a 
Filio; ci cxuliis ct nudus, invenictur ab eodem Do- 
iiiiiio alicniis. Uospuet munus oblatum, qui dat:c legis 
C nlcnipscrii bonum : ncc potcrit ad h;credil;ttciB 
Domini pcYvcnirc, qui testaiiicr^to noluerit inservire. 
Paccm quam Christus dimisit, christiane, ample- 
4iorc : lixredilali Dei ut cullor adhare, voluntatem 
Domini in te iransfusam oslonde. Beati, inquit, vacifici^ 
quoniam ipsi filii Dei vocabuniur {Matth. v, 9). Scri- 
ptuiii cst discordibus, scriptum est inimicis, Filiiis 
c^i^e iiisi pacificus non polest; iniinicos abdicavit, 
qtii paciflcos fllios focil. Aut cnim datam i>accm, 
clirisliane, conscrva, aut gloriam libi salulis ablatani, 
si iion aniavcris pacem, cognoscc. Non potest pro- 
niissa Chrisli pcrcipere, qui cuin fratre noluerit con- 
cord;iri : non potest concordiam habere cum (Jiristo, 
qui discors voiiierit esse cum christiano. Si de nobis 
a Christo vicaria passio petcrctur, ct Filii Dei san- 
guis, qui pro nobis efl^usus est, ad pensandiim nostro 
sanguiiie quxrcrctur ; quanla inslantia vel officio fuc- 
rat fcstinaiiduin, iii ct jussa tanl;c majestatis expleres, 
cl vicaria passionc dcpcndcre gaudercs, et pro morle 
vilam nc<niircrc, el passione reciproca coinpcnsare? 
At nunc quomodo poteris pro Clnisto aniiiiam po- 
ncrc, qui paccm ab codeni dclcgaiam noliieris coii- 
scrvare? Conlumaciui criinen esl, quod jubetur con- 
temnerc, qood prxcipitur nollc, quod impcr.ilur 
dccliiiare. Pax eniin Christi est b<mum ; discordia 
dinboli maliim : auctori respondet, qui de utroqiie 
allerutrum eligit. Quid tibi cunvdiscordia, christiaiie, 
quse priiicipcin suum diabolum inteiemit? Qiiid amas 
simultaicni, qu;e placere auctori non potult? Quid 
excrces iiiimicitias, quas evadere non potuit nec illc, 

3iii eas prinius invenit? Inimicitias in protoplasto 
uin serpoiis cxercet, interlicititr ; dum homuii invi- 
del, ipse proslernitur; dum Adamdecipit, jugulatur. 
At coiitra Chrislus lanlum bomiiii charitate adha^it, 
lantum eum uiiica benigniiale ainavit, ut cum cora- 
nicndaret Patri, sociaret sibi, dum camem propter 
ipsum descendcns induit. Scriptum est, Invidia dia- 
boli mors intravit in oriem terrarum. Imitantur avUem 
illum, qui swU ex parte illius {Sap. ii, 21, 25). Noa 
cad;>t in christianum, qu;c cadit in diabolum : quii 
chribtiaiium condecet conscrvare, quod cum constata 
Domino didicisse. Qiia dereaulem Chrisii charitatem 
amplecti debcmus, ui cum illo in xtcrna beatitudiae 
viverc possiuius. Ainen. 

SERMO XCVin (fl). 

Deiisdemverbis Evangelii Joaunis^ cap. xiv, 27 {b). 
i. Pax, hoeredita$ Christi. Pacificut^ fiUus Dei. Le- 
gimus in Evangelio, fratres charissimi, quod Salvator 

(a) Ahas, de Tempore IG6. 

{b) in Appendice mmc prtinam coilocamr. Cootinet camot 
sextiim ex Aicuini opere de virlutibus ei viiiis. AfMAnajim 
akeram partem ejusdem sermoois , ab istis verbis aum. i, 
« llaec itaque unanimitas sub ApostoUs, § etc. ^^^Mm 
ex cypriaui Ubro de tJoitate Eociesix. 



m$ 



SERMO XCIX. 



m^ 



H DomkHis nosler, cuoi ippropln(|ttnrct passioiii, ei 
Mnsiluiii suum de hoc mundo ad Palrem discipulis 
liiiuiuarot, intcr alia Tcrba quae ub sui coinmoinora- 
tkmein dileclis comitibus suis impendcrat , maxime 
pacis iiODum et unikUis quasi spccialu iniinus illis 
comniciidavit , dicciis , Pacein meani do vobis^ pacem 
tuam relinquo vobi% : ac si diccrcl , in pace vos di- 
misi, in pace vos invoniam. Prdticisccns voluit dare, 
qu» dcsidcrab:tt rcdiens in oinnibns invcnire : banc 
tuit hxrediiatein dedii, dona omnia snre p<>llicita- 
lioois ei praemia in pacis conversatioiic (n) proniisit. 
Atqiie ideo, fratres, si hxredes Christi esse vulumus, 
w ejus pace esse ct manere debcmus. Paccm nobisr 
sicot audistis, Chrislus dc^i'., concordes ai(]ne uiia^- 
niines csse prxcepit, dilcctionis et chariiatis focdeni 
inromipta atqiie iuviolata roandavit. Cujus pacis or- 
oamenta mirabilitcr alio ostendit loco, dicens : Beati 
pdficif quoniam filii Dd vocabunlur ^Matih, v, 9). 
tl si liiius Dei incipit vocari, qui paciftcus esse jain 
ctepit; non vult filius Dci dici, qni pacein nuiucril 
aniplecti : negat Deum sibi palrem, qui paciQcus esse 
conlemnit. IHiciricos ergo csse oporlcl Dci tiUos, 
corde mites, sermone simpliccs, affcclionc concordes, 
fidcliter sibi unanimitatis ncxibus cohicrehlcs. 

2. Pax cum quibus servanda. Pacis effectus. Scd 
baec pax cum bonis ct Dei prxcepta scrvanlibus cu- 
itodienda est, non cum iuiquis et ^cclcratis, qni pa« 
cem inter se babent in peccatis suis. Pax Ghristi ad 
ulutem sempiternam proftcil : pax quae in diabolo 
esi, ad perpctuam venit perditiouero. Pax cum bonis, 
et bdlum cum viliis semper babciidum esl : mala si- 
quidem impionim bominuni odio babcnda sunt. Nam 
Somines ipsi, quamvis mali sint, aniandi suiit, quia 
crealura uei sunt ^ Pax vcro qux in bonis cst, con- 
cordiam fralrum et charitatem copulat proximorum. 
hixspirilum Dei specialiter promcrelur, pax dilectii>- 
nis malcr csi, pax indicinm c:^t sanctitatis, de qua 
Dominus per propbelain ail : Pacem et veritalem dili' 
§ile(Zach. vni, l^). i*ax plcbis sanila^, gloria saccr- 
ao^, et patriae laelitia, ct t(*rror hosliuni sive visibilium 
siveinTisibilium. Oinnibus viribus paxcsl custodicnda, 
fralres; quia sempcr in Deo manct, qui in pace 
lancta manel, ct cum sanctis Dci societalem babel. 

S. Sarerdotis munus. Sine pace accepta non e$i 
§raiio vel oblatio. Sacerdolis est, in pace populum ad- 
monere quod debcai agere ; populi est, in humiiiiato 
audire quae monet saccrdos. Quidquid non lioet, 
pasiorisest prohibcre ne fial; plcbis, audire ne faciat : 
aique unitatis vinculum omncs debcnt pradaii simul 
et stdxiitj in fide et dilectiooe pcr oinnia servare : 
qoia sine pace non suscipiliir sacordotis oratio, noc 
plebis oblaiio. Si ergo volumus vcluciier a Deo 
exaudiri, et gratanler muuera noslra ab oo accipi, 
debenins uiique in pacc conversari. De qua nos ipsa 
Yeritas instraere dignala est : Si offers, iuqiiit, munus 
luum ad allare, et ibi rccordalus (ueris quia (rater tuus 
kabet aliqtud adversum te : relinque ibi munut tuum 
ante allare, et vade prius reconciltari (ratri luo ; el tunc 
veniens offeret munus tuum {Matlh.y,^ et 24). 

4. Pax et umtas siepe in Scripturit commendata. 
Quia ergo unilalem nosiram et concordiam Dcus de- 
iiderat, oslendil ipse Salvator in CvaDgelio ad Palrcm 
ita ioquens : Pater, inquit, sancte, serva eot in nomiue 
tuo quot dedisti nnhi, ut sint unum sicut et nos (Joan. 
xvn, 11). IJiide et Apostuliis fidelcs adliorlatur di- 
cenSy Obsecro vos^ (ratres^ ut idipsum samalis, etunum 
tcatis omnet (I Cor. i, 10) : ct item, Non $il^ inquil, 
inter vos fcluiet conlenfio (Rom. xiii, 13). Omms amu' 
riludo, et ira, et indignatio^ et clamor, et blasphemia 
tollalura vohis cum omni malitia lEphes. iv, 30) : ilem 
^libi ait, Sustinentes invicem in charitate^ solliciti ser» 
vare uniiaiem spiritus in vincuio pacis. Umun corpug^ 
et unus spiritus^ sicui vocati estis in una spe vocationis 
ustrw (Ibid. %'A). Hxc itaque unauimitas sub Aposto- 

* Apod Alcuioum : ivofi homineSt omisiiA delnde verbis, 
anandisunt* 
iii) Fone, conservalione. 



iis oiim fuit. Sic nom credcnllum popuius, Domin| 
roandata cnstodiens, charitalcm suain (cuuit. Probat 
Scriplura qux* dicit, Turba autem cojum qni credide-f 
runtt una amma et mcnte agibant (Act. iv, 3i) : et ilc- 
rum, El erant perscverantes omnes unanimes in oratione^ 
cum mulieribus ct Maria qua' (uerat mater Jcsu, et (ra- 
tribus ejus (Id. i, 14). Hi idoo crOcacibus prccibns 
orabanl, ideu impctnire cum fiducia potcrant quod- 
ciimquc de Dei nuscricordia |K)stulaban(. 

5. Churilatis diniinutio^ fidei de(ectus. In nobis vero 
sic unaniinilas dimiuuta cs(, ul el largiias opera- 
tionis iiifnicla sit. Domus lunc venumdaotnl, el the- 
saurus sibi in cqbIo rcponeiitcs, distribuenda in usus 
iudi{;en:iuiii prclia Apostolis uflerebaiit (Id. ii, 45) : 
at nunc de patrimouio nec dccimas damus ; et cuin 
vcudiTC julK*at Doiniiius, curKuus potius el aiigemus. 
Sic in iiobis einarcuil vigor tidci, sic crcdcniium robur 
clanguit. Et idcirco Douiiuus (cmpora nostra rcspi- 
cicns in Rva^^gclio suo diccns Ait : Filiiuliominiscum 
venerit^ putas, inveniet fidem in terra (Luc. xviii, S) ? 
Videinus ficri quod illc prxdixil. lii Dci liinore, ii| 
lcge jnsti(i;c, in dilectione, in opcrc fidcs cst. Neino 
rutiiroruin mctutn cogiial. Dicm oi iram Duinini, ct 
incredulis vcntura supplicia, ct siatuta perfidis actcr- 
na lormenta nemo con6iderat : qu»i nieiucret con- 
scientia nostra, si crcdcrel ; quia non credii, omnino 
non mctuil: si auteni crcderct, etcaverct; si c^vo- 
rei, el evaderet. 

G. Vigilantia. Excitemus nos, quanlum possumus» 
dilectissimi fratres,.el soinuo iiierlix Tcteris abruptOy 
nd observanda ct gcrcnda Domini precepla vigilcmiis^ 
Simus talcs, qualcs iios esse ipsc prxccpit, dicens t 
Sint Inmbi vestri pracincti, et lucernce ardentes : et vo$ 
nntiles hominibiu exspectantibus dotninum suum^ quant 
do revertalur a nuptits : ut cum veticrit et pulsaverit^ 
aperiant ei : ct, Beati servi illi, quos Gdvetiieiu domintis 
invenerit vigilantcs (Id. XK* 35 37). Accinclos nos 
csse oportct : ne cum oxpediiionis dics vencril, im- 
pedilos et iinplicatos apprchcndat. Luceat in bonls 
operibus nostrum lumen ct fulgcat ; ul ipsum lumcq 
nos ad lucem cliaritatis .xtcrnx de iiac s;ecnii nocto 
perducat, quo cum Chrislo, qul est vcrae pacis auctor, 
ot cum sanctis angclis ejus «lerna pace et per|)ciua 
feliciiato fruamur : pra;stante Domino noslro Jesq 
Christo , qui cum Palre et Spiritu sancio vivii e( 
rcgnat Deus, per omuia saecula saeculorum. Aiuen. 

SCR&IO XCIX (a). 
J)eperbis Actuum^ cap^ in, 1-8, Pelrus et Joannes 
asceiidebant in templnm, etc» (b). 

1 . Paupertatis evangelicm commendatio. Post rc8ur<r 
reclionem Chrisli, quorum openim palrocinio pncdi- 
calio Apostolorum muniaiur, lectio quam audisiis 
exposuit. Ascendentes, Inquil, Petms et Joanrtes fiy 
(emp/iim, materiam sermoni, id esl, prxdicationi in- 
^essum, per signa praenararnnt. Pra:cedcre quippe 
stupor debuit, ut mirandx rei cipositio sequeretur, 
Fuigor ^ crgo signorum populorum corda percussit. 
Nam erat quidatn a tmtivilate sua claudus, qui portar 
baturmanibuSy et mettdicabat^ iiiquit, ad Speciosamnor* 
tam tempti ;qui com ingredieotcsvhlisset Aposloios, 
eleeiftosynam ex more posccbat. Sed cum in eniif 
converlissenl jnluitnm, nihil claudus ultra notuin s<i- 
lamen opperiens, crcdidit afQuiiuram vilem dc Aposto- 

* m plerisque Mss», /Mffur. 

ta) olimde verbis Apostoli 96 ; ct post, ni Appendice 10. 

Ib) locerti audoris. qal buc nonniliii transtiuit ex Amoir 

stioo, ut faciie ^idctur; nec alius forte est ab eo qui 

scripsit scnoones 3, 7, 23. Enimvero quemadmodun) 

le;omus serm. 3« n. 1. c Novnm probaUools genus, 

cliabeoti propria , exsiJia indicefe,» serm. .7, o. 1» 

cKovum praeccpti genus est humini legem soeleris 

tdare;» serm. 25, n. 3, « Novum minkuU genus, 

c focit miserloordiain filia parrlcidae : » ita et hlc banemus| 

n. 3, c Novo genere luoc inagis pmdest (auram) , qu^ndQ 

c oontemnitur. » caBtera nec stilus dissentit. Hoc el dM 

sermone 135 dicere riceat, in quo | ariter videre est , n. £ 

c Kovo sanclificationls geiiere, Christum noD tain j^vi^ muUi 

c quam loia esi. » ^ 



rfT55 



AI»Pi:NDl\. 



1350 



. loruni manibiis targilalcm. Scd Pclriis apcslolus ait 
;iil cnin, Intende in no$, Qiios ciim rcspcxissel, ArgeH- 
mm, intinil, et aurum non est mihi ; qnod autem habeo, 
lioc libi do : in nomine Jeiu Christi Kazareni turge et 
ambula, YcrliorunT ipsorum ontincm delicmus dili- 
geiitcr cxponcrc. Ncquo euim pci linebat ad rcin, cum 
virtulum divili:u scqucrcntiir, ul ccnsus paupcries 
uarrarcliir, iiisi i|»s:un virtulem voluisscl Aposlolus 
I uin sui allcstaiionc profcrrc. Nc cniin mirarcris pos- 
Fcvsorcm viiiulum, anlc profcssus cst abrcnunlia- 
lionciu divilinruin. Juslc namiine scf]uebatur, ut lar- 
gn-eiiir sigiia, qui opcs contempicral.Quid liac pauper- 
tale (liliiis? (|ni(l hac virlulc pauperins ? Tesliinonium 
crgo viriuiis scciilnrn csl prolcssio paupcrialis. Undc 
v.i Aposlolus loqucbalur, Tanquam nihil habenlcs, ct 
omnia possidentcs (II Cor. vi, 10). Quid igilur bjic 
paiipcrlalc diliiis? Argentnm et aurum non habeo. Scd 
(juid liabct, qiii argeninm iion ijabcl ? Eloquium vc- 
hemciis, cloquium igne purgaluin : (pii aurutn non 
iiabct , fidcm babct. 

2. Auri vililas. Cur ita absirusum. Yidcamus qM'd 
an plius coniscct aurum, quod iia cst in abbcondiio; 
nt illud ^idcalur providcns hominibus naliira dani- 
nassc, ncc c\j[)0suissc rcm succcnsuram oculos cupi- 
doriini : alqiie ut udjuvarclur paapcrtas difiicu.tale 
parandarum divitianim, cum laborc fccit (iu:cri,qnod 
uolucrat invcniri. Erpo vidcamus : qui auruin iion 
liabcl, quid babet? Fidem babct , virtuicm lial)cl. 
Kxprnd^mus qiiod diximus , quid amplius coruscct 
jiunnn, nuod a»rumna pcrquirit, quod avaritia cupil, 
quod sollicitudo cnslodit ; aiirum matcria laboniin, 
pcricnlosa rcs possidcntium; aurum enervalio virtu- 
liim, auriim nialus doniitius, prodilorservus. Erffo 
qui anrum non habct, quid liabet ? Fidem bjibct. Vi- 
dcamus, ut diximus , qnid amplius coruscet auruiit, 
quod nciiio tulum liabct, nisi (]ui scmpcr abscondil ; 
aiirum, quod in pcrniciem doniini fulget ; auriim, quod 
|)( r icncbras qiia^.rllur, pcr lcncbras custodilur ; au- 
niin, ciijus inquisiiio damn tos babct, cujiis amor 
iudJiin fccil,ctncalicuisiinomcn ignolum, de apo- 
stolo proditorem ; aurum, quod apudavarum aninium 
pnrfcrtur cl Chrisio : in cujus appcliiu congrua Ma- 
gii-lcr Gcntiiim tucloritatc ^etonuit diccns, Avarilia 
qnm cst idolorum servitus {Ephes, v, 5). Quid ergo am- 
plius rcfulgcl aurum, quixl sordidus dominus Itabel; 
aurum, quod amplius cruciat apud qucm largius fue- 
rtl ; auruin, quod ainanti se niliil de siia posscssioiie 
pcnniittt, rcruiideiis eireatum suum, cui usum suuio 
ncgat gravis acquisitio S xrumnosa possessio ? 

5. Auri danmatur usus^ non natura.Periculose posside- 
tur; fructuose abdicatur. Nec tamen cum hxcdicimus, I)ci 
crcatiira damnatur : scd quoniam obcxcata prudcnlia 
liominum id in magnum prciium rcceptum cst, jam iii 
inf:tiiiiain rci redundal, quidqnid de mala cupiditate 
suscipilur. Idco crgo res illa vitupcralur, ut avaritia 
condciiinetur. Caterum Dominiis ait per propbetam, 
Aurum et argentum meum est [Aggcei ii, 9). At si pcr 
sc inala res csscl, Dei Casc iion possct. Ycrum prxbct 
inatcriam niiscricordix apud bonos aiiimos; et novo 
geacrc tunc magis prodcst, quando conlcmnilur ; ut 
ipsa sui coudilione tcstclur quoniam mala cst re'»eju8 
Ifossessio, ciijus abdicatio fructuosa cst. Prxbct ci|;o 
iiiaicriani sub\ci)icndi : Dispersit^ deditpauperibus;jur 
stiiia ejus manet in ccternum {Psal. cii, 9). Yis ergo 
iiossc quam jusli jiidicis res siiit aurum ct brccntuni ? 
Avarus iiidc torquetur; inde miscricors aJjuvatiir. 
Excrceatur ergo rei contcmplus pcr conicmpium uli- 
lis. Ad posscsbioucin cjus non oiiiues idonci; ad con- 
tcm|>tuin cjus omiics idonci. Ncmo crgo non potcsl in- 
tcr eos rcpulari, qui dis|icr£crunt iribueruntquc pau- 
pcribus, justitia corum inanct in aelcrniim : ncmo non 
iiitcr cos repulari polcst, qiii bcne volucrit per fuga- 
ciiiin rcruni dcspccium placere Dco. 

4. Paupertatis prctium. Magn:e felicilatis esl coiidi- 
lio Christianorum, quibus clariludo regni in pauper- 

< ua t.ov. et Er. At Am. cum mss., grans accusatio. 



laio posila cst. Possldere qood ciim lahorc rcqifiriuir, 
paucoriim cst : conlomncre quod cum fruriii conle- 
mnas, omnium csl. Fclicilas crgo inagna Cbrisiiano- 
riim, quibus daliim est iit pau])crlaie f.iciant preliuin 
regiii coclorum. Non libi displiccal p.nu):crlas tua : ni- 
bil ca potcst diliiis inveniri. Vis nossc qiiain locuplet 
sit? Ccpiuin cmit. Quibiis tbc-auris confcrri )>0S8il, 
qiiod vidcmns pau])crlali indiilttim? llt ad re^nitm coe- 
I >rum vcniret divcs, possessionc sua oblinere non 
))ossel : niinc obtinct nt coiitcm]ilu ficrvcnial. Mulio 
crgo ))lus fulgot lides quam aurum. Aurum latcbris le> 
iicbrchcit amicum ^ ; lidcs ingcnilo spleiidorc (^oiispi- 
cuat: aiiruin luto prodi iion ))0(cst; lidos 1 oiio publico 
scinper fulgel, dignilati^m fldei fiducia ipsa lcst:ilur: 
aiirumncc inlcr c^)nvcnicntes Iglum est; lides etiain 
intcr piignanles sccura c.>t. 

5. Pauperis divitiai, Quid crgo donnvil Aposlolnt 
)!auper censu, divcs fide, lccticmis ordo proloquiiur* 
Anrum et argcntum non est mihi, Scd ))io bis qiiid lia- 
bet? Quod autcm habeo hoc libi do : in nomine JesH 
Christi surge ct ambula. De cfffCiibiis prctia rcruni 
a^stimculur. Qui auruin donabiintjinplebaul )taiiperi8 
veiilrein, uiajus onus |)cdibus dcbilibus ftiturum, sola- 
bantur iiinrnulalcni, sanilatcm rcddcrc noii valobanl. 
lllc aulcm qui :iurum noii pojscdit, sanitainn dcdil. 
Dco divcs csl, inops auri. Aurum et argentum non hn^ 
beo : idco igiiiir lautas virluluni opes pnclulit. Quod 
habeo hoc tibi do; in nomine Jesu Christi surge et ain- 
bula, Hoc plaiic non in marsupio, sed in aniino tcne- 
balur. Quid ci dcdil? Jn nomine Jesu Chrisli surge et 
ambula. Paupcrcm bominein cxpavit iiinrinilns JC()ua 
lcge et a'qua polentia rcges cnptivosquc CDiistringcns : 
non poluit sustinerc jussioncm paupcris rcgibus domi- 
naiis. Paruin cst quod innrinilatcm nomiiiamus; pnu- 
pcris impcrium cliam nntura non pcrliiiit. Illc ci:ini 
claudus erat ex utero matris suo!. Dcbililas iUiquc quanr 
ci invcxcralnaiiviias, vi paupcrisjul»enlis cxclusa csl: 
quod profcclo non licrcl, nisi ))auper Apostolus plc- 
nus esset illo Deo, qui esl auclor naiura>. Nibil crgo 
liac dilius paopcrlaic. Quid donai, (pii irs iion lialietT 
Yirtulem largiiur, gralis coiifei t. Quid cniui n^ n po- 
lesi? In nomineJesn Christi surge et ambuta. Obcdicn- 
tiaj pubdilur, quod cx ncccssitatc vciiicbal. Dicitur 
homini, Surge^ qu.id sempcr oplabal : sed ()noniain 
naiuralibus vincuMs impeditus crat, iiou potcral qtiod 
volebat. Nunc aulem tanla facililato inscnsibilia scr- 
viunt, utad iiutum jubcntis illa pedum inQrmilas aTO- 
larel. Surge et ambula. Et surrcxit, inquit. continuo ci 
stetit, Animo impcralur, el pedcs scrviunt : Ejrsi/ien/, 
inqiiit pro))hela, tanquam vituli de vinculis laxati {Mo' 
lach. IV, 2). 

6. Resurrectionis velocitas.— Et consotidata sunt bd" 
ses pedum etus. Quanla vclocilale res agalur, aitcndite, 
Yix aurcs dcbilis sermo iiitraverat jubenlis, ct conti- 
nuo vis sanilatis imipil, et exclusa iniirmiLitc usoi 
mcmbra reddunlur. Teslimoniiim velocis restirreclio- 
nis est vclocilas ex dcbilitate surgcntis. In momento^ 
in ictu oculi, in novissima tuba : canct enim tuba^ ei 
inortui resurgent , et nos immutabimur (I Cor. xv, 
52). Futura mctire dc factis. In quanto momento 
mortui exciientur, debilibus a naiura crcdc vesiigiis, 
Surrexit : conso^dutce sunt, in()uit, bascs pedum ejus, 
Parum crat quod diccbatur in usuin claudus rcdissc : 
virtusci cum sanitalc rcstituitur. Non cniin dixil, Kc- 
stituUe sunt; sed, Consolidatce sunt bases : tam abim- 
daniem recipiunt sanitalcm, ul feranl laborcm. Exsi- 
liensj inquii, ambulabat. Saltus frcqucntcr cliam f>anis 
gravis cst. Non senscrunt illi pedcs pigra rcmcdia, nec 
vclul ungucnti inodo liti vesiigia rcvocyntur : ad 
momcntum vis mcdicinx irrumpcnlis osicndilur, si- 
gnalur()ue fuga iiifirmitalis cxcluscr. Sic exsiiit qiii 
sanatur a pau))crc. 

7. Cnro bona: naturos e$t, ct a Deo. Viliim omne in 
votuntate, Sanatur crgo ab A{)Osio!i^ caro : boc ipso 
indicans, quid a Deo suo conditorc mrrcattir. Conviu- 

* sic Mss. Ai in cdilis, animvnu 



1957 



SF.a^io c. 



19';^8 



cantiir itaquc ^^iiis omnibus Manidioi^i : Giincla snlu- 
tis gencn, qii;c cnrui dcfcrunlur, tcstimoniuin bonx 
Daiurae sunt. Dignn enim divinooperecomprobaiiliir, 
fliux non croiliiiiiur iiidigna l^cncdciis. Noineii nucto- 
ris sni mcnibrn cognoscunt, ciiin cis diciiiir, In vo- 
mitte Jesu CUris^i snrge el ambula. Si cssel caro a dia- 
liolo, iioinen Cbrisli ronnidare |x»(uisscl. 0')soquin n 
5an:*ttorum, testiinonium Cnnditor.s csl. !n uoniine 
Jcsu Christi snrge el ambula, Inlulcrat naluradcbiliia- 
ti^ni : nd l|isnm quodam modo iiivocali nominis aiicl )- 
ritns dcsiinaiur. Cognoscit qiii jusSTit, obscquilurque 
^iio Domino, r(Tragaturquc conlrario. Si caro n dia- 
Iiolo est, cxpugnanda esi aCliri^ti disci})uiis, non cu- 
randn. Si rntioncm iiiterroge^, ohl gandum est qiiid- 

3aiii iniiniciim est. Nolo boc solnin cogiiationi crcdas: 
ivinn ad huncsensiim snccurrat niiciorilas. Dominus 
ail in Evangelio : Nemo ingredHnr in domum [ortis^ ul 
9a$a ejus diripiat^ nisi prius aUigaveril fortcm (Matth. 
zii, 21*). In suis ergo crat opcrilius diabolus alligan- 
dus : nunc autcm noii colligatiir d aboliis, scd bono- 
ratiir, si res ejus pcr si.^na curatur. Magni bcncficii 
debitor Cbristus rarni c t, si quod possit, in cjits sa- 
lule inonstmvit. Non cssct maleria loqncndi, nisi le- 
«timoninm.misericordij! caro curala fccisiJCt. SuflTra- 
^ntnr |nrdi alioni Cbristi c;iro, in ipsi est admini- 
stralio sigaorum. Clnudus siirgit, ul Apossoli loquan- 
' Ciir. Dixinius, quoniam si bujus Dci opus caro non 
«55;sct; ille ciaudus non crat in pidibus s;innndus, scd 
ij) hmcbiis collignndus. Niinc nutcm surgit clnudiis, 

■ il Apostoli loqiinnlur, praMtorqnc fit pr.XHlicaiionis : 
mit Cbristi Evanji^fliuin soiift, clauJus exsilit. Impii- 
dcnler Apostoii reccrunl, si Doi corum opus caro iion 
m^\ : nunc aulcm quotiiam id diccre sacrilegium est, 
■mn faciunt Aposiob impudcntcr. Caro igiliir opus Dci 
<»t : cum formaiur, opus Dci csl : cum condilur, opus 
K)ci c:»t : cum producitiir, Dei opus esl : ciim rcgcnc- 

■ atur, opiis Dei esi : cum signalur, opus Doi csl:ciiin 
c:^urntfir, opus Dci cst. Quid dc!)cl diabolo toiics rcs 
Uci? Irriiicantur ergo Manicbici, ct proptcr bonorcm 
l)ci carnis natura landclur; atjuc oinnc vilium in vo- 
liinlatc ponatur, spcs cmcndationis liominibus sng,;c- 
r. tiir, iil se intclligant non carnis nccessitato, scd lan- 
titm volunlatis pra\ itaie dclinquorc. Nos auiem carncm 
«livino .ndscribimus opcri, quam vidcmiis in Chrisii rc- 
siirrcctionc divini consorlii gloriam conscculam, quam 
a Cbristo cm:dilore suo susccpit, qui vivitet rcgnatin 
sa:cula sxculorum. Amcn. * 

SERBIO C {a). 

De verbis Aclunm, cap. iv, 52-51, Ncmo qniilquam 
ex eo quod possidebat, suum proprium e se dicc- 
bat {b). 

1. Charitas fervens priorum fidelium. Fraternitas 
rharitatis major quam sanguinis, Legimus in libro qui 
Apostolorum Aciibus adscribitur, tinlam siib memo- 
ratis viris devotioncm plcbis fuis^c, ila popnli Cliri- 
fctiani floruissc primitias, utpost acceplam fidem nemo 
domum propriam silii defendcret, ci ncmo siium ali- 
quid ifindicarct; scd jure fratcrnitatis esscnt illis cun- 
cLi coinmunia : scilicet ut qui eodem consortio reli^ 
Kionis tenebantur, codem consortio fruerentur ct \\\x; 
Boc est, ur quibus eiat una tides, esset uiia substan- 
lia, et quibus erat communis Cbrisius, communis cs- 
%ei ctsumptus. Nefas enim putabant religiosi viri, eum 
libi pnrticipem non adscisccre in subslanlia, qui par- 
ticcps esset in gratia; atque ideo rraicrniialc cliariia- 
tis omnibus communitcr utcbaiilur: nisi quod m.ijor 
est rraiernilns Cbrisli qiimn sangiiinis. Sanguiniscniin 
rratrrniias similitiidinem taiitiimiiiodocor{Miris rcfert; 
Clirisli autcm rrntcrniias unaoiniitaicm cordis anini.c- 
que dcn:Oi)slrat, sictil scripdim esi, Erat autem cre- 
dutiium cor atque animi una. Vorc crgo fratcr ilie csl, 

(a) Gliin, de vcrbis Aposloli 2j ; et post, in Appcn- 
dicc9. 

(^) K\stat cliam inter scrmoncs Anjbrosii cl Maxinii. riu- 
jus czitti^ ci^Dsct i ost i.vvaniciisi'S > iudi.uus. 



qui tam corpore quam unasiimltatc gcnnnnus cst : 
verus, inquam, fratcr esl, cujus idcm spiriius cl vo- 
lunlas in fralrc csf. Melior crgo cst, sicul «bxi. fr.i- 
ternila'e san^uiois (Jiristi rratirnilas r qiioninm intfT- 
diim illa sibi inimica csl; Cbristi amem fr.itcrnlt «s 
sinc imcrmis^ionc paci(lca csl: illi inlcr sc couiiuu- 
nia cum .Tmulalione dividit; lixc eliam cnm grjitiiln- 
ticnccommiinicat : iUa inconsorlio sa'pe dcspicilgor- 
mamim ; b;rc assnmit frcquenlcr alicuum. Tanla crgo, 
sicnt dixi, illo in lompore cbri^tiana; plebis dcvoiio 
fnit, ul ncmo domum snnm dicerct, nemo proiriiini 
aliqnid vindicarcl, sicul ait sinclus Lucas, diccns : 
Nemo quidquam ex co qnod posmiibpt, snum pioprium 
esse dicebat. Non enim, inquam, crat qisquam egens^ 
inter ipsos. Hcala igilnr plcbs, qii.c diim pliircs in Chri- 
sto hnbet divitcs, nnl!u:n in sauulo liabel indigcnleni : 
ct qu:c dnm antcrna^ cogiiai diviiia^ a frairibus tem- 
pornlcm rcpnlit pniipcrlatom. Vendebant enim, siciit 
ait Scriptiirn, pra^dui el domos suns;et pretia vendito- 
rum ante pcdes Aposlolorum poncbant^ ut erogaretur, 
prout cuiquc opus ernt. ViJeic sanclorum virorum fl- 
dem, qucm.^dmodum proptcr Cliristum loto sc exspo- 
liabnnl pairimonio, cl nibil sibi rcliqui faciebanl:ii n 
cnim vcrcbnnlur ne esuiiront ipsi, dum limcbaul ne 
SiVixK csurirct. 

2. C/iaritas jamrefrigcsccns. Vcre divcs rwr mni m- 
vmitur. Hapc igitur sub Apostolis fuit in plebc «levoiio. 
Modo quid similc repcrimus? Ki c. rtc idcm Cbristns 
in nobis ; scd non idom animos in nobis : cadcm i:i^ 
plcbe fides ; scd non in plcbe cst ip^a largilio. Iln altcr 
de altcriiis inopia noa cogitat; ut illud sil qncd dicit 
Aposiolns : AUus quidem csurit^ alius autcm ebriu^ e$t 
(ICor. X!,2I). Nani plcrnpie Cbrisliani non soliini 
propria non distribuunt; sed ctiam diripiiml alic:in : 
non solum , inqnam , coHijjentcs pecunias su:is nd 
pedos Apostoloruin non dcfomni; scd ctiam confu- 
gientcs fralrcs suos rclrabisnl a pcdibns sacerdotnm. 
Nunc est ilbid tcmpns, quod dcscribii bcalus aposio- 
lus dicens : In novissimis dicbus abundnbit iniqnitas 
wullorum^et refrigcscet cbaritas {Matlh. xxiv, 12). 
Modo enim abund:»nl avariiia ct iiiiqnit.is, qtnc anic 
Inrgitalis bonitaic cessabani : cl refrigcscil clmri as 
fratcrnitatis , quac priiis Cbi'isii nmorc fcrvcbnt. Tanln 
cnim sub Aposlolis fi*alcniitalis dileciio fuit, ut tnnc 
in convcntu suo nou invcnirclur indigenlin : tanla 
autcm modo Cbristiaiiit:«tis dissimuluio est.ut iii 
coDlu nostro vix invenins locuplctcm ; locuplctcin au- 
lcm non lam facutilibns dico vix invcniri, sed optv 
ribus. Ait cnim Af)Osto!us, Divitessint in bonis operi* 
bus(\ Tim. vi, 18). Lociiplclcm enim i:i Ecclcsia in- 
lelligi voliiit, qui (iivcs in Clnisto esl. Nam ct ibi qnod 
ail, 8ub Apostolis ncminem indigentom iuisse, osicn,- 
dit utiquc lotn * eos j^ratia • fuissc flde pncditos, m 
omnes coclcslium diviiiarum abundnvcrinl Ini^itato. 
Raro igitur boc lempore invcnimus in cbristiano |)0- 
piilo Ircuplelcm ; ct si plcriquc in domibuS noro sini 
divitcs, tamen in Ecclcsin justilin sunl mcndici. 

5. lUibcralis elecmosyna, Ananias fraudis et sacrite^ 
gii reus. Duin enim circn pnnpercs non pro co qnod 
pncvalenl cpcraniiir, ncc Iioc Csl graluin quod olk- 
runt, ncc iliudest saliabile quod rcscrvant. Dicit Do« 
minus ad Cain , cum ofTcrrct munern : Si autem rccJi 
o/feras , recte antem non dividas^ peccasti , quiesce (Cenm 
IV, 7, src. LX\). Sic cl tu , chrisliane , non rccic di- 
vidis , qni de tnnto auro tuo inajorcm pariem mam- 
nion;e scrvns, qunm Domino Inrgiris. Sic nnmque Ann- 
nins in Actibus Apostolorum , dum putnt se recto 
ofTcrre, et non recte dividit, pccuniam quam oblulit^ 
perdidit ; et (juam domi reservavit, amisit : pccimi:(m, 
iiiquam , pariler t>erdidit ct salutem. Dum cnim cx eo 
quod proiniserat paricm snbtiaxit, sacrilcgii siinul 
condcmnatur ci fraudis : sacrilegii , qtiod Deum in 
pollicitaiionc fcfcllci'it ; fraudis , quud iniegris mmic- 
ribus poriionem quamdam putaverit subtrabendam. 
Ail eniin a|)oslolus Pelrus , Noh es mentitus hominibus^ 

* tta Kr. cl Am. aun \iss. Afelov.|/rmlrL 



19S9 



A^^ENDIlL 



(»40 



ked Deo {Act. ▼, 4). Si ergo , fraircs, Ananias cwi- 
demnatur, rfiiod non totum dcdcrit quod de suo ipse 
|>romiserat ; quid censcmus dc eo qui non tuU red- 
dcre quod aliis repromlsil? Videtc crgo et vos, fra- 
Ircs, qiild promiscntis Dco, cum primum fidei graiiam 
t»ei cepihtis. Cccc abundani iii civitale nosira liospites : 
laciie qu(»d poiiiciti csiis ; ne dicatur et vobis quod 
Ananias diclum est , Non menliti estis bominibuSy sed 
Deo. 

SCRMO Cl (a). 

Diterbis Aetuum, eap, i, 4^8, Ascendit Pctrns in 
cocnnculum circa horam scxtiim, ct cum esuriret, 
voluii gusiarc , ete. {b). 

1. Anlmath munda vel imnwnda quoi significent, 
Ad Ecclesiam otd pertineant, Prwcepta Judaica cur te- 
gat Eccle$ia, CibuM chrittianns. Va* osteneum Petro, 
Ecctesia, Modo cuin lcctio Aciunm Aposiolorum legcre- 
tur, niiditimus qiidd beatns Petrus circa horam sextam 
asccndcril in cosnaeutum : et cum esuriret , rotuit gusta" 
re, Parantibus antem discipulis , itle (actus est in ex- 
eessu mentis : et vidit vns grande vciut tinteum magnum^ 
tfuatuor lineis appensum de ccBto submitti^ ubi eranl 
omnia qundrupedia et scrpentia terrm. Et vox de ceeto 
sonuit : Petre^ macta et manduea, At itle dixit : Dotmne^ 
tit uis quia commune et immundum nunquam mandw 
ravi. Et vox iterum : Quod Deus mundavit , tu ne com- 
mune dixcris, Hoc factum est pcr ter^ et receptum cst vas 
in caelo, Quid crgo significcnt isla, brcvilcr, si jnl)etis, 
Cliaritaiis YOStr.e nuribus cupinms imimare. Omnla 
niiiinalia qua> proiiibiia siinl Jmlxis mandiicare, signa 
Bunt rcrum, ct , sicul dictiim est , umbrx riiUininiin : 
Vcliiti qnod scripliim cst eis, ut qux sunt runiinanla 
ct fissa ungiila, ipsa manduccnt; qiionim anlcin unnm 
vcl ulnimqirc J(Tiicrit , nm manduccnt (D^ul. xiv, 
(}etl).\n liisaiilem nnimalibiis liomincsqniilamsigni- 
ficaniur non pcrtincntcs ad socictalem sanclorum : 
fissa cnim ungula ad morcs, ruminalio vcro ad sa- 
|)icnli:im pcninct. Quarc ad mores fissa ungiila? Quia 
dirncilc labittir; lapsus eniin , pccc:ili signum cst. 
Itumlnatio aulcin ad sapicnliam doctrliuc quomodo 
pcrlinct? Qiiia dicil Scriptura, Thezaurus desiderabi" 
tis requiescil in ore sapientis ; vir autem stuttus gtutit it- 
tum (Prov. XXI , 20). Qui ergo audit , ei nejiligcnlia fit 
obrtviosiis, qiia^i glutit qiiod audivii , ut jam in ore 
iion sapiat, auditioncm ipsam scpclicns oblivionc. Qui 
-iiulcm in L.ege Domiiii mediuilur die ac iiocte, tan- 
r|uam ruminat, el in quodam quasl palato cordis verbl 
sapore dcKxtalur. lioc cr^o quod prxceplum cst Ju- 
d:L'is, signilicat qwod ad Lcclcsi:im» id cst, ad corpus 
Christi , iid gratiain , societatcmque sanclorum non 
periincant itli qui nul negligentcs audilorcs sunt, aui 
inorcs nialos Iiabent « ant iii uiroque viiio rcprelicn- 
ilmiliir. Sic c;clera quai in hunc niodum pra^ceptn 
ilala snnl JudxiSi umbraiicx sunt significattoncs fii- 
turoruin. i\)sleaqnam vciiil bix mimdi Domiiius noslcr 
JcsUs Cliristus, tniitnnimodo ul intclligantiir, non 
etiaiu ut obserTcntur, lcgnntur. Data est crgo liccnlia 
Chrisltams , ut non scctiiiduiu vaiiam Ikuic constictti- 
dincm fiiciant, sed inanducent quod velinl cnm mo- 
deralioiic, cuni bcncdiclione, cum gratinrnm aclione. 
Foriassis ergo et IVlio ila dictum est, Occide etman- 
duca; ul jam iion tciurei observationem Jud:eoriim : 
non tamen ci qu:ibi gurgcs vcntris cl fttJda voracitas 
Uupcrala cst. Scd laiiieii ut inlelltgaiis , hoc iii ligura 
csse moiistraiuiu ei , eraiit iu illo vatve sorpontia. 
Numquid potcrat manducarc serpentcs? Quid ergo 
libi vull ista sigiiificatio 7 




k apostoh, et de cornelio ccnturione : » id est, ex ser- 
Uione 149 luler AUgustiuiaoos , qui in prioribus edilionibus 
luit de Diversis vigesimus sexlus. Excerpiis autein piula- 
IhMdt&lM CA ct rccaj i:uliUu, 



2. Anhnalia, dnleg. Peinu fpirm gestat Eeeie- 
sieB. Yas lllad Ecclesiafn signifieal; quatoor linese qot- 
bus dependebal , quatuor parCes orlics terrannn , pcr 

?[uas exienditur Ecclesia catbolica , qu» uhiqiie dif- 
usa est. Quicumque crgo volucrit in partem ire, cl 
per aliquam ha^resim ab oniverso conseindi , non per- 
linet nd cjuatuor lineanim sacramentum. Si auteni ad 
tisionom ^etri non ^rtinet, nec ad claycs qu^e date 
sunt Pctro, pcrtinebiu Ideo enim qimtuor lineis sub- 
mis um cst vas illud, quia a quatiior ventis dicll Dens 
congregandos sanctos soos in finem {Mare. xni , 97) : 
qiiia nunc stiper omnes istos qtialuor cardines fldcs 
evangclica dilataiur. Animalia ergo illa Geiites sunl : 
omiies enim Geutos quse immuudae erant erroribus et 
siipcrstitionibus, ct concupiscentiis suis , anteqnam 
veniret Christus ; illo advenienle , donatis sibi necca- 
tis , mund;c Tictx spnt. Unde jam |)Osl remissionem 
peccalorum quare non recipianlur in corpus Chrisli « 
quod est Ecclesia Dei ^ ciijus i^ersonam Petnis gesli- 
bat? Petrus in muliis locis apparet, quod pcrsonam 
geslet Ecclesix. Si Pctnis figuram gestihat Eeclesi^et 
ct Ecclesia corpus Chrisli esl; recipiat in se qtiast In 
escam suam jam mmidatas Genics, quibns peccata 
dimissasunl. 

3. Gentium occisio et manducaiio. Onde misil ad 
illuni Cornelius gentilis homo , et qui cnm illo ernil « 
cujus eleemosynas acceptae mundavcrtini euin ad 

aiiemdam modum : restabat ut tanquam cibns mun- 
iis incorporapclur Ecclesix, lioc est, corpori Do* 
mini. Pelrus aulem trepidabai iradere Gentibus Evan- 
gelitim : quia illi qui crcdiderant cx circiimcisioiie i 
probibcbant Apostolos tradere incircumcisis Cliristi- 
anam fidem ; et dicebant nou eos dcbere ad parlid-' 
pationcm Evangclii accedere, nisi suscepissent df* 
cumcisionem , qu.T traditi erat patribns eonim. Vas 
crgo illud dubititionem sustulil Pelro ; el ideo posl 
illam visioncm ndmonitus esi a Spirilu snnclo , ul 
desccnderct et irct cum eis qui vcnerant a Come- 
lio, ct perrexit. Cornellus enim et qui cnm illo eranl, 
tanquam cx illis animallbus habebanlur, qnnc in 
vase crant dcmonstrala : quos tamen jam munda- 
verat Deus, qui clecmosynas eorum acceptaverat. 
Occidcndi ergo erant et manducandi : id est, ut iiiier- 
ficeret in eis vitam praitcrilam , qna noii novcranl 
Cbrislum; ei trarisirent in corptis ejiis, fanquam in 
novam viiam societatis Ecclesia*. Nam et Pctnis ipso 
cnm ad eos venisset, commemoravit breviter qnld 
sibi in illa visione monslralum sil. Ait eniin : Et ros 
scitis quam illicitum sit viro Juda*o conjungi et occedirM 
ad alienigenas : sed mihi ostendii Deus , neminem com^ 
mwiem aut immundum hominem dicere. Qiiod utiqnc 
lunc osteiidit Deus, cum vox illa sonuit: Quod Deus 
mundavit , tu ne immundum dixeris. 

4. Linteum , incorruptionis stjmbotum, Ter de eoelo 
submissum in mysterium Trinitatis. Qiiatuor tinea, qua* 
tuor partes orbis. Fortassc qua^ratur etiam illud , qua- 
re lintcum erat, in quo erant illa animalia. Non uti(|iie 
sine caiisa. Novlmus cnim quod lintcum tinca non 
consumit, qtisc vcsles alias corrumpit. Et ideo qtii vull 
ad mystcrium Ecclesia! calho1ic;B pertinere, cxcliidal 
de corde suo corruptloncm malarum concupiscenlia- 
ruin ; et ita incorruplibilitcr firmctur in llde, ut pra- 
vis cogiiationibtis tanqiiQin tinois non pcnctretur, si 
vult ad sacramciilum illiiis lintei pcrtinerc, qtio iigii- 
ratur Ecclesia. Qiinrc auiem tcr de coelo siibmissuiu 
est, nisi quia ouines Genlcs in noniine Triuiuiiis I)a- 
plizanlur, quai pcriincnt ad (luaiuor p.nrtcs orbis 
lcrro}, qua disscminatur Ecdesia, qiiain signilicabaut 
qiiatuor lihcse, qiiibus vas iilud coniiectebalnr, et in 
ii.iuinc Palris et Filii etSpiritus sancli crcdcnlcs iii- 
no\:iiiiiii'. ut pertineaul ad socielatem communioiiem- 
que suiiclorum? Quatnor crgo Iinc:e, qnaluor partcs 
orbis, et trina submissio mysterium Trinitatis ostcn- 
dit. Qux res eliam duodenarium numerum ApostoIO" 
rum ostendit, tanquam lcrnis per quaiuor deptiiatis : 
quaier enim Iria, duodecim fiunl. Lt quia per qnatuor 
partes oibis tcrrx myslcriuni Triuilaiis prjbuicaturi 



mi 



si:rmo cii. 



id;2 



crant duodecim Aposloli, idco quatuor lijiC9C tcrtia 
?{ce de c€eIo demissnc simt. 

5. Itecajritulatio. Sicul crgo supra diclum esl, bca- 
losPetrus iypum Kcclcsi:c liabuil calholica!. Quod aii. 
tem asrendil in solarium, boc signilicat, quod Ecclc- 
sia a tcrrenis cupidilalil)us spiritualitcr ascensura crat 
in altum, etcor sursum babitura, secundum illud quod 
Aposi4>his dixit, JSostra autem conver$atio in co^Us est 
{rhilipp. III, iO). Quod anlem Pctnis csurivil ; boc si- 

Piificavit , quod I cclesia sabileai Geiitium esurirct. 
iiiteum illud quod dc coclo dcinissjim esl, Ecclesiam 
slgmficavit. Animalia qux» in linieo ciant, oraiiium 
Gentiiim praTcrebanl iinagincm. Quaiuor linex qui- 
bus vas iliud dependebat, quatuor parlcs muiuli, in 
quibus Cbrisli Evangelium pra^dicaiur, signilicassc 
Tiilentiir. Qiiod tcrlia vice submissum est vas illud, 
signiHcavit myslerniin Trinitalis cl sacramenlum Ba- 
plismalis. Quod aulem dicium esl Petro, Macta et 
manduca; h<K; significalnm est, quod Ecclesia caibo- 
lica omiics qtii in Cbrisuim crcdiint prius occisura, 
et poslmodum manducalura csscl; boc cst, occisura 
essci iiifideiilatem, ul inscrerel lldcm. Neino eniin po- 
lcst in Cbri!.tum credere , nisi priiis morialur qiiod 
fuil; secundum illud qii(»d \\o ImIus ail, Btortui enim 
«lf«, et vita vestra abscondita esl cum Chriato in Deo {Co- 
lou, III, 5 ). Qiiomodo enini qni :ib b.T.rclicis circunive- 
niuntur, vivi devor.uilur a nioric : sic illi qui ad Cbri- 
stiim vcniuiil moriuuinr pralcrilis, ul vivani fuiuris ; 
pcreiint diabolo, el Cbristo acqiiiniiilur ; moriuntur 
morli, cl fclicitcr vitc inscrunlur. Qiiam rcm iil cliam 
in iiobis pietas divina iniplerc et coiifirmare di«?netur, 
assiiluis oraiionibus snppliceiniis, prccslante Domino 
nostro Jesu Cbristo, qiii cum Patrc cl Spiritu sanclo 
vivit et regnat in sa^ula s;eculoruni. Ainen. 

SEUMO Cll (o). 

Deverbii Apo$(oU, Rom, cav, vu, 15, Non enini qnod 

volo, facio bonuui; sed quod odi maluni, boc 

ago (b). 

i, Cavendum ne locus Apostoli male intetHyatur, 
Leclio clivina, quas do apostoli Pnnli Kpislola rcciia- 
Inr, quolicscuinijue legilur, timcndum esl , nc inalc 
IntellecUi dcl bominibus occasionem qucerenlibiis oc- 
caslonem. IVoclives sunt quipne boinincs ad pocca:i- 
dum, ol vix sc conlincnl. llbi ergo aiidicrinl Aposlo- 
luin diceiitem, Non enim quod voto, facio bonum; sed 
tptod odi matum, hoc ago; aguntinaliim, el qiia>i di- 
splieenlcs sibi qiiia agunl malum, putaiit.se Aposlolo 
esse similos, qui dixil, Non enim quod volo, facio bo- 
num ; ted quod noto malum , hoc ugo, Nonnunqnam 
enim legitur, et nuiic iiobis ingcrit neccssilatcin dis- 
putandi, ne bomincs male siimcntes salubrem cibum 
vertanl in vencniim. Sic crgo intendal Cbaritas ve- 
Slra, doiiec quml Doniinus donavcrit , dicam vobis ; 
nt ubi me forlc laborare viderilis in dinicultatc alicu- 
jiis obscurilatis, adjuvelis me afTectu pietatis (c). 
Oporiet igiiur ut virtntum scnsiis ex iniimo diccnlis 
metiamur aflcctii , el quod bealus Aposlolus dixcrU 
bonum, qnidve comparalionc ejns pronunliavcrit 
malum. non nuda significaiione verborum, sed eodcm 
qiio ille, disculiamus intuitn, inlellcclu quoquc cjiis 
secundum dignitatem pronuniiantes, ac meritum pcr- 
scrutemur. Tunc enim sentcnlias Deo inspirantc pro- 
Inlas, secuudum propositiim ac voluiitaleni cjus com- 
prebendere poierimus , cum eorum a quibus promiil- 
gato! sunt, EUitum ac mcrilum perpciulentes, non 
verbo, scd expcrimentis pnrein induerimus aflectum, 
pro cujus qualitate sine dubio vel concipiunlur uni- 
vcrsi sensus, vel sententix profenmiur. 

2. Quodnam itlud bonum quod Apostolus non potuit 
perfieere, Contemplationi» merittim, Dona in se majori 

(a) oUm, de Tempore 43 ; et post, Iq Arpendicc 51. 

{b) loilium quidem est Augustini, decerpluro ex ipsiiis 
semioae i51 ,* sed quod suhscquitur dcincops, longc di- 
itat ab ipsius intci'prelaiKii rulionc Auctons taujen cst 
eniditi et pii. 

(c) lluc usquc Augusiinus. 



bono comparata cessant vidcH bona, Qiiainobrem qiiid 
sit prlnripalilcr boniiin qiiod Apostoliis non poliiorit 
pcrflccre cum vellet, diligcnlitss iiidagcmus. Muila 
cnim novimus bona qua bcalum Aposloliun, omiies. 
qiic illiiis mcrili viros ct bnbiiissc por naluram, ct ac- 
quisissc per gratiam ncgare non possuinns. Est enim 
bona casliias , laudabilis coniincntin, nilranda pru- 
denlia, larga bumanilas, circuinsnccla sobrieias, ino- 
desU lcnipcraniia , pia iniscricordia , sancta justilia ; 
quje oninia in Aposlolo Paiilo cjiisquc consortibus iia 
plcna alque pcrfccla fuissc non diibium csl, ul virtu- 
tum poiius qiiam verbonnn magislerio ab eis relipio 
docerclur. Quid qiiod jiigi Ecclesiarum omniuni cnra, 
ac pcrvigili sollicitudinc semper exusii suiil? Qnan- 
lum boc misericordiic bonnin, qiianla perfeclio esl , 
pro scandalizantibus uri, cnm infirmantibus infirmari? 
Cum ergo inntis Aposiolus abundavcrii bonis, quid 
illud estboni, ciijus pcrfcctione caruerii, non poteri- 
mus agnoscerc, nisi in illum quo ipse Incuiusest, pro- 
fcccrimus nflcctum. Omnes ilaqiic quas diximus cum 
habuissc virlutcs, qnamvis vclut geminac splendidissi- 




. , , compar;._ 

desidcrat, confcranlur, ila eorum mcriluin rcvilescit 
alquc coiitcinnitur, iitcis sinc cunclatione distraciis, 
uiiiiis Innliim boni possessio locnpletct bonorurn in- 
numcrabiliiim vcnditorein. Quid crgo esl unum, quod 

■ Ilie f.ii%lie fom<...yt :«^ ^..t^ I :_ . r Vi. 




jus magiiificenliam ac perpelnilalem cum rclictosus- 
ceplionis atquebumnnilatisofficio Maria prjelcgiNSct; 
ita prxdicaiura Domi:io ; Martha, Martha, sollicila 
e», et turbaris erga plurinm ; paucis voro opus esl, aiit 
ctiam uno. Maria bonam mrlem etegit^ quce non aufe^ 
rctur abea (Luc. x, 41, 42). Una ergo et sola csi coii- 
templatio Dci, cui merito omnia jiislificalionum me- 
rila, universa virtutum stiidia poslponuulur. Et illa 
quidcm omnia qux in aposiolo Paulo fulsisse praidixi- 
mns , non solum bona cl iitilia, verum eliam magna 
alquc prxclara. Scd sicul, vcrbi gralia, stanni metal- 
lum, quod alicnjus utilitaiis ct gratiK pulabatur, fit 
argenli conlemplalionc vilissiinnm; et rursum aini 
comparatione incritum evancscitargcnli ; aurnm qno- 
que ipsum gemmanim collatione contcmnilnr ; ct ipsa - 
riim nibilominus quamvis insignium mullitudogem- 
inarum, unins inargarit.x candorc snpcratnr : ita illa 
omnia meriUi facuUatis, qnamvis non soluni iii pr:n- 
seiili bona el ulilia siiit, verum eliam donum ajtcrni- 
talis acqiiirant ; tamen si divinas contemplalionis me- 
ritis conferantur, vilia atque, ul ita dixerim, vcndibilia 
ccnscbuntur. 

3. Res creatce unde vatde bona. Quare tamen vanitas^ 
Et ut banc eamdem comparationem etiain Scriplura- 
ruin confirmet aucloritas , nonne de univcrsis quae a 
Dco creala sunt gcneralitcr Scripinra dicit, Et ccce 
omnia quee fecit Deus bona vatde [Gcn. i , 51 ); et itc- 
rum , Universa quoi fecit Deus, bona in tempore suo 
{ Eccti, III, 11 )? Ilajc igitur qu:e in presenti non so- 
luin boiia simpliciter, vcrum ciiam cnm additamento 
valde bona pronunlianlur ( sunl cnim revera in boc 
mundo commorantibus nobis, aul ad usiim vit», aut 
ad corporis medicinam, aut ad aliqiiam causam i},'no- 
lyc nobis ulilitalis accommoda ; vel certe in eo etiani 
valde bona, quod faciuni nos iiivisibilia Dci, a crealu- 
ra miindi, per ea qu% facta sunt inleliecta conspicere 
\Rom, i, 20 ], sempiternam quo(|iie virtutem ejus ac 
diyinitalem ex tanla , tamque ordinata molilioue fa- 
bric;e mundialis, et oinnium qiuc in ca sunt subsistcn- 
tia contemplari) : lia^c tamen omnia nec boni nomeii 
tencbunt, si futuro illi srcculo coinparentur, ubi nulla 
I>onorum immutatio , nulla est vcru; beatitudinis for* 
midanda corruplio. Ciijiis niundi ila beatiludo descri- 
bitnr : Erittux tunm sicut luxsotis^ et tux solis septem- 
pticiter sicut luxseptem dierum (Isai, xxx, 26). Magiii 
igitur bax: et pr»?clara iutuitu atque inirifica, si fuiu- 



I?.i5 



ArPENblX. 



19;; 



rU e\ fiJc rc;)rumissionil)US coiifcr;in!;ir. coiiliimo va- 
liiins npparcbunt , diccnte David.: Omnia sicut mit- 
uirutuin veterascentf etsicut opertorium mntatns cos, et 
iuntabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non dffi^ 
cicnt(Psnl. ci 47^/28). Ergonuia nihil csl per scmoi- 
ipsum stahilc , nihil iminutnDile , niliil bonum. ni.>i 
Deiins so!n ; omncs vcro crcatiirc iit heatiludiiicin 
a!(eriiit.uis vcl immutubilitilis ohtincnnt, iion h^icpcr 
Miam nnturam, sed pcr Crcaloris sui participalioncm 
et graliam conscqiieiitur ; lcnerc mcritum bonitatis 
Gi eatori suo co!Iala non possunt. 

4. Dcnitas hnmana diinno! intuita mala. Quod si clinm 
manircstioribus adhuc lcsiimoniis iiujns scntenli;c ra- 
rioncin voliierimns nstrucrc, nonne miilta protinntiari 
lionn in Cvnngclio h*gimus, ct arI)orein honain et (lie- 
snunmi bonum? Nniii et hoiiuin hoiniiiem, et bonuin 
serviim: qnia, nonpotest, inqmi^ arborbonamalosfructus 
facere {Mattli. \:i, 18); et. Uonushomo de bono thesauro 
cordis sui profert bona ( Id. xii , 55 ) ; ct , Euge, serve 
boneet /idclis (Id. xxv, 21)' : et utiijue omnes sccun- 
duin se boiios cssc cum non dnbium sit ; si respicia- 
mus ad l)onitaicm Dei , nullus eoriim pronuntiatiir 
boiiiis, diccntc Doniino : Nemo bonus, nisi solus Deus 
(Lnc. wiii, 19). Ciijiis intuitu ctinm ipsi Apostoli, qiii 
cleciioiiis nierito bonitnlom generis humnni multisex- 
ccs«^er:ii:t ir.odis, mnli dicunlur cssc a Dotnino ad eos 
ita loqiiciitc : Sl crgo vos, cum sitis nudi, uostis bona 
data dare filiis vestris ; quanto magis Patcr vestcr qui in 
toslis est , dubit bona petenlibns se (!d» xi, l.>)? Doiii- 
qiio siciit h:)ni(as nostra supcnia: bnnitntis iiiluitu iii 
iiinlitinni vcrtilur; ita ctiain jtistilia nostra divin;ecol- 
Inta jiislitix, paiiiio mciis(runt;c univcrsi jusiiiia iio- 
8tra siniitis depulaiur, dicontc ls:ua prophetn : Sicut 
pannns mcnsiruato! universce justitix nostra^ ( Isai, 
LXIV, 6). 

5. Lexin se bona^Evangelii intuitunonbonn. Minas 
peccantes, impiorum coUatione Scriptura jnstificat. El 
lit aliquid adinic cvidcntius inrerainus , Logis qiioque 
ipsius prxccpta viialia , qtix dicuiitur ordinata per 
Aiigolos in manit Mediatoris (Galat. iii, 19), et de qua 
idcm apostohis, llaque Lex, inqnit, sancta,et munda- 
tum sanctum, et juntum, et bonnm (Hom. vii, 12); si 
pcrfcctioiii cvnngelica; coiifcr.intur , ininimc bona di- 
vino pronuiitiaiiiur orncuio : aitenim, Et dedieis prof- 




glorioaum cst id quod 
gloriftcatum est propter excelleniem gloriam ( II Car. 
nit 10). Quain coniparationcm etiam in pnrtc contra- 
ria, id cst, in poccaloruin mcrilis compcnsandis Scri- 
plura conscrvnt; ut eos qui multo ininus peccaveriin. 




annnam suam avetsalrix Israel, comparatione peccatri- 
eisJudo! (Jercm.\i\, 11). Iia igitur ct univcrsnriiin 
moritn virtutum, qnai supcrius compreliendi, cum pcr 
.-e boiia atquo prctiosa siiit, (nincn theoricae clariuitis 
coinp.irationc fuscaniur. Muiliim ctenim saiiclos quain- 
vis bonorum operuin , (crrenis tamen studiis occiipa- 
lo^, a contemplationc sumnii illius boni rctrnhunl ac 
rctardaiit. 

SEUMO Ci;i (n). 
Dc verbis Apostoli, Rom, enp. vn, 2i, 2o, Cimdelc- 
« lor cnitii lcgi Dei secundum iiilcriorem hoini- 
iicin, ctc. (b). 

I. Sanctis ipsis noit deest unde jugitcr gemant. 
Vngnm interioris et exterioris hominis. Ciim ergo 
hrinetipsos qiiotidio seiitiant snuoli icrrcii;e cogi- 
lationis pondere pru'gravato6 ah illn mcntis subli- 

ia) olim, de Tcmpore 47; cl post, In ApfKsndice 3i. 
{b) Eunidem omnino prx se fert atictoreui, ac scnno su- 
I cnor, cujus ridetur esic contiauatio. 



mitate decidere, et inviios , imo vcro etiain ncscien- 
tes , in legem pcccali mortisque (raduci ; atquc ui 
cxtera pnctermiltim, illis saltein qu:r superius coiii- 
prchenai, bonis quidera ac justis, sed taiiicn tcrrenis» 
a conspectu Dei opcribus avocnri : hahent proieclo 
pro quibus ad Denm jtigiler ingcmiscant , halicnt pro 
quibus in veritate humiliaii atqiie compuncti, iioa 
verbis tanlummodo , sed alTectu scmetipsos pronuii- 
ticnt poccatores ; ut vcniam pro omnibus quo: quoti- 
dic supcrati fragilitate cnrnis incurrunt, a gratia Do- 
inini jiigiter postulaiilcs, veras pocnitetitijc lacrymas 
indesiiienicr eflrundnnt : quippe qiii vtdeant iisdein 
ipsis so, pro quihus coMtinuo dolore vexali sunt , 
etiiim usque ad Deum jugiter ingcmiscant, a^stibus 
iiivotuios« etiam ipsas supplioationes suas offorre te 
sine cogitniioniiin anxietnie non posse. Experti igitur 
sc humniiis virihus dcsidcraiam fidem , obsistcnte 
cnriii> s.irclna, non posse contingere, neqiie illi prae- 
cipiio summoqiie boiio secuiidum cordis sui deside- 
riuiii posse conjiiiigi ; sed nb ejus intuitu captivos ad 
iniinilana tradiici : ad gratiam Dei, qui itnpios justi- 
(icnt, coiivolantes, cuin Apostolo proteslnnlur : /n- 
felix egohomo^ quis me Lbcrabit de corpore iitorfli 
hujm ? Graia D^i per Chrisium Jesum Dominum no' 
strum. Soiitiiint eiiim sc hoiium iftud quod voluiit , 
iioii posse pernccrc ; scd iliud quod noliiiit, quodqiie 
odcruiit mnluin, id es(, cngitaiionuin motus ct curam 
curporalium reruin, .sempor incidere. Et condeleclan- 
tur qiiidem Legi Dei secundum interiorcm hominom, 
qui visihilia uiiiversa trnnsceiidcns , conalur Deo soli 
scmpcr uiiiri : sed videiit aliani legem in incmbrii 
siiis , id es(, in na(ura hiimanx conditionis iuscrtam, 
(|u;e repitgnnt lcgi nicntis eorum, pcrtrahit scnsum 
violcpia lege |)cccati ; compcllens scilicet eos, rclicto 
itlo priiicipnii bono, terrena cogitatione submilli. 0"» 
qiiainvis iiocessnria at<)uc corpori utilis vldeatur, cuoi 
dispen^ationi roligiosn: ciijiispiain iieccssitatis impcnr 
diliir : co:iii)ara(ioiie (aineii illius honi, quod snncto- 
ruin omoiiim ohloctal iiituitum , mnla ulique ab eis 
ac ftigiendn decernitur, aui per eain quoqiio modo 
vol nd modic.im tempus ah illius pjrfocta; bcalitudinis 
gnuJio reirnhuntiir. 

2 Lfx peccati Unirersalis esl.Yoreenimlcx pcccati 
esl, qunm humanogenrri prx-varicatiosui induxitnticto- 
ris.porillius i)0X)m,in qiiem lata est a>quissimijudicis 
illn sciiteiitia : Muledicta terra in opcribus tuis;spina$el 
tribulos gcrminabit tibi^ el in sndore vultus lui edes tNi* 
ncm tuum (Gen. lUj 17-19). ILco, inquain , csl lcx 
meinbrts omiii.im tiiscrtn inortalium, qiia; repugnat 
Icgi ineiKis nos(r;c, eamque a divino arcct intuitu : 
qu:c mnlcdictn tcrra in opcrihiis nosiris post .ngnitio- 
licm boni ac mnli, cogilationum spiiias ca^pit ac iri- 
h-.ilos gcrminnrc : quarum nculois carnis ohtusis se« 
inina pncfocantiir , ne illuin pnncm noslrum, qni de 
C(i lo dotceiidit , quiqiie confortat cor hominis, ediTe s 
al)s<|uc vulius nosiri sudore possimiis. Oinne igitu 
htimaiinm ^cniis liiiic gcitcrnliter logi siiic ulln exc(- 
ptione subjicitur. Niilhis cnim cs(, qtiamvis sanctiis , 
qui siiprn dictuin pniicm iioa ciiin sitdore vultiis sui , 
ct soUicila cordis intentionc piTcipiat : cnucrum coin- 
niiini istopaiie molti , ut videir.us, divitcs sine ulk) 
vuhus sui siidore vesciinlttr. Quain etiam legom liea- 
liis Apostolus spiritualcm asserit , diceiis : Scimui 
enim quia lex spiritualis est ; ego antem carnatis sum , 
venumdatus subpeccato (Rom. vii. 14). Spiritiialis ciiiin 
cst lex , qu.c jubct nobis ut in sudore viihus nostri 
comedamus illum nanein verum, qiii de coelo doscen- 
dit : sed nos carnales focit veuumdalio illn peccnti. 

5. Adam vendidit libertatem. Inde posteri nascuntur 
sc.vi. Qiiod, rogo, is(ud, cujusve peccitum est? Sine 
diihio .\(I:o, cuiiis prirvaricatione, n(que, ut itn dicam, 
negotiatione damiiosn , frnudulcntoque coinnicrcio 
veiiditi siimus. Omnem ciiim prolein suam, scrpcnlis 
pcrsuasionc sedncdis illiciti cihi |)crccp(i(>nc dislm- 
cinin, jugo perpctu:e seniiuiis addixit. Hic iinmque 
nios sidct iiidr vcndentein cmcntetnqtic servari , ul 
is qui sc alicno cupil djiiiinio n)ai:cit>nre , nliqiiid 



1945 



si:i{MO civ. 



194S 



l^lii pro jaclura propriju liberUtis ct addictione 
per|)Clux servitulis a suo consequnlur cmplore. Quod 
eiiain inlcr Adani atque serpentem manifestissime vi- 
demus impletum. Illc enim a serpenlc preiium liher- 
lalis su.-e esu iiiterdiclx arboris capiens. a naturali 
libertalc disccssit : iilique maliiitsrmelipsum pcrpcliia 
vendcrc servitule, a quo vclili pomi lcthale prclium 
lucrat asscculus : qiia dciiiccps condilione coitstriclus, 
iion imtnerito omuem postcriiaiis su.-e progcnicm , 
|ierpeluoeidem,cujus elTectus est servus, suhdidit fa- 
luulatu.Quid eiiini aliud scrvilc coiijiigium polcsl pro- 
cre:ire, qiiam servos? 

4. Jure lamen iuo hinc non cecidii Dominus. S(*d 

kotmneni invitum Hberari^ el injuatum et nialum. Qnid 

trfol Numquid emplor islc vcr>uius ct callidus Do- 

minn vero atque legiiiino jiis dominationis cripiiil ? 

Non ila est : iieque eniin sic ille omne pcculium Dei, 

uiiius fraudis dolosiia!e pervasit, ul poleiitiam do- 

minii sui veriis domiiiator r.miliercl, qiii ipsum 

qiioqiic errptorcm, qunmvis rerugiim \v\ rcbcllem , 

laincn jiigo repriinil serviiutis. Scd quia omuihus ra- 

tionalilKiscrcaliiris arbilrii libtTtntcm (>cat<ir indiil- 

scnit , eos qui s**^ c«nlra fas cdacis concupisccnliic 

Iran gi cssionc vcndtdi^rant , iiiviios ad ingcniiam 

libt*rlaicm rcvocare noii dehuit. Ahhorret siqiiidein 

ab il!o jiislilix' ct pi(Matis auctoro, quidquid honitali 

arapiiiaiiqiic conlr.irium cst. Maliim enim rucrnt, si 

coi.ccsso: libcrtaiis henelicium revocassct : injtisinm, 

81 lil>erum honniicni poleiitia sua opprimens nlqnc 

capiivans. Iil>crlaiis accopt.ne privih*gium exscjui imn 

sivisset; cujus sahilcm iii fulura liinc s:rci:l:i re^crva- 

'vil, ut reito ordine coiiiplcrctur slntuti lemporls plo- 

Aiiludo. Oportebat enim ejir. sobolem tamdiii siih aviia 

dmditione diirare , qiiouique eaindcm ori..i lalihus 

^inculis libfratam , iii nntitjuum libcrt.itis slaliim , 

l^riori^ Domini graiia prclio sui sangiiinis reformarei: 

€)iuim pietaiis inslinclu poiuit etinm tniic snivare ; sed 

■loluil, quia eum dccreti sui irrunipcre sanctioncm 

acquiias non sinehat. 

5. Iniquilas nostrce venditionis cauaa, et redemptionis 
m^Mculum. Vis iiosse causam venditionis tux ? Audi 
ipsum Rcdemptorem tiium per Isaiam prophelam 
aperti^sime proclamantem : Quis est iste liber repvdii 
matris vestrce, quo diniisi eam? nut quis est creditor 
WOM, em vendidi vos? Ecce in iniqnitalibus vestris ven- 
ifaVi estis^ et in sceieribus vestris dimiii malrem vetlram, 
Vis etiain evidcnter agnosccre cur le jugo scrviiutis 
addictuin rcdimere poteiiii:e sua: virlutc nolucrit ? 
Audi quid ad siipcriora, quihus eisdcm famulis cau- 
snm Vfdiintariac venditionis exprohrat , adjccerit : 
Sanujuid abbreviata et parvula facta est manus mea , 
ut Noti possim redimere ? nut non est in me virtus ad 
liberandum (Isai. i., 1, 2)? Scd qiiid huic poleiitissim.e 
inisericordi;e ojus scmpcr ohsiilcril , idem proplicta 
dcnionstrnt : Ecce, inqiiit, non est abbreviata manus 
Dominij ut salvare nequeat ; neque aggravata est auris 
fJHS ul non exaudiat : sed iniquitates vestrce divisernnt 
inler ros et Deum vcstrum^ peccala vestra absconderunt 
faciem ejus a vobis^ ne exnudirel (Id. Lix, 1 et 2). 

6. Leyis peccati vis. Quia cr^o carnalcs iios fecit, et 
spinis ac tribulis condcmnavii illa prima Dei male- 
dictio, nosqiie ita iniquo palcr nostcr commcrcio vc- 
numdedit, ut bonumquod \olumiis agere iicquenmus, 
dum divisi a memoria summi Dei, ea qii.T humnn.ii 
fragilitalis suiil, cogitare compeUimur, dum puriiaiis 
ainore fl:igmiites, inccnlivis naturalibiis, qnx pciiiiiis 
Ignorare vcrtinus, cliam invili plcrumquc compungi- 
mur ; scimiis, qiiia non hlkbilit iii carnc nostra ho- 
num (/{om. vii, 18), id cst, htijtis, qiiam diximiis , 
tIicori;e atqtie puritaiis pcrpctua jugisqfjc iranquillitns : 
led f:ictuni est istud pcssimiim ac luguhre divoriiiim , 
otciim meiitc Legi Dei scrvire vclimus, nunqnnm 
tcilicct vcdcnlcsa ihnrit:ilc diviiin dimovere coiispe- 
ctiim; laiiien cnrmilihus tenehris circiiiiifiisi, qiiadam 
lcge pccraii nh eo qiiod l>oituin novimus, cognmitr 
avclli : srilicct ad ciiras co^iilalitincsquc tcrrciias, ab 
illu lucnlis cclsiludinc dcciilcnlcs , aii quas nos lcx 



pcccaii, id est, illa sonlcniia Dci non immerilo con- 
dcmnavit , qiiam prinius dclictor cxcc|>il. Et inde 
cst,quod bentiis .iposloliis cum aportissiine falealiir 
incvlcahili se , vcl oinncs sancio«, pcccall hiijus ne- 
cessitnic consiringl, ttmcn neminem eorum ah hoc 
esse damnniidiim :iudcntpr enuniiat , dicons : Nildl 
ergo nunc damnationis cst his qui suni in Christo Jesu. 
Lex enim Spiritus vitce in Christo Jem liberavil me a 
lege peccati et mortis (Rom. vni, \et^) ; id est, qnoli- 
diana gralia Christi, onmcs snnctos suos ah hac loge 
.peccali ct inorlis, in quain jiigiicr ycl nolenlcs co- 
giintur incurrere, ctim remissionom dchilornm suo- 
rum a Domino precantur, nhsolvil. 

SF.UMO CIV (a). 

De vcrbis Apostoli, I Cor. cap. iii, ii-i5, Fundamcn- 
tum aliud ncmo potest poiiere, etc. (b). 

I. Igne minuta tantum peccata purgnnUir. \\\ 
lcctione aposlolica , fratrcs charissimi , audivimus 
Apostoliim dicentem : Fundamentum aliud nemo po- 
lest ponere praHer id quod positum est, quod est Christus 
Jesus. Si quis autem superocdifical supra fundamentum 
hoCt aurum, argentum, lapides pretiosos^ Hgna^ fenum. 
stipulam^ uniuscninsque opus manifestum eril, Dies 
enim Domini declarabit; ^uia in igne revelubitur, et 
uniuscujusque opus quate stt^ ignis comprobabit. Si cu- 
jns opus mnnserit quod supermdi/icavitt mercedem acci- 
piet. Si cujus opus arserit, delrimentum patietur : ipse 
outem saivus erit; fic tamen quasi per ignem. Miilti 
suni qiii Icclioncm istam male inlelligonies falsn secii- 
rilatc dccipiuntiir, dum crcdnnt quod si siipra riinda- 
mciihim Christi capitalia crimina a»dificcnt, peccnta 
ipsa per igncm transilorium possint purgari, ct ipsi 
postoa ad viLim porpetunm porvcnire. Inlellcctus 
isle, fratrcs charissimi, corrigendus cst; quia ipsi sc 
sediiciint, qui talitcrsihihlnndiimlur. llloenim Irans- 
i'orio ignc, dc quo dixit Aposioliis, Ipse aulem salvus 
e'it, sictamen quasi per ignem^ non capiialia, sed mi- 
nuta pcccata piirgantur. Kt quamvis, quod pcjus 
csl, non solum majora, $od ctiain niiiinta, si ni- 
miiim (c) plura sinl, mcrgnnl : de ipsis majorihus sive 
minoribus pccc.iris , clsi non omnia , vcl aliqua 
comniemor.anda sunt, ic aliquis se innnitcr cxcusare 
conotnr, et dical, ncsciro sc qux sint niiiiula pcccala, 
vcl qux crimina capitalia ^ 

2. PeccatacapitaUa, Elquamvis Apostoltis c^ipitalia 
pltira commcinoravciii, nos lamcn ncdespcra'ionciii 
lacere videnmur, hrovitcr dicimus quie sint illa : sa- 
crilcgiiim, honiicidiiim, ndiillerium, falsum tcslimo- 
iiium, fiirtum, rnpinn, snpcrhia, invidia, avnritin ; et, 
si longo tcmporc t.Micalur, iracundia ; ot ehriclas, si 
assidna sit, in cornm nuincro compniaiur. Qiiicuni- 
que enim aliqiia dc is!is pcccntis in se dominnri co- 
giiovcril, iii-ji dignc sc cmcndaveril, cl, si hnhiiorit 
sp:tlium, longo tcmp^re poRnitonlinm ogeril, ot Inrgns 
clccmosynas crogivcrlt, el a peccnlis lf)sis ahsliiine- 
rit ; illotransilorio i'^nc de qnoait Apostolii^, piirgnri 
non poterit, scd xtcnia illum flamnia sinc uUo rcinc- 
dio cruci:ihil. 

3. Peccata minuta. Ab his immunis nemo. Animmn 
non occidunl^ scd foedant. Qunc aulcm siiit mimila 
poccata, licet omnihiis nota sinl, lamcn quia longuin 
est ut cmnia rcpli<-eninr, opus est ut cx eis vel aliqna 
nominemus. Qnolies nliquis aiit iii ciho nul in poiu 
plus accipii qiiam nocesse sit, ad miiiiita pcccnia no- 
vcrit pcrlincrc Qiiolics plus loquiiiir qiiam oporlcl, 
aut pliis tacct qiinm cxpedit. Qnotios pauporcm ini- 
portune pclonlem exnsporal. QinUics cim corpore 
sit snnns, aliis jejunnniibus prnndere volucrit ; nul 
somiio deditus tardius .id ecclcsiam siirgit. Qiioiics 

* n<Tsarins in BililioUieca Patrum, qno! antcm crimiiLlia 
et capitalia. 

(a) Alias, dc Sanctis41. 

(b) l r.l ii^ Kil>lioilicca ralrum homilia cxsarii ociava. 
(i) VovWy nind mn. 



1947 



APPENDIX. 



1948 



excepto desiilcrio filionim uxorcm suam cognovcril. 
Quolies in carccre clausos, el in vinculis posilos lar- 
dius reqnisieril. Quoiies infinnos lardius visiiaveril. 
Si discordes ad cuncordiam rcvocare neglexcril. Si 
phis aul proximum. anl uxorem, aul filium, aul scr- 
VU3I exasperaverii quam oporlel ; si amplius fucril 
blaoJilus quam expedil. Si cuicumque majorl perso- 
iiae aul ex voluniaie, aul ex necessilale adulari vo* 
lueril. Si pauperibus csurienlibus cibum non dederil; 
aut nimium dcliciosa, aul sumpluosa sibi convivia 
prffparaveril. Si se iii ecclesia aui exlra ecclesiam 
f ibulis oliosis, de quibus in die judicii ralio reddcnda 
esl, occupaveril. Si dum incaule juramus, el cum 
hnc per ;»rn|uain nccessilalem implercnon polerimus, 
ulique perjuramus. Kl cum omni faciliiaie vel leme- 
rilalc nialedicimus; cum scriptum sil. Nequemaledici 
regtmm Dei possidebunt (l Cor. vi, iO). Elcum aliquid 
suspicamur lemere, quod lamen plerumque iion ila, 
ut crcdUnus, romprobalur, sine ulla dubilaiione de- 
linquimus. Wxc enim, el bis similia, ad miimla pec- 
caia perlincrc noii dubiura esl, qiiae, siciil jain dixi , 
enumerari vix posstinl, el a quibus non solum popu- 
lus cbrislianus, sed cliam nulliis sanclorum immunis 
esse poiuil aliquaiido, aul polcril. Quibus peccatis 
licet occidi animani non ci*edamus ; lla tamen eam 
velut qiiibusdam puslulis, el quasi borrenda scabie 
replenlia deformem faciunl, uteam ad amplcxus ilUus 
Eponsi coelcslis aiit vix, aul cum grandi confusione 
vcnire permiuaiil : de quo scriplum cst, Aplavit sibi 
Ecclesiam non habentem ntaculam aut rugam {Ephes. 
V, 27). 

4. Aut bonis operibus, aut igne, aut hic inflictis a 
Deo poenis purgantur. Quibus proficiant in(lictx a Deo 
paence, El ideo continuis orationibus, cl frequcniibus 
[ejuniis, cl largioribus cleemosynis, cl prajcipue * per 
indulgentiam eorum qui in nos peccant, assidue re- 
dimanlur ; ne forle siinul collccla cumulum facianl , 
ctdemergmit animam. Quidquid eiiim de islis pecca- 
tis a nobis redemptiim noii fucrit, iiro igne pur- 
gandum esl, de quo dixil Aposlolus, Quia in igne 
revelabitur : et si cujus opus arserit, detrimenlum pa' 
tietur. Aut enim, aum in hoc mundo vivimus, ipsi 
iios per poftnitcniiam f:itigamus : aut certe, volenie 
aut pcrmilieiilc Deo, mullis tribulalionibus pro lAis 
peccaiis affliffimur ; et si Deo gralias agimus, libera- 
inur. Quod Ua fil, si quoties maritus, aul uxor, aiit 
lilius moritur ; vel si substanlia iiobis, quam plus 
qiinm oporlet amninus, aufcrlur. Licct plus Chrisium 
4|uain ipsam substanli.im diligamus, ct si necessifas 
fiieril, inaliinus ipsara subslanliam perdere, quain 
Clirislum negare : tainen quia, siciil jain dixi, si nlus 
eam quam oporlet diligiraus, amillere eam aul dum 
vivimus, aut dum morimur, sine graiidi doiorc non 
possumus : et Umen si Deo, qiii illam a nobis aufcrri 
velul pitis paler permillit, laiiquam boni filii graiias 
agamus, el minus nos pati quam meremur, cum veia 
humilitate proreramus ; ita peccala ipsa in hoc sav 
culo purgantur, ut in fuliiro ille ignis purgaiorius aut 
non inveniat, aut ccrle parum iuvenial quod exurat. 
Si aulem nec iii tribulalione Dco graUas agimus, nec 
bonis opcribus peccala redimimus, ipsi iamdiu in illo 
piirgatorio igne moras habebimus, quamdiu supra 
dlcu peccaia minula, lanquam ligna, fenum, slipula, 
consummanlur. 

5. Ignis pnrgatorii qualis posna. Sed dicil aliqiiis : 
Non periiiiet ad me quamdiu moras habcim, si lameii 
ad viiam :clcrnam pt»rrexero. Nenio hocdical, haires 
cli:irissinii, quia ille piirgalorius ignis durior eril , 
({iiam quidiiuid potesl in hoc sx.culo pocnarum aiit 
cogiiari, aut videri, aul senliri. Et rnm de die judicii 
srriplum sit quod erit dies iiiius lanquam mille aiini, 
et niille anni lanquam dies unus (Psal. lxxxix, 4) ; 



* In Bibliolbeca PaU*iun omitlitur hic particula , praci' 
pue. Ei iDfra ^ust verbum , demeigant ; decsi vox, «/«'- 
mam. 



. ( 



unde scit unusquisque ntrnm diebus an inensihus, an 
forte eUam et annis per illum ignem sit iransituriis ? 
El qui tnodo nec unum digitum suum in ignem vult 
millere, limeat necesse est vcl lunc parvo tempore 
cum anima et lolo corpore criiclnri. Et ideo totis vi- 
ribiis uniisqiiisque laboret, ut capit:ilia crimina posMt 
evadere, et miiiula peccata iia operibiis boiiis redi- 
mere, ut de ipsis niliil videatiir rem.incre, qnod iile 
ignis possit absumerc. Illi autem qui capitalia crimina 
commiltunl, si quamdiu viviint, ea redimere pocni- 
teiiU:e medicameniis nohierint, nd illum igi.cm, de 
quo dicit Aposlolus, Ipse autem salvus mr, sic tamen 
guasi per ignem^ sicut jam dictum est, vcnire non po- 
lerunt ; sed magis illam duram et irrevocabilem scn- 
tcptiam auditiiri sunt, Discedite a m^, maledicti^ m 
ignem osternum (Matth, xxv, 4i). Et idco, qui ab ista 
perpclua pcena, et ab il!o purgatorio igne desidcrant 
(iberari, criuiina capiUilia noii admittaiit : aut si j.im 
coinmiserunt, frucluosam agant poeniieniinni, ct illa 
par\ a vel quotidiana pcccata bonis oi>eribas redimcro 
non desislant. 

6. Quibtts operibus minuta peccata redimantnr, 
Qiiibus tamen opcribus minuta pccciita rcdimaniur , 
pleuius vobis insinuare desidero. Quoties infirmos 
visilainus, in carcere clnusos, el posilos in vlnculis 
requiriiuus , discordos ad conconliam revocamus , 
indiclo in Ecclesi:i jejunio jejuunnius, pcdcs hospili- 
biis abluimus, ad vigilins frequciitcr convenimiis, 
elecmosynam ante oslium pra^lereunlibus paupcribits 
dainus, inimicis noslris, quoti^s poticrint, veniam 
indulgemus : isUs opcribus, el his similibus, minuta 
peccata redimunlur quoUdie. 

7. Quibus capitalia deleantur. Poenitmtia publica. 
Pro capilalibus vero criminibus noii hoc solum snfH- 
cit ; sed addenda) sutit Inci^m:^, rugitus et gcmitus, 
continuata et longo tempore protracla jcjunia, largio- 
res elcemosynx» ^ eroganda», uliro nos ipsos a com- 
muiiione Ecclesiae removenies, in luclu et in iristitia 
iniilio lempore pcrmanenles, et poRnitcntiam etiam 
publice agenles : quia juslum est iit qiii cum multo- 
nim destruclione se perdidcrit, cum muliormn xdifi-- 
caUone se redimat. Ad extremum uon csl impossibile 
vel gr.tve quod suggcro : vel sic lugcamus exsUnctara 
nostnim animam, qiiomodo alienam carncm mortuain 
plangimus. Si aut uxor, aut filius, aufmnrilus mortiii 
fncrini, in lerram se collidunt houiiiies, capillos tra- 
hendo, pectora luiideudo, in luctu et |K£nileiiUa, vel 
in lacrymis non pnrvo tcmpore persevcrant. Rog» 
vos, fratrcs exhibcamiis animx nosir:c, quod iVi 
cxhibent alieno} carni. Et hoc videte, fratres, qiiaoi 
roalum sit , ut qii.Tramus quod non possumiis , ei 
non quacramus qiiod possumus '. Carnem quam non 
possiimus suscilare , plnngimus ; ct animam no- 
siram mortiiain iion p'aiigimus, quam possumiis 
pcr poenitenUam nd staluin prisUnum revocare. Sod 
quod nohis pejiis cst , corpus niortnum plaiigimus 
quod amamus ; animam vcro inorluam quam noii 
ainamits , nec dolemus , nec plangimus. Et ideo 
niiitala vice incipiamus plus Dominiim amarc qunm 
servuin , id est , plus factorem corporis qiinm cor- 
piis ; plus dominam qiinm aucillam , id cst , pliis 
anininm ad imaginem Dei faciam , quain carnem 
dc limo terrac formatam : ut cum die ultinio caro 
noslra puirescere , et a vermibus devorari coeperii 
in sepiilcro ; aiiinia in Abrah c gremio Angeloruni 
manibus elevelur , et in die judicii recepUt per 
resurroclionem corpore audirc mereamur : Euge ^ 
serveboneet fideliSy intra in gaudium Domini tui (Maith. 
XXV, 21). 



1 Hic in Bibliotheca ratnun addilur, etiam pUu quam not 
ipsi valere posstmms. 

* lU acsarius in Ribliolheca Pau>um. At apud Augusti- 
niim, ifl tugeamus quod non possumus suscitare, r/ir- 
nem, eic. 



iM 



SEriMO cv 



1950 



8. Recajntulath. Sors triplex homintim m judicio. 
El nt hacr, qux siipm dixiinus, conlibiis veslns lenn- 
dus Tilcaui inli:prei^« el ipsn apostolica leclio plcniiis 
possU inlelligi , breviuir ca Cliarilaii vcslrne volo re- 
peUTo. Onmes sancli qui Dco fideliier serviunl , lc- 
ctioni el oralioni vacare , el in honis operibiis pcrsf»- 
verare conlcndtint, ncc c^pitalin crimiiia, ncc iniimia 
peccala, id csl, lign:i, foniini cl siipulani supra fund:i- 
lueiitum Christi, sed bona opcrn » id est, aurum , ar- 
lenluni, lapides pretiosos supcra^dilicautes, pcr ignem 
lUum, de quo dicil AposloUis, Quia in igne nvelabi- 
(nr, absque uUa^violatione ^ (r.in^bunt. llli vcro, qui 
qoamtis capiiaiia criinina non admitiant, et ad perpe- 
tranda minuia peccata sunt faciles , el nd redimenda 
snni iiegligenles ; ad vlLim xternnm, pro eo quod in 
Cbristuni crcdidcrunt, ct capitalia peccata non admi- 
lerunt, ventiiri &u:it : scd prius aiit in hoc sxculo pcr 
Dei justitiam vel miscricorduim, sicut jain diclum esl, 
Mnarissimis tribuiationibus sunt excoqtiendi , aiit illi 
ipsi per multas eleemosynas, et prj*cipuc diim iniini- 
ets suis clemenler indulj^cni» pcr Dci misericordiam 
liberandi ; aut certe iilo igne, de quo dicit Apostoliis, 
longo tempore cruciaudi , ut ad vilam xternam siiie 
macula et niga perveni:int. IHi vero qui ant homici- 
dium, aut sacrilcgidm, aiil adulieiitini, vel reliqua liis 
Biroiiia commiserunt, sicul jam diciuin est , si cis di- 
ciui pGeniicntia non subvencrit , non per piirgaloriiim 
ignem transire mercbuiitur ad viuim, sed xlerno iii- 
ecndio pnccipiubuntur ad morlem. 

9. Majora peccata Deo juvante vitare, minuta vero 
vnare inmicorum el eleemosynarwn largitate redimere 
laboramtttm* Et ideo qiiolies in lcciioiic n{)Ostolicn au- 
dieritis, Si quistnprafumtamentumChrisii superasdificat 
rntrmn, argentum, lapides pretiosos ; dc snuctis hoc ct 
pcrfectis chrisliaiiis accipiie , qui vcliit aiirum purga- 
tum merebuniur ad xlerna prvniin | ervcnire. Illi vcro 
qni superaedificaut liana, fenuin et siipubun, de bonis 
ehriftlianis, sed iiegligeniibiis miniita pcccaia purgare, 
01 s?ppe dictum est, intclligitn : qu:c p^ccnin si ncc 
divina jiistitia muliis tribiilatioiiibus purgnverit , iicc 
unusquisqiie eleemosynarum largilate redcmerit, non 
sine graiidi dolore in iilis implebilur illtid qiiod dicit 
Apostolus, Si cvjus opus arserit^ detrimentum patietur; 
ipte antem salvus erit^ sic lamcn quasi per ignem, Nenio 
lamen, sicut jam supra diclum cst, se ipsum circum- 
veniat, iit hoc eii:im pro cnpitalibus criminibus, si iii- 
cmta remanserint, posse licri credat. Ei ideo , sicut 

G* m sacpe dixi, quantum possumus, cuni Dei adjutorio 
borcmiis ; ut el majora peccaui possimus evadere , 
ctminiita siiie qiiibus esse noii possumus, jugiler 
amore inimicorum , et elecmosynaruin largltate rcdi- 
mere : pnestante Domino Jesu Cbristo, qui cuni I\i- 
tre el Spirihi sancto vivit et rcgiiat Dciis in sa:cula 
laecuiorum. Amen. 

SERMO CV (fl). 

Devcrbis Apostoti^ I Cor. xii , 26, Si palilur uniim 
meinbrum,coinpatiunturoinnianicmbra, etc, (b), 

i, x\mor mutuus membrorum, amorem docet proxi- 
morum, QuuliUT iios inviccin diiigeredcbcnmiis , U:\- 
Ires cliai-issinii , <'ii:nn de snniiaic vrl iiinriiiii:iie 
menibruruin corpoialiiim possinniis evidenlcr ni^iio- 
sccre. Si cniiu sic nos nniarc voiucrinius , quoiiKkJu 

*In Dibliolhcoa ralrum, sitie tiotcntia. In Sorbouico 
Vi. , dne dilatione. 

(a) Olim, 15 ex llomiliis 50 ; et fost, In Ap|>endice 17. 

(b) Ux majiuscriptis sic inscribitur : « Kxcer|>la de 
I iibris Augusliui, (jualiler vera ot rerfecla dilwU) sit- 
t vanda est : el de dilecUone mpmbronim, quoinodo oiimia 
« membra serviunt, quando spioa caicaiur. » F.xcerpii au- 
lem sunt seosus , non verba ; et forie a CTsario. l)c niiin. 
1 et 2 vid. Auffuslini eiiarr. iu Psal. 130, n. 6; doniini. 
3» enarr. in Psal. 86, n. 5; de nuni. i, cnarr. 2 iii rsal. 50, 



fic invicem amnnt membra eorporis iiostri, perfecta 
in nobis chnritas poleril custodiri. Considerate et vi- 
dete quid fiat in nobis carnaliicr qiiando snnum est 
caput, quomodo congnudent omnia meinbra , et pla- 
cent sibi de singulis c:ctera menibra : e conlra- 
rlo aulem quando aliqiiid mnli palitur unum mem- 
brum, compatitintur omnia mcmbra. Ecce spinam 
calcat * pes : qiiid tam longe ab oculis quani pes ? 
Longe est loco, proximus chariuiiis atrectu. Modiciim 
pungil spina, et perparvum locum lenet iii pede ; vide 
quomodo illuc converiunUir oinnia menibra. Primo 
ipsa spinn dorsi incurvat se, et dcponunt sc illiic 
omnia mcmbra. Numquid aciili ccssaiit qii.rrere? 
Numquidaiires ccssant niidirc? Forle alii qiii vident 
ubi sil, dicunt, Ecce iibi cst : staliin iioc audinnt au- 
rcs ct scquunUir consilium : ibi et oculi quxrunt, et 
maiiuf opcrantur, et, ut dixi, lotum corpus illiic in- 
curvatur, et niiiil vacat in hominc nd subvcniendiim; 
et solum in pedc factum est vulnus, et lolum quod cst 
in homine opemuir. Numquid omnia puncia sunt ? 
Attcnditc. Niimquid omnia doleni ? Sana est mnnus, 
sani sunt oculi, sanum est capiit, snna alia meinbra ; 
ipse pes sanus est, ibi tnntum dolet, ubi punctus cst : 
non est crgo communis calamitas omnibus ; scd pcr 
eompnssionem cliaritntis omnia veniunt ati subve- 
niendum, ct omiiia voliint succurrere : ut implcatur 
quod ail Apostoliis, Si patitur nimm tnembrum , coni' 
patitmtitr otnttia membra ; et si glorificatur ununi mem- 
bnim^ cottgaudent otttnia mctnbra, 

2. Invidus, tabes resecatida. Virtutes alicnm per cha- 
riiatcm fimtt ynoprfrt». Quid ergo?Ncscio quis Iiabcl 
do um Dci in virliitibiis; non liabcs tu ; noli invidcro, 
ne pr:rcid:»ris de corporc. Videle, fratrcs, qui invidct, 
sic cst qiiomodo tabcs, quoinodo vulniis, quimiodo 
apostema. Non vis conj;audcre glorilicalo? Videt in 
te iiividix morbuin coelesiis lllc mcdiciis, el pra^cidct 
tc de corporc : noli ergo iiividere. Sed qiiid facis ? 
Gaude. Noli dicere in animo luo, Ego si christiaiius 
essem, ulique el nd Dcum perlinerem, posseni facrro 
quod nliiis (acil. Talccst eiiim ac sidiccrct ct :\m\<^ 
Ego si ad corpus pertimTcm , posscm vidcre Iiinam 
et soiem : cl non illud habct laincn ncc auris uec ma- 
niis; sed faciunt siii^ula qiiod |)0ssuut, ct cuiii coii- 
cordia scrviunl sibi invicem onmia incinbra. Siccrgo 
ct tu congnude illi cui Deiis aliqiiani graiinm peciilia- 
riter dedit : ct poics in illo (|uod iii lc non potes. Illc 
hnbct forte vii^initatcm ; ania illiim, et lua est. Itc- 
rum tu habcs majorein palicnlinin ; diligat le , et sun 
cst. Ille polest salis vigilare ; si non invidcs, tiium 
est sludiuin ejus : tu forte potcs amplius jejunare; si 
amatto, suuin esl jejunium tiium. IIoc ideo» quia in 
illo tu es : per propricuilein eiiim non es tti, pcr clia- 
ritatcm tu es. 

3. Exemplum charilatis in Christo. Considcrate, fra- 
tres, et videte cxeinplum Doiiiini nostri , qui nos pe- 
regrinos fecil, ct jussit ut per cbaritaUs viam cur- 
rcndo veniamus ad ccBleslcm civiialem. Niim(|uid nli- 
qiiis polcst diccre quia xgrolavit hic Dominns? Qiiid 
cst crgo quod ait , itxfirmus fui, et tion visitastis mc ? 
Quid csl, nisi qiiod ipsi conritenlur, Quattdo te vidimus 
esurientetn, aut silienlem , aul nudum , aut infirmuiit^ 
aut in carcerCf et non minisiravimus l/6i? Elille, qiiniu- 
vis scdeat iu coclo, tnmen compaticns membris Inbo- 
rnuiihus , quia capiil est membroriim el uiiivcrsi cor- 
poris, Qaandotttii, inquil, exminiinis meis non fccisiis, 
ticc mihi fecisiis {Mutth. xxv, 43-i5 ). Iieruin jaiii 
ccrte crnt in cceio,quando Paulpin ex perscculore fe- 
cil prxdicaioiciii • nain iiiisiTius tjiis, el iiicorporans 
euni univcrso corpori suodixit de roelo, Saule, Saul&, 
quid nieperse(iueris(\ct. ix, 4.)? Niimquid ergo ipsuiii 
|)er>cquebaiiir in C(rIo? Qiiid esl ergo, Quid me per- 
sequrris? IVrscqucbatnr Saiilus ■ ClirisUanos , iiuin- 
quid Cbrisiiun (|Ui sedebat iu ca'lo?Scd qiiia ipse 

* Mss, aliqui , spimmi habet : el sic forlc corrigenJi 
duo alii, in qiiii>us iiabctur, cavet, 
'^ .viss., raiUus. 



iOjl 



APrENHIX. 



IDSS 



enl in Clirisiianls, comp.Hiens mcmbris omnibus. Ul 
venim esscl in ipso, qiiod aii : Si patiiur unum m«ii- 
bmm, compaliuntur omnia membra , qiii»! ail' Saule, 
SauU, ifutd me prrsequeris? Cerlc jani iii ccrIo sum; 
tanuMi quando niinimos incos perse«|neris , in ipsis 
mcmbris mcis adbuc cgo pcrscciilioncm palinr. 

i. I^lcmbri $vut mnrtna qvi de atiorum tribulatiotte 
ga^fdrut. Va iHud al?cndilc , fralrc^, qnod ciiam nos 
aliquolies facimus, allcndilc. In p :)pido qiiando sla- 
tiir, el esl aliqua coarclalio ; si aller alierum calccl, 
liiigua dicif, Calcas mc. Nuni ipsa calcala csl? Quid 
os! crgn qnod soual, Calca^ mc? Si ei illc respondeal, 
J.iliera cs, o rmgiia, iu orc liio voam liabcs : cgo si 
ralcavi, pcdcm calcavi.Scd charilas dicil, Calcasme; 
compasslo unilalis ei viiiculum socicUUis dicil. Sicul 
ergo diccre cocpcram , coguoscanl omncs invidi, 
qiii dc alioruni , ciiMmNi inimici corum sinl, Iribula- 
li«nibi:s gamb nl, qiiia mcnibra suni pulrcfacla, ab- 
scissa ol uiorliia ; cl idco non babcnl sonsum : el cuin 
disccdnnl ab aliis mcmbris, non scnliuul , quia sine 
?cnsu cninl. Scumis nosler, fialrcs, una fidcs csi , 
chariias nna s:»n':lns csl* : lcncainns fidom tanquam 
Hcusnin, ((Mieanins cbarilaicm lan(|uam sauilalciii. Et 
qiiamvis diversa mcmbra diversa miincia babe:int ; 
iauien*cb:»ri»aiis uniialc lcncntnr, ci omnia mircii- 
liir ire posi capnl. C:'p'.ii enim in f oelo cst , nos hic 
laborcinus ct invicom or.cra iioslra porlcmiis : quo 
enim ivil capul, ca't«Ta mcmbra iiura su* l. Ccrle au- 
disiis quod paulo aiilc dicmm cst, [): miniim clamassc 
(lc ca«lo, Saule, Stiute, quid me perscqHnis ? 

5. Patienti non compatiens extra Ecclesiam est, Rogo 
vos, fraires , si Dominus el Salvalor noslcr, qui niil- 
liim pcrcalum babuil , l:inlo alTeclu nos pcccalorcs 
amare dignalur ; ul quod iios paiininr, sc pali lcsie- 
liir : qiiare nos. qui sine peccalo non siimus , el qiii 
)!cccaia noslra pcr cbariialcm rcdimcrc pos<umus, 
lii u lani I erlecto amorc diligimus ; ui quidquid mali 
aliiis portiilcrit, cbarilaiis airccui compaiiamup, el 
quidquid bmii alius acccpcrii , quasi nos ipsi accipia- 
inus, ila gaudcanuK, ct pro i!Io ijui accepii, Dco gra- 
tias releramus?Kcce jaiii, ul diclum cst, patilur ali- 
quisaut iribulationcm anl damnum : si doles pro illo, 
iii corporc l'>tlesi;c consliinlus cs: si non doles, 
pracisiis e*i. (ibarias enim qn.T colligil ct vivillcai 
omiiia lucie^^i:^ mnnbra, si lc viilorit de alteriiis ruina 
(randcre, sinrnn W. pnfcidcl a corporc. Kl forte jani 
i^Ieo iifn doles, quia pruM-isus es : si cnim ibi esscs, 
sinc dubio dolcics. C<»ns'd« nlc, fialrcs, cl diligcuicr 
aUend>ic. qnia laiiidiii dob i iiuMnbrum , (luamdiu in 
corpore roitiiiiclnr : si auiem ab^cisiim fueril, nec 
doletr pfiti ril , nec senlirc. Cum niim maniis aut 
aliud ineinbrnm rncrit absci^um a C(U'porc, si toiiim 
ror| iis posica niiiliis paiiibus di\id:ilnr, inanus illa 
m)iiseiiiit; (|ui.ijam a relii|uoriim meuibrorum socic- 
tate dixisa csl al>|ii('disju:icla : t:ilis cst cbrislianus, 
qiii de ailcii<is ant damiiis, aiil afnielionibus , aut 
ctiaiii niorle non solnni non dolet ; scd, qnod ptjtis 
rsi tct le ciiam g:u:drl. Et qnia jaiu esl atieniis a cor- 
p te, i(Ic«» aireeinin cbaritalis non t(M.ctiii corde. Nos 
%c:o , 5fi ViTdiu el piMfcclam cliaril:itcm volumus cu- 
}>lo(iii-e, (unne> sicnl nosni(*tips(ts stiideair.us diligere; 
nl ipiiu caput iiohtrnin Cbi isiiis esi , el membm illius 
iios essc iiierniiiius; ei:m Cbristus app riicrii gb)ria 
iiostra, et per ccnciiidiam cbariiatis, qrasi vera ct 
p(Mfecia membra illiiis absqiie ulio doio maliiiae vel 
invjdi:e, omncs bomiinrs, sicutnosinctipsos, amautes, 
cum ipso app:irerc mcreamur iii gloria. 

* sic Mss. At cditi, ma fides es/, una charitasy una scnitas. 

* in }iss. deest vox, tamcn. Et mox , leneanlwr ; f.ro, te- 
nenViT : el, ibil; pro, iiit. 



SERMO CVI (a), 

De vertii Aiwttoti, I Cor. cap. xiu, i, 7, 8, riiariiat 
omnia tolcrat, omnia crcdit, omnia siicrat, oniiiia 
siislinct (6). 

1. Exordinm. Dcsiderium C!.aril.:tis vcsinc a r.(K 
bis cxigit debilum scriuonis ofiiciiim. Sed tania 
siint «|u V lcrre int et rcvocent :iniruum nostnim ; ii| 
si vclimus parerc dc-iderio veslro, non sil sinc peri- 
culo iiosiro : priinum, qu(»d jiivcnis lo()iii cognr pmc- 
seiiiibns scnibus ; dciiidc , tcmerarium cssc arbilror 
loqni vcllc im|>critiam * , intcr cos (;uos roboravil an- 
ti(pia doctrina. Optabam ergo silcuiio pnclcrirc, el 
illum locuin tutissimum eligcrc , andirc potius qiiam 
aliquid dicerc. Sed qiiid facio? Instat veslcr amor. rc- 
vocat nostcr pudor ; cogil sauctorum palruin jiissio, a 
quibus si vclim obsccrans vciiiam piMcre diceiis « 
Iguoscitc , sancti patres , ignoscitc ; parcitc noslr« 
vcrccuiidiic, parcite nostrx a^tati, maxunc cuin rec:i- 
lam \obis fuissc prxceptuiu, Loquimini, seniorei ; tfe- 
cct enim vos (Eccti xxxii, 4):ipsi sancla chant::lc qua 
prxvalcnt, rcspnndcbuut mibi. Loqucrc, juvetiis; de- 
lectil enim nos. Qnibus si rcpctam, Saiicli patres, 
qiiid loquar? rursu n mihi rcs^fuulebuni, Qmo(J a no- 
bis ScTpe andisti, mcmcnlo , flli, qnia :ib iufaiitia sa- 
cras liltteras didifi>ti (II Tim. ni, 15). Sed n "C sic vo- 
bis e\cnsalus csse potoro, qiiorum corda 1^1^ mc Hua 
voce pulsabnnt : Quid mcluis proferrc vcrbiini?Si 
aMas revocal, IVuliis Tiinotbco juvc:ii pnccipieli.il, 
diccn-? : Nemo adcletcentinm luam conlenmat (I Tim. 
IV, ii). Procdica verbnm(\\ Tim, iv, 2). Si sermodc- 
csl, pelc, ct accipics : noii cnim vos esiis qui loqiii- 
nMui; scd qiiod douatur vobis , hoc ministratis iiobis. 
llis coarciatiis angiistiis , qiio me coufcram, nisi td 
smcta vcslfgia cbaritatis? eamque dcprecor, ul doitel 
inibi aliquid dignuiu de se dicerc, quod ct meum^sup- 
pleal ministeriuin , et vesirum Katict dcsidcrium. 

2. Viriutes charitatis quatuor. Non sunt sineimnciM, 
^ec est aliquis sanctus sine illis. intcr c:cteras virtnlet 
cjusdem chariUlis qu:is comincmuiat a|M)Sloliis P^u^ 
bis, quod Ciuiritas non wmulatur, non agit perpcnm^ 
non irritntvr^ non inflatur , non cogitat mulum, ct Cic- 
lcra : in ullimo qu:itiior ejiis virtuti*s brevilcr coiii- 
prehciidit, diccns, Omnia tolerat, omnia eredit, omnia 
spcrat , omnia susiinet ; charitas nunquam ex<idit. Ei 
liis i};iiur qnaluor virlulibus sanct^e charilaiis luc|iii 
coiivcnil Sauciilali veslnr, delecialqtic primitufl In- 
tueri, qiicmadiiiodnni velnt quatuor cardines orbis 
couiincns, totnm posscdcrit munduiu. Ri*quiraniiis 
igitur, si placct, aliiiuornm cxein|)la sancioniin, eo- 
rum scilicct, qui l.is virliilibiis sanct:c cbaritatis pos- 
s<-ssi siint : et eis siiigulis iui singula tribuamus, dt 
omnes in omiiibus esse noscuniis : quoniam oninis 
(pii pie tolerat, rccte eredit; el omnis qui recle Gnodilv 
alicpiid spcral; ct ({iii spc:ai, siistiiiet, iie ah S|te €a- 
dat. Sed jam qninam isii sint videaiiius, quonim fi- 
dem, in qiiaiitum desupcr adjnvainnr, assequi valea- 
mus. Virlus cbaritatis qiue omnia toterat, erniiiiiit in 
saiicto NdC; qnx omnin credit , in sancio Abrabam; 
qii:c omnia sprral^ in pairibns nosliis, id csl, in po- 
pido Isracl, iindc ipsc no.^er exortus cst I>ominus; 
qii:c omnia sustinety in ipso capite iioslro Domino iio- 
stro Jesn Cbrisio, qui cst vera chariias, qiiac nun(|tiani 
cadii. Nec c:i leros saiictos ab bis virtutibiis vesira 
(diariias dcpulct alicnos : qiios pro brcvitaie tcnipo- 
Hs , ci pro sermoiie suscepto ila pneiermissos csse 
(();(.. osfitc, ut tameii ccrtissimc noverilis oniiics esso 
i . CUristo, cl iu oiiiiubiisCbrisluui. 

< lu vcleri Ms. DivioQcnsi , in pcritia. Fortc Legcndiuiii 
i}i inpoitia. 

(ii) Atias, dc Tempore 46, el in tomo 0, 

{b) in Appeudice uunc priniuui eoUoi^atur. Augnstint 
abjudicavlt jaiu oii:n Krasmiis iu toino nono; Verliii!:! 
eiiaiu , Mndiugus , a1ii(|ue ol)servant inetboduin el nn 
liouciu disserendi nou essc Aiigiisiini, muIliMpie minusiir«i 
couveuire qiUHl |)ro sermonis exoi-Uij (^Lii cTMiciuiiaior, se 
ai» in aniia s^icnis I ittenis didujsso .no.i iiidignus vcro «]Ui 
«l.( ni i'\ ij .s.ub alnniiiii r^vsignciur. 



fP55 



SKKMO CVI. 



DFI 



S. IVtma {•frfifj charitatis, or,inia toterare. Se(\ jatn 
lideamus qiiemndnuHlnm sanctus Noe |)0S30(Ierit vel 
posscssus sit viriute clinritnds, qiix omma tolcrat. 
Prrdixit ei Deus qimd iiiiquitale hdmitium crescciilc, 
dilfiTio perderet mundum. Staiim ille admonitus con- 
fugit ad ligtiiiro, et pnst camporum amoenorum facicm, 
angustiis sc rcclusit arca", tolcrat cceli freniitum, so- 
nitum aqiiarum , fragorem nimborum ; et post ista 
omnia, qui solct riudcrc consnrtio hominiim , sorius 
qiiodam modo enicilur serpentium ac feranim. Ncc 
exfKivescii vir isle, quod cum eo sint f«TX in arca : imo 
\\i\ ap[noscit ordinem suum ftTiios, quia se coffnovil 
liumanitas ; et jiibenti honiini obediunt, quia iiomi- 
netii siiperiori t*omiiio obcdisse cognoscunt. Osten- 
siim est in N e quiJ Adam pncceplum cnnlcmnendo 
|v*r(lidtTit : et dcmonstraium est posse hiimincs be- 
$iiis eliam dominari. si subdantse obedientia Condi- 
t' ri. Exspcctnt ct tolcral sanclus isic riiirm diiuvii : 
nccanloquam (inintiir, causa fcrarum arca relinquitur 
{Gen. vi-viii). Tolerat bonus mala : et donec in flne 
eiiain corpore separeiiiur, inlus mancns, corde, non 
corporc, separalur. 

4. Hanc cupieuti quid prtBttandum. Si qna es ani« 

ma , qu.ne cupis pissidere virlulem charitalis qiiao 

omtiia tolerat , relinque mundiim , confuge ad criicis 

iignam, iion mctiias procellas el tnrbines huius di!u- 

vii : non mergeris si ligno poriaberis ; novii gubcr- 

nare qui dignatus est creare, tanlum adsit virtus 

charilatis qiirc omnia tolerat. Nulla res te ab arcx so- 

lidilnte evi^llat. Permane bonus , et tolera mnlos : 

melius enim esl ul inlus positus propter bonos lolcres 

malos, quam foras exiens et periens. et bonos relin- 

€|aasel matosSi ergosunt tccum ferx, id esl, sunl tecum 

In Ecclesia prava docentes, falsa senlientcs, ha^reiici 

^el schismatici, atll etiam ipsi mali catholici, more fe- 

nram aiiimas devorare quscrentiuin ; tolercntur usqne 

ad fincm soicuii, lanquam finem diluvii. Rugiant liccl, 

Cremaiil dcniibus, atque ipsam arcam confringiTe 

cononiur, non expavcscas : finito diluvio, illns rapiet 

Inants ac spiiiosa silva, te fertilis suscipit lerra : posl 

tinero s.Tciili, inipii rapientiir ad tenebrns exterinres, 

«ibi est fletiis et slridor denlium ; pios suscipit lcrra 

'^'iTcnUum {Matth. xxv, 50, 16). Nam ct ipse snnctiis 

Koe post finemdiluvii obtnlii sacrilicium Deo; sed do 

animalibas mundis, non de immundis(6'en. viii, 20). 

Simul enim el munda cl immunda nnimnlia iii arca 

naiare poluerunt , sed mala ad sacrificium Dei non 

pervencrunt. 

5. Secunda charitatis virlus, omnia credere. Eminet 
in Abraham , cum omnia dimittit. De filio non dubitat, 
Sed jani hinr aliqnando transeamus, ui cu^tera pcr* 
smitari vateamiis. Procednt in inedio sniicliis illc 
Abrah:im ; et suo nos dorcnt exemplo possidcre vir- 
lulem chariiniis quu; omvin credit, qiii non esl cuitcta- 
tus ad unnm vocaiirmcni relinqnere patriam se<lcm , 
^omum, fnmiliam. Oiuiiia relinquuntnr , ut Doniino 
prxcipienti parentiir. Exi , iiiqiiit ei Doiis , de domo 
iua , et de cognatione tua, et teni in terrnm quamcum^ 
4pu tibi ostendero (Id. xn, \) : nec apud se iste snn- 
ctus cogiiavit aut dixit , Qno eam? cui mc cominit- 
tani? in qiiani lerram vadam? sed statim ut audit , 
surgil, currit, fcslinnt, r.cccleral. Terram promissani 
iion videt ; sed credeiido enm firmiter reiinet. Am- 

«tMilat recto itinere , nec obeiraniibus vestigiis alibi 

4|unro dehuit , declinnvit : qiiia qiii eum nd rgnolaifn 

terrain miilcbnt , inse qiii millebnt non dimiltobni. 

l^ eum ipse refoliit : reddilnr nierccs credcnli. Ad 

lermm pcrvcnil, dilniaiiir, niiilliplicaliir : ex pnupcre 

cfficiliir divcs , ex ignobiti polens , ditatiir onmihns 

Imnis; et in illo iinplelur quod Dominus in Evangelio 

suis discipulis proniisil, dicens : Si quis dimiserit do- 

-ntum , aut agrtmi , aut parentct cavsa uominis mei, et 

in hac vita cauuplum accipiet^ et in futuro saaculo vitam 

<onsequetur wtemam (Maith. xix, S9). Cumiiinlur nd- 

iiuc hiijiis fidei nicrces, cl seni proniilliliir filius. 

Adest virtns chariintis qua: omnia credit. Audil, ex- 

aiiitai, aniplius diligit, suscipit liliuin cx coiiingc Mo- 



rili, quam spc paricndi deslitiilam sterllilas a^lasmie 
jnm feccrat, alqiic in illo bcncdiclionem omnitnn 
gcnliiim promissatn firnjissime teiicl (Gen. xmii iO) 

6. Filium immolat. Amicus fit Dd. Amicusquid faciat. 
Sed adhuc eiim cliaritns probnt, probnlumque com- 
mciidnt, et quemadmodum nihil Dco prxforat, posie- 
ris monsirat. Vocnt eum Dominus de coclo dicens • 
Abraham ! Abraham ! El ille tanquam scrvus obe- 
diens :Etce sum, ait. El Dominus : Accipc filimn tunm 
i//iim quem diltgis Isaac, et vade in tcrram excetsam, 
eto/feres eum holQcauslum in unum montium qnem tibi 
dixero. Ncc hac quidem jussione lurbnlur anl fni gi- 
tur scrviis fidelis : adest enim ei virtuscharilaiis quie 
omnm credit. Surgil, domum pcrgil, asinam stornii, 
ligna conridit , gladium et ignein sumil , pueruin si- 
mul adducit, el piTgil ad lociim. Tiinc infenius fiicliis 
Isaac, patrem interroffni diccns : Paier. Ei ille : Quid 
tst, fili? Et filius : Ecce, nil, ignis et tigna : ubi cst 
ovis qunm immolalurus es ad fiolocuttstnm? El paior rc- 
spondit : Deus providebit sibi ovem ad sacrifi; inm , 
fili mi. Magniim hic ot grnnde viilco s.icranioiiluin! 
Aliiid Ahrnhani corde gcstabat , aliiid filio promiiifl- 
bni:sedneque nuae iromillcbat, filium fnllrbaiii: 
iieque aliqua iiifiimitas cor ejus a proposiio iin- 
muinvcrnt. Quid plurihiis? Pergil vinm, vidcl locum 
de longe, el siaiuons pueros suos ibi, eis taiia virha 
profert diccns : Sedete Itic ^um asina ; ego autem et 
pueribimus ttsque illuc, et cum adoravcrimus, reverte" 
mnr ad vos. sancic Abrnham, qiiid csl qiiod dici« 
cum aliiid tibi de puero ageiidiim sit? Numquid aul te* 
aut tiios fallis? Non, inqnil : sod qii» pro| hetice vel 
dico vel gero. virtus charitniis iii me maiicns qii;e 
omma credit, el fncil cl dicit. Audio eniin eam sine 
strepiiu vocis inlus ad cor Io<|uenlcm ct dicenicin 
mihi, Tu qiiidem licct resurrecturiim credcns. plcno 
et perfecto voio pueruin dncas imiiiolnndum , filius 
tnus in isto sacrilicio non crcmalur , qiiin resurrcotio 
Filio Dei servalur. Merilo Abrah.x» hiijus viri fidem 
coinmcmorans Jncobiis aposloliis aii : tredidii Abra- 
ham Dco, etdeputatum est tUi adjuslitiam, eiamicus Dei 
appellatus est(Jacobi\\, 23). Amicos, ul novimiis, con- 
junciio animorum facii : unde q>iidam sapicns hiijiis 
muiidi ait, Idem vellcatqtie idem nolte, ea dcmum firma 
atniciiia est (Sallust. Cattl. cap. 12). Ei^o amicos, iil 
novirnus, coiijiinclio aniniornm facit. Qiicmadmodiim 
iste snnclus atiimum conjutixoril Dco, ul eins amicus 
apptllaretur, vuIlisnosse?Sicutonim Deus Pator unico 
Filio iion pepcrcit, scd pro nobis omnibus liadidil il- 
lum (Uom. viii, 32) : ila «-t islo unico filio non |)opercil 
sed juhentc ut immolarelnr, cl qui dodcrat cuni de- 
voto corde ohlulit eiim. 

7. Isaac typtts Christi pntientis. Sod quo scqriunlur 
videamus. Deleciat cnim nos, ndjiivnnie Dtmiino Dco 
nostro, hujus historia? plennm vobis roddore raiionem. 
Poslquntn reliciis piieris, ad lociim sncrificii paicr 
cuni filio venit, arain con<triiit, lignacoinponii, niaiius 
filio ligat , imponit eum in aram suprn li-na , deponll 
humaiin paternx pieiaiis indioin, induil sncord.>tis di- 
rnm conslanlinm, ediicif glndiiim, ul pcrimal fihiim. 
Qiiid videlis, fralres? Niliil hic scnliiniis hiimiin.im* 
qiiia tolurn cognoscimns divinuni. Scd ol itle fiiiiis 
qiii paulo anle ovom requirobai , siib ingenli silenlio 
lalia lieri in se sontil : ol ila paiicns invcniinr, tin- 
quam jam ille essel, qui sicnt ovis nd immolnndum 
diicius esl, et lanqunm agnus cornm tondeiile so sine 
voce, sic non aperuit os suiim (Isai. liii , 7). el 1«, 
sanctc Isnac, indica nobis silenlii hujus tnm grande 
secrelum. Paulo ante nihd in le fieri senttehns , cl a 
patre arietera rc(|uirebas : ntinoaulem manibus ligaris, 
in aram imponeris, ligno quodain modo suspendcris ; 
ct modo laces. Tacco, inquit. Dic qu;irc : obsocro, 
noYcrimus. Vuliis nossc, ait, qiiarc nmdo lacco? Quia 
figuram illiiisgosio, qui volunlatc ponitaiiim;»m siiam, 
noii iioccssitaic (Joan x, 17, 18). In hoc lani grandi 
niyslico Mci saomrncnlo, oi Abralinni sancJus appa- 
nill probalus, ci filius In pricsenti osi libcriilus, iu qgo 
Ci.1 Cbristus pra*niinlialiis (Gcn. xxii). 



1955 



APPENDIX. 



1956 



8. A seelalore eharitatii omma credentis quid expe- 
tat Deus. Sl qua es anima , quse cupis sequi vestigia 
fidei palris noslri Abrahani , exi dc terra tua el de 
cognalione tua , rclinque popuhim tuum et domum 
patris lui : id cst, fldeliter renuntia diabolo , pompis 
et angelis ejus ; ei scqucre viam reclam , qu;e le pcr- 
ducat ail tcrram in nua ditcscas etemineas, el efficiaris 
socius Abraliu!. Scd cum ista omaia receris,*si virlus 
charitaiis quae omnia credit est in te, adhuc tentabit 
le ; ct probatum coronabit te. Cxpetit a te sacridciuin 
dilccii tui. Quid a tc expctil? Quod Abraham illi di- 
clum est , Da mihi unicum dilectum tuum ; tibi dicit 
Sapleulia , Da mihi , /i/i , cor tuum (Prov. xxiii , 26). 
Ipse est dilcctus unicus. Quld metuis oflerre cor tuuui? 
OfTer sacrificium, contrilionem cordis Domino Deo tuo; 
et dic ci cum prophcta : liolocaustis non deleclaberis, 
Sacrilicium Deo spiritus conlribulatus ; cor conlritum 
et humiliatum Deus non desmciet (Psal. l, 186/19). 
Nihil mctuas tali sacrincio oblato : ct Deo ^ acccptum 
crit, et quod obluleris, integrum permanebit. 

9. Teriia virtus^ omnia sperare. Aliam virtulem cha- 
rilalis qux omnia sverat , placct inspicere ? Hanc sii- 
periiis plcbi Isracl et patribus nostris assignasse 
cognoscimur. Ejus namque virtutis vox est in versu 
illo prophetico, In te speraverunt patrcs nostri ; spera^ 
verunt, et liberasii eos {Psal. xxi, 5). Kt ipsi ex i£gypto 
fugerc jiibcntur , terra ei^ lac et mel fluens promitii- 
tur (Exod. 111, 8). Pcr mare Rubrum transeunt, ad 
eremum veniuiil : ducebal cos spes charitatis, ut 
discerenl prius Deum amare gratis. Redditur et his 
merces fidei : iion enim potest non reddere, qui se 
donando dignatur facere debitorem. Post eromum 
roella de pelra suxerunt, panem coeli manducaverunt 
{Id. xiv-xvi) ; non sunt privati a dcsidcrio suo, quod 
speraverunt, terram eiiam promissionis acceperunt. 

10. Virlutis hujus exercitia. Exsurgat anima qua: 
hujus cliaritalis virtutc comprchensa est, et fugiat ex 
i£gypto , id est, ex hiijtis s^eculi desidcrio, pergat ad 
mare Rubrum , scilicet Christi Bapiismum ; ideo ru* 
brum , quia Christi sanguine purpuraium. Persequan* 
tiir hostcs : peccata cum suo ihiclorc diabolo, lanquani 
i£gyptii cum suo rogc Pharaone , sseviaRt, sequaiUur 
fiigientes : quid metuis? Usque ad aquam sa^viunt. 
Ingrcdieris tu , ingredicntur el illi post te : sed aqiia 
conversa illis crit in perniciem , libi proficiet ad sa- 
lutem ; illos obruet , lc abluet ; illos damnabit , te 
liberabil. Post hxc suscipics mel dc pctni, quo siiiin 
luain saties. Pelra cnim erat Christus (I Cor. x. 4), ex 
cujus prxceptis tanquam ex fontibus dulccdinis sa* 
tieris. Gustabis et panem, illum scilicet qui dixit, Eao 
6um nanis vivus qui de coelo descendi (Joan. vi, 51) : 
gustaois, el vidcbisquam suavis ' est Dominus (Psai, 
xxxiu, 9). Et si in te eminet virtus charitatis qua: 
omnia sperat, per eremum te nccesse est transire ; id 
e$t, utaris hoc mundo tanquam non utcns (1 Cor. vii, 
p\); ut in hac via peregrinum te noveris esse, si ter- 
pm promissionis cupis intrare. H;cc terra est de qua 
propneta cantat et dicit : Credo videre bona Domini in 
ferra viveniium (Psal. xxvi, 15). 

11. Quarta , omnia sustinere. Quanta Christus susti- 
/itiit. Ultima virtus charitalis restat, qua; omnia susti- 
net, ct, nunquam cadit. Hanc ipsi cnpiti iiostro Domino 
Jcsu Christo convenire noviinus. (deo in ullimo, quo- 
piam (inis Legis Christus {Rom. x, 4). Qiianta autem 
pro nobis ipse susiinuerit , puto Chariiatcm veslram 
ignorare non posse. Tamen exinde aliqiiid dicam, si 
taincn de tanto aliquid digqe dic^m. Prius illiid, quod 
Ikus homo , quod Vcrbuin caro ractum est (Joan. 
1, 14) ; quod mulia bona fecit, et mala perpessus est ; 
fluod mortuos siiscitavit, ct mortuus cst ; quod singu- 



* In Ms. fid. deest vox , Deo ; cujus loco io aliis substi- 
luitur, tibi. At buic particulac ia d. superscribitur a secuuda 
manu , ilU. 

* Lditi , quoniam suavis. At BIss., quam suavis. Et sic ipse 
Au^^iislinus passiiUy ubi citat hunc versiculum. 



laris iila patientia perlulit diabolum tentalorem , dis- 
cipulum traditorem ; quod ipsiim Judam priusquan 
ostenderct tradilorem, perlulit furem, cl ante experh- 
mentum vinculorum , crucis ac mortis , labiis cjus do- 
losis non negavit osculum pacis. In ipsa autem roort« 
quanta sustiniiit? Pcrtuiit odiorum flammas, minislras 
pessimi cordis Ungiias. Clamavcrunt Judaei, Crucifige^ 
crucifige (Luc. xxiii, 21) : ut rei remancrent Judxi, 
innoccos ab cis crucifixus est Filius Dei. Ad crucem 
ducitur, expalmatur, qui est vera palma victoris. 
Spinis coronatur, qui spinas peccatorum venit confrin- 
gere. Ligatur, qui solvit compeditos. Ligno suspendi* 
tur, qui erigit elisos (PsaL cxlv, 7, 8). Aceto potaliir 
fons vitx, disciplina cxditur, salus vulneralur, vita 
moritur : occidit ad tempus vitam mors, ut in per- 
petuum a vita occiderelur mors. 

12. Judcei in Christi morte victi. Christo quotnodo ser- 
viant. Quid hic Juda^i in hac morte Christi exsiiltaTeruiit 
quasi victores , ct dum terrenum el caducum regnum 
timuerunt perdere, Regcin caeii et terrjc non dubitave« 
runt occidere? Sed nec sicut putaveruut, victores exsti- 
tcrunt. Si enim vicerunt,regnum quomodo perdidcruiit? 
quomodo nunc usque servi reroanserunt? Ista namqiie 
causa est, qiih ab eis Chrislus occisus esl. Dixerunt 
apud se prmcipes Judxorum , ut evangelista narrai : 
Videtis, inquiunt, ^uia /oriM mundiM posl eum abiitf$i 
dimiserimus eum vivere, vcuient Romani, et lolient nobi$ 
iocum et regnum (Joan. xi, 47, 48). EtCbristum occi* 
derunt; et locum el regnura perdiderunt. Quid vobis 

Srofuit, insani Juda:i, quod tantum scelus admisislia? 
umquid quia Christo Domino, ut decuii, servire nolui- 
stis, idco ejusdominio caruistis? Dum iUi serviunt re- 
ges, quibus vosservilis, facti estis mali servi^bonorum 
scrvorum Christi. Per ipsos conicrit contumaciam 
vesiram , per ipsos dissipat consilia vestra, per ipsot 
retribuil scclcra ve^lra in capita vestra. Ipse auien 
Dominus qucm vos intercmistis , iion vos servos, sed 
iiberos esse cupiebat , quando dicebal : Si vos Fiiiu$ 
iiberaverit , tunc vere liberi eriiis (Id. viii , 5G). Vos 
aiitem Dominura Deum rcgam, et ipsam viram liber- 
tatem non solum repudiastis, vcrum etiam necare 
cupicntcs clamastis , Non iiabemus regem , nisi soium 
Cmaretn (Id. xix , 15). Scd nc in hoc quidem glorie- 
mini quod Christum occidistis , aclum cst potTus de 
vobis, et nescistis. Audite ipsum Dominum dicentem 
per prophetam , Ego dormivi , et tomnum cepi (PsaL 
III, ()) : somiium appellans mortcm a vobis illaUm. 
Cxtcrum qualis mors poiuit csse iriiluana , maxime 
illius, qui per eumdcm propheUra alio loco dicit, 
Numqtud (piidormil^ non adjiciet ut resurgat (PsaL XL, 
9)? £go, inquit, dormivi : ego, qui potestatem babeo 
ponendi animam meam. Ego dornuvi ; non quia 8»- 
vistis , non quia insanistis ; ego implevi quod volui : 
Yos in scelere remansistis. 

13. Fir« c/iart/fl/i«. Quis exegit tanU istadeDeono»>' 
stro, fralres, pro nostra redemptione ac salute» nisi 
charilas qux nunquam cadit? charius, quam magnas 
vures habes, quae de coelo Deum deposuisti! chara 
sanctitas , o sancia ac vcra charitas, qnsb tania es in 
terris, quanla eris in coelis? Quae taiitum potes in bac 
piigna mortalilalis adhuc solliciu, quantum poteris in 
illa pace perfecta sccura ? 

14. Patienlii^ Christi imilatio. Evigila itaque, omnis 
aniina chrisliana , et si in te eminct virtus cliaritatis 
qiiae omnia sustinet, Doraini tui imitare vesiigia CAri- 
stus enim, ait apostolus Petrtis , pro vobis pastus eil, 
relinquens vobis exemplum, ut sequamini vestigia ejus 
(1 JPeir. II , 21). Et si ille propter te de ccele&ti sede ad 
terrena dcscendii : tu propter te fugc lorrena, appeie 
Cjoelestia. Si dulcis est mundus, dulcior est Christus : 
si aroarus est mundus , omnia pro te sustinuit Cbri- 
$tus. Yia tibi faptus est ipsc Salvalor : surge, ambula ; 
habes quo, noli pigrescere. Scd forte quaeris, Quo? 
Vides enim viam , ct qux*ris quo ducat bxc ipsa via ? 
Ad veritatem et ad viiam ducit. Si amas veriuteui^ 
si amas viiam , ct cupis ad vcritatcm ct ad vium vi;- 
oirc, a via noli crrare. \idco , inquis, viam, et cupio 



1957 



SERMO CVIl. 



im 



ambolare : scd amara est, aspera osl ; nroti on!m et 
angusta via esl, qiix ducit ad vilain {Mauh. vii, ii). 
CbrisAis iransivii, el adlnic aspern csl? Gapul iraiis- 
iil, ei mcmbr:^ dubilanl ? Sed Chrisliis, inquis, Deus 
ei homo ; ego aulem homo. Tot niillia raartynim 
transieruiit; el adhiic tibi aspern csi? Transicrunt 
senes, transicruiit juvenes, Iransicnint pucri, pucli» 
Iransieniiit, viam quam liniebns Irilnin libi receninl. 
Ambula crgo viam, securus nmbuln.Quid cnim meluis 
iii liac via? Morlcm? El moilem liiues, qiii nd vilnm 
ciirris? Si boiius es, beiie in hnc via cunis : niors libi 
janoa crit, qu:e le reprxsentcl, iion qu:c auferat vit;c. 
Anibula crgo viam : imo ipse qui pn)ptcr te factus cst 
Tia, ipsc le diicat per se ipsum nd se ipsum. Ipsc enim 
est vin , veritas ct vila (Joan, xiv, (i). l>ic ergo Deo 
luo, anima fidelis ct pia ; dic, dic, sccura dic, ct cum 
prophcta Ycrncitcr exclama , Deduc me , Domine , m 
tia lua, et ambulabo in veritate tua {Psnl. lixxv, il). 
Tunc ad te securus perveniam , si in fincm us';ue tua 
tratia uon deserar. ILnec, fralres dilectissimi , qu» 
OODO ipsiiis charitalis dicta suiit Snnctitnli vcslne, ita 
bapreant cordibus et sensibus Ycslris ; ut eadem ipsa 
ckaritas fructum in vobis invcniat 0]icris , non folia 
laDdis. 

SERMO CYII («). 
Kurtum deverbis Apottolif I Cor. cap. xiii, 1, Si lin- 
guis liominum loquar et Angelorum , chnrilntcm 
autem non habeam, nihil inihi prodesi, etc. De di- 
iutione Deiet proximi, amicorum et inimicorum (b). 
i. Charitas facit ut sint simul scparati corpore, 

£nntum nos, fratrcs dilcclissimi , Churiins vcstra 
udcret , ex meis animis recognosco. Et licct vos 
homilitatcm mcam assidue videre veliiis, laincn ego, 
si posset fieri , freqiientius dc conspeciu vcsiro, ct 
Yestra et mea vellem desideria satiari ^ Sed pniienter 
lolerare dcbemus, quod implere pro teinponim nc- 
ecssilatc non possumus. Sed licct corporallter nos 
pmpter multns ncccssitatcs videre non vnleamns , 
€haritaie lamen et sanclo amore semper pnriter su- 
miis *. Pro qiia re nihil nocel corporis sepnr.uio, ubi 
est animorum vcra ct sinccra conjunctio. CliariUis 
eiiiin ipsa Ycra cst , qiix corporaliicr sopnntos con> 
suevit spintualilcr copularc at(|uc coiijungerc. Duo 
etiiin qui se sancto aniore diligunt, etinmsi iinu<i sit in 
Oricnie, alius in Occidentc, ita chnritnic congliiti- 
nanic junguntur, ut nuiiqtinm nb in\iccm sc|iareii- 
titr. Audi Apostoliim dicenlem laudcm veroc ct uite- 
gnc cbariiatis. Sic eniin ait : Si Unguit hominum lo- 
qmar et Anqelarum, cliaritatem autem non habeam, nihil 
mihi prode$t, elc. Et post pauca addidit, dicens : CVia- 
fitM paiiens ei/, benigna est, el reliqtia. Et licct siifll- 
deiitcr pneconia ejus plenus Spiriiii suncto Pnulus 
aposlolus pncdicaverit ; tamen quia sancta clinritas 
dulce esl ac salubre vinculum mentium , eliam nos 
panrali secundum modulum iiostrum, de illa, quan- 
mm possiimus, conquiramus. 

2. Divitiarum bonus u$us a chariiate discendus. Cha- 
ritas oleum. Charitus bona ordinatrix. Magnx sunt di- 
Yitiae charitaiis, chnrissimi, sine qua dives pnuper est, 
et Gooi qua pauper dives est. Nam dives, si charita- 

^EdllH^etvestroetmeo vellem desiderio satiari. L, ms. 
ie cotupectu hosiro et vesiramet meam desidero satiari ain- 
wmn. Iiic nos cl. sequimur. 

> Sic Mss. Editi vero, el sancio amore usi pariler sumus, 

(a) Alias, de Tempore 42. 

{b) in Appendice nuoc primum coHocatur. lUinc inter 
AogQStiniaoos Sermoncs, sed absque Augustini nomine, 
laiimum dubium, manere voluerant Lovaoienscs. Ex|.uii- 
geodom censuere verliDus et vlndingus. iiabct sen- 
teotiam et verba quxdam descripta ex Augustinl serinooo 
35D. Caaarii fetum esse, si cum aliis i\)S\us homiliis compa- 
fareris, &cile asseotieris. Augustini nomen talso prsefert 
ia Gbris aute septiogeotos aonos descriptis, colberiino ei 
Tksodericeosi. \id. ad sermooem hujus Appeudids il2. De 
no. I, vid. serm. Appcodicis 69 , n. 1 ; vid. caesar. ho- 
nil. 10, ex editis a Baluzio, et Auffuslioi serm. 350; de 
2, cjcsariom in Qne bomil. 30 ; de uum. i. serm. 
^••-69,0.7. 



tem non linbcnt, <juid habel? Qiwmlibct gramlls siib- 
st.iiitin siiic chnrit.-itc, innnis ct vnciin cst. Charitas 
etiamsi de terrenis fncultntibiis nihil habcat, plena 
cst. Uiide qunmlibct nrnjuis copiosas divitins habeat. 
si charitas in illo non fucrit, nihil boni cx illis fncere 
poterit, quia slne vera et coelestium Yirlulum matrc 
cl magistra qul J faccre debeat , ct qiinndo vel qiian- 
lum dnredcbeai, omninonoii novii. fct ideo, qunntum 
poiesl, uniisqiiisqiieclnboret,uthabenlchnriiatcm, ut 
lial)cnt luccm, ul hnbeat oleuin. Cliarilns oleo compnra- 
lur.Nnm quomodooleum omnibus humoribus superius 
csse cognoscitur ; ita chnriins omnibus virtutibus sub- 
liinior comprobatur. Nam tii nliqiiis iutinitns diviiins 
possident, ct iion habeatcharilntcni,sic est, quomodo 
si habeat plurcs lucernas et multns Inmpadcs, piiigiic- 
dincm non hibcntes. Lucenia vel Inmpas sine oleo 
acccnsn fiimarc polest, felere potcsl, luccm hnbere 
non potesi : sic cl qui hnbct diviiins sine cliaritate, 
ardcre potcsl dc iracundia *, ruinnrc dc supcrbia, fe- 
tcrc de nvaritia: sinc chnritatc penilus noii potest lu- 
cem hahcre. Chnritas si in tc fucrit, quamlil>ct tibi 
sit grandis siibstantia, novit quid dc illa agerc debeat. 
Ipsa scit optime, cui vcl quantiim porrigat, quid iri- 
buat, quid rescrvct. Ipsa inlelligitqunntumanimx re- 
ponat in coclo, et quantum corpori resen^^t iii mun- 
do. Satis bona ordinatrix esl, fralres, bcne novit con- 
grcgarc in aestalc, qiiod possit in hieme liabcre; hoc 
est, scit providere pcr clecmosynam in hoc sxculo, 
qiiod invenial in fuiuro. Ilabete ohnritntcm, fratres; 
quia sinc iila quidquid aliud boni in horainc fucrit, 
nihil csse potcrit. 

3. Charitas vera, qute ininucos complectitur. Chari- 
tas radix bonorum operum. Sed ct veram cliaritatem 
habete, fratres. Qu;c cst vera chahtas? Qn.-c omncm 
hominem diligit, sicut sc ipsuni. Est vera chnritas 
qiix non soliiin usquc ad amicos, sed usqne ad ipsos 
pcrYCuit inimicos. Nemo se circumveni.>t , fratrcs. 
Qui istnm chnriintem non habueril, Dcuin videre non 
potcrit, i:cc andii'e mcrebiliir, Veniie, benedicti Patris 
mei, percipile regnum. Certe videtis qiiod in leciionc 
cvangolica niliil nliud Dominus noininavcrit dc uni- 
Ycrsis virtdtibus, nisi solani elecmosyiiani qu.-c cum 
charilatc opcrntur. De ratiiis tncuit, radicem tnntum- 
modo noniinavit, ita dicens : Venitef benedicti Patris 
mei, percipite regnum ; esurivi enim , et dedistis mihi 
manducare {Matth. xxv, 54, 55). Et iterum ipse Do- 
minus : \erumtamen date eteemosynam, et ecce omnia 
munda sunt vobis {Luc. xi, 4! ). Omnis homo qui charila- 
tem vult habcre in futoro so^culo, Taciat illam sibi p;!- 
ironam iii hoc miindo, ut illam propitinm inveninl 
in xternuin. Nam quomodo arbor, qiiamlibot piilchra 
sit et fructifera, non uotest vivcre sine radice : sic 
qu.Tlibet opera bona 'pcrseverarc non potcrunt sine 
charitatc. Ipsn est eiiiin de qiin Apostolns dicit : in 
charilate radicati ct fundati ( tphes. iii, 17). 

l. Charitas semper dulcis. Talem crgo habcamus 
charitatem, fratrcs, ut omnes homines toto corde 
amare possimus. Si toturo genus humanum sic dili- 
pis quomodo te, non remnnsit janua iindc pcccatum 
intrel iii te. Oinnes aditus , unde diabolus ad ani- 
mam ingreditur, claudis, si totus homincs , sicut te 
ipsum, dilexeris. Et rcvera, fratres, quomodo polest 
neri ut aliquis altcri homini malum faciat , si illum 
sicut sc ipsum dilexerit. Dilige ergo, et quidcpiid vo- 
liieris, fac. Amn ex tolo corde tuo , ct quod volueris 
cxerce in proximo tuo. Si irasceris, dulcc est; quia 
de charitale procedit: si corripis, suave est; si casti' 

?;ns etinm et flagellas, acceptabile cst. Qiiarc hoCy 
ratres ? Quia vcrus amor est, quando corripis et ca« 
stigns. Qiinndo etiam de Ecclesia forns projicis, aina- 
riliido videtur saevire in ore *, sed dulccdo servatur 



* Editi, accensa fumare potesi de iracundia ; omissis Ycrt 
bis iotermediis , fetere potcstt tucemy ctc. : quae ex Man, 
restituimus. 

• in Ms. d. riflitnr sonare. 
vatur. 



Ri iQOXi dulcUudo s$r-: 



(n cordc : ncc fralrcm q\tu\ l«.iinic;jni odio habes, scd 
iieccatiim velul raorbum pci-soqiiei is. K conirario 
sani , qui sub falsa adulalionc diilceilineni soienl in 
orc profiTre, el dolum vcl amariuiJlnem in corde 
servare. Vos auiein, fralrcs, dileclissinu, veram clia- 
riiaicni lencnies, qux falsa esl, fiigilc. Audicc Apo- 
stoluin dic*'nicn), CliarUas de corde puro^ et conscien- 
iia bona, el fide non ficta ( I Tim, i, 5). Ego, fratres, 
quaiido de cliaritaie loquor, lacere iion possum. 
Qiiare hoc? Qtiia saiis (lukis e^tcliaiiias. Qiii illam 
h.»bei,quod dico iiileUigil: qui vcro iion habcl,forsi- 
lao inc irridel cl despiLil. Quare irridcl? Quia quain 
dulcis bil c'iariias, noii Rii^lavii. Guslcl crgo el vi- 
di*;il quain sir.vis csl Doiniiius. Deus cliariias Csl. 
Qiiiil dulcius Dco, iValrcs? Qiii ncscil, audiat prophe- 
i;iin dicetilcin, qood paiilo aiiie sii^^gessi, Gusiate^et 
lidete quam suuvis cst Dowinus (PsaL xxxiii> 9). 
quain felix ci bcala csl aiiiuia, qua: charilalem mere- 
tur liabcrc! Cliaritas, fraircs, siliciiii poiiis est, esu- 
ricnti cibiis, iii aniaritudine positis dulcedo, in Iristi- 
tia constilutis vcra et intcgra consolalio, (luctuanti- 
biis porius, crranlibu& via , pcrcgrinaniibus palria. 
Ilanc ergo, fratrcs, lenele, hanc lota avidilatc dili- 
gile. Si ainalores csiis, aoiaie charilalem ; si fortcs, 
\inciie cupidiiatcin ; si pcregriiii, desiderale patriaiii. 
Ipsa vos crgo chaiitas, si illam tencrc voluerilis, ci 
gubernai in hoc sa^culo, et perducit ad rcgnuin ; pra:* 
sianle Doniino nostro, qui \ivit et regnat in sxcula. 
Amcn. 

SKRMO CVIII (fl). 

De verbis Aposloli^ I Cor, cap. xiii , i5, Nunc autem 
mancnt lidcs, spes, chariias,triahxc; majorautem 
horum e^t charitas (b). 

i . Chrislinno necessaria fides. lUius effectus. Qualis 
esse debeat, Quicumque christianum nomcn tcnct, cl 
quicumqiic sacrainciitis divinis est imbutus, fralres 
charissimi, necesse est ut religionis christian^ ralio- 
iiein sciat, cl fidci vcritatem agnoscat; ejus quofjue 
fidci, qiKC, ul Aposlolus ait, pcr dileciionein opcraiur 
{Calat, V, 6), qux in pra*seiiti confortal ac loborat 
credentes, et in futuro perducit ad Dci conteiiiplatio- 
nem. Nam Iria qua^dam proposuit animx nostrui nc- 
cessaria bcaius el cgregius Gentiuin Doctor, diccus : 
Nunc autem manent fidcs^ spes^ charitas^ tria ha^c; 
major autem horum est charitas. Primum ergo (idcs 
caihoiica dirisiiano necessaria cst : quia in ipsa dis- 
lingiiuntur (iiii Dei a filiis diaholi , liiii lucis a filiis 
iv'ncbranim ; per ipsain rcnasciniur in B.ipfismatc, ct 
salutcm a!tcrnam impctramus,sicui£criplumest, Qui 
crediderii et baptizatus fuerit, salvus erit {^Marc. xvi, 
i6). IIxc porla esi vit;£, ha:c janua regni. Per ipsani 
discilur vcritatis scieniia , et percipitur cognilio divi- 
nitatis; per ipsam graliam Dei invcnimus. Aliier au- 
tein Dco placere non possumus : quia siue fidc iinpos- 
sibile csl placcre Deo (Hebr. xi, G). Vere ciijn hcatiis 
csl qui e.t recte crcdeiido bene vivil, ct bcne vivendo 
fidcni rccU\m custodil. Igilur sicut oliosa cst (ides 
sinc operibus bonis, ita nihil proficiuiit opcra boiia 
sinc (ide rccta. Unde bcatus Jacubus apostolus dixit : 
Quid proderit^ (ratres mei, si ftdem se quis dicat habere^ 
opera autcm non habeat ? numquid poterit salvare eum ? 
lides sine operibus otiosa est. Sicut enim corpus sine 
fpiritn emortuum est^ itaetjhdcs sine operibus mortua 
est (Jacobi ii, i4, 17, SG). Fidem anlc omnia, IVatres 
ii!ci , 1 cclaiii et iminaculalam habcie conlendile , et 
secundiim apostolica! instituiionis normam, Symbo- 
lum a sanciis patribus coiisiitutum mcmoritcr lencte, 
et rcligiose viventcs obsei varc sliidele ; haTcticoruni 

(a) Alias, de Tempore 55. 

(b) lu Appeodice nunc primum collocaiiir. Dobius ia 
l.ovaiiiensiuin edili. ne, su|-posililius verlinl censuia est 
ac viudiugi; qui praeler afia o)>scrval hoc in sermone 
proxiroum cmncm cbrisliauum dici , cuui i| se AugusLinus 
enarr. in isal. il, et in serm. 559, itenique in serm. 90, 
n. 7, proxinnun omnera honiinem vclii ialelligi. ConHaius 
cst ex Alcuini opere dc viriutihus ci Mriis ^ap. 2-4. 



M>I\. 



IDuO 



uoginata pcstifcra fiigilc , malcficorum ct iiicant.at>- 
ruui vcncna mortifera horrcsciie, divinoruin ct hor- 
tilcgorum ncrandas traditiones, qua; rum d:cinoi:ibiis 
socictateni habcnt, pcnitus rcspuite : ut niiii! aiiiid 
quain quod catliolica (idcs laudat , amal, prxdicat, in 
iiicnte sive in profcssionc seu inoribus tciicalis. 

*i. Spes firma. De peccatorum quorumlibet veuin , $i 
tamen a peccundo cessctnr ; deque Dei solatio in pre§~ 
suris. Post haiic crgo (idein , spcm finnain habere 
discite, qurc aninium noalrnm ad iiivisibili:i Irahit , ct 
intcnlioiiem nosiram in CGelestia ct atcrna insciii. ct 

3iiodain modo nexibiis insolubilibiis ligai : qii;c roii 
ccipii, scd lidelilcr ol)Scque..ics ad x:crn:un bcatiiit- 
diiiem)>crducit. Nemoigitur, quanivis ingmii pccc.itu- 
rum poudere prcinatur, dc boniiaio iVixiu.v pietatis 
despcrarc dcbci ; scdspe ccit:cnjiscricordi:c illiiis io- 
dulgcntiam sibi ({uoiidiaois dcprecari lacryinis, (iiiani 
recte spcrarc pos^unt , sl ab aciionc pravi optTis crs- 
sabunt. Idco non proptcr S|)Cin vcnia» pcr^evcranlcr 
pcccare debcinus ; iicqnc quia Dcus jusic peccata pu- 
iiit , veniain dcspei arc debcraiis : ut nequc cuin (iducia 
pecccmus, neqne rursus peccaia despcrcmus; scd 
nlroqiie pcriculo evilato, et a nialo dcclincmus, el de 
pielaic Dei vcniain speremus. Simiiiter ci in oninium 
iribnlalioiiuin aiignsiia, spc in solatium supcrnx pie- 
la is currcndum cst : quia in illu solo outnis sjies et 
saliis sine dubiu consistil, diceutc proplicta : In Deo 
salutare meum etgloria mea ; Deus uuxUii mei, et spe» 
mea in Deo est (Psal. lxi, 8). 

3. Cliaritas spe ct pde major. Prannium est xancto- 
rum. Cum enim fidein rcctain ct spcin (irtnain vobis, 
fralres, pcrsnadcmns, hoc maximc hori:iinur, ut cha- 
riiatcm in vobis habcre et opcrc ostcndcrc pcr omnia 
satagatis. Pcr ip.^ain ciiiin ct cuin ipsa bcatiludinein 
vcram babituros vos esse sciaiis : quia sine hac nemo 
vidcbit Deum. Ilxc aulcm idco inajor fide ct spe ab 
Apostolo cssc narratur, (,uia caclcris rcccdcntibus « 
ipsa sola permancbit. Fidci ciiiin socccdit spes, ct 
spci bcatitudo; ciiarilati auicin nt n transmuiaiio, 
scd sola restat pcrfeclio. Ihrc oinnium arx est virtu- 
tum , h;cc proniissio regni , hxc pra!iniura sumraum 
est sanctorum in coelo : qnia in percnni gaudio niliil 
cratius, niliil dulcius habi nt saiicti perfccto nmore 
Dei. Quem quia pra^sciitem vidciil, suaviiis diligunt, 
et dulcius rruuntnr ipso bono. 

i. In praceptis Dd principat7tm tenct. Opoi-tct 
vos scire . fratres , quia in oinnibus pncccptis Dei 
charita-) obtinct principatum, sine cuju> pcrfcctioiie 
Deo nihil placere possc Panlus apo^tolus lestatur 
(I Cor. xiii, i-5) :quia nec marfyrium , ncc sscculi 
ccmteinptuin , ncc elcemosynaruiu largilioncni sine 
charitalis oflicio quidt|uain proficcre possc osteudit. 
Unde ct ipsc Doniinns a qnoilam scriha interrogatns 
quod esscl inandatuin maximum , rcspondit : Dib'ge$ 
Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et cx loUi 
auima tua , el et tota mente tua. Addidit qnoqiie : Sj- 
iundum simile esi huic^ Ditiges proximum tuum sicui te 
ipsum. In his duobus mandaiis tota Lcx pendci et Pro- 
;;/tt»/a? (i/fl///i. XXII, 57, 5J, 40). Qiiod vcro ait, Ex 
toto corde, et tota anima , et tota mente; td cst, livio 
inlellcctu, toia voluniaie, et ex omni memoria Dcuin 
cs.^e diligendum. Dei vcro dilcctio in obscrvaiioiie 
m.indatoi uin ejns toia consislit, sicut alibi ait : Si quis 
diliijit me^ sermones mcos servat (Joan. xiv, 25). Uiulc 
el ipsa Vcrii.is alibi ail : In hoc cognoscent omnes quia 
mei estis disdjmli , si dilectionem hubueritis ad invicem 
(Id. XIII, 55). Item Apostolus : Plenitudo legis ett di" 
lectio (Rom. xiii. iO). Ilein Joannes cvangcliata: Hoe^ 
inquit, mandutum habemus a Dco, ul qui diligit Ueum, 
diltgat ct proximum (I Joan. iv, 21). 

5. Proximus , omnis christianus. Si forle quisIibeC 
qiixrat. qnis sit proximus : scial omnem christianum 
reclc proxiniiini dici;qtiia oinnes in Baplismo dVu 
Dci'sancti(icaniur, ut Iralres simiis spiritualiler in 
clnkriiatc pcrfecta. Nobilior csl gcneratio spiriiualis 
qnani carnalis, dc qua in Evangclio ipsa vcritas ail : 
iVw/ qais leuaius fuerit ex aqua et Spiritu tancto^ non 



IOf>l 



SERMO CIX, 



im 



poiest introlre in rcgnum Dei (Joan. iii, 5). 0»*» a»tem 
taliler iiilclligens proxiiniim diligil, sine diibio chari- 
Uiletii vcram in semeiipso lciicbit. Ha»c igilur, fraircs, 
ditigenlcr consideralc , ut ciim fidc ct dileciioiie ve- 
gtram opercmini semper saliilem , liabcmes spcm 
firmam, qiiia quidqnid l)oni in prxseiiti agitis , in fii- 
loro *b ilio in.vstimabiliter reraimerabimiiii , qui au- 
cior et pr()te*:lor est noslrx saintis , Jesus Cliristiis 
Domiiiiis iiosicr, qui cum Patre et Spirilu sanclo vivil 
ei regiiat. 

SERMO CIX (fl). 
De vrrbis A}Ostoli, W Cor. cap. v, !0, Omnes nos ma^ 
nifestari oporicl niitc tribunai Cliristi , ul recipiat 
luiiisquisqiie pruut gessil,sive bonuin^sivc maluin. 
Dereturiectioms fnturas certitudine (b). 

i. Chrislianornni gaudium in spe. Christianorum a 
Paganis prcedpHum discrhnen. Quaies resurgcmus. Om-r 
nitini Cbrisiiaiiorum B|)es, fralres rbarissimi, iii fuiu- 
niHi tctiipus cxieudiiur; iit quo<i liic scrviiiius Oeo, 
alibi iios servisse bcteuiiir. llic eiiim nobis posita 
sunt ccrliimiiin; scd in futuro sa'Culo certaiuirimn 
pr.Pinia rescrvain : jiiste si(|uidem ct provide diviiia 
snpieiitia ^cparavit lcmpus laboris et pncrnii. llic ergo 
laboramus, bic scrviinus Dc*», et mandala ejiis scrva- 
itiiis; iit in fuluro s;cculo, id est, in coBiorum rcgno, 
a:ierna prj*niia capianius. Seirc ciiim del>cmus , fra- 
Ires dilcciissimi , quid iiobis Scriptiira divina com* 
iiicndal , id est , fuluriim esse judiciurn Dei . quod 
post rcsurrcctionem complcbitur mortuorum. IJoc est 
qiiod prxcipiie Cbrislianos a gcntiii errore scccrnii : 
qiiia illi baiic tantummodo viiam esse creduut; et 
ideo siiie Dco essc , ct divcrsis peccalis atque crimi- 
nibus noii nicttiunt iiiquiuari : nos vero ita in bac 
tita coiiversamur, ut nos ad aliam prxparemus, in 
qiia el bonis bona , et malis mala retribucnlur, sicut 
dixit Aposlolus, Omnes nos manifestari oportet anle 
tribunal Christi , ut recipiat unusauisque prout gessit , 
nVe bonum , sive malum. Sicut nic modo astamus in 
ecclesia, cl nos invicem pra;seiites aspicimus; ila 
etiam ftost resurreclionem mortuorum astaturi sumtis 
anle tribunui Cbristi. Ilanc ciiirn ipsam animam tunc 
babebiniiis , qiiam modo babcmus ; et iii boc ipso, 
quo nunc induimiir, sumus corpore suscitandi. Non 
eniin sicut inuta aiiimalia facti sumus, iion sicut equi 
et boves, ut a^tcrn:! morte percamus : qui postquam 
hic vixeriinus, aiibi judicabimur ; ut aut pro pecciitis 
poenas , aiit pro bonis operibus prxmia consequamur 
arterna. 

2. Resurrectio ex omnipotentia et peritate Dei demon- 
straiur. Neino ergo, fraires cbarissimi , de resiirro- 
ciidiie despercl, iii qua Cbristianorum spes tota coii- 
sistiL Creditc, fr.itrcs, Apostoio prxdicanti : et riibil 
de rcsurrectiorie dubitanles, ad jiem judicii vospra^- 
Darato. An forte sicut impii et incrcduli non puUitis 
fieri posse ut a mortuis rcsurgamus ? Plane dicat boc, 
qai omnipoieiilern non credit esse Dcum , qui lioc 
promittii fiitunim. Nos auiem qui scimus Dci ornni- 
potentisessevirtutcm.quia promisisse ^ eum legimus, 
qood resurrcctioncm mortuorum laciat , non possu- 
rous de resurrcctioiie dubitare , qiiam se facturiiin 
esse promisit • qui et omnipotens est , et mentiri 
oescit. 

3. Item ex creatione. Et ex seminum vivificalione. 
Sed te appello, quicumquc inPideli auimo de resurre- 
ctione dubitas, et puias iion posse nioituos suscitari. 
Quid est amplius, ex nibilo facere bomines qui vivant ; 
au eos qui facti suiit atque vixeruni , roparare post 
mortem? Utiqiie plus est facere qiiod nunquam luit, 
quam reparare qirod fuerit. Quomodo ergo impossi- 
bile esse dicis ut Deus , qiii boiniiiem formavit ex ni- 

^ Iia Am. et Er. cqm lls$. nonDullis. At ix)v. et Ms. fs., 
/(ua ^amitisse, tn Mss. cl. et rm., qui promisisae. Divio- 
aiiQsis autcm , quam misisse. 

(a) olim» de verbis Apostoli 5i; et post, in Appen- 
dlcell. 

(^) iQcerti auctoris. 

|*ATROL. XXXIX * 



bilo, rcformri ? Qiiomodo nos suscilare non potcst 
coiiversos iii piilvcrem, qui si ctiaiii in niliilum rcil- 
ireinus, facerc puternt ut esseinus; sicutet fecit n<>s 
esse, cum antea nunquam fiiisscmus? Ita cnini beaiiis 
apostolus Paiiliis dixit : Sed dicunt aliqui, Quomodq 
resurgunt morlui ? quali atitem corpore veniunt ? Insi' 
piens, tu quod seminas noh vivificatur, nisi priut moria- 
tur : et quod seminas, non corpus quod futurum ett semi- 
nas, ted nudnm granum, ut puta tritict aut alicujus ccc- 
terorum: Deus autem dat Hli corpus.sicut voluit, ei 
vnicuique seminum proprium corpus (I Cor. xv, 35, 3*8). 
Noli ergo, incrediiic honio, de resurrectione dubitare. 
Qui grana seminum morlua, et putrefacla vivificai, 
per qua; in boc sreculo vivas; muito magis te ipsuiii 
resiiscisabit , ut vivas in a^tcrnum. Qui illa rcparat, 
qii;c tibi sunt neccssaria ; quomodo te ipsum iioq 
reparat , propicr qucm ct alia reparare dignalu» 
esi? 

4. Resurrectionem futuram res crcatce testantur. Ila» 
que si \erimus considcrare quae in isio sxculo vidc- 
mus, divinae administrniioitis opcra signa sunt futu<v 
rorum. Tola ergo bujiis mundi admiuistr.itio tesli- 
mouiiim est rftsurrectioiiis fuluraj. Vid«ipus cerle 
bieinis ndvcntu arbores spoliari pomis, iiudari foliis ; 
sed e;is rursus vcnio teiiiporc specieiu resurrectionis 
exprimere : qux priino quidcm incipiunt turgere iii 
gemmiSy tum oriiari in floribus, vestiri in foliis, et 
postmodum poinis gravari. Inlerrogo te, infldelis 
homo, qui de resurrcctione dubitas : Ubisunt ista, 
qu% tempore quo Deus disposuit producuntiir? Dic 
inibi, ubi latitant antequam producantur, quae nus- 
qiiam quidein videnlur ; sed lamen Deus, qui omni-p 
potcns est, et ea ex nihilo condidit, secreta sua vir- 
tute producil? Ilinc jam ad campos et prata respicitc, 
quae sestatc transacta herbig suis spoliantur ac floribiis, 
et fiuda rcmanent ipsa spatia terrarum ; sed iteruni 
veris tempore revestiuntur, et novo ubiquc germino 
incipiente Ixtatur agricola. Cerie herba quae ant^ 
vixit et moritur, rursus reviviscit ex semine : sia 
etiam et noslrum corpus rcviviscit ex pulvcre. 

5. Returrectio Christij pi^nus nostrce. Sed dicis, o 
homo incredule, Ideo credimus futurum ut arbores» 
ct herbae et omuin reviviscant, quia illa jain factu 
cognoscimus ; unde autem crignoscere possumus quia 
inortui resurgunt, cum adbuc a mortuis nemo sur- * 
rexerit? Quisquis hoc dlcis vel cogitas, audi paticntcr, 
et intellige supienler. Ideo eiiim Dominus poster 
Jesus Chrislus inori voluit et rcsurgere, ne tu dp re- 
surrectione dubitares. Tamen quomodo potes dubi- 
lare, quia nos sumus rcsurrecluri a mortuis; cum 
hoc promiltat Deus, qui nescil aliquando mentiri, qui 
et polest facerc qtiidquid vult, quia omuipotens est; 
et implct omnia quae promittit, (]uia verax est, ct 
mendacium iii eo iion est? Gt dedit nobis pius et nii- 
sericors Domiuus viriutis sux pignus, ct grandi testi- 
monio uobis spem resurreciionis ostendit ; quia uni- 
geiiitiim Filium suum pro nobis hominem factum 
et inortiium a mortuis suscitavit. Ideo enim Domiiiu.s 
noster Jesiis Cbristus nasci ex bomiiie, id cst, ex 
Alaria virgiiic, cst dignalus, eta Judxis crucitigi, ct 
die tertia resurgere; ut nos tali exemplo animati; rc- 
surrectionem ex mortuis certissime credereraus : 

3uam qui non credit futuram, nec hoc quidem crc- 
it, quod Cbristus resurrexerit ^ mortuis. Qui autem 
Dominum Jesum resurrexisse a morluis confitetur, 
nec de sua poterii dubiiare. Abstinete ergo vos ab 
omni opere malo, ab iaimiciliis, ab ebrietatc, a /or- 
nicatione, a furto, a perjurio, a falso testimonio,adc- 
tractione : quia baec omnia odit Deus, et eos qui ista 
faciuiit, puniet in futuro. Estote autem benigni, mi- 
sericordes, invicem honorem babente^, el ea semp( f 
operantes, qux in sanctis suis diligit Deus, ut possh. 
tis cum sanctis ejus ad aetcrnam et immortalem glo«- 
riam pervenirc, et vivcre iii sxcula sxculoruff}, 
Amen. 



{Soixar\i%^tyx% y\ 



1903 



APPLNDIX. 



1964 



De mdan Vfrbis ApitstoU, II (lor. cap. v, iO (b). 

\, Deus kic misericors, in futuro jnslus. Mortis diem 
recordari. Modo, fralres cliarissiini, ciiin dlvina leclio 
lcgerclur, andivimus bcatuin Aposioliiiii lerriluliler 
iios etsaliibriler adinonenlcin. Sic eiiiin flil : Omnei 
Hos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut rcferat 
unusquisque nropria corporis «?a\ prout gessii, sive bO' 
Hum sive malum, Q lam mn eliain Doininiis iii Evaii- 
grlio denuiilial« diceiis : Fiiius hominis venturus est in 
gloria sua cum Angelis suis ; et tunc reddet unicmque 
sccundum opera sua ( Matth, xvi, 27 ). Diligenler, 
<{u:eso, aliendiie, fralres cbarissinii. ct niecinn pari- 
tef cxpavesciie ; q\ih non dixit quod reddel uiiicitiqiie 
secunduni misericordiam siinin, sed secundnm opera 
fun. llic eniin est misericors; ibi jiislus. Nam quod 
iion slatiin in pecc-tores viiidic;it, p.ilienlia est, noii 
neglii^cntia : iioii il!e polenliain perdidit; sed nos ad 
p(eniteiiti:un reser\avii. Uiide valde liiiieiiduin est, 
iie quaiito diutius ex?t>ectai ul corrigainiir, lanto 
cravius vindicel, si eineiidari nolucriiiiiis. Cuin li;vc 
ila siiit, scrre ei iiitelligerc debcniu-s, fraires charis- 
simi. nibil nobis esse sabibrius, qiiain ut dainiintis 
omnium pra^schtiuiii reiuni voliipiatibus, id potiiis 
€o;;itomns, qiiaiido eniiiiis dc boc sutiiIo (raiisiluri 
vel qiiaiido laberiiaculuin no tri corpoiis uiliino die 
KuptTvesiieiite dcposiluri, el Iteruin illiid resiirro- 
clionis tt^niporc rccepniri, ut cuin eodctn rccipianius 
proui i;os!si;iius, sive boniiin, sivo inalum. 

2. Judiclum cxtremum sibi exhibere. Et ideo rogo 
vos, fr.lros, ul qiioiidie cogiiemiis, qiiales eritnus 
indie juilicii punssiinis Anijoioniin conspeclibus of- 
fereiidi, et atcino Judici ratioiiein de libris con- 
fcicnli.c rcdditcri. Ueiiiotis oinnibus probationibus, 
CC' luin est. iii dic iila i|.suni nnte se bominem con- 
stltiionduni, et ip^amsiii viiam ' iii coidis speciilo de- 
nionsirntidiiin, ot lcstos contra eain tioii aliunde 
d(Ton&, sctl iiitus de ipsa nniina prororondos. 4\ilji- 
cicnda ennit iK.n aliqu.i peregi ina, sod niiniuin nota 
tcsliiuonia, id c^t, oi^era sua. Ordiiiabuntur antc iu- 
feliccm aniin nn (leccati vtrl criiniua sua, ut eam et 
cuivinoal piobaiio , cl confiindal agiiilin; secunduui 
illnd qiiod scriptum cst : Argnam /e, et constituam le 
ante facihm tuam {PsaL xlix, 21). Qnicuinque se 
inodo, duin lic >t, cniendare negiexerit, ante illuin 
cusleslcm populum priinuin cxccpuirus cst de confii- 
sinne supplicium : el aniina qu.e inodo pcr paMii- 
lenliamcoinpeiidiosain traiisactaspeccaioruni suorum 
piurcdines curare dissimulit, aiite illud Iribunal ine- 
tuondum siiie nllo ronicdio, in [>crpeluo tartaro 
mnncbit *. 

3. Pxnitentiam infructuosam fructuosa preevenire, 
Qux. cuin ita sinl, bene nobiscuin agerclur, si jani 
iiunc sio pcBiiilereinus super malis nostris, quoinod.i 
luiic sine ullo remodio poBiiitebinius : si foedilates et 
confusiones nostras, quemadmodnm tutic visuri su- 
inuSt sic jnm eas nunc videre et iiorrere posseinus. 

^ In Bibliolbeca Patrum^tpMmi sibi ammoin, 

* predicto &a Ubro, in perpetuo vulnerata renumebil. 

(«) oliui, de verbis ApostoU 35; et post, in Appen-. 
dice^ 

{b) iQter Auffusliai sennones de verbis ApostoU, quomm 
lo msse olim apud Auierbacbianam et Erasmiaiiani editio- 
nem exstabat, noo reperltur in manuserititis. Hic ipse tra- 
ctttus sub Fausli noniine, sed leuio auctior et qualts lioc 
loco exliibelur, ab Henrico Canisio prinMun, tum m fiiblio- 
< tlieoa Patrum vulgatus es(. At.qui opuscula vera et iudubi- 
tata Fausii perpenderit et Caesarii, uuic dubio procul adju- 
liicaliit, noo tausto. Emiuvero Lirinensium scriptoriun ser- 
niones ita coaruaduntur, ut quos caesarU esse coostat, 
Pan^io: quos veroFansti, csesario adscrlitos vldeamns : 
Bonnullos ctiam utriusqne, ac forte Hilarii, EiicherU, alio- 
niuique tractaluscomprelieiisosrejeriamusconcciioue iila, 
eul gonerale F.usebii (quasi pii viri, ul gnece M»nat) iK^aion 
iiHiiUiiuest.l^arsbujussormotds iiuiiloiiiaxiaia, (ria: scilicot 
a ijum. i ad liiioni ustiue coinprolioiidilur , exliiboUir iu 
EusebU GaUicaiu boniil. i iii K|ii|bauiai:). pr-a.'teroa, de 
nuiu. 1 vi<i. sei-in. Appoudicis ^J, n. 1, ei Cse-arium iuilio 
6auj//. fJ ' de aum. o, eumdora iu Aoc boii;U. 31. 



si j.ini nunc f.ici. m peccatriris animrc liccrei oculit 
eorporis intiieri. et ct»nscienli:c iiosine vnlitim in 
ocnlorum pr;i'seiiti.im pornutleromur addurcrc ! Qiiod 
si licoret, tiec dii i poiest quanlo srudio quat.toque 
motu uigeromiir foedata comjionere, maculaia lergere, 
vnliiernta curarc. Idooquc quia non possuniiis ocuiis 
corporis, iiispiciamns nos, in qnaiitnm possuinus, 
oculis cordis : oi unusquisque consciciiiiamsuani ante 
conspcoiuni inicrioris bominis coiisiiliiat. Ipsi nos- 
niolip>o> onsiigemus : ipsi nobiscnm ratimieni doqiio- 
lidiani.conversaliono faciamns. Alloqiiaiur se in se- 
cretis unaqu.oqiie nnima, et dicat : Videamiissi banc 
dieinsiiie poocaio. sine Invidia, siue oblreclatione, 
siiic murniuratione transegi ; vldonmus si hodie,quod 
ad profocluin animae |>eriiiiel, opcrnius sum. Puto 
quod bodie meniitus siim, per iram vel concupiscen- 
tia:n vicliis suin ; noc nlicui bciie feci, nec per tinio- 
rem xtorn;o niortis ingcmui. Quis niibi reddat lianc 
dirm, quam inanibus robiis pcrdidi, qitam cogiia- 
tionibu^. iioxiis possiinisqiie consumpsi? Ac sir, ''••••. 
Ires de omnibus negiigenliis noslrls compuiigamur, 
in cubilibiis, id ost, iiicordibns noslris ipsi nos con- 
dcmiioiiius, ipsi nos acciisomus qnotidie Jtidici iio- 
stro; et duui iii hac canie sumus, contra ip>am 
cariicni, aiixilinnli! DtJinino. quolidiedimiceinns, vin- 
caiiiu> volupjnies ct doleot;itioncs noslras : ut nobis 
tcmpiis illud e.\spoctaiissiiiiuiii ac boalissimum a*ler- 
ii;c \il:ofdioi inulatione^urccdat, qiiando iinplcl>ilur 
illiid qiiod Domiiins dixil, Et erunl similes Angciis 
{Matth. xxii, 30); ot itcniin, Tunc justi fulgebunt sic- 
vt sol in reyno Puiris eurum (Id. xiit, 43). 

4. Staius beatorum. Piitas qiinlis tunc erit splen- 
dor aniiii;iruin, (iiiniido solii tlnrilateni babebit liix 
corporum?Tuiic cnim cum ad islam bentiliidincin 
venrrinius. niilin oril iristiiin, niillus liiiior, nulla In- 
firniilns, nu!l:i niors. rsnllus nobis obsiabU ad ser- 
vicndum Deo noslro, niilla jaiii n«»bis <»bsiabit iiiUr- 
mitas, iiulla coiitiadicct niiser;e cainis adversiias, 
nulla vol ultcrius romanebit pugnaiidi nocessius. Vo- 
iiiet, in(|u:)in, tonipiis, quaiido nullus desiderelnr ci- 
bus, oninisipio refectio ; nnlla scniialiir jejunii la>fti- 
tudo, niilla limoaiiir vcl de c;irno ini|nirt«»do, vcl dc 
hoste toiitnlio : sod adversario in iniorni profunda de- 
trtisi», icifnicitiurhacprinium felicitalc,ntii:cipianins 
iicc volle iillra poccaro, inc posse. Ccssanie onini 
iniipiilato, omni miserin, omni niQarorc, totum iniio- 
ceiilin, lotitin folicilas | ossidcbit : nullam inferior 
inisorinin, niillam folicior liiiicbit invidiam; qiiia 
exinaniia ot penilus cxsiincta Iransivit. In ueciorlbiis 
honiimiin clinritas Aiige!oruni, quibus admixti bo- 
roines j:»in ca»losli rerepta carne, siiiecarnis inUrmi- 
tatefiilgobunt:et ideo iiulliim ullerius patiemur de 
seuipiionia Domini sni virtute fasiidium, nuUum ^nh 
prcntii laudiim sunruin exsultatione defectum. lia- 
bebimus plcnnm boalitudlnem, fiatres, inier illa im- 
monsn bonoficin Domini noslri, ut nunquam ccsse- 
mus in refcrenda ei gratiartim actione de beatiliidine, 
qita sunius fniiiuri, cob;uredes effecii ejus qui dicfl : 
Venite, benedicti^ percipite regnum quod vobis paratum 
est aborigine mundi (Id. xxv, 54), donanto ipso cui 
est bonor et gloria in sxH:ula sa^cuiorum. Anieiu 

SERMO GXI (a). 

Deverbis Apostoli, Ephes. cap, v, 15, !6, Redimcn. 
tes lempus, (|uonlam dies mali sunl. Addunt insu- 
per manuscripti : c Et in iiiud, Das nummos ut etmis 
tibi panem ; dinutte aliquid mulo homisU , «I emug 
tibi requiem > (b). 

I. Dies malos faciunt malitia et miseria. Apostoliim 
cum legcreitir, nudisiis, imo oinnes audivimns diccn- 
tcro nobis : Videte quomodo caute ambuletis^ non ut 
insipientcs, sed ut sapientes; redimentes Umpus ^ quo- 

(a) olim, iO cx 50 iloniiliis; ei post, In Appendice 1«. 
{b) Ul sonno iuioyor 107; s<»d ninlla passta inierm.- 
sceutui', uuu: scibcot uuciuuli^ disUnximus. 



ises 



SERMO CXI. 



\m. 



tiiam diet maU iunt. Dics intlos , fralrcs, duoe rcs fa- 
ctiiDt , marnia el miseria. Per maliliam hominum el 
niiseriam bominum dicunlur • dics mali. Cxterum 
dit^s isli, quanlum pcrlincl ad spalia liorarum , ordi- 
nali SHiil, ducunl vices suas , agunt lenipora. Oritur 
sol, cl occidil : sol ilcrum orilur, et occidil : veniunt 
(cmpora, transeunl tcmpora. Cul molcsla sunt tcm- 
pt»ra, si hoinincs sibi molesli non sunt? trgo dies 
malos, siciil dixi, du» res faciunl. miseria homimim 
cl malitia hominum. Sed miseria hominuin coromunis 
est : non debei maliiia esse coininunis. 

2. Regeneratio liberat a miseria et qua. C/mstiani 
servilii mercei non in hac vita, Christiam animut circa 
lemporaUa et mema bona. [Ex quo cniin de pcicato 
Adain omncs miseri naii suinus, coinniunis csl inise- 
rii. Sed contra gcneralionein qnx nos miseros feclt , 
providil Deus regencralionem , unde nos a miseria 
fiberaret. Generaiio miilil iii miseriam : rrgiMieraiio 
designat ad bcaliludinein. Noii cniin quia dixi, rege- 
neniUo liberat a mibcria ; jam nos coiiiiiiuo ut regc- 
nerali sumus , be.«li sumus. Si mox regencrati , jam 
be;ai essctnus , el dies bonos agcrcmus ; noii nobis^ 
diceret A-poslolus, qui jam rcgcncralis ei (idclibus 
loiuitur, nedimentes tempus, quoniam dies mali sunt. 
Et regenerati dies malos duciinus, quousque fioiatur 
p<Biia mortalitalis, el succcdal gratia suininie felicita- 
lis. Si nibil nobis ad fulurum sacculum prodcst quod 
colimus Deum; ulquid colimus ciim? Ut hic lial)ea- 
miis feliciialem? Quanti illain habcnt qui non coluul 
Deum? Ui hic scnescamus et dccrepiii efriciamur? 
Qiiaiiti scnescunt blasphemaiores l>ei ? Ideo colendus 
esl Dcus, ul culiores illius habeanl filios et non siiit 
steriles? Filios Deus el lconibus , et onagris , et scr- 
penlibus dal. Non crgo pro mngiio ct vero bono pe- 
teiidum esi, qued et Judaeis, el Paganis, ct hacrelicis, 
eiiain et ipsis besiiis daliir. Auruin enim et argenium, 
honorcs , filios , cl palriinonia mulla liabent etiani el 
mali. Qui cuim vere chrislianiis esi , non isla omnia 
iransilorta debet petcrc : scd totuin pomlus inicntio- 
liis vel oraiionis suae ad expeteiidam ajlcrnam beali- 
tudinem debet impeiidere. Isla eiiim lcmporalia bona, 
cl quando dat Deus, gratiac aganlur : et quando lollll, 
similiiiir graliie aganliir. Ista quando voluerit Iribuat, 
qqando vtiluerit tollal : tanlum est, ut sc ipsum nobis 

iion aufcrat. 

3. Tempora prmentia non sunt infeticiora pWon- 
^Hf . Nemo ergo dicai m corde suo , Iratres , quando 
audilis leclionem isum beati Aposloli , RedimenUs 
tempus, quoniam dies mali sunl : nemo dicat in corde 
SQO, Pareiitcs noslri dics bonos habuerunt, nos ma- 
los dics babemus. Quare parenles noslri? numquid 
non chrisiiani fuerunl? Ista lectio nonne recitau esl 
ip<us temporibus Apostolonim? Anle tol annos, 

Suando recilabatur, non ad cam gemebalur, et quod 
icebal agnoscebalur?] Ex quo lapsus esl Adam, el 
de i)aradiso projecius, nunquam fuerunt dies nisi 
mali. Isios pueros qui nascuntur iiiterrogemus, qiiare 
i ploraiu incipiuut , qui et ridere possunt. Nascltur, 
et sl;ilim plorai : post ncscio quoi dies ridei. Quando 

(>!orabat nasccns, prophcia sux c:ilamitalis erat : 
acryina; enira lesics suiil miserice. Notidum loquilur, 
et jam pioplicui in labore se rulurum el «i timore : 
ct si bcne vixerit *, et juslus fueril, cerle in mediis 
{euialionibus iw)8iliis seniper tiinebit. [Quid enim 
f.uia jusius est? Ecce justus est.l Quid ait Aposlolus? 
Omnes qui volunt pie iwre in Christo , persecuuonem 
patientur ( II Tim. iii, 14). Ecce quia dies mali suut , 
sine |>ersecutione hic vivere jusli iion possiint. 

i. Piorum perseeuiio pads tempore. Periculum in 
faUi$ (ratribus. [Sed dicilis mihi : Quid? quando pax 
est , quaiido provlnciarum judices honorant Eccle- 
Biam, qiiando inimicos reges Ecclesia non patitur, 

> lu Mss. At ediU, dueuntur. ^ . 

« lu i-OT. Ai BISB., st bene^ benty » vsxeru, etc., quam par- 
liculam« kiie, eliam tertio repetiuit Am. et £r., acilicet, st 
beaevixer{{j 



quando omnes le^es pro ipsa sunt ; quomodo qui oni 
vivunt, persecutionem patiuntur* Qm inter maVo« 
vivunl, persecutionem patiunlur. Quare?] Qiiia om^ 
nes mali persequunlur bonos, non ferro et lapidibus, 
sed viu ct moribus. Numquid aliquis sanctupa Loil| 
persequebatur in Sodomis? Nemo illi molestus erat i 
et Umen inier impios vivebat, intcr impuros, Im- 
niundos, superbos, blasphemos; pcrsecutionem pe- 
licbalur, non vapulando, sed intcr malos vivendo. 
[Oinnis cnim qui jusius ci pius est , quando videt aii- 
quos male vivcre, luxuriae scrvire, justitiam noii 
tenere, superbiam securi, charitatem contemnere{ 
qiiando is^s lales videnl illi qui boni sunt, dolenL 
affligunlur ct contrislantur. Liigeut enim cum Apor 
siolo eos qui peccavonint , ci non cgerunt poeniten- 
tiam (II Cor. xii, 2i).] Quisquis meaiidis, el nonduni 
vivis 111 Christo pie, iiicipe iii Chrisio pie vivere. Et 
pro quo dico? [Numquid apostoliis Paulus, qui eo 
tempore fuit quaiido adliuc in mundo fides uova 
cmanabat, ct nccesse cral ut roultos advcrsario^ 
paicretur, qiiia hoc diciuin est de Chrisio , In signum 
cui contradiceiur (Luc. ii, 3i) : nuniquid eas Uiituni 
perseculiones coiiimemorat , quas patiebalur vel a 
Judxis vel a Genlibus? Non ipsas Untum : nam iilu 
sic coniniemorai. A Judans quinquies guadragenas vnt^ 
minus accepi : lapidatus sum ( II Cor. xi ,24 , 25), et 
cxlcra qucc novimus , quando legimus. Sed illi erant 
etiam perseculiones , sine quibus in hoc saeculo nullnQ 
justus vivere potest. Foris pugnos , tn(iii timores {Id. 
vii , 5).j Denique cum commemorarel pericula sua , 
Pericuhs, inqiiit , in mari, periculis in fluminibus^ 
periculis in deserto , periculis in latronibus , periculis in 
fatsis fratribus (/d. xi, 26). Ca»tera pcricula pos8un| 
quiescerc : pericula a falsis fralribus quiescere usque 
ad flnem saK:uIi noii noverunt. 

5. Redimere tempus. Rcdimamus ergo tempus, 
quoniam dies mali suut. ExspecUtis a nie forte scire 
quid cst (eiiipus redimere, quomodo habemus rcdi- 
mere tempus. Dicturus suiii quod pauci audiunt, 
pauci feruiii, paiici aggrediuiitur, pauci agunl : tameii 
dicam, quoniain ipsi pauci qui ine audiUiri sunt, inter 
malos vivuiil; quoniam dits mati suut. Redimente^ 
tempns; hoc est, qiiando aliquis libi ingerit liiem, . 
perde ali()uid ut Deo vaccs , non litibus perde * ; eiL 
eo quod perdis , prciium est temporis. Certe quandb 
pro tuis nccessiutihtis procedis ad publicum, das 
nummoSy et emis libi panein, aut vinum, aut oleum, 
aut lignum , aut vesiem , aut aliquam su|>cllectilem , 
aut quodcuinque tibi opus est ; das et accipis, aliquid 
amittis, aliquid acquiris ; hoc esl emere. Nam si nibil 
amittas , et habeas quod non habebas ; aut invenisti , 
aut doiiatum acccpisti , aut bxreditate acquisisti : 
quando autem aliquid amiltis, ut aUquid habeas, luno 
einis : quod habes, emptiim est ; quod amitlis, pre^ 
liuiu est. Qtiouiodo ergo perdis nummos, ut eroas tibi 
panem ; sic pcrdc nunmios , ui emas tibi quietem* 
Ecce hoc est tempus redimcrc '. 

6. Proverbium Punicum. Lites vitare. Proverbiuni 
notum cst piinicutn , quod quidem laiine vobis cU- 
cam ; quia punice iion omnca nostis. Punicum est 
provcrbiuin antiijiium, Ul cnim habeas quietem, 
perdc aliquid. .'Vudi proverbium aDtiquum, utile et 
iiecessarium. pestileiitia ^ntc ostium venit el num- 
inuiii qua:rit : duos illi da , et ducat se. [Peslilentia 
est hoiDO malus , qiii te vult per calumniam ex^ 
spoliare : pesiilentia est liomo malus, calumiiiator, 
proditor. Iste ulis bIc est, quomodo pustula mal^ 
in corpore. Sicut enim quando postujam incor- 
rit homo, desiderat ut cito spondylum faciat, et opU| 
ut sine aliqua mora , ipsa luala pustula ali(|uam pap- 

> ita Am. et Er. cum Mss. At Lov. cum Aiigustioo, de ver« 
bis Aposloii, ut Deo vaceSy non Utibus. perde ergOf ete* 

* >iss. post verbum , redimere^ subdunt, 4um pro v erblm 
antiqmm , etc. , omissis aliis. In Augustiaiaii^ Jutein 
edilis ac manuscriptis post verbt, Pmdcum est prorflNttffl 
antiquum, subsequitur : PestUentia numomm ^uoir^iMk^ 



I9G7 



APPENDIX. 



rjGd 



linilam tollat dc corporc , ei cuiii ipsa iliscedat ; ive 
\eneiinm ipsius toium corpus occupel , ci aiiininm 
fielat : ita ct quaiido iniquus el malus liomo, qui non 
vult nisi lilibus vacarc, aliqunm libi calumniam facit ; 
pula illum csse puslulam inalam , el acqiiiescc nt 

3ualemcumquc parliciilam de subslanlia lua pcrdas; ne 
um te miniiim litigandoi>ccu(>as,quielum cor babere, 
el Dco vncarc non possis ] Num(|uid non supra di- 
ctum proverbium dc Evangciio videliir naluin? Niim- 
qiiid aliad di.xit Dominus, qiiam, Uediinc lcmpus, 
qiiando ait, Si quis vnlt jttdicio lecum conlendcre , et 
tunicam tnam lollere, dimilte illi el paUium (Matth. v, 
40)? Jiidicio vult leciim contcndcre, cl lunicam 
tuam lotlcre? Avocare te babet litibus a Deo luo; non 
habcbis quictum cor , non babcbis tranquillum ani'- 
iniim. EviTleris cogilalionibus tuis, irritaris adversus 
ipsiim advcrsarium tuum? Eccc lempus pcrdidisti. 
Qiiaiito melius nuinmum amitteres,cl tcmpns rediinc- 
res ? Ccrle omnibus placuit qiiod dictum esi ; [venio 
ad negotia vcstra, et ibi vos inveiiio.] 

7. Scquilur de lilibus, Et tanien , Tratres mei, in can- 
sisTeslris, in negotiis vestris,quaiidoadnosdijudicandi 
vcniunt, si bomini cbrisliano dico, ut pro tcmporc 
redimendo perdat aliquid suum ; mianto majorc cura 
et fiduria dcbeo illi dicerc , ut reddat alienum ? Am- 
bos enim cbrisVianos audio. lile caluinniosiis qui viilt 
faccre alleri causam, et toUere ab illo, vclut pro 
compositione gaudct ad isla veiba , Aposlolus dixil , 
iledimentcs tewpus^ quoniam dies mali sunl : faciam 
calumiiiam cbristiano; illc vclit nolii , dat mibi ali- 
quid, ut tcrapus rcdimat ; qiiia Apostolum audivit. 
[Vide ne foile, cum lc piilas asiulum, iavcnias liii- 
giosum, et malit erogarc, ut viiicat te, quam pcrdere, 
ui careat le.] Tameii si iili dicturus sum, Perde ali- 
qiiid oliosus(a), redimc tcmpus, Apoi>toluniaiidis, r/t/o- 
mam dies maiisuni; si illi qui bonus ci justus csl dico, 
Perde aliquid, utsisqiiielus : tibi noii sumdiclurus, 
culumniose, pcrdite, tili diaboli , Nullam causam ba- 
lies , ct rcs alienas auferre moliris ; causam non 
habcs, ct caiumnia plenus cs? Cbrislianus es tii ; 
iiumquid volu illum acquircre, et te perdere? Si iili 
dixero, Da illi aliquid , ut rccedat a calumnia ; tu ubi 
eris, qui babebis pecuniam dc calumnia? llle qui 

Sroptcr vitandam calunmiam lompiis a te redemit , 
ic toleral dies malos : tu (lui caluinniis pasccris , ct 
liie habes dies malos , et post dies ipsos babiiurus es 
In die judicii pejores. Sed forte rides, quia nummuni 
attcndis. Uide , ridc , et conteinne : ego erogem, ve- 
iiiet qui exigat. [Sed credimus de Dei miscricordia , 
quod sic omnibus non so'um sanctis ei Deum tiinen- 
tibus christianis , sed etiam illis qui niultis litibus 
et sc et alios iiiquieiant, ipse pius Dominus iii- 
ipirare dignabitur, ut omni contentione ct aunulalione 
•einola, ita paci el cbariiati studcant : ul non propier 
iliscordiam , Dei iracundiam incurrere ; sed magis 
propter dilectionera et paccm ad a:teriia mereantur 

eraimia pervenire : prycstante Domino nostro Jesu 
hristo. cui est boiior et impcrium cum Paire et Spi- 
ritu sancto in ssBcula su'CuIoniin. Aiuen.] 

SEUMO CXII (b). 

Dt verbis Apostolit I Tim.cap, i, 5, Finis pnrcepli 
cst charitas dc corde puro, et conscieniia bona, et 
^ Gdc non licta {c). 

i, i. Charitas aliquid breve et magnum. Charilas 

dulcis. Si cbariuii veslrx nos possimus freqiicniius 

prxfientari, fratres cbarissimi, Christo adjuvantc , 

.do sanciaruin Scripturarum copiosis fonlibus, ctsi 

non abundantes rivulos, cerie vel quaiescumque 

(a) Forte, potius. 

(b\ hW^ dc Tempore U, 

(c) in A|Ypeiidice nunc prlmiun coUocatur. Ex iis est 
qui sunt Lovanicnsibus qui^Jcm diibii, verlino antem 
ei vlndingo spurU. Totiis csesaiii stiliim et ingenium aim 
• Augi^tlDj^ dpclnna reirMenlot. De nuin. i vld. c»sarii 
homll. 20; dc niim. 2 , bomil. 10 ex edili* a Baluiio • de 
«»im. », bouiil. K. ' 



\ 

i 



guitulas poterimiis sanctisaniinabus vestris infundc- 
re : ui uberriina atque fructifera cordis vestri tcrra, 
acccpta verbi Dei pluvia , copiosam niesscm bonorum 
opcruin germinet ; ut venicOs Dominus , iii agro cor- 
dis vestri non solum tricesimum , scd scxagesimum 
et centesinium fructum sc invenire congaudcat , qui- 
bus friictibus borrcum pr.rparct in ccelo , nnn inccn- 
dium in inforno. Scd quia multis occnpationibiis im- 
pedimur , biimililatem nostraiii vobis sernndum dc- 
siderium vestrum si pneseiilare possuinus S aliqiiid 
brevc in sermonc , scd salis magniim in onimariim 
saliitc, Dco donanlc, insinuare vobis volumiis : iii 
qiia breviiatc si diligtMiter attcndirH, quid airiiikc 
veslrx convcnil potcslis invcni! e. Quid cigo csl istod 
brcvc et ita magiiiim , ut possil generi Immano siif- 
ficere? Apostolusdicit, Finis pra:cepti est charitas de 
corde puro , et conscientia bona,et fide uon ficta, At- 
tcndile, fratrcs, quid in vcrbis brcvius, ct quid in 
rcbus magnificentius poterit ioveMiri , quam charlas 
de corde puro , et consrientia bona , et fide non ficta ? 
Isia brevitas ct ul tcnoaiur menioriter cst suavi<; ci 
ut custodialur ndeliter , dulcis. Qiiid diilcius charita- 
te, fratres cliarissimi? Qui ncscit, giistet ct vidcat. 
Qiiid ergo gustare dcbet, qiii vull iii illi du|cedo sa* 
pial charitalis? Audile, fralres, Aposlolum diccii- 
tem, Deus chariias est (I Joan. iv, 16). Quid dulcius, 
fraircs? Qni ncscit, audiai Psalmistam diceiitem , 
Gustateet videteqnam suavis esl Dominus (Psal, xxxiii, 
9). Dcus crgo charitas est. Qui habct cbaritatem , 
Deus in illo manet . cl ipse iii Dco. 

2. Diviiem facil.Si cbaritaicnihal)es, Deum habrs; 
elsi Deuin babcs, quid non b:ibes? Divcs, si cbari:a- 
tem non babct, qoid babcl?P.iUpcr, si cliaritatcm lia- 
bet, quid non Iiabcl? Tii forlc polas qiiod ille sit di- 
ves, cujus arca plcna csl auro; ct ille non sit divcs, 
cnjus coiiscicnlia pl6:ia c t De*»? Non ita esi , fra- 
tres : ille vcro dives cssc vidctnr, in qiio Dcus ba- 
bitare digii:ilur. Quid cniin dc Srriptiiris polcti.> 
i^norarc, si le cbaiitas, lioc est, Ucus co^perit pos- 
siderc? Qnid cnim de bonis opcribus non potcris 
iinplcrc, si foiiicm botioruui operum mcruciis in 
corde porlarc? Qiiem advcrsarimn timebis, si re-. 
gem Deum in le habcre meruciis? Tenete crgo vi 
custodile, fraires diieclissiini, dulcc ac balubre vin- 
culum charitaiis. Sed ante omnia vcram cbaril:iteni 
tencle, non illam <|ux taiitMm promiititur ore, ot 
non servainr in cordo ; sed illain qiia: sic ex ore pro- 
fertiir, ut tamen in corde jngiter icucatur : iit iiii- 
pleatur in vobis illud quod Apostulus dicit, /n r^- 
riiate radicati aique fundati (Ephes. iii, 27). H»dix 
enim omniiiin bonoriim e^t cliariias; sicnt et radix 
omiiium maloriim esi cupidiias : sicut in charitate iii* 
bil unquam niali , iia in cupiditate nihil unquani boni 
poleril inveiiiri. 

5. lUdices duce in cordibus hominum plantt$tm, i^x 
una nihil mali , ex alia nihil prodil boni. Istx dtix ra- 
diccs, fratres dilectissimi , in duobus agris a duobus 
plantintur agricolis : uiiam in cordibus bonoruni 
planlat Chrisius, aliam in cordibus nialornm planlat 
diabolus. Ncc de cbaritatis radice nascitur aliquid 
niali, nec de radice cupiditatis aliquid boni. Non 
enim mentitur veritas, qiiae in Evangelio, cum dc 
istis diiabus radicibus loquerelur, ita dennivit di- 
cens , Arbffr bona fructus bonos facit ; et iterum , Son 
potest arbor bona fructus malos facere, neque arbot 
mala fructus bonos facere. Hicc scntentia noii est mca, 
fratres, sed Domini. Tanta crgo sit in iiobis abnn- 
danlia charitalis , qux non solum usque ad aniicos , 
sed ctiam nsque ad ipsos perveniat iniroicos. Et ideo 
quia audistis et laudein cluiritalis, et vituperationcm 
cupidiiatis, attendat unusquisque et consideret agruin 
cordis sui : ct qui in se cbaritatem viderit, gaudeat , 
et tota cordis vigilantia germina in se sancia cusio- 
diat. Qui vcro inagro cordis sui qualemcumquc siir- 
pem cupiditatis inspexerit, Cbristo adjuvanie, e\- 

> lu »:s. t. At editi , reprmseniare non potsumus : sine 
tariiculai si. 



f969 



SERMO cxitr. 



i070 



&ur|>et ciipiJilalem , el pbnlcl cliaritalem. Nam 
quam<liu boc racere nolueril , rrucius bouos anerre 
iioii poleril. Cl cum boiios fructus non auulcril , di- 
cil de ipso Christus Dominus cocii el tcrrjc , Arbor 
qnte non faeit fruclum bonnm, excidelur , el in igneni 
mitielur {Matth. vii, i7-i9). Si le iioii deieclal dul- 
ccs fructiis cliarilaiis afferrc, vel spinis peccalonim 
iiiorum ignem non debes metncre ? Omms, inquit, 
arbor qute non facit fructum bonum , excidetur et in 
ignem miltetur. Quamdiu radicem non mutaveris, 
friicttis legilinios afferre non poteris : et sine causa 
quod bonum cst promitlis in ore; quia boc implere 
uon potes , qnnnidiu radi\ bonitalis non tciietur in 
corde. Istas crgo dnas radice^ , sicul supra dixi , duo 
ngricoi;e planlarc ronsuevernnt. Uoam plantal Cliri- 
stus in cordibus fidetium , allcran) plantal diabolus 
in cordibns suporborum : ac sic una planUUur in cne- 
io , allera in inferno. 

4. fidelium cordn , ccctum, Corda cupidorum , tena* 
Sed dicit aliquis : Si in cordibus fidelium planiatiir , 
iilique Adelcs adbuc in mundo csse vidcntur ; qiio- 
modo' ergo radix ilia in coelo planlatnr? Vis scire 
qiiomodo? Quia corda lidelium coelum snnl, quia in 
coelos qiiotidie eriguntur. Nam dicenie sacerdote, 
Sursum corda; seciiri rcspondent, llabemus ad Do- 
minum : quia, ut Apostnlus dicil, Nostra autem con- 
versatio in c€eli$ est (^PIiilipp. iii, 20). Si er$;o (idelium 
conversaiio in cuilis est, quia vcra cbarilas in illis 
esi, radix charitatis iii coelo plantata esl. E contrario 
mdix cupiditatis, qiisc iu cordibus supcibornm est , 
fjnia semper lerrain cupiunt, lcrrani sapiuiit, terrain 
oiligunt, ct omtiein spcni suam in lerra conslituunt , 
in inferiio plantata cst. 

5. J/d/ii cavenda desperatio , justis prcesuwptio. Pce^ 
nitentia non differenda. Et licet lixc iia sinl, atlamen 
iiec peccatores superbi debcnt dcsperare, ncc bumi- 
les jiisii in aliquo quasi de suis meriiis superbire : 
quia el justi si de se pnrsiimpseriul , cilo perdunt ru- 
dicem cliaritatis, et peccatores si ad pocnitentiqm con- 
veriunlur, evuisa cupiditue, cito plantam recipiunt 
charit.itis. El idco qui boiii su;it , custodiaiit quod 
l>ci munere perccptrunt ; et qui niali ^unt, studeaut 
reparare quod inleliciicr pcrdideruut. Nenio se ad 
illud lempus reservet tunc poeiiileiitiam vcl cliarita- 
lis dulcedinem retinere, quando coeperit de bac liicc 
niigrare. Non se nd lioc reservet , ut in senectute ad 
l*oeiiitenti;e ineilicainenia confugiat : quiu nescit 
quid superventura parial dics. Qiia fronte salutem 
siiam in leinpore scncclutis dissiiunlat, cuin unius 
dicispatio certusesse non possit? Lt idco si niortem 
limere nobimus, semper parali isse debenius, nl 
ciim nos Dominus de lioc sxculo jusseril vocari , 
cuni seciira conscicntia , et non cum desperatioiie, 
sed cum gaudio ante conspeclum .Tterni Judicis ve- 
iiiamus, ut ibi feliciler audire possiinus , Euge^ serve 
bone et fidelis^ quia super pauca fuisti fidelis^ super mul-' 
la te eonstiiuam : intra in gaudium Domini tui (Matth. 
XXV, 21). Ad quod gaudium nos D<uninus pro sua 
pietate p<Tdiicat , qui vivit et rcgiiat per cuncta sa:- 
cula $u;culoruni. Ainen. 

SEUMO CXIll (a). 

De verbis Apostoti , ad llebr. cap. i , 5 . Spfendor est 
enim lucis xternx , et iinago invisibilis Dei (b). 

i. De Deo qttalis aut quautus sit, non dijudi' 
Cimdum. Quid nt Deus. Apostoli lectioncm mecuni 
pariter aiidistis, dilectissimi. Ait enini de Domino 
Jcsu Cliristo, Splendor est enim lucis ceternce , et ima- 
go invisibilis Dei, eo quod et imago solis lux sua sit, 
qiix de eodcm sole procedil. Quippc cum constet , 

(n) Alias, de Tempore 100. 

{b) in A||pendice nunc prirnum colkx^alur. Dcscri|>tus 
est ex vigilii Ta|)6ensis Hbro de Fide contra Palladiuoi 
anauum scciindo, cap. 5-7, iii Kraucisci chitfletii ediiione 
I ag. 5i<5 el seq. lliores duo versus loco prxfaiioDis adjecli 

MlUt. 



lumen istud divinitaiisxstimari, oomprehendi etde- 
(iniri iion posse, idco prxmoneo ut tantum de uni- 
tate substantiae spiritualiler credalis, et Filium ve* 
ruin de vero Patre coguoscaiis. De qualitate autcm 
rei requirere non debetis : quia Deiis credi se voliiii, 
non dijudicari, nec exaniinari; quia gnalis aui 
quantus sit, sciri non potest. lloc cnim rrophctj: , 
hoc Apostoli proedicaverunt. Denique pro capln , pni 
viribus , pro lidc iioslra intueainnr , Dcus quid sit : 
ct videamus an ei possit aliquid comparari. Certe 
hoc est Deus , quod et cum dicitur non potest dici , 
cum xstimalur non polcst xstimari , cum compara- 
tur non polest comparari, tura dcGnitur ipsa dcfii:i- 
lione crescit : qui coclum manu sua cooperit , pu- 
gno omncin mnndi ambitnm cLiudil; quein totuni 
oinnia ncsciuni, elmeluendo sciunt; cujus noniini cl 
virtnti fainuiaiur hic orbis, el ipsa sibi elcmentoruni 
succcdcntinin momentanea vicissitudo servicnduin 
testatur *. 

2. Filii diversa nomina. Singulorum rnliones. Yidele 
ergo , si potest aliqnid esse, cui possit PalerelFiliiis 
comparari , quia lalis est Filius qualis et Paler. Non 
eniin ipse cuin Patrcunum se diceret, nisi talem se 
de Pairc, qualis estPaler, sciret. Ratioquxdam, qiuc 
apud Graicos ;6yo« nuncupatur, quae interPalrem* el 
Filium personas vel vocabula distinguit, quia et ipse 
Filius ratio dicitur : qux lamen ralio multis nominibua 
appellatur, modo verbum, modo virtus, modosapieii- 
tia, modo dextera, modo bracbium, modo margarila, 
modo thesaurus, modo retia, modo aratrum, modo 
fons , modo pelra, modo lapis angularis, modo homo, 
modoagniis, modovilulus, inodo aqnila, niodo leo, 
iiiodo via, vcrilas ct vita, cuin sit Dens oniiiia in 
onuiibus : ut per huec vocabula divinarnm disposilio-^ 
num inyslcria cognosc;intur, non ul ipsamajestasFi- 
lii pei propric delinita inonstrelur. Iloc cnim Filiua 
Dei , quod Palcr est, non aliud , idesl •, per queni 
omnia facla suiit. Nain et lioc Vcrbum nnncupa- 
tnr; quia semper in Patre, et dc Palre,el nihil 
Paler sine eo ju>sit aut fecit. Virtus diciiur, quia 
piopric de Deo est, et omnis polcstas in iuso con- 
sislil. Sapicntia appellatur, quia non aliunde quam 
de Pairc veniens, credentibus arcana coelestia rese- 
ravii. Dexlera nuncupalur, quia per eum omnia di- 
yina opcra perfecta sunt. Bracbium dicitur, quia ah 
ipso onmia contineiitnr. Margari(a appellatur, iit nihil 
eo pretiosius babeatur. Thesaurus dicitur, quia in 
ipso omnes opcs, divitiae ccelestium regnorum re- 
conditx cognoscuntur. Relia dicitur, qnia per ipsuni 
etin ipso de mari sxculi diversarum gcntium mnlli- 
tudo , more pUciiim , per Baptismuin in Ecclcsia 
congregatur, ubi bonorum inalorumque discrimen 
agnoscitur. Aratrum nuncupatur, quia signo crucis. 
ejus dura pectora subjuganliir ^, ut necessaiio semini 
prseparentur. Fons a(]u;e vivae appellaiur, quia ex ea 
silientia corda coclestis aquae graiia irrigautur. Petnh 
dicitur, quia crcdentibus fortiludinem , incredulis- 
duritiam prxstat. Lapis angularis dicitur, quia utros-- 
qne parietes Novi et Veteris Testamenti ipse unus ei 
mediator in semetipso conlinens, copulavit. Agntifl 
appellatur, ut innocentia el passio Christi demonslre- 
tur. Homo dicilur, quia secundum carnem propler- 
nos bomines nasci dignatus est. Viiulus dicilur, qnl» 
proptcr nostram salutem immolari sustinuit. Aquila 
diciinr, qiiia post venerabilem resurrectionem ad Pa- 
Iris sui revolavit sedem. Leo est dictus, quia ipsecst 
rcx rcgnm , quia mortcm ac diabolum virtutis sua: 
potesiatc comminuit. Via esl, quia per ipsum ad 
Patrem accessusest. Veritas est, quia mendaciuni 
nescit. Vita est, quia dat viiam. Ipse universa significal. 

> istud, servsendumf nec est m vigilii opere» nec in M& 
Remigiano. 

* Er. Lugd. ven. l.ov. sic : Mtio quidem^ quct apud craxBS 
logos nuncn)}atur, iuter ratrem^ c\xi. M. 

'* Ms. rni.,iV/e?)t. 

* in Rcinig.i-odicCiSMWf^m/ttr* 



m 



APPLNDIX. 



1972 



i. FHH cum Patre dsqmlilai. Esi crgo taier Dous, 
ll!imcn8us,3Blernus,incoinprehensibilis,lnxslim:ibilis. 
^st el Filius Deus el Domiuus nosier lanlusguainus est 
Paier ; sed non aliunde quam dc Palre : quia t^o/mquil, 
ie Deo Paire exim (Joan. xvi, 27, 28), lioc csl. lumen 
de lumSne. Sed ne cx eo ocrasionem aliquam b?ereli- 
cus capiat , cum duo nomina vel duas persOiias , id 
est, Palris et Filii slaluo, quasi doosdcos cx diver- 
Sitate confingam : nos vero Palrem ei Filium iia no- 
tninamus , ul unum Deum in bis personis ctin onini- 
bus assignemus. Porro Paicr ac Filius elsi dua; pur- 
son» crcduntur, ratione lamen et substanlia unum 
Sunt:quia inajqualium socielas meiioris ofTensa est, 
H iiijuria esl ejus qui verus est Dcus , si non 
verus alius comparetur. Deum enim qui injusie 
fconiparat, violal. Cum auiem cgo Patrem el Fi- 
lium slaiuo, unitatem generis assigno : et si illam 
iii personis divido , discrclio tamen personarum rur- 
ftuin eadem noinina in unitatcm sui , naluralis focderis 
lege,consign:)l. 

SERMO CXIV (fl). 

Deverbi$ Apostoli, ad Hebr. cap, xii, 1, Tantam 
Iiabenles et nos nubem lcstium, etc, [b) . 

1. In agone grofide cerlanien, Aposlolica lectio, fra- 
Ires mei, iiuper aurlbus nostris hisonuii; ct quaiilum 
optatum est cordibus noslris inscri ? Iloriabaltir quippe 
toodcum patienlia ad promissum nobis pnciniuni ago- 
tiis :in qua parle, Oiteor, pusillnnimilalis n\ex aiiimum 
valde permovil. Quiseiiim potest cuni palientia cur- 
fere ? Solct in agone graiide esse ccrtamcn ; studet 
tiniisquisque ab alio noii viiici. Quomodo crgo patiens 
erit, qui superare coniendit? Si lentusest, vinciiur; 
ai currit , impieuis cerlat, sudal, dimicat: quam pa- 
lientiam servat? Nisi quia forie, fralres, ccrtaiiien 
lioc nostrum non cst corporis ^ sed atiimi ; currere 
liostrum non est loci , sed mentis. 

2. Saiwtif nubes. Sanctis jam requies est et patien- 
tia, Superius ostcndii bcatus Aposlolus, ad quale nos 
tertamen provocaverit. Enunierat enim oinnium 
feanclorum cerlamina iioniinatiin, et cuin turbam 
Sanctorum enamerassel , ait : Tantam habentes et nos 
n^em testium. Si lestes siiiil, obscuri non suiii. Qiio- 
modo ergo nubessunl? Non obscuritaie , sed cclsi' 
tudine. Dld his enim loqiiebatur, qui jain cum Deo rc- 
quiescebant , ct desuper iios in terra abscondebanl ; ct 
tameu ait, Postquam cerlaverunt^ exspectant, ne sine 
nobis perfectt perliciantnr (llebr. xi, 59el40). Ciicur- 
reruiil, perveiierunt ; et lamen nonduin accepcrunt, 
quia nos exspeciant. Et ibi ergo patienlia, donec ve- 
niat Dominus, et illuminet abscondila ienebrarum^ et 
nmnifestet consilia cordis ; ei tunc laus eril unicuique a 
Oeo (I Cor. IV, 5). Laus oit tunc, Quid nuiic?Kc- 
quies et patientia. Tantam ergo habenies nubcm le- 
stium, Abraharo, Isaac, et Jacob , Joseph, Eliam, 
Elisxum , Paulum , Jacobiim. Et quis numerei lanlam 
iiubem testium? 

5. Stephani palientia. De isto niiniero saiicioruni 
virorum Stephanus beatissinius erat , qui primiis iti 
hujus cucurrit cum patientia stadio sreculi , qui duiii 
ab incredulis saxeo csederetur crebrius imbrc, pa- 
lienliam sacro non amisit ex corde. Tunc adversus 

(a) Alias, de Diversis 97. 

{b) la Appendice nunc priinum coUocaiur. SUiiposi- 
iit^Mm asserunt verlinus ct viudingus : quibus ut as- 
leotiamur facit cum sUli durUieSi tum ratio iatcrpretaudi 
9^rt|iuiram. 
I 



eum excilatiir infelix Judocorum innumera itiUltitudo, 
el fremens in delicalos duro^ mittit lapides artus. 
Cur, iiisaiia Judxa, fremis? Cnr in Mariyrem duros 
oculos figis? Queui pulas Inis lapidibus mofi, jam 
secreta coepit conspicerc coeli ; nec tuas jam fonnidat 
lapidiferas sxvire suo in corporc manus, quia coelutn 
Jdm ei aperiiit Christiis. 

i. Currendum , et ideo peccati onus deponendnm, 
Peccatum agile, Et nos, fratres ^ cuni patientia cur- 
ramus ad proposilum iiobis fidci a^oiicm. Qiiitmodo 
cufrimus, qui oiierati sumus? Cravant nos pon- 
dera. Nam neino currit onustus, dum vix cnm 
sudore perveniat levis. Vocamur , venianius : et 
ne non perveniamiis, curramiis. Quod consilium 
oneratis ? Venite ad me , omnes qui laboralis el onerad 
euis (Matth, xi, 28). Volunius, o Domiiie, volunius; 
et non po.4sumus : aiit forte nec volunius, pra:ve- 
nieiile (o) sarcitia gravaniur, cl noliimiis. Adjuva ni>8 
et miserere nostri. Tu dixisti , Sine me nihil potestis 
facere (Joan, xv, 5). Propler liuc onus, imploreinus Dci 
anxiliumi et aiidiamus Pauli consiliiim. Videte eniiii 
quod scculus adjunxit. Dum nobis ostoiideret taiiiam 
nubem testium, qii:)si cogii.intibus ct dicentibus^ 
Quis illuc surgit? quis ad ilios attingit? vidit oiius et 
pressuram nostram ; pr.TSlitit consiliuin debilibus ct 
iurirmisetgravatis, etait, Exponcntes onus omne. Et 
ut oslcnderet qiiid sit onus, scculus adjitnxii , Et 
agile pcccatum. Onus tarduni , foiic |icc*c:iiiiin possil 
quis(jue vitare. Quid est vltare agile peccaiuiii? Sur- 
git sobito in co^iiatiooe, Hicit delecialioiicin : niox 
Irabil inentem. Oagililas ccrla ! Ctirrc coiiira istiim^ 
non te viiicat, prjevcni ^ cxspccta ^ expone pecca^ 
tum, projice foras iniquil:ileni , stig;;cstioncni , de« 
leciationem. Sed iit hoc possis,impbira eum siiie qiio 
nihil facere polcs. Irrita pcccalum , ulfer mcdica- 
mcntiim. 

5. Paiientia^ Dei res est. Cum patientia cnrramiis, 
non sieinusy sed iiec perturbemur : sed cum patieniia* 
Quid crgo? tua cst p:ttienlia? Absit. Audi beatum 
iiiartyrem Cyprianuni : in quodam capiluio suo sic 
ait , < Paiientia, Dci rcs est i (^Serm, de Bono paUeU' 
tiw). Uiide hoc et ipse de Spirilu sancto per David« 
Tu es ptttientia mca, Et ut ostenderct qua currcrct, ct 
qiio |>erveiiil : Donune, inquit, spcs mea a juventuie 
mea (Psal. lxx, 5). Dicens autem multiplicem nu- 
bem lesiium Paulus, obtulit solein, pcr quem lumcn 
vidcredcbeamus. Ail cnim lanquam iii tenebris con- 
stituiis : Respicientibus ad principem fidei, el perfecto- 
rem Jesum. Si ipse princcps, ipse perfcclio ; veruiii 
est, quia sine ipso nihil possumus facere. Qtiid au- 
lcm fecit quod nos iniitari deboanius? NuuKfuid 
qiiod Deus esl? numquid quod Patri a^qualis e^? 
iiuinquid qnod creator coeli et tcrrx esl? Qtiis hoc 
imiielur ? homo, quando crcatura a*quabitur Crca- 
tori? Noli snperbe sapere, audi quid deboas imitari. 
Proposito sibi gaudio, susiinuit crucem : ad exemplum 
passionis sarmentis obtulit vllem. QuinI in sannentis 
suporfliiuin chl , abscindondum esi , ut fructum afTe» 
rat inultum. 

^^LnusStephani proiomartyris, Charissiinii quomodo 
susiiiiuii p:issionem nisi pcr patientiain? De lali pal- 
niile fuil be;ilisj>imus ct primns inartyr Stepbaiius» 
qui prinius seciitns esi cobxrcns vili. Sccmus cuiii 
Vidcret saiiguincm vilis, fndit s.mgiiinem suum ; et 
lapidaius pro Christo Doinino, s:eciiloruni rege, pri- 
mus iiicruit mafiyrii sui iiiimarcc<)Sibilcm coronam 
accipere. 

(fl) Forte, premenle. 




CLASSIS II. 

SERMONES DE TEMPORE 



SFIIMO CXV (rt). 
l>e Aiiveulu Domini, i {b). 

i. Quid prmtttitdum ante celebritalem Nalalis Do- 
num. Luborandum iil Uirisii corpm digne vercipia- 
tuf. Appri»pin!iuaiile jain sarr.ilissima solcmiiila- 
te , qua Siilvaior niKsier inler lioinincs nnsi i nii- 
«eric4»rdiier voluil , fralres chari>8imi , aUenliiis 
considtTaie qualiler oporl>ai nos in a<lveiiiu laiilJP 
p<)leuli:e prjvpaiari, ut Regem el Duiuiinim no- 
siruni l:rli alqiie gaudcntes ciim gloria el Inudibus 
ntereamiir susciperc, ei in conspcclu cjus in'cr cob- 
lus felices snni loruiii praiulando exsullare » magis 
quain ab eo propler rcrdilal^-m nosiram repulsi iiiier 
|M*ccalores xicrnnm coiifusioiiem mcreri. Vx ideo 
rogo ei nionco, ul quaiiluin p(»ssumus, cum Dei adju- 
torin lalioremus, iit in illo die cum ptira el sincera 
conscieniia, muiido corde el casto corpore ad aliare 
Domini possimiis acredere, cl corpus cl saogiiineni 
ejiis non ad judicium, sed ad rcmediJMu.aniniio no- 
fclHR nicreaiiiur accipcre. In Chrisli ci.iui corpure 
vita noslra consistit, sicul ct ipse dixit : Ni$i man- 
ducaveriHt carnem FHii hominis , et biberitis eju$ san- 
§uinem^ non habebitis vitam in vobis (Joan. vi, 54). 
Mutcl ergo vitam, qui viill accipere \it;uu. Nam st 
non inutet vitam, ad jiidicium accipicl vilam : et ma- 

Sis ex ipsa corrumpitur, quam sanetur ; magis occi- 
ilnr, quam viviliceiur. Sic eniin dixit Ap<;slolus : 
Qui manducat corpus Domini, et bibit sanguinem ejns 
btdigne^ judicium sibi manducat et bibit ( I Cor. xi, 27). 
2. Mundanda conscientia. Et licct iios omni tem- 
porebonis opcribus ornaios ac spiendidos esse coii- 
veniat, prrcipue tamen iit die Nalalis Domini , sicui 
in Evangelio ipse dixit, lucere debeni hominibus 
opera veslra (Matth. v, i6). Contidcraie, qua!SO , 
firatres, quando aliquis homo potens aul nobilis na- 
talem auisuum aiil tilii sui celebrare desiderat, quanto 
slndio auie plures dies quidquid in domo sua sordi- 
dam viderit, ordinat emunduri. quidquid iiieptuin ei 
ineoiigruumprojici, quidquidutileel necessariuin,pnc* 
cipiiexhilieri ; domuseiiam, si subobscura fuerit, (teal- 
baiur, paviiiienla scopis muiidanlur,ei diversisresper- 
M (loribus adoriiaiiiur ; quidquid eiiam ad Ixtiiiam 
animi ei corporis delicias perituet, omni solUciiudine 

fa) Alias, deTempore semio i. 
b) In Appendice nunc priraum collocatur. Dubius inier 
AngasUniano» relictus fuerat iii lx)vaniensium ediiione : 
Bupposiiiiiis posiea Verliui et viudiugl censura fuit adjun- 
ctu, omi ob stili simplicilatem, tum quia apud eos bonii- 
nes est habitus, qui usiim quotidiause aiihmunionis. ouem 
in Eodesia Ocddeutali vigere suo aevo Augusllaus in Ub. 2 
de Sermone Domini in monte, n. 26, et epist. 54, n. 4, te- 
stabatur, recepium non babereni : quandoquidem isthic 
anditores ad viiae mutationem idcirco lovitautur, ut in die 
Katali Domini « possint mundo corde et casto corpore ad 
€ altare accedere. « Caesario Arelaiensi stilus et dispntaiidi 
ratio restituere oogit ; tametsi Augustino adscribant non- 
Dulli inanuscri)iti in qiiibus sermo incipii in hsec vertn : 
c Prupitia diviidiaie, tratres dilectissimi, jam advenit dies 
€ in quo ^atale lX)mini salvaioris cum gaudio desideramus 
« celebrare. £i ideo rogo et oioneo, ui quantum possumus, 
« la])oremus, ut :n illo die cum siucera et pura conscien- 
« iia, » etc. Cum hoc eodem exordio editus etiam inter 
AmbrosianoB reperitur. De num. 1 confcr Caesar. homil. 2 
et serm. App. 5, n. 5 ; de num. 5, Ca^sar. homil. 5 ex 
edltis a Baluzio, necnon boniil. 52; de num. 4 inttne, 
Ibmil. 21 1 ubi Augiistiii. iiuiuiur hoicliirid. e. 74. 



providciur. Uiquid i^la omnia, fvalres charisslroi • 
ni>i iitdies uataiilius cuin gaudio celebrctur homiiiis 
moriiuri? Si crgo (aiita prrparas iu iiaUililio tiio, 
autfiiii lui ; (|uanta ei qualia prjeparare debes sus- 
ccpturus tiatalem Domiiii tui? Si talia pneparas mo- 
riuiro; qualia prseparare debes aitcrno? Qiiidquid 
crgo iion vis iuvenire in donio tiia , quantuni poies, 
labora ui non invcuiat Deiis in auima lua. 

5. Ornandn bonis operibus anima. Cnlpam slatim u^ 
quatur pmuiieutia. Dcrlo, si le rcx terrciius aiii qui- 
cuur|U(^ patorfaniilias ad suiint natalitium iuvitaret, 
qtialibiis vestimeutissiuderesornatus iucedere, qiiam 
novis ac nitidis, qiiani spleiididis ; quornm nec vetu- 
sias, ncc viliias. nec aliqua ficdilas oculos iuvitaniis 
orfcndcrci? Tali ergostudio, iu quantum pnevales, 
Chrislo auxiliante conteudc, utdncrsis virtutum or- 
namrntis anima Ina composita, siniplicitatis gcmrnis, 
ei sohrieiaiis noribus adornata, ad soIiMnnitalem Rc- 
giSTtcrni, id cst, ad Nalalcm Poniini Salvatoris cuiti 
secura con-cicntia pn)cedat, castiiate nitida , ehaHo 
late splendida, clccmosynis candula. Christus eniin 
Dominussi te tta composiium natalitium suiim ccle- 
brare cognovorit , ipse pcr se venire , cl animam 
tuam non solum visitare, scd etiam requiescorc ^t in 
pcrpetuum in illa dignahitur hahitare : slcut scri*- 
ptumcsr, Etinhabilabo in illis, ct inambutabo (II C^r. 
VI, 16); et iterum , Ecce sto ad ostium, et pulso :m 
quis snrrexerit et aperuerit rmV/f, intrabo ad illnm , el 
ccenabo cum itlo, etilte mecum {Apoc. iii, 20). Quam 
felix est illa anima, qux vitam stiam iia, Deo auxi- 
iiaiite, stiiduerit gubemare, iit Christum hospitem et 
habitatorem inerealur excipere : sicut e contrario 
quam infelix est itla conscienlia, loto lacrymaruni 
fontc Iiigcnda, quac sc tta malis operibiis cruenlavit, 
ut in ea iion Chri tiis requiesccre, sed diabolus inci- 
piat dominari ! Talis enim anima , si medicnmeiituni 
pQenitciftix non cito subvenerii , a hice relinqiiilur, a 
teiiebris occupaitir; vacuatur dulccdine, impleiur 
amaritudine; a morte invaditur, a vita rcpudiatllr. 
Nou tamcnde Domiui pieiaie diflidat qui tilis e^i , 
ncc moriirera despcrationc frangatur ; sed magis ad 
poeniteniiam ciio confugiat, ct dum adhtic nova snnt 
et calcnt peccaiorum siiorum vulnera, sic sibi adhi- 
l>eai medicamenta salubria; quia medicus nostcr om- 
nipotens Dcus est , et sic consuevit nlagas nosiras 
eurare, ui nec cicatricum vesligia post ipsius medica* 
niina remaneani. Ideo etiam ab omni inqtiihamenio 
ante ejiis Natalem muliis diebus abstinere debetis. 

4. Vilia ante sotemnitates cavenda. Odium prwter* 
lim. Quotioscunique aui Nalalem Domiui , aui rell;' 
quas solemnitates cclebrare dlsponitis , chrioiaicni 
ante omnia fugite, iracundi.nc quasi bestise crudelissl- 
in;c repugnaie, odiuni velul venenum mortiferum de 
corde vestro repellite : ei tania sit in vobis charitas » 
(]iiaenon solum usqiie adamicos, scd ctiam tisquead 
ipsos perveniai inimlcos ; ut sccuri possitis dicere in 
oraiione dominica : Dimitle nobisdebiia nostra , iieut 
et nos dimitiimus debitoribus nostris ( Matlh. vi, 12 ). 
Nam qui se scii vel unum hominem odio habere, ne* 
scio ad altare Domiui quomodo securus possii acce- 
dere : cnm prxcipue beatus Joannes evangelisia ter- 
rilMliter clamel, et dicai, Qui fratrem suum odll, homi^ 
cida est{\ Joan. iii, i5). Nam vcstrum est judicare , 
uirum homicida anteqiiam pcenitentiam agai, prsesu* 
mere debeai Eucharisiiam accipere. Addit etiam 
adlmcsancius Joannes, ei cbmai dicens» Qui fra" 



19X5 



APPtNDIX. 



1976 



H-ew suum odit^ m tenebris est, el in tenebrit ambulat , 
ft nescit quo tadalt quoniam tenebras obcascaverunt 
uutot ejut; ei ilenim, Om/ii«, inquil, qui fratrein 
iAum non diUait, manct in morie ; cl ilertiini Si quit 
dixerit quia dtligo Deum, et fratrem suum Odit^mindax 
e$t. Qut enim non diligit fratrem suum quem videt, 
Deum ^em non videt quomodo potett diligere (l Joan, 
li.H;iii, 14; IV, 20)? U"icumqueergoodium vel ira- 
cundiam servat in cordc , ct sub lali lonilruo nec 
lerrelur nec exiergiscilurj non dormiens , sed mor- 
linis esse credendils esi. 

5. Adhortalio, lii c ergo , fraires cliarissimi , 
Huoiidie cogilanles, qui boni sunl, cura Dei gra- 
lia conlendanl pcrsevcrarc in operibus bonis i quia 
iion qui coeperil, sed qui pcrseveraveril usque in fi- 
iiem, hic salvus erii. Qui verose ad elceinosynam tar- 
dos, et ad iracundiam promptos, el ad cxercendam 
luxuriam prxcipiles esse cognoscunl , auxiliante Do- 
inino, feslineiiL se a malis eruere, ul qu;c bona sunt 
inereanlur iinplere: ul cum dies judicii vencril, non 
cum impiis, sed cuin juslis el misericordibus perve- 
iiire ad aBierna praemia mereanlur; praeslanle Do- 
inino noslro Jcsu Cliristo, qui cum Palre ei Spirilu 
ianclo vivit et rcgnat in sxcula sxculorunu Anien. 

SERMO CXVI (a). 

De Advenlii Domioi, u (b). 

i. Natalis Domini non inveniat imparatot- Sanctam 
et desiderabilem,gloriosam ac singularem solemni- 
lalem, boc cst , naliviUlem Domini Salvaloris, fra- 
ircs dilectissimi, devotione fidelissima susccpturi, to- 
lis viribus nos debemus cum ipsius adjuiorio prx- 
parare, et omnes lalebras anim% nostr» diligcnler 
aspicere ; ne forte sit in nobis aliquod peccatum abs- 
conditum, quod et conscienliam nostram confun- 
dat ac mordcat, et oculos divinx majesiaiis oflendal. 
Nam licet Christus Dominus noster post passioncin 
suam resurrexerit, et in coelum ascenderil; conside- 
rat Umen, ut credimus, et diligenter attendit , quali- 
lcr se unusquisque servorum ejus sine avarilia , sine 
ira, sine superbia atque luxuria ad celebraiidam cjus 
iiativitatem studeat pneparare aique componcre : et 
secundiim quod unumquemque bonis opcribus orna- 
lum viderit, iia illi ([ralinm suac misericordi:» dispeii- 
sabil.Si enim viderit chariutis iuce vcstiluui, jusli- 
iiae vel misericordix margaritis ornatura , castum , 
hiimilem, misericordem, benignuro ci sobrium ; si 
liiiem agnoverit, corpus et sanguinem suum ei non 
ti(ljudicium,8edad remedium per sacerdolum suo- 
riiin ministerium dispensabit. Si vero aliquem viderit 
iiunUerum, ebriosum, cupidiim ct superbum, timeo 
im iioc iili dicalur,quod in Evangelio Dominus ipsc 
(*-xit, Amice^ quomodo huc intratti non habent vestem 
nuptialem? Et,quod avcrtat Deus, fiat illud quod se- 
quitur, Ligate iUi manut et pedet^ et projicite eum in 
lenebrat eMerioret ; ibi erit fietut et ttridor dentium 
( Matth. XXII, 12, 13). Ecce qiialem sciilentiam in die 
|iidicii excipiet, qui sine remedio poenitenlix ad 
festiviiatem Domini vitiorum sordibus inquinatus ac- 
cessfrit. 

2. Diet ett nuptiaiit Chritli. In nuptiit Chritti quw 
tponta, quit cibut. Iii Natali enim Doinini, fratres di- 
^ lectissimi, quasi in nupliis spiritiialibus, sponsse suae 
l*Icclesi:c Chrisius adjuncius est. Tuncveriiasde terra 
orta est, tuncjustitiadecoeloprospexit(Pfa/. lxxxiv, 
12); tunc processil sponsus de thalamo suo {Psal. 
xviii, 6), hoc cst, Ycrbum Dei de ulero virginali. 
Processil enim ciim sponsa sua Ecclesia, id ctjl, hunia- 
liaiii cariiem suscepit. Ad istas ergo tani sanclas nu- 



ii 



[a) Alias , de Temporc ^. 

[#) In Appendice ounc primum collocaiur. In Lovanien- 
ftium editione maoserat inter dubios ; veiMini autem et vin- 
ilingi sententia rejectus f\iit. Pertinere istum qiioque ad 
CflBaariuoh cui in Gorl^eiensi Ms. adscribitur, ooiistal)it ex 
iiionim ipsius sermouum oomparatione. De num. 1 et ^ 
Vift serm. ADpendids 39, o. 4; de n. 5, bupra berm. iOi, 
M» i^/ tfe a. % semi. App. iO| n. «^. 



ptias invitati, et ad convivinm Patris et Filii et Spi- 
ritiis sancti inlraturi , vidcle qualibus indumentis 
debcamus ornnri. Et ideo mundemus, quanlum pos- 
sumus cum Dei adjutorio, corda simul ct corpora iio- 
stra : utccclestis ille invitator nihil in nobis sordiduni, 
nihil foeiidum, nihil obscurum, nihil oculis suis depre- 
liendat indignum. IIxc crgo, fratres dilectissimi, iioa 
transitorie, sed cuin ingenti tremore debcmns al- 
lcndere. Inviiali enim suinus ad nuptias, ubi nos ipsi« 
si beneaginius, sponsx erimus. Cogitemus ad quales 
niipiias, consideremus ad qualem sponsum , vet nd 
qunle convivium invilati sumiis. Invitati eiiiin sumus 
ad mensam, ubi non invenitur Cibus hominuin, scd 
panis ponitur An^elorum. El ideo videamus ne forte 
inius in anima,ubi debemus bonorum operum inarga- 
ritis ornari, ibi appareamus vitiorum pannis veterilms 
involuti : et quando eos qui boni siint in oculis Dci 
castit:is reddet candidoS) lunc eos quimali suiit, red- 
det luxuria sordidatos. 

5. Anle tolemnitatetquid agendum. Et ideo qiioties- 
cnmqne aut dics Naialis Domini, aut reliquac festivi- 
tates adveniunt, sicut freqiicnteradinonui,anteplurcs 
dies, non solum ab infelici concubinarum consorlio« 
sed etiam a propriis uxoribus absiinete, ab oinni 
iracundia vos nlienos efflcile : peccata prailerila per 
eleemosynam et poenitentiam redimaniur : coiitraniil- 
lum hominein odium in corde tenentur : quodsololiat 
vanitas per gulam pcrdere, incipiat jusiitia per inise- 
ricordiain pnuperibus erogarc; quod luxuria vcl gula 
dissipnvit iii mundo, pielas rcponat iii coelo* 

4. Paupercs ad convivium xocandi. Et licet hoc 
expediat, ut sempcr eieemosynns lacere debeamus : 
prxcipue tamen in sanctis solemnitatihus aecundum 
vircs noslras abundantius erogcmus, pauperes ante 
omiiia frcquciiliiis ad conviviuni vocemus. Non eniin 
est justiim ut in saiicia solcmnitatc in populo chri- 
sliano ad unum Dominum pertiiiente, alii inebrienlur» 
alii famis periculo crucienlur. Et nos et omnis popu- 
ius unius Domini servi sunius, uno prelio redenipti 
siiinus, pari conditione in Iiunc nnindum intravimus, 
siniili etiam exitu migraturisumus; et si bene agimus, 
ad unnm beatitudiiiem pariter vcuicinus. Et qu^re 
pauper lecum iioii capiat cibuin, qiii tecum acceptu- 
I us cst regnum? Quare paupcr non accipiat vel veie- 
rem tiinicain, qui tccum rccepturus est immortalita- 
tis slolam ? Qiiare pauper non inereatur accipere pa- 
ncm tuum , qiii lecum meruit accipcre Baptismi 
sacniinentum? Cur indignus cst accipere reliquias 
ciborum tuorum, qui tecum ad convivium venlurus 
est Angelorum? Audite, fratres, audile non nicuni, 
Fcd Domini commune pra^ceptum. Sic eiiim ait in 
Evaiigelio : Cum facit prandium aut ccsnam^ noU t#irt- 
tare divilet, qtu te iterum reinvitent^ et /iat tibi retriba- 
tio : ted voca pauperet et claudot ; et bealut erit^ qma 
non habent underetribuant tibi; retribuetur aulem tibi tn 
rctributione justorum (Luc. xiv, 12-14). 

5. Amici etiam inviiandi , ted rariut et ad parca 
convivia. Sed dicit aliquis : Ergo amicos aul iiarentcs 
iioii debco ad conviviuin invitare? Bogandi sunt ct 
parentcs ct viciiii ; sed rarius rogandi sunt. Et iioii 
iiimissuiiipluosa etdeliciosa, sed tam parca et sobria 
vcl honesta illis debent ciuivivin prarparari, ut re- 
maneal nnde possint pauperes refici, unde |mssil ali- 
quid indigeiitibiis crogari : ut cum dies judicii vciic- 
rit, non cum impiis, qui nuiic pauperes despiciuiu , 
audiamus, Discedile a me, maledicti, in igrtemwtermm; 
sed cuin justis et misericordihus aiidire mereamur , 
Venite^ benedicti Patrit mei , percipite regnum : esurhi 
enim, et dedistit mihi manducare; sitivi^ et dedisttt mihi 
bibereiUatth. xxv, 41,34^(55) : sinuil ctiam nobia 
illa vox desiderabilis dirigalur , Euqe, terve bone et 
fidetis^ quia tuper pauca fuisti fideUt^ tupra multa te 
consiituam; iiUra in gaudium Domiui tui (Ibia. 21). 

6. Recupitululio. Sed uthuic qua: suggessinius, sen- 
sibus vesliu: Churiialis leoacius iiiha!reanl, brevitcr 
qujL'dictasuniileraiiius. Iloc eniin adinonuimus, fra- 
ties, ut quia Naialib Domini imoiineti taoquain aU 



1977 



SERMO CXVII. 



1978 



nMplialc vl ccpt\c%\e roiiviviiim ab omni luxnria nitidi 
(.1 bOnis opcribiis adoriiali nos perChrisli adjutoriiini 
I r.i p:ireinii«, Hecinosyiias pauperibiiserogeinus, ira- 
1 iiiidiain vel udiuin quasi venenuin dialioli de cordibiis 
iiostris respiiainus. Ciislilaleni eliam ciiin propriis 
iiioribas Qdclilcr coiiservaie : ad convivia vesira fre- 
f|iieiitius pauperes evncate : ad vigilias niatiirius 
snrgiie * : in ecclesia stnntcs aut orate aiit psallite ; 
\crba oliosa * aut sxcniaria ncc ip^^i ci ore vestro 
proferte» ei eos qni proferrc voluerinl» casligriie : 
pacein cum omnitius ciistodite , et qnos dlscordes 
agnosciils, ad concordiam revocate. Il;rc si tideliter, 
Ctirisio adjuvante, vobieriiis iinplcre, et in tioc so;- 
eiilo ad altare Doniinicuin secura conscieniia polerilis 
arcedcre, et in futuro ad xMcrnam bcaliuidiiiein foli- 
citcr pervenire; prxstante Domino nosiro Jesti Cliri- 
6to» qui vivil et regnat in sacula sxcuioruin. Aiuen. 

SEKIIO CXYII (a). 
In Natali Dombii, i (6). 

4. Gratia did liuju$, Rogo vos, fratres cliarissimi, 
ut tibciiti animo scrmones qiios Doininiis dabil, sns- 
ripiaUs in liac dulcissima dic, iii qua compunctio 
ctiam infidelibus veiiit, in qiia misericordia tangiiur 
iinpius, veniam speral compunctus, rcdiiiim non de- 
sperat captivus, remedium desiderat vnlneratus; in 
qua nascitnr Agnus, qui tollil pcccuium iniindi. hi 
ciijus nalivitate qui conscieniiam securain babet, dul- 
ciusgaiidet; qui miscnin, aiteiiliiis tiinet : qni boiius 
eu, alTectuose orat; qui peccator» devotissime snpnli- 
cal. Dulcisdies, vcre dulcis, ei ciinciis poeiiilcniibns 
veniam portans. Proniiito vobis, tilioli, et cerlussnm^ 
qui^ iii hac die si quis ex corde pocnituerit. et ad 
vomitum peccati reversus non fncrit, qiiodcumqiie 
|)etierii, dabitur ei : tantum in fide non dubiiei, de-^ 
lect.iiionem non repetat. Ilodie totius inundi pecca- 
tuin tollitiir, et peccaior desperat? 

3. Pcenitentiam certam qud (aciat, Pcenileutia vera 
$eu libera, Sed videte qualis debct esse pGeniteniia : 
(|iiia multi assidue se dicuiit esse peccatores, et tanien 
adbuc illos delect:it peccare. Profcssio est , non 
eniendatio : accusaiur anima, non saiiatur : pronun- 
lialur ofllensa» non tollilur. PoRnileniiain cerUim non 
facit, nisi odiiim peccati , et anior Dei. Quando sic 
IHKiiites, ut tibi amarum sapiat in anima, qnodante 
dulce fuit in vita; et quod te prius obleclabat in cor- 
pore, ip6nm le crociet in conle ; jam tiinc bcne inge- 
jiitscis ad Deum, et dicis, Tibi soli peccavi^ et malum 
coram te feci (Ptal, l, G). Bene, Ttbi soli peccavi; qiiia 
niillus hominum sinu peccaio : et ideo, Tibi soU pec- 
cati, quia tn soliis homiiinm sine pcccalo^. Da, Do- 
iiiine misericordiam inisero, qui tamdiu pepercisti 
criminoso. Inclinel ad remedinm humililas poeniteii'- 
tis, quein pennovere non poiuit diuturnitas peccito- 
riN. Dic illi in fleiu cordis : Aspice iiifelicein^ piotns 
iiDinensa ; respice crudelem , niisericordia publica. 
liesperatiis ad omnipotentem venio , vuliicratus ad 
ir.edirum cnrro. Serva pietatem niansiietuilinis ^, qiii 
tanidiu suspeiidi>li gladium iiliionis : dele numerosi- 
lalein criniinum multiindine inisericordiannn. l^la 
cst, filioli, vera ' pQenitentia, qiiando sic convcrtitur 

* Mft. vd.,ad figilias martijrum sttrgitc. cb. vcro, ad ri" 
gitias frequenSius surijite. 

* In cb. ys,, ktxunosa verba. El mox vd., pro, aut swcu" 
lorto, liabet. attt jocutaria. 

< Er. Lugd. Ven. et Lov., qidanullusest iine peccaio. M» 
^Mss. alii, serva consuetudiiunn pietatis; alii, serva 
fdetatem consuetudinis. 

* IQ Uss. i^lerisque, libera^ pro, vera. 



!a) Alias, d^ Tcmpore 7. 
b) 10 Api 



Appendice iiunc priinuni collocaiur. Erat lx)vanien- 
slbus dubius : sed verlino ct vindiugo s|)uriUs cst. Slilus 
8im{ilex, et Caesariani simitior qiiam Augustiuiani. Caelerum 
auctorem sa[n graveui ct |iiuni» ut neuio difiiiebiiur ; nec 
indignus est i beodul| bo Aiireliani^iisi oplbcoio, cujus iio- 
niae in Spicilegii lomo quinlo ex vaiicaui codicis aiictoii- 
tate oditum est fraguieuiuni, lustremain sermonis hiijus 
p^ptemi svi^el a uiuu. 7 ad fiuem usque compieaens** m. 



quis, ul ad pcccatum non rcvertatiir ; quando sic poB- 
mtel, ul nen repetal. 

5. Vanitas delectationis transitwfB. Felicitas hnjus 
vitee vera, Sint , videamus, aliqui vestrum forles el 
virtulem aiiimarum exercenlcs^qui in ista dieverba 
inea pro sua saliiie sic audiant, ui viriliter vitiorum 
molliliem abjiciant, tanqunm qui piignant : revera 
fortins piignant, qui contra se pugnaiit. Aperianl au- 
res suas ad pr.TcepUi Cbrisii, quu> fortasse patuerunl 
liuc usque ad audienda ludibria. Aperiant oculos suos 
ad iiiiorein, qui huc usque ad ignoininiain patueruiit. 
Compiingnt iKBiiilentia crimiiiuin, qiiem buc usquo 
trnnspunxit delectatio voluptaluni. Erigat adjuncta 
virius, quein vltia prosiraveninl. Aprriant medica- 
mcnio « nares suas, qnibus illa felet consueludo pec- 
cati. ApiTiat vobis ille ociilos cordis, qui liodie pro- 
pter nos digiiatiis est nasci, ut vidcamus illuin. Quod 
p itatiir dulcc modo satiscsse in brevitate lemporum, 
Qiiain amaruin erit in igne a^tcrno \ quam gravi et 
p^^rpctna pOBna punienda eril breviias delcctationis ! 
Deleclatio occidit , et prxteriil ; vulneravil; el Irans- 
iit; iniserum fecit, et abiit; infclioem reddidit, ei re» 
lifpiii. Qiiain speciosus est aniini nitor ! qnam felix 
conscieiilia bonis operibus plena! Si beatuin se crc- 
dit, qui boc possidetquod dimissnrus est posi mortem ; 
qnnni securiis est. qui illiid praMniiini sporat, quod 
nutupiani ainissnrus csi fier a*t<^rnitatcm ! Si poten^ 
diciuir, qni mundo imperat; qiiain bealus est qni 
Deum in conscieiilia pura p rial! Ki ideo, diilcissiini 
filii, concnpi^rite niniidiliain cordis, babeie dilectio- 
neni Di*! ct proximi. Pccc«lores, diiniuile, uldiiiiitta- 
tur vobis. Jusli, non pcccaie, ul permancat Chrisluf 
in vohis * 



. I 



i, Vovendum Deo nascenti.Vota dhersa. Votum opti^ 
ntum. Qiix cum ita sint, videtur niibi , charissimi, ul 
nasccnti Domino etUedemptori nostrovota promilta- 
mus bodie , el reddamtts ; sicut scriptuin csl , Vovete, 
et reddite Domino Dco vestro (Psal. lxxv, 12). No» 
dulciter et confidcnler voveamus ; ille dabit |)ossibili- 
tatem , ul reddere possimus : nos lantuin qnidqnid illi 
proiniltimus , dc illo spcrenius. Sed fortasse inlerro- 
gatis me, quid debealis bodie vovere vel reddcre. Siint 
mulli qui vovent , alius pallam , alius oleum vel ccrain 
ad luininaria noctis ; alius , ut vinum non bibat per 
aliquol annos ; alius , ut jejunia certo tenipore fa- 
ciat ; alius , ut carnes non comedat. N<m cst islud vo- 
tum optimum nec perfectum : adbuc melius volo. Noii 
cgcl Deus nec spccie tua , ncc oleo tuo , nec jejunio 
tiio : sed boc qiiod in te bodie redemit , ipsum offer, 
boc est , animam tuam. Et si inlerrogas me , Quo- 
modo oflcrain anlniam mcam , quam ipse babct iu 
potesiate ? cgo tibi rcspondeo qnomodo : Moribus san- 
clis , cogilationibus casiis , operibus frucliiosis ; di- 
vertendo a malo , convertendo in bontim ; damnando 
vitium , amnndo Dcum ; diligendo proximiim , impen- 
dendo misericordiain miseris ; quia et ipsi miseri fui- 
mus , aniequam redimeremur : dimittendo illis qni 
in nos peccant ; qula et nos onines sub pcccalo fni- 
miis : superbiain c;dcando ; qiiia pcr superbiam pri- 
miis liomo deccptiis esl : abjiciendo invidiam , quia 
per invidiam decepil diabolus genus bumanuin. 

^. Qualitcr de suo quisque voveat, Iracundus, 
Impudicus. Invidus. Homicida, Detractor. Immitis, 
Superbus. Ebriosus. Qu;e cum ita sint, erigiieom- 
nes animos veslros,ct nullus sit , sive liber, si%e 
servus, sive ingciiuus, qiii non hodie Deo voium ofle- 
rat simul ct rcddal : quia nimis mis(Tum est ut Deo 
aliquid non oflerainus de noslro , qui animam suam 
pro nobis posuit ; et propter nos, coni essel a.'tcrnu8, 

* Er. Lugd. ven. : sane videmtis aliquos veUruni formas et 
virtutemanimorumexercentes. \m.: Sane videamusanatiqi4 
vestrum ita fortes sint , et virtutcm amniorum exercenU$* 
lidem iihri pauio post, moUia vitia ; el icr, pugnat, M. 

* Addunl bic editi \occmt pceniieruia', ei laiilo ffst, |.>rO| 
q^ibns illa /t'fd, babeiU, qniuus illis /c'lew/.Mujiusci-i] tos se* 
cu i suiuus. 

* Hic Ms. Remigiunus concludit istuui scrmoncin per 
hx'c vcrba , ipsoprattante qui cum ratrCi ete. 



1979 



APPENDIX. 



1080 



eiriiem snscopil. Niinc itaqiie quicitmque Irnin conira 
aUerum lenel , umcn propicr ainorcin Dei diniilial ; 
et oblulit Toinro. Si quis cousiievit jam luiiga diiiUir- 
nitate in luxuria volulari , resipiscit alii|uando , et 
eiculiat sordcs suas per coni|uinciionem ; ei clainct 
lu corde suo iu oratione sccrctius ad Doiniiinm ' Piis* 
sime Dominc , niiscricordissime Dcus , suflicial milii 
quod liuc usqiie pcccavi , quod ic conlenipsi , quod 
f«*toribus carius nie;u satisreci : jain iiunc, (e iiispi- 
rante, voveo nie a ne(|uiiia niea convcrsurum. Ciim 
iwc feccrit, ct iste obtulii votum. Ilerum si quis iiivi- 
dia teuelur rrairis, et relicilntc illius aul aciione pro- 
8(>era noii delcctatur. q^iod est poccatum us:|ue ad 
mortein ; proniittat et ipse iii corde suo, imitatunim ' 
se potius acliis boiios, qiiain livorem ejusdem habilu- 
rwm : ct cuin ha»c fecerit, et ipsc obiulit voium. Si 
quis vero sihi coiisciiis est de homicidio , indicat sibi 
ipse iii corde suo pceniteniiam , et vindicet in se ipso 
niaia sua , et siaiuat sibi antc Dcum cruciaium poeni- 
teiitix ct spatiiim ; et aniinum pleniim veneno, quein 
ante eflTiisio sangiiinis proximi sauciavit, cruciei per 
al)stineiiliam et huiniliiatein : et coiiimnnicare nulla- 
tenus pruisumat ; ut non dupliciter sc inrelix damnet, 
duin in corde criiiiinum horroribus pleno sncraiissi- 
mum corpus Domini pcriculosc pncsiiiiiit accipere. 
Quod si (|uis se talein agnnscit, ct Uxc feccrii ; etipse 
offert votum. Si quis forte , ut assolel , delrahere 
semper consuevit , et aliorum acliones obIoi|ui , nec 
suns respicere ; voveat hodie Deo iii corde suo , et 
dicat : lliic usqne de aliii dixi , me non inspexi ; ego 
tTMn miserior , et aiios miseros existiinabam : et ideo 
iiunc suflicit quod peccavit lingiia mea, ainodo emen- 
dare delibero. Ecce qui h;rc facit, oflert votuin. Si 
quis criidelero se sentit, miseiicordiam animi vovcnt 
Deo ; si quis superbum , voveat humililatem. Si qiiis 
vino nimium est deditus , sobrietatein voveat Deo. Si 
quia seniori suo peccavit, veiiiam petat ; et si ilie nou 
sapuerit petere, ille Limen diuiillat. 

6. Voloruni talium fruclus. Angeli cuitodes vota no- 
$tra offerunt Deo. Et cuin ha;c oinnia fcceritis , cha- 
rissimi , oiTertis votum I^o placiium , et quasi reinu- 
tieratis Ghristum. Et posl h%c veniet vobis benedi- 
ctto , et voia veslra offerentur anle (ribimai Cbristi « 
et, sicut dixit Salomon, monnmcntum vestrum non 
accipiet oblivionero (Sap. ii , 24) : et dicetur de vobis, 
Eccc po|>uIus meus c|uem acquisivi sangiiine meo ; 
sataravit me votis, implevit me odoramends : ego 
ero eis quasi Dominus, ct ipsi eruiit mihi in popu- 
lum , et non erit ultra iu eis captivitas aut deso- 
Istio. Piitemus quam dulce est, quaiido vota no- 
Stra talia, qualia dixi, Angeli qui custodes viue 
nostrse sunt, ante conspec(um divinae majes(a(is olHu- 
lerint. Si aliquid offerimus homini (erreno ct mori- 
turo , et tamen speramus nos ab iliomultum recepm- 
ros et adjiivaDdos : si Deo aliquid de nostris moribus 
offeramus , quantum recipiemus ? 

7. Incarnati Chrisii recordationis fruclus. Nunc ita-^ 
qiie exsuitemus in Domino , gaudeamus cum fletu , 
memores simus dignationis divinx et cap(ivi(atis no- 
stra;. Quemcumque potenlia elcvat, veiiiat illi in 
mentem bumili(as Christi ; ut non dirigatur ad illnm 
sentenda ista , Quid tupertns , terra et cinis {Eccli. x , 
0) ? Quando videnius qucrocumque miserum aut cgc- 
num , veniat nobis in nientem misericordia Dei ; 
quando capdvum , veiiia( nobis in inentem redemptio 
Doniini nostri. Quando peccatum quodciimqiie dcle- 
ctat aut subrepit , sit nobis iii memoria quod jam de- 
leta sunt peccaia nostra. Non pcrdainus prctium 
ssnguinis Chrisli , nec macuiemus sttdam aniinai pcr 
iniquitatem, aut rnpinam, aul concupiscentiam. Ja- 
cuimus, jam erecti suniiis; vulnerati fueramtis^jam 
sumus sanati. Non erit excusalio qualiscumque. Dia- 
boius potest ad inaiiim invitare , noii potest trahere ; 
delectationem infert , non potestatem ; consilium in- 
ferit, non conflictum. 

* Ri MH» potiores. Alii cum oditis p mcditmrum. 



8. Virginibus ffuid curandum nut cavendum. N<jnc 
ergo propier pariirm bcntx Marix sit mibi sermo ad 
virgincs, sive ad viros, sivc ad fcminas, sive viduas, 
sive [KBnitcnies , sive pauperes, sive servos. Noaest 
apiid Dcum nisi merilorum discre:io. Audite nie it^i- 
que, quicumfiMC dono Christi in cirpore virgines 
estis. Geiicralitcr lo<iuor ad oinnos , auditc me* Qni- 
cum(|uc agiioscit se csse quod dico, stiidcat ut cor- 
pore et corde sil virgo. Sic gauieal dc liicro corporis, 
si non habcat daninuin aninia:. Gaudeal tamendctani 
preiioso doiio Chrisii ; gaudeat ciim huiniliiatc, flcat 
cum pictatc. Graiias agnt, quia tantam felicitatein in 
intcgritaie portat : Ixlctur, quia secuturusrst Agniitn 
(|Uocumqiie ierii ; si tamen in ore ejus , sicui legimus 
iu Apocalypsi, mendacium non inveuiatur (Apor. xiv, 
4, 5). Orc( perseveranliain , ut non illi quali&ciim- 
quc dclcctalio sa^culi aiit invidia dinboli Uintum do* 
num (ollal, tnntnin clnrilatem innubilet , (antmn ni- 
torcin infuscet. Teiient foriiter , iion pcrdat rcm irre- 
parabilcin , non uno momcnlo delecuilionis amiiuit 
gratiam torporis, non contralint turpitudincm aniin;e 
pcr piilciiritiidinem forma; corriipta', non illum coii- 
cu|)isccn(ia vincat. Si me audierit , permanel : quod 
si iion niidierit, amissurus est quod nunquam est re- 
pnratunis. 

9. Quid conjugatis. Quid vxdnis, Quid mulierihus. 
Uerum ad vos inilii sermo est , qui ronjiiges iiaiieiis ; 
moneo u( caste hnbentis. Nam et Elisabetli quui loii- 
gcvis (cniporibus cas(e cum marKo vixerai , ct ami>o 
lideles ante Dominum fucrant,mcruiljam de cmortuo 
seniiiie h.iberc iilliim, qui ct saiicii(a(e paren(es orna- 
rei, ct procdicalione nuiltos inlideles coiiverleret (t4KC. 
i). Iteriim vobis loquor , qu;e esds vidu:e : custodile 
viduitatem , non cstote verlioso; ; scd ciim silculio ex- 
specUite Doiniiium , qui pupillum ct viduam suscipit ; 
scd bonain vidtiam , scd iilam qure in oratione, in hu- 
miliinte , in eleemosynis est proiiiptu : si ccrte uiide 
facint non babel , voluntatein bonain et cogimtionein 
sineerain hnbeat. Muiicres, non inaiedicite, noil ju- 
rate , non estote prompue ad ioqiicnduin. Forte dicis 
iniportunum cssc quod dico. Non niihi (acere iicet : 
pliis (imeo illum qui jubet , qunm iiluin qni deirahit. 
Ego dico : qui agnoscit, emendet ; qui iii se iion re- 
cognoscit, audiat ct tcneat , ut abis pro salutedicere 
possii. 

10. Quid pctnitentibus. Plangaredocte Nuncjamad 
Tos loqiior , poenitentes , qui pceniteuiiain in ecciesia 
acccpistis el ngitis. Persevcra(e in fletu , in coni|NiiH 
clione docle plangitc. Quid cst, docte plangite ? U esl« 
ut iioii qii;cra(is in oratione (emporales res, sedster- 
nam bea(itudinem et remissionemiieccatorum.Qui sic 
orat, ipse doctc plangit. Nou caden( ad tcrram lacrym.ne 
Testrxs qiiia verax est ille cui nropheia dixit : PosuUii 
lacrymas meas in conspectu tuo (Psal. lv, 9). Vos modo 
sa(is dcbeiis ainnre Deum , et de timore jain ad dile- 
ciionem transire ; quia sic legimiis iii Evangelio de 
pixcatrice illa, Cui multum dimittilur^ nnLUum diiipi 
{Luc. vii , 47). Et ideo inultum debelis diligere Deum , 
qui vos exspecuindo, et iion puniendo, ad poeuiten- 
tiam perduccre dignatiis est. 

il. Apostrophe ad pauperes. Nune iterum ad fQs 
niilii sermo est, paiiperes. Vos dico pauperes, qui 
mcndicatis, qui de eleemosyna Christianorum vivilis« 
Coiisolamjni , consolamini : tribulalio vestra conver- 
tctur in gaudium , et dolor vesler in laedtiain. Non 
vobis si( ingradim, quod mendicaUs, nec ideo in 
cordc vcstro aliquid contra Deum dica(is ; quia ille 
jusiiis et pius es( iii omnibus operibus suis. Et ideo tc 
fecit paiipercm , iit sufferendo brevem inopiam, .f (<•!•- 
nam vitain ncqiiirercs : et divitem ideofecit , utduin 
tibi superflua darct , remedium pcccatis suts ncquire- 
ret. Ei ideo paticntes estotc , et exspectate Do- 
minum. 

12. Ad scrvos. Etiam sermo mibi est ad tos» servi , 
quicumque doniinos carnalcs habetis , cuicuwque 
scrvitit conditioiiem dcbetis : obeditc dominis vestrisi 
diligitc ex coi*dc , iioii ad ocuium servienics, sed ml*. 



1881 



SCRMO CXIX. 



1089 



nislerium et amore facienlcs {Ephe$. ¥1,5-7); quia 
ct iilos Dens constituil ut vobisdominentur , et tos ut 
flerviatis. Bene scrvite propter Dcum , quia de bono 
senitio mercedcm habebitis. Si boni fueritis, me- 
liore^ eiitis dominis maiis : qui» apud Deum anima 
miiuscajttSfYue non est discemenda nobilitale , sed 
cipere ; nec genere , sed aclione. Ideo nunc ad omnes 
miiii sermo fuit, quio Cbristiis pro oniiiibusniortuus 
est (11 Car, v , 15). Ct ideo servale qux dixi , ul de 
Yobis rrucium babcam , et vos omiies in coelestibus 
borreis » ubi frumenta congreganda snnl , misericors 
Dominos inlromitlai, qui vivit ct regnal insxcuk s:c- 
culoram. Ameu. 

SERMOCXVIII (fl). 

In Katali Domiai, n (6). 

I. Filius Deimon mntaturcum fil liomo, Hodie, fra- 
tres dilectissimi , cdebramus Dominica! nativilaiis 
diem , id est , Domini nostri Jesu Chrisli : qui cum 
acqiialem trinitatem ^ cum Patre possidcnt, qui cum 
coelum» lerrain ac mnria , el omiiin qux in eis sunty 
pnri cuni Talre virtute finnaverit, in iiovissiinis tem- 
|ioribus lioino nasci ex boniine dignaliis csi , sic no- 
stratu siiscipiendo nalurain, ut iion perinutarct siinm. 
Pcrmanente enini integro diviuiutis statu, assumpsit 
boininem Dei Filius; nec amisil quod crat, sed so- 
ciavil feibi quod in ipso auie non fuorai. Invisibilis 
crgo seciiiiduni divinitaiein Dei Filius visibilciii susce- 
pit boniinem, imniorlnlis inortalom, inipassibilis pns- 
sibilcm » et ut tolum brovilcr conipiehcndam , Dcus 
tiomiiicin Quidquid ergo inlir«nitatis h^giinus in Chri- 
fcto, id est, qiiod esurivit , quod dolnii , quod etinm 
morlcm pro pcccniis nosiris susiinuit , suscepto hoc 
pro saliiie nostra homini dcpntcmus, salva illius qui 
suscepil, id esl Verbi Dei, revcrentia : qui itn humaiiita- 
lcm divinitaii sa.T jumLii, ut eam post passionem im- 
passibilem faciat ; non autem ut fieret, quod cogitarl 
scelus esl, divinitas ipsa passibilis. 

51. JVaririloi Chritti vera^ sed non consuela. Per hane 
tainen conjugia non damnavit. Nam ctsi in Dei Filio 
ex divinilale et humnnitate una pcrsona est , cain ta- 
men aiidis natum exhomine Dei Filiuin, noli comniu- 
nem hunc ibi credere naiivilatis exorium ex opere 
cottjiigaii, quod quidem a Deo csl conslitutum, ul fau- 
manitas prop^igelur. Aliter, inquam, ibi fuil humnni- 
tatis exortus, longe a nostra nativitate diversus. Nam 
etsi in eadem, qua nos naturaliier sumus , verilate 
camis natus est Christus ; non tamen eo quo nos more 
roficepins et nains esi de conjugio, id est , uiidc cse- 
teri exorti sumus, licct omnes procreeniur homines. 
Nam et mirabilitcr procreatus est. Legitiina illa com- 
inixtio hominis honiini quidcm, licel juxia divinam 
aiictoritatem ciilpa non vacet *, non tamcn etinm glo* 
riosa est. Iii Chrif>li vfero nativitnte sine commixtione 
pnipagatio omni prorsus glorin ci honore cumulalur. 
Dominus itafpie noster Jesus Christus, ord&e nativi- 
lalis exceplD, homo verus procrcatus ex vtrgine est, 
eodefiH|ue omnipotentiae sigiio concepiiis et natits. 
Yirginem liabuit matrem ^ cum portaretur in utero 
TfrginiS) et cum ex ulcro funderetur : iiec tiinen ista 
nativilas conjugia danmavil, sed poientiam divinitatis 
lionoravit. 

Z.yo^$eum Dens. Olim hujns novae fecunditatis 
Blgnum Isaias propheta pracdixerat : Jdeo, inqiiit, 
dabii Domimu ip$e tobis signum. Ecce virgo in utero 
^mmpiet ef pariet fiHum^ et vocabitur nomen ejus 
Emmanuelilsai. vii, 14). (Juod sii^nntissime de Christo 
Domino noiitro est propheialum : Emmanuel eniin in- 



• Pone , dvvritat m. 

* Forte, culpa vaat. 

!a) Alias, de Tempore 8. 
b) In Appendice uunc pnroum coiiocalur. De hocsMtno- 
•e iiiKm nlqiae de superiore Lovanienses, idem vcrUnus et 
vindiiigiis judicavenint. videiur nd assereudain Cbrisli di- 
%iRilalem oofliposilus, fortcan a vigilio rapsiiauo, qui plura 
ejus generis a se edila opustnila contra Ariaiios suti veic- 
Na I^irum nomiAC \ uilicaviu 



lerpretatur, Nobiscum Deus. £rgo Salvator noster ab 
efTeciu rerum eiiam boc nomen accepit, ut vocnretur 
Nobisciim Deiis. El ipse tunc Detis cum omnibiis iio- 
bis esse dignatus est, qiiaiido suscepit hanc carnem , 
utperhoniinein, quivisibiliserat, conversipi v der^lur 
in ierris. Sic eniin Jeremias prophela f romiscrat, di- 
cens : Hic est Deus nostery et non (esiimabilui alius ad 
eum. Uic adinvenit omnem viam discipliniie ^ et tradiiUt 
illam Jacob puero suo , et Isrnel dilecto suo. Post hoic 
in terris visus est , et cum hominibus conversatus est 
(Baruch iii, 56-38). Undc et ipse Dominus ad disci- 
pulos suos iii Evaiigclio dicil : Tanlo tcmpore vobiscum 
suniy et non cognoviAiis me ? Qui videt me, videt et Pn^ 
trem meum (Joau. xiv, 9), et rcliqua qux scquuniur. 
Talia eniin iiei Filius pcr assuinpiuin honiiKCin opcra 
facicbat , ul ex ipsa o[)erum clariiatc ci Palris siinul 
et Filii divinlias noscerclur. Quod si diligenter re- 
spiciamus ad cnusain, propter quam Doniiiius loiiim 
boc sacramentuin susccpti homiiiis iniplcrc dignatus 
esi, tunc vere obtincbiinus nobis illud implcluin esse 
proplieticuni. 

A. Duplex causa Incarnationis, reparatio et instructio 
noslra, Duplcx eJiiin principaliter causa est, ob quam 
Dci Filius factus csi lilius bominis. Una cst, ut se- 
cuiidum honiineiu oninia paiiendo pro nohis , a pcc- 
catorum nos vinculis liberarel. Sic eniin Isaias pro- 
phcta praedixcrJt : Ilic peccata nostra portavit^ et pro 
nobis aolet; ei rursus, Ipse aulem vulneratus est prO" 
pter peccata nostra. Erudilio pacis nostrce in eo ; hvore 
enim ejus nos sanati sumus {Isni. liu , 4,5). Allera 
vero causa est Dominic» passionis, ui los, quos san- 

f;iiine suo redemtl a vitiis aii|ue criniinibiis , non so- . 
um doctrinac auxilio et ^raiia^ , scd etiam exeinplo 
suo ad studiiiin sanctiialis acccndcrct ; ul nos non 
modo precipieniem Doniinuni , sed cliani cxcni|>Io 
suo ad viriutis fastigia provoc^ntcni ^ niajore alacri- 
taie sequeremur, et Jusiissimum Domiiiiiin ac pium 
Paircm, secundum senicntiam beaii Peiii, Filii iini- • 
tiiimie coleremus. Sic enim Petriis ail : Christus pas- 
sus est pro nobis , vobis relinquens exemplum ut sequa* 
mini vestigia ejus. Qui peccatum non fecit, nec dolus inr 
ventus esl in ore ejus : qui cum malediceretur^ non ma' 
ledicebat ; cum patereturj non comminabatur ; tradebat 
autem judicanti se injuste : qui peccata nostra ipse per^ 
tulit in corpore suo super lignum , ut peccatis mortui» 
jusliiieB vivamus (I Peh. ii, 21-^). Prxslci auten 
Doniinus nosicr Jesus Cbristus, ut gralia ejus adjuti, 
ad vesiigia ejus seqitenda properetis ; ct peccalis om- 
nibus ac viiiis mortificaii, ad sola vivatis opera ju^ti- 
tix exercenda, gratias agcnles Patri Deo, cui e>t glo- 
ria ei iiiiperiuni, ei Doinino nostro Jesu Ciirisio, et 
Spfrilui sancto in sxcula sxculorum. Amen. 

SERMO CXIX (a). ' 

iu Natali Doniiui, m {b). 

1. Reparatur homo superbus per humilem Deunu 
Prinii hominis procreaiio renovatur. Legimus , et 
fideliier reiinemus, quod sub ipso principio iia.sceti* 
tis mundi in primo bomiue fecerit nos Dcus ad 
imaginem et siiniliiudinem suam. Ecce in hac die 
muiala vice factus est Dcus ad imaginem ei similitu- 
diiiein noslram. In primis de siiis mcliora conlulit : 
iii secundis de nosiris inferiora suscepit. Per inler- 
dicise arboris gustum primi hominis incauta fragilitas 
tcniavii appeiere ambitione daninabili Domini sui di* 
viniiatem» persuadente diabolo el dicenle, Si de lifna 
hoc gustaveritiSt auerientur oculi vestri , et eritis stcul 
dii (Gen. iii, 5). Ideoque agnoscanius pii Patris adini- 
rabilein iMinitatem. Uonio, sollicitantc inimico , Deus 
esse voluit per superbiam : ei Deus bomo faclus est 
per misericordiam. innovalur iu nobis quodaiu modo 

(a) olim, de Tempore 9; et post, in Appendice 21. 

(b) locerti aucioris est, nec injuria per ix)vaoienses re* 
jeclus : tainetsi quod conliQere aiiiiit plerasque scnten* 
iias ex Homiliis S. Bernardi in Evangcliuin Uissus etl^ bauft 
bcne nohis comfertuni 5it. T>c u. I ei 2 vid. EUAseb. IK^ 
mtl. a 



19i3 



APPENmX. 



i084 



pcr Chrisli divinit.item species illius aiiliqui cl iiici- 
|Menlis sxcnli , qiintido primus Adam de limi materia 
ligurnlur. Ecce cnim nunc secundus Adam , qunsi de 
intacia ac rudi terra, virginisde carne formalur. Ecce, 
inqiinm , iterum cessantibus naiunc legibus , noviis 
hoiMo iii iiovam vitam , solo Deo operanie pcrficilur. 

2. Spiritui sancti operatio declarai Chrisii sanctita- 
lem et divinitatem, Promittitur ergo fllius virgini per 
visitationem Spiriius sancti. Qnid miriim, si siiie cor- 
niptione nascitur, qui de saiictiflcatioiie coiicipilnr? 
Non enim decebat ut qui nobis nfTerebnt salutcm, soli 
matri pra;riperet dignitntem. SpirituSy iiiqiiit, sanctus 
guperveniet in te, Dignuin plaiie eral , ut reguli onu- 
standa p:ir!u, prius coeleslis regis sanclincaretur in- 
gressu. Undc Domiiium et Salvatorem iiostrum non 
ideo sinipliccm hominem credamus , quia ex honiine 
nasci videmus : fas non est , ut nou Dcus credalur, 
cui desceiisiiro ad terrns a Deo habitaciiiuin pra^para- 
liir. Divinn itaque opcranle poientia credenlis visccra 
fecuiidanlur, et in ligno mortnli vilae arbor inserilur, 
el porlaiis in se omnia virtus ab inflrmilate portnlur : 
et qui terra, mari, coeloquc non capitur, inlra unius 
corpiisciili meinbra suscipitur. De creatura sua Crea- 
lor omniuin procrealur, et de rivulo suo fons mngnus 
cxoriiur ; rndix omnium de virgiilto siio nascitur, el 
vitis vcra palmiiis sui fructtis eflicitur. Adest ecce 
exoplalissiinus dies, graiia geminala rcsplendens , 
emdore quidein consuoli luminis iiliistratus, sed pr.-i^- 
cipue rndiantis uteri fulgorc corusciis. dies dieriim 
oniiiium novilns, lucriini lucis, ct dispciidium cxci- 
tatis : in qiio ntornus soi dc suinina nUiliidine clari- 

* tatis pnleriia: drscendens, viilv:c virginnlis aJitum re* 
seravit, et tolius mundi caligiiicm fulgida coruscu- 
lione repressitl 

3. Prophetia de nirgimo partu, Ducite, Hdeles Cliri- 
sii , festivissima gnudia ; rcs nobis hodie perfectn est 
nova , qux olim fuerat repromissn , ut sine virghiei 
detrimeiito pudoris, filium laclarenl iibera genitri- 
cis. Hiec illa est novitis Jcremi.nc prophela; vaiicinio 
iiuntiala : Factet, inquit, Dominus novum supra terranu 
El qiiasi qiiamdam lucernnm hujus obscuriialis ncccn- 
dens , coniinuo subjecit , Femina circumdabit virum 
{Jerem. xxxi, 22) : hoc cst, inquit, novuni quod su- 
per terrnm dico Dominum esse facturum, quia fe- 
mina circumditbit virum, Advertito, frnlres, et me po- 
lius vestro intellectu pnecedile, Femina , inquit , cir- 
cumdabit virum, femina supcr feminas bcnedicta , 
quaB et virum non cognovil, et virurn in utero cir- 
cumdedit : qux concubitu carnali non la:igitur, ct 
faincn carnea prole de spirilunli semine gratulatur! 
€ircumdnt Maria virum angelo fidem dando; quia 
Eva perdidit virum serpenti conscntieiido ; Faciet^ iii* 
qtiil, Dominus novum super terram, 

4. Angeli ad Mariam allocutio, Ut igitiir exhibendas 
hujiis novitalis lempus ndvcnit, ca>Iestis ad Virginem 
nnrmittitur nuntius. Snlulal angclus puellam viri sa- 
iutationis ignaram ; terrctur virjj^o novitate verborum. 
Ad qtiam angchis, Ne timeas, inquit, Maria ; invenisti 
emm gratiam apud Dominum. Ne, in(|uil, ad conspecium 
meum, Matcr Domini mei, terrearis : ego conccptio- 
nis tux minister adveni ; ipsc me misit nd te qiii est 
nasciturus ox te ; ipse libi per me annuntiat gaudium, 
cui placuit in utero tuo cum humana natura myslicuiii 
sociare conjiigium. /nrems/t gratiam apud Dominum^ 
Ecce concipies et paries /i/iuni, non cujuslibet meriti 
hominem, sed totius mundi Salvatorem. Ne^ iiiquit, 
timeas. Abjice nbs teomnem metum sncculi, quae con*- 
ceptura es gaudium mundi. Rcvolve, Maria, propheti- 
caro lectionem : ncque enim le scientia divinorum polest 
pneterire Librorum, qure ipsam plenitudinem pnritu- 
ra esTrophetarum. Recole in libro Isaia; prophetse 
virginem qiiam legisli ; ct gaudc quia tu esse meruisli. 
Tu ibi pnesignata es virgo : tii eccc concipies in uie- 
ro, non dc viro, sed de Spiritii sancto : ct gravida 
erts, et incorriipla nianebis , pMries filium, ct virgini- 
taiis iion patieris deirimeutum. At illa, Ecce, iiiquil, 
uncilia Domini^ fiut mihi secundum verbum tuum. 



5. Gratin exinanilionis Verbi. Mox igiliir aiigcliis, 
Virginis accepio conscnsu roelesiis regionis acrolai 
repoiit : et eccesubito secrelum Virginis iiieQibiiis |m>- 
tenlia peneiravii. IntratArtirexmundiangustiasveiiiris 
humaiii, efficilurgravidn maler iniacia : etccce Uniqiiam 
spoiisiis dc ihalnmo, Mariac Christus procedii ci iite- 
ro. Occullntur in membi'ishif;intispoieiiliainajestatis, 
Doiis pcndet ad ubcra genilricis. Pannorum viliuiii 
sqiialore conlcgitiir, diirissimi siilfcrt praescpis an- 
giistias, et totnm miscricors hiimililcr pnlitur, dum- 
modo mundus qui periernt , libcrarouir. boola in- 
fanlia, per quain nostri generis viia cst rcparaia ! 
grnlissimi, delectnbilcsque vagitiis, per qiios siri- 
dorcs dcnlium auernosque ploratus evnsimtis! foli- 
cos pniini , quibus peccalorum sordes extersimus ! 
pra*sepc splendidum, in qiio non solum jacuit 
feiium aniinnlium, sed cibus invcnius 'est Angelorum ! 
Lacta, Maria, Creatorem tuum, lacta paiiem coeli, 
pretium inundi. Pr:ebe lambenti mamillnm , ut pro 
le ipse praibcat percutienti maxillam. Nutriatur in- 
ffliis lacle tuorum uberum, ut pro le eliam accipia» 
aceti potum. Ferant cum nunc nianus tux, ut maniis 
pro le postea flgantur in cruce. Poslremo tu illi ut 
nialer lempornlem ministra siibsianliam, ut ipse nobis 
el libi unn cuiii Paire et Spirilu saiicto viiam tribiiat 
scmpiieriiam. Quod ipse presiare dignctur, qui cuin 
Paire ot Spirilu snnrto vivit et glorialur Dcus, pcr 
omnia sxcula sx'culi)rum. Amcn. 



S^:RM0 CXX (a). 
lu ^aiali Domini, iv (b). 

1 . Per feminam peccalum oritur. Per feminam era* 
dicatur, Hodie pun natus est nobiSf hodie filius datus 
cst nobis {Isai. ix, 6). Puer, inqtiam, non teneriludine 
membrorum iovalidus, sod inculpnbili generatioiie 
prxclariis. Ilodiernn cnini dic gonitricis iniiocenli;e 
ct piiiitnlis Spirilum sanctum declarat auctorem. Ho- 
die filius datus cst nobis. Nunc nobis est daius, qu: 
est ante sx'ctila natus : daius in prtu Virgiuis, fiiius 
dc siibslanlin Genitoris. Cum igiiur servilem casair. 
pcr ostium fidei spretus ^ qiiondaui Dominator inlraret, 
riibuit inviolaia virginilas. Nec pessulum pudoris in- 
frcgit, et in sacris visceiibus radius xternse clarilatis 
effulsit. Laaetur ergo orane mundi hujus exsiliuin, 
exsullet sxculum paulo ante capiivum. Misit Deus 
Fiiium suum, qui iiascatur, et terreat; moriaiur, ct 
vincat. Terriiit namque Ilerodem natus, vicit diabo- 
lum innocens crucifixus. Cela, Domiiie, sub pelle 
cariiis arma virtulis, habitum raajestatis paulisper 
occulta. Tege le in utero Virginis ; egredere et coii- 
grederc ex tenlorio sacrae Virginis. Apta pro me mu- 
scipulam, ubi totam liberes creaiuram. Sed lanii hii- 
jus conceptus ac partiis et causam et miraculuiii per- 
Iraclemus. Ut igitiir vitioriim sordibus ol^oletiis 
horribiliter squalesceret mundus ab origine jaui in 
)ioradiso caplivus, femina causa fuit. Sic enirascri- 
ptiim est : A muliere initium factuni est peccati^ el per 
iUam omnes morimur (EccU. xxv, 3o). Et apostoitjs 
Paulus : Virt inqwil, seductus non est; mulierauiem 
seductain prmaricatione facta est (II Tim. ii, 14). Per 
hanc et go mundiis serumnahili servitute deprcssus 
sub jugo diaboii aiixia colla submiserat : a quo eiiiiu 
fjuis deviclus est, huic et servus addicius est. Soluia 
igitur elementorum fccderata compage, diluviuiu 
hominem delevit, crimen delcre non potuit. Isaac 
sierilis, non virginis filiiis, crucis meruit signa porta- 
re; appreliendi meruit, vinciri meruit : non tamen nic^ 
riiitet occidi. Moyses ad aquas piirificandasexponitur; 
agtnen cripit, Doo milteiite, Judaicum, non totuni 



^ Ila Ms. gr. At edili, speratus, 

<a\ Alias, de Tem|)ore 21. 

{b) In Appendicc nunc |.rimum collocatur. LovaQienUhon 
dubius erat, spurius verliuo et vindingo. Stilus Petavio, in 
\\b, de liicarnat. 14, nimis colhurnatus videbaliu'. VxHitur 
sermonein 194, in quo non pauca ipsis iisdeiu aique liic 
veibi« rcpcitmlur. 



IDS5 



SERMO CXX. 



1U86 



liberat iniindiim ; cxlcrminnl iEgypliim, non pccca- 
lum ; rcgrm Fliamonom frcto hiaiilc occulil, iicni 
«Jiahohim ciim siiis legionibus pcrnccavii. David in 
iniquilaiibus sc fatclur cssc conccpliim : nec ipsc 
crgo mundi poluil auferrc peccalum. Cnm pcr lias 
igiliir temporum girantium roias mimdiale curriculum 
volvercliir, neqiie qiiispiam mederelur; et, ingra- 
vescentibiis ciilpis, riiiiins pr.Tcipilis ictu et fremitu 
inlitis orbis mcmbra pulvescereni, et ncmo siiccurrc- 
rel : ad fcminam caiisa rcvcrlilur, et origo pcr origi- 
ncm delruiiratur. Origo pccrati per Genitricem 
Christi cxsiiiicla esl: prosapies impielatis per prosa- 
picm piouitis ablnta csl, siirps inorlis per stirpem 
vii.T. Il.-icieniis catisnm, nunc cl opertos obtutus ini- 
raculis revcbmiis*. 

2. Vir^iiei partus miracula. Chrislum virgo paril; 
Tnulntiir iiatiira, deletiir ct cnlpa. Pra*cisuni esi ilhid 
Kva* iiirciicitntisclogium, In trisiiiin parics filios (iien, 
III, 16) : qiiia isla iii hrtilia Dominum porinrivit. Illa 
oiirm luxil, isla reliixii ; ilia lacryninc, isia gaudium 
in veiilre porUivit : qiiia illa pcccalon>ni, isia edidit 
iniioccnlem. Spirilus semiuavil^ non liixiis; Doiis 
sevil, non maritus. Yirgo gcnuit ; quia virgo conrcpil. 
Inviolata pepcrit; quia in concoplu libido noii fuil. 
Utnibiqiie iiiiniculiiin, et sine corruptionc gravida, et 
ifi partii virgo pucrpera , matriiiionium in (idc, par- * 
tiis in virgine. 

3- Gabridis verba expenduntur, Fidei Marias subUmi» 
las. Gahricl ille horum sponsalium iiitcniunliiis fuit. 
Qiiid dixeril, quid audieril, referal: Are, iiiquily^ra/ta 
plaia, Uomimts tecum, A salutationc liicipit, qui sal- 
vntionem in lingua portavit. Sileat nunc a feniinis, 
sileat lortuosi serponlis mnle suadibilis sibilus ; ad 
nialrcm Domini iiosiri nngelus cst locutiis : Ave, in- 
quil, gralia plena^ Dominus tccum. Grnlia refertiir pro 
culpa ; plena dicitur, noii vacua : impleta est ergo 
gratin, ci evacuaia est culpa. Iloc modo et ipsn vc- 
nerahilis Virgo nosira in suo Cantico plnusit : Esu- 
rientes implevit bonis, et diviles dimisit inanes. Ave, 
inquity (fratia plcna^ Dominus tecnm : lecum in corde, 
lecum in vcnne» lecum in utcro, iccum in nuxiiio. 
Gratiilarc, Virgo, Cliristus rex e conlo suovenilin utc- 
rum luiiin. E\ sinu Palris iii utcruHi dignatiis est 
descendore Genilricis : sed ncc rcgionem suain ma- 
jesias itiliiiita descruit, ncc cum ^irginalis auln ciiin 
accepissel, inclusit. Fides a tcrrn in coelum erecia 
esl : liiiic Chrisius inscdit, ct per ipsam in templuiii 
pudoris intravit. 

A. Era: maledictio per Mariam deletur. Mulier etiam 
tirgo. — Uenedicia, inquit, Ht inter mulieres^ quje vitain 
et viris tl muheribus pepcristi. Ede, inculpabilis fe- 
miim, inviolabilcm viriiin ; ct sic et femiiinm snlvabis 
ct viruiu. Mnter geiicris nostri pa&nam iiilulitmundo; 
Gciiitrix Doiiiiiii iioslri salutem ct feminac gessit et 
viro. Auctrix illa peccati malcdicia : sic enim in cam 
seiitcniia decreti principalis iiivehitiir, Malcdicta tu 
inicr luiilieres. Auclrix ergo hxc merili benedicta ; 
ita eiiim ad cnm coelestis nuiitius infcrt, Benedicta tu 
inter nmUeres, Gciiere sexuali onmes appellanlur 
cquidciii comniiiniter mulieres, cquidein etiam incor- 
rupta virginitate, pudoris proprietate dislantcs. Illa 
occidcndo obluil; isl;i vivillcando prqfuit : percussit 
ilhi ; isla siinavit. Pro inobedientia ehim obcdi^ntia 
commutalur, et fides pro pcrfidia compensaiur. 

5. Marias cantus exsultaiionis. Plaudat iterum orga* 
Dis Maria, et iiitcr veloces ariiculos tympana concre- 
pent : resultent canlus digiti ', pariat Chrisium Iii- 
dentibus psahnis. Concinant Isctantes chori, et alter- 
pantibiis modis dulcisona carmina misceanlur. Miisi- 
ciim Maria inlcr juvenculns nielos excrceat, quia 
flulce verbum sancti Spiritus plcctris modulantibiis 
paLrturivil in terra Judaa *, qiix et ipsa tympanuin 

* Fr. ijugd. vcn. ct lx)v., nioic aptos obtutus miracvUs re- 
velemus- .m. 

* £r. 1 ugd. veii. et l/)v., excludat cantus dtgitis. %i. 
^lfiMc. gr., intereiaiet Judaui. 



crudeliiaiis aplahat, et Chrisium in ligno tendcbat. 
Post(|uaiii eiiiin sctlcris crrahiinda nianiis incompo^ 
silis nuuieris discnpnvit, confestlm harharus illcfra- 
gor truciilcnii stridoris infrcmuit, Crucifige, crucifige 
{Luc. XXIII, 21). Ueciprocaio igiiur dic quo criminos.n 
itgyplus sorberetur, tympaiiiim Mnri.T nostrx pulsn- 
luiii vcrbuin cdidit, cl suae liiigiKc pulsnbulo puerpera 
no irn ialos siii oris cantiis cfTudit. Audianiiis iititiir 
qiKMiindmoduin lyinpnnislria nostm cniitaveril : 1/«- 
gnificat anima mea Dominum ; et exsultavit spiritus 
meus in Dco salutari meo : quia respexit ImmiUtalem 
anciUo! suw : ecce enim ex hoc beatam me dicent omnet 
generaUoncs. Quia fecit milii magna qui potens esi. 
Caiisam igitiir iiivnlcscentis crrnii iniracuhim iiovi 
pnrius evicil; et Eva; plnncium Maricccaniuscxclu- 
sit. 

6. SoboUsauclor Deus. Dcniquc posl illius beucdi- 
cibilis saluUitionis ct pr.Tsagiiini et Iriumphum, Uicila 
secuui Virgo niciilis altcrcationc conlligit, qiinlis cssel 
ista salulntio. Nuntiiis iiilerim coclestis exsequilur : 
iVe timeaSf Maria ; invenisU enim graiiam apud Dcum» 
Ecce concipies et paries fiUum.et vocabis nomen ejus Je- 
sum. Alilla dum.sciscilniur modtiui. nudil niictorein 
sobolis Dcum. Quomodo, iiiquil, fiet istud, quoniam 
virum non cognosco? Spiritus, inqiiit, snnctus super- 
veniet in /£, et virius AUissimi obumbrabit tibi. Ideoque 
quod nascetur ex te sanctum, vocabitur FiUus Dei. Lx- 
pnndat nunc iides splendcmis utcri pulchra lcntoria, 
obumbrct virlus, Spiritus sibilel, naturuli calore de- 
pulso tcnuis virginem aiira rcfoveal, ct fliieiite re- 
frigcrio spiramenlis coelcstihus vcntiletur, alviis vir- 
ginalis serlis verecuiidia^ coroneiur. Flamnieiis ihi 
rosa; fulgor anlielet, nlbens lilium candicci, uiollis 
violn rulilei, piirpurci spnrgaiiiur flores , cl vario ni- 
tore dcpiclus Christi thalamus cxoriielur. 

7. Salus r.iundi pependit ex assensu Blariw. Fides 
Marice coelum aperit. Rcsp(»nde jam , Virgo sncrn :' 
viiam quid tricas inundo? Assensum luum Angclus 

JrsBStolatur ; inde est quod nunliiis isle nioratur. 
am aiidisti quomodo fiet istud; qtioniain Spiritus 
sanctus superveniet in te, et virtus Aliissimi obumbrnbii 
tibi, iit prolem gigiias et virginilatem non pcrdas, 
Jaiiua CQcIi qiiondam pcr Adam clnusa jam sonuit, 
pcr ipsam internunlius iste processit. Deus in porta 
est, aiigclura quem moraris cxspectut. beatn Maria, 
sa!culuin omiie captivuiii , tuum deprccatur assen- 
suin ; le Domino mundus sun; fldei obsidcm fecit, 
per le parcntum siiorum injurins nbstergi deprcca- 
tiir ^ Ipse prior qui oflcnsiis est misit , claustrura 
qiiod iniquilas noslra coelo inflxerat , rescravil. Est 
nobis adilus, si assensus luus fuerit commodatus. Et 
nobis siiccurris, el libi : qiiia et nohis poena siiccessit 
ct tibi. Nuptins Filio siio in tiio ihnlniiio pnrparavit 
Dcus : in ip>is sponsalibiis gaudiis relnxavit quidquid 
eum ofTeiideral mundus. ct iii , nngcle tanii rcgis 
niinlie et secreti divini legaie , qui cx palatio iuipe- 
ralorix mnjestatis indulgeiitiain reis , vitani mortuis, 
et pacis sacramciila altulisti captivis , urge virgineui 
non de Dei muncre diffldeiiteiii , sed de muneris 
mngnitudine cogiianlcm : favc pariibus saxuli , con- 
scius secretorum cocli. La;tabuntur socii tiii, si nego- 
tium juveris mundi. Nos a vcslro consoriio implcLitis 
noslr;R inucro divisit : per vos de rcdilu nostro 
tractatur. Inspicc squ:ilentcm nosiri carceris misc- 
riam , et loquere fcstiiius ad Mariam : Usqiiequo 
moraris , o Virgo , nunlium festinantcm ? Iniiicre 
Deiim in coeli me vestihiilo sustincntem : responde 
verbiim, ct suscipe flliuin ; da fldein, et senti virlii- 
tein : pande siniis roseos, Vii^o perpetua ; fides tua 
modo aut aperit coelum, aut claiidit. 

8. CHristi desponsatio cum homine , eum Eeclesia. — 
Ecce, inquit , ancilla Domini ; iutroeat rex io cubicii- 
Iiim suiim I fial mihi secundum verbum'luum {Id. i, 
26-58, 46-5i). Nec mora, revertilur niintius, ct 
nuptialcm ihorum iiigredilur Chrislus. Accipil siolani 

* Ms. gr., per te parens suonmi it^urias deprecatur» 



1987 



APPENTirX. 



VjSH 



cariiis inlra ibulamum Virginis , inlra llif^«auriim 
majcslaiis sacculum carnis. Divinilali sponsaUir ho- 
nio , praiiniuin accipil caro. Proccdil Ctiristiis quasi 
sponsus de ilialamo suo; pr.rsagio nuptiarum cxiit 
ad campum sa^culi , ciicurrit sioul gigas exsullando 
pcr viain : pervenit usque ad criicis ihorum, et ibi 
firm.ivit, asceiidendo, conjugium ; ubi ciim senlirel 
anbelanlem iii suspiriis crcaturam *, comniercio pie- 
taiis se pro conjiige dedil ad pocnam. Tradidit quo- 
que carbuiuulum , tanquam sui sanguinis geuimam, 
et copulavit sil)i per|)etuo juro malronnm. Aptnvi 
Dos, iiiquil Apostolus, uni viro virginem castam exhi- 
bere Christo ( II Cor. xi , 2 ). Ecce nuiic qiia; fuerat 
firda , faoia cst pulclira ; qu:e fiierai captiva , facla 
esi liliei I : Judaia aulem (\i\x fuerat libera, facia 
rst ancilla ; qui;i vidil vilain suam in ligno penden- 
teni , et nou credidil lil>ei'anlein. Gaudcamus ergo, 
fratres , in c*unuiercio Dci el hominis, spoiisi et 
S|MHis;e, Chrisii et Ecclosi:c , Salvatoris et Vlrginis. 
Exsullenius in (ide et ad p.irliim Virginis , qiue dum 
dftsponsareiiir fabro, conli nupsit Archilccio. Vene- 
reniur Cbrisliiin in pru!sepi , qui quadrilidum mun- 
diini rcplcvit in (ide. Adoremus pannos iurantia*, 
quibtis ineruimus einplastra natura^ Honorate pasto- 
res , qui primi mystcriiim ab angelis didicerunt. 
Plaudanius ciincli cuni ccelestiluis Angelis ofdciisque 
diviiils, et co^li ac teria; pacem boiiae voiuntalis 
lioininibiis nuntieiniis. Date gloriam in excelsis Deo : 
rrdempti rredile datam pacem esse caplivis. Estote 
jioiuines l)on:u vnluni:iti> , ul mereaniiiii pnriniuin 
lilicriaiis, ipso donanle qtii vivit et re^iiat in saicula 
$a'tiiloruin. x\iiieii. 

SERMO CXXI (n). 

lu Naiali Doniiiii, v (b), 

1. Teitimonium perhibcnles Salvatori, Qiiis tanta 
rcruiii verb()ruiii4|ue copia instrucius exisiat , qiii 
lntjus diii gniiiain digiiis possit laudibus prxdicare ? 
Ijndc si huiusinodi nulliis est, non erubescimiis 
cliain, si iiobis nitidior dicendi facundia desit : vei 
lucdiocri laiiien serinone partum sacrx Virguiis , et 
oriiiii) Doiuinici corporis disserentes conabimur ex- 
plic:)rc. Natalis est ergo bodie Salvatoris, charissinii, 
in ((uo luiiicii addilum inuiido est, et iinmortaliias 
qu.T piT pt^ccaliim pericrai, mortalibus reddila est. 
N:\l:ilis csl liodie Salvatoris, de quo angelus paslori- 
iius dicil, iSaius esi vobis hodie Salvator (Luc. ii, 11) : 
dc r,uo ci prophcta dicii, Filius datus esl nobiSf puer 
uatns esl nubis ^/sai. ix,6). Nascilur crgo qucm 
rcireni gor.iium alius proplieia teslalur , et n.iscilur 
ex vir.i;iue , sicul scriptum est , Ecce virgo in utero 
concipiet , el pnriel ftlium , et vocabitis nomcn ejus 
Emmanucl (Id. vii, 14) ; qiiod interprctatum est ex 
beiiraica liiigua in latinum translaia, Nobiscuni 
Dciis. |Pr:cdic:)nius bodie iiatum dc virgine Saha. 
loiTin , cl infanlem in pru^sepio posilum cum vigi- 
lanlibus pasloribus moniti ab Angelis adoramus. 
Exbiboamus lidom virlutibus, revereutiam sauctis 
ieslibns pr:i;bcnmus , et Simconi cognoscenli , et 
Ann;e Dominum confitenli , el Joanni baplizanii , et 
Jordatiis purgaiioui , et saiicio Spiritui desceudenli, 
clca>lis a|H;riis, et Patri tcstimoniuin peibibeiiti, et 
yii^gini periuaiienli, et stell.e fulgenli, et coIumb:e 
flescendouii , et ipsi Doinino omuem tcntatioiiem 
^iaboli supcranli. 

I In edilis , ttbi consentiret alienanlem in suppUcns crea- 
ptram. 

(a) olim,de Tempore 10; et posl, in Appendice23. 

(6) lii nianuscriptis variis cum iabigoi varietate reperi- 
tiir. Ouulain id lotum oniiltunt quod aiisulis comprehensum 
e^, al> iUis vcrliis, « in^icanius liodie, » elc, usque ad 

fnem n. 5. l^a.aerea aUud et aUod in diversis codicibus 
abelur «'xcrdiuin, iiuiue nonuulUs Petri r.aveunatis oo- 
nieii prxflxum esl. llic porro n. -4 legunlur aliqua, baiid- 
qua({uain lameii omnia , ejus loci vorba , ()uein ( assiamis 
in liliro dc liicaraatione septimo citai ex iguolo bacleiius 
An)brosiisomioiiede(.hrisli>auii : scUicei, «\idcuurjcu- 
^ \um, w ctc pc uuin. 4 vidc eadcm iofterm. 19i. cap. I. 



2. Virginei partus pnrstantia, Virginitas cum gesiat 
in mmte, quem Mnrta in ventre. Ilodie ergo pcperit 
Virgo, qui Deo lilios faceret, qiii sentcntiain pnc- 
vaiicatiouis exciuderet, poenam mortis eriperet , et 
yitam pcrpeiu.im credenlibus condonarcl. Poriavit 
in utero filium mater omnibus, qua; sunt ante nuiri* 
meuta, majorcm, et huiic fudit forma servi in tcrris, 
fluem habent Aiigcli iniperatorem in cqplis. Peperil 
iilium mater , a quo ipsa nulrirelur potius qiiam 
Hutriret : mortaU alvo immonalem suscepil hosfii- 
tem, et in terrestri hospitio coelestem virgo impcr^* 
toretn suscepil. Doala virgiuitas desinit esse jam 
inortis ancilla ; qnia illuin iiiira se gestai in nieiile, 
qnein M:)ria portavit i« ventrc. Nuili virginilas ser- 
viiuli succumbit : quia illuin diligit, qiij hnmano 
genori atliilit liberlaiem. Coclestis propago gcrmina- 
bat in uiero , ei in eximio partu virginea visccra 
coruscabant. llum:inis gressibiis porlabalur vcctura 
deifica , et in anguslo pudoris cubiciilo euin qurm 
cneli non c:)piuiit , sancla Virgo porubat iDcIusiim ; 
et peperit eum , noii qui nascondo polluoret pariou- 
leiii , scd qiii a poUutione sx*culuin delavarel. S;iiicta 
crcdidit , sancia concepit, sanctlor efficitur post 
parluui. 

3. Mirabilis partus. Hfundi fit consolaUo. Exslitit 
autein ipsi virgini ipsc Ulius qiii erat sponsiis, ipsc 

f^eiiilus qiii crat goniior. Illic fuit parauynipha credii- 
itas, paranymphus archangelus: mater spons;i , et 
ipsc quom peperil Cbristus sponsus, quem saucins 
Spiritus copulavil, Gabriel angelus nuntiavit, Angel«>- 
rura exercilus dccanlavit, ct stella fuigida deiiion- 
stravit. Fecit gravidam viigineni ipse, qui erat nasci- 
lurus cx virginc. Exp:\vit in parlu suo subilo mater: 
Peiis per angeluin lo(|uebatur, ct virgo auribus im- 
pricgaabatur. Audiat oinnis setas quod nunqiiam 
audivil. Virgo parln siio nupsit, virginiiatem dum 
pareret diiplicavii, Uiium qiiem gequit adoravit. 
Cessel omnis soliicitudo ; Chrisius iiobis vera sccti- 
rilas advciiit. Cessot ouinis infirmitas; hodie S:i|vator 
app;iruit. Gessent boll:), desiiiant litos; hodic pax 
vera de coelo dcscondii. Cessct omnis amaritudo ; 
hodie per toUim muud.um meiliflui fucli sunt coelil 
Fugiat mors ; quia \iU\ nobis hodie de ccbIo e t data. 
Hodie super terram caiiuut Angeli, laeiantur Archl 
angeli, gioriaiilur PropbeUc, invitaiitur sancti, lur- 
banlur niali , gratiilaniur bimi, visiim cxci recipiunt 
auditum siirdi, claudi grossiini , leprosi mundanlur! 
trisics hoiincaniur, nilirmi saiiaiitiir, et mortui resu- 
scii liilur. Solus di:iboIus et omnia cnm eo d.Tronnia 
conlremiscunl ; qui:i restauraiiir geniis huoianuiii 
per iiiteriium diaboli. Cbristus vobts hodi^ redcin- 
pior apparuit.] 

4- Virlus Domini ex ordine nuscendi ; el variis de 
ipso testimouiis. Probat virtuiem Domini ordo na- 
scendl. Coiicipit virgo virilis igiiara coiisortii : im- 
pletur utcrus niillo humatio poliutus amplexii. Vidc 
iniraciilum niairis Dominici corporis. Virgo coiicipit, 
virgo gravida, virgo cum parturit, virgo post partum! 
Pnccl.ira ergo illa virginitas , et gloriosa fecun.lil:is 
Virttis miiudi uascitur ; ct nuUus paricntis est gemi- 
tus : vacuaiur uterus, infans excipitur; nec tameii 
vlrgiiiitas violaiur. Fas enini erat, ut Doinino ex vir- 
giiie secuiidam cariicm nascente nieritum cresccroi 
casliiati^ ; ne por ejus advetitiim violareiitiir integr;i, 
qiii veniehat sanare corrupta. Nascilur ergo pucr,' 
ponilur in prarsepio (h;i c sunt eiiiin Domini pr4io.n 
cuiuibula, iiec rcgnalor cijHli iias dedignaiur angu- 
sti:)s) : siat Maria , et matrem se iaia miralur , et dc 
Spiritu S:inclo protulisso sc gaiid* t : nec quia peperit 
innupta, torrclur , sed quia gomierit , cum exsiilta- 
tione mirauir. Nam cuin sa'cuIo deiiitus Saivaioris 
proper:«ret adveiilus, ad Mariain viiginem vetiit Spi- 
riius sanctiis, iit fuerat ab aiigelo aiiie pr;rdicliini 
dioentc, Spiritus sanctus veniet suprr te , et virtus 
Aliissimi obumbrcbit tibi : ideoqnc et quod nascetur es 
te Snnctum, vocubitur Fitius Uei (Luc. i, 35). Recte 
ergo in ejus advetiiu coelestia veiierainiir , qucm de 



vsd 



ci\o vcnisftc mnnirestn cognoscimiis , qucm nUiim 
pro uostra salule Dei Palris et Spirilus sancii virtute 
(omperinnis. Mullts enim anlc nuntiabatur indiciis 
nova coc-io ventura progeiiies. Vides ergo, cliarissimc, 
Satvatoris ortnm, Dei esse virtuiem ; cum de eo 
Propiielsc non taceant , ei Spiritus sanciiis fateatur. 
Qiiid prxclarius stclix nuntio? quid Magorum mani- 
festa confessione? quid Proplictarum tain simili et 
tain continuata senlenlia ? Ubique iiotus est Doininus, 
ubiqiie natus ex virgine nunliaiur. 

5. Beaia Yirgo typus Eccletm. Cl quoniam eiim se- 
cundum carnem naluin ex virgine diximus , nunc ea 
qii;e spiriluaiiter sentire possumiis, disscramus. Yi- 
deanius ergo qu» esl illa Virgo lam sancla, ad quam 
Spiritus sauctus venire dignulus esi : qux tam spe- 
ciosa, quam Deus elegil sponsam : qiune lam copiosa , 
cujus geiieratioiiem cunclus orbis excipiat : quae tam 
casla , ut possit virgo esse post pnrliim. Nonne iii fl- 
cura Mari;v typuin videmus csse snnctx Eccicsix ? Ad 
hanc utique sanctus descendit Spiritus ; huic virtus 
obumbravit Altissimi , liiiic poicns virtutc Christus 
egredttur. llifc est immacuiata concubilu , fccunda 
partu, virgo castilate : Iiaec concipit iioii viro, sed Spi<- 
rilu ; lia>c pnrit non dolore , sed gaudio ; hxc nutrit 
noii ubere corporis, sod lacle docloris. Hxc est igitur 
Sponsa Clii isii et gentium matcr , qu:e se plenam mi- 
ralur, et fetnm ia:latur. In hac crgo dic qua Salvator 
nnsciiur, spiendor lucis augctur, tenebrarum califfo 
mhiuiliir. In hac dic liix coelestis credentibus reddi- 
tur, et in x'terna nocic diabolica ngmenia dnmnnnlur. 
In iiac dic lux crescit ex liiniine , virtulum virtus at- 
tolliiur,gloria xlcrnilatiserigilur, reparationem suam 
Domino secundum carneni nascente niundus nmple- 
ciitur. Pleiia sil ergodiei hiijus fcstivilas, in qua Deiis 
nostri niemor lerrcna visilarc dignatus est , el amis- 
^ain niorUilibus luccin adveiiliis siii ihirilate rcstiluit : 
quia ipsc est splondor ot gloria a^trrna , Dominus no- 
siiT Jcsus Ciiristus ; cui esi honor el gloria in sxcuia 
sarculorum. Aincn. 

SIlRMO CXXH (a), 
In NataliDoniiui, vi (/>). 

I. Christi nascenlis bene/icia. In ndventu Do- 
niinioo, fraircs ctiarissimi, solulus osl omiiis pateriuc 
prsevaricaiioiiis metus , qucm diaimlicis duduin frau- 
dibus iiicnrTil circumventu niortiliias. Adcst eiitin 
nobis coeii lerra!qiie Judex , qiii resci>so chinigrnplio 
delicioriim, realum nostrum miscratus nbsolvit. Adesl 
ide Dominus, qui jnguni caplivitatis anliquue n nosiris 
cer\icibus solvens, mcerorem mundi a^tcrna libcrlutc 
Ixtificel. Adest rex ille mansuetus, qiii per spalia to- 
lius orhis, coelcslis juslitiie gressibus incedens, super- 
bientem furentis inimici conteral tyrannideni. Ilodie 
nainque, parturiente Maria, iiaius esl not)is Dei Fi- 
lius; ul gerinana carnis nostrse conceplione productus, 
crealo a se iioinini el pielatem palernam el fraternum 
laivirelur alTectum. 

3. Nascendi modus Dewn probat et homincm, El na- 
tus sane ab intacta est feinina; ut euni paritcr et ho- 
niinein lesUiretur parius humanus , ei Dcum proiiaiet 
xterna virginitas. Main sicut non polerat nisi caro de 
carne iiasci; ita non poterat Dci carode femineo uteiOy 
nisi sine gcneranie proilire. Propter quod ait ange- 
Iu8 beatissimx Mariu; : Spiriius sanclus supcrveniet in 
te 9 el virtus Altissimi obunibrabit libi : et quod nuscetur 
ex te sMnclum , vocabiiur Fiiius Dei (Luc, i , 35). Spi* 
fUns , inquit, sanclus supervemei in te, Idcirco tiiii, fra- 
ter , virtutem sancii Spiritus angelicus scrmo pne- 
texit, ne conjcciuris camaiis disputaiionis iiebetatus, 
cttleste irbi ipse mystcriura lerrena arguineniaiione 
eonfundaS' 

3 Modi islius possibilitas» Nascendi tres species mt- 
rabiles, Aut non putas eum novuiu puerum in alvo 



SERMO CXXIII. f39o 

Virginis poluisse formarc, qui cum primnm conderet 
hominem, nec semen palris, ncc visccra maierna quc- 
sivit? Dic itaqiie, quicunKjue es snpernae disperisatio- 
nis arbiter et discussor , qu;c tibi videiur virtus cmi- 
nrnllor, partum dedisse virgini, aut perfectum ho- 
niinein creassc de tcrra ? Primus eniin homo , ut ait 
Apostoliis, de terra, terrenus; secundus homo de coeio^ 
calestis (I Cor. xv, 47). Si conira naiurnm esse conten- 
dis. qiiod in myslerio redemptionis nostroB sine viro 
piiella asserilur conccpi.NSc; ciijiis, quxso, natuncest, 
qin)d in pnrcnle gencris nostri caro sine carne fo^ 
maia cslfQiw est isUi ratio» imoquam ca»ca conten- 
tio, iii noii OTcdatiir Deiis facere hominem posse de 
feniina , qucni credilur de pnivere feclsse? Si Omnipo. 
tentts, oiiomo, tali in negoiio esse perspicis voiunta* 
tem, de opcre cur reiracias? Ommaenim, sicut legi* 
tur, Dominus quas voluit , fecit in coslo et in terra (Pia/« 
cxxxiv, C). Etsi sollicilus perscruteris, pneter hmio 
iegitimum hiimancR ccmceptionis usum , tres valde mi- 
rabiles nnscendi spcciesopcrniam reperies Triniiatem* 
Et prima csl qnidein , qiiod Adain iigiiraiiis ex iiino 
est : secundn, quod inuiier formnia de mascnlo : ter- 
lia, qune ct coplestis esi, quod Chrislus processil cx 
viiglne. Qiiid horiiin non novuni? quid honim noii 
niirabilc^qnid horum, nisi ndem seqiiamur, inqtiisi- 
lio poleril humnni coinplocti? Qiiod auiem myslico 
hocconceptu visitare muiidum suuin Dei dignaliis esC 
Filius, nosira? Iioc saliitis necessiUis flngitabat : niiui- 
rum ut coDlestis landcm generalio reparaiei, quod na- 
tivitas terrcna perdideral. 

4. Christi humiliias polentio! signis revelatur. Vtr/ai- 
les hnc die commrndaKe, Sed fort:>ssis huiic qiii naliui 
prsedicatur ex feniinn, duiii vilibus obvolvitur pannis, 
duin jncere conicnlus est in pnesepi, duin lacryinosis 
vngiiibus concrepni, diiin matcrnis iactaliir uberibus, 
Dciim esso diflidis. Iino per ista, frnter , ndverle euni, 
ct ut liomincni iiifirmn pro infirinis pertulisse , et ul 
Dcum pntcntinni cxeicuissc coelestcm. Ilic nimqiio 

3ni hordenlihus circuindntur pannis, regiis perCiini- 
;ros niiincribus hoiioraiur. Ilic qui in pnrsepi hiimi- 
lisjncct, lumine novi sidcris coruscnt e ca^io. Ilic qiii 
vngiuis rcddil infnnti:©, angelici exercitus vocibuscoN 
landntnr. liic qui lemineo lacie nuirilnr, muita tiomi- 
nnin mitlia pnrvissimo pnne satinvit. Quid iliiid adji- 
cinin, qiiod Deum illum et veruin Dci esse Filium re- 
siirg(Mis a morluis Lnzarus probal, recepliis ad lumen 
ca>cus unnuntint, vencrnndis ejus caloala vesiigiis 
ninris unda testatur , et quod proicellit ha^c omnia , 
rosultans c ca'lo vox paterna connrmat? Propter 
qiiod , dileclissimi , lam inagnom hoc nativitalis Do- 
niiiiic:e sacramenluni dignis vocibos bonoremus. Dili- 
ganius prjc omnibus castiiatem : quia ni placere hanc 
sihi Chrislns oslendcrcl , piidicitiam uteri virginalis 
e*egit. Secteinur inisericordiam; qiiia pietatis est quod 
snlvamiir. Jiisiitiam sollicite leneamus ; quia ad hoc 
Lnigcnitus Dei effici dignatus esl homo, ut vcritatem 
prxHlicans , universam mundi faciem damnata iniqui-» 
tate purgnrct. 

SERMQ CXXIIi (a). 

In Natali Domini, vu (b), 

i, Christi admiranda nativitas, Virgo ante^ e^ 
post partum. Nntiviias Domini noslri Jesu Ciiristi lo? 
liim mundum novn advenlus sui iiodie luce perfudit. 
Hodie de coeio Dcus descendit ad liominem; ut in caa- 
lis homini praDpararet ascensum. Hodie accepiniii$ 
natum Dei , virginis filium , omnium eredentium Sai- 
yalorein , Deum de Palrc, iiominem de mntrev Deuni» 
occuitum, iioiiiinoin mnnirestum. El qiioniam diabo- 
lus per scrpcntem Evu: locutus, per Eva; aui es inundo 



iu) Olim f de Tempore il ; et post , in Appendice 25. 
b) Mxximo episoopo iribuiuir m Ubris mauuscriptis et in 
eicusis. 



(a) olim, de Tempore 15 ; et post, io Appendlce 21. 

(fr) inler Fuigeotii sermoues vulgatus (indem luerat. Mo- 
nent Lovanienses repcriri iii nianiu>criplis aul Fuigenlio 
tril utura, aut Scveriano. In noslris non alius quain AUr 
gusiini nomcn pnEiCiL : sed ialso. De nuiu. 1 vide ver- 
ba Yvonis Caniuieusis in seruione de Anmmliai. B. M^ 
riaj. 



IQ9i APPrNDIX. 

iniulil morlcro ; Dcus pcr aiigelum ad Mariam proiu- 
lit verbiim , ei cunclis s.TCulis viiain elTudii , angclus 
sermonem ejecii, elChrisium Virgo coiicepil. Ocon 
iunclio siue sordibus facla , ubi luaritus sermo esi et 
uxor auriculal Hoc splcndore concipilur Dci Filvus, 
liac mimdilia gcneriitur. Nulla ficri poluil gravcdo 
concipicnii , nulla irislitia parlurieuli : qui cnim ve- 
ncrat irislc hvtilicare s:iculum , vcntris non contrista- 
vil li<»spilium. Dc coelis medicus iransiens per virgi- 
ncm, post irausilum suiini ilhcsam fccit virgiiiem per- 
manere : qui enim disriipla corporum membra in 
aliis poteral redinlrgrarc langendu , quanlo magis in 
6ua niaire qu(»d iiivtnit intcgrum, poiuit non violare 
nascendo? Crcvit eniin iii ejus parlii iiitcgrilas cor- 
poris polius qiiam dccrevil, et virginilas ampliata est 



im 



SE?.MO C\\\y (n). 
In Naiali Doinini, viii (^). 




vida, salubri levilaie plaudebat : lumeii ouim quod 
inlra se habebal, poiidus habere non poleral. 

2. Maria fenctlra et scala cceli. Heslauralrix fetnina- 
rum. Mariw bona contra Ev<b mala, Facla csl Maria 
feneslra coeli. quia per ipsam Deus veruin fudit sxcu- 
lis lumen. Facla csi Maria scala ca^cstis ; qiiia per 
ipsam Deus desceiidit ad lcrras, iil pcr ipsam hoini- 
ncs ascendere merereniur ad codIos j ipsis cnim lice- 
bil ascendere illuc , qui Dcum crcdidcrint ad lerras 
per virgincm Mariain desccndisse. Facla esl Maria 
resLiuraiio feminarum; quia pcr ipsam a ruina primae 
malcdiclionis probanlur csse subtraclie. Tria denique 
maia Kv3D a iribus bonis Mari.T probantur exclusa. 
Nam Evae dictum cst, In dobribm el in tristilia paries; 
et ad virum conversio lua , el ipse itominabiiur tm (Gen, 
ni, 10). Tribus ergo bis malis se subjujant (eminae 
qux Mariam mn sequunlur, dolori, tristitiac, scrvituli. 
Haria aulem e conirario quam praeclarissimis iribus 
bonis suUiiiuaur ausculla , salutationis angclicx , be- 
nediciionis di>in3e, et plenitudini» gralia;. Sic enim 
cam legitiir angelus salutasse : Ave , Maria , grntia 
plcna^ benedicta tu inter muliere» (Luc, i, 28). Cum 
dixissct Avc , salulalionem illi coeleslcm cxhibuil : 
ciim dixit, Gratia plena, ostcnditex Inlcgro iraiii cx- 
clusam priin.c sentcnliie, el plenam bcnediclionis gra- 
tiam rcsliliiiain : ciiin dixii , Benedicta tu inter mulie- 
virginitutis ejus bcncdictum fructum exprcssit; 



re$ 



ut ex eo benedicta dicatur inler mulieres , quacuiii- 
que perseveravcrit virgo. Benedicta tu inter mulicres ; 
malodicta enim Eva fuerat , quam nunc credimu8 per 
Mariain ad benedictionis gluriam remeasse. 

5. Maria feminarum omnes slatus suscepit, Yenite, 
virgines, ad virgincm, et Ix-tamini. Deponite male- 
dictionem prscvaricaiionis , el l>enedictionein resiau- 
rationis assqmite. Projicile dolores quos Eva per 
serpcntcm accepit; elquos perangeliim Maria susce- 
pit, honores assumite. Pellitelristiliamconci^ienlis', 
gemitiis parturieniis abjiciie , ut solus vobis isle vir- 
ginis Filius dominctur. Ve*iiie , virgines , ad virgi- 
nem ; veiiiie, coucipicnles, ad concipientem ; venite, 
parientes.ad paricntem ; venite, luatres, ad malrcra; 
vciiite , laciantes , ad la-^taiitcin ; vcnite , jiivcnculjD, 
ad juvenculam. Ideo oinnes istos cursus nalurac virgo 
Maria in Doniino nostro Jesu Christo suscepit , ut 
oninibus ad sc confugientibiis femiiiis subvonirel : et 
sic restaurarcl omiie geniis fcminarum ad se venien- 
lium nova Eva servando virgiiiitatem ; siciit omne 
genns virorum Adano novus reciiperat Dominus Jesus 
i^hristus, qui cum Palre cl Spiritu saiicto uiius Detis 
vivit et rcgnal , etc. 

* lla maiiuscriiiti ct ediii. AttameninLov. addiuir, cm^ 
iagium ; ct iu ms. uno a maiiu receuti , virum. 

* Ita IjOv. et Vjt. cum )iss. n. et gr. a manu secunda. Nam 
gr. a iiiauu i-riina , iiccuoa rm. cb. habent , concuffi- 
teentis. M n. alter cum vd., ExpetUte Irtsfttiani, concupi' 
ScentUmi ubjicite. 



i. Clmstus milii, non sibi uascitur, Ut hodie a me 
possit, fraircs chaiissimi, majcstas nalivilatis Domt- 
iiicx prjrdicari , piT vos niihi a Domino faculUis est 
impL*tranda , qualenus ipse verbum in ore sui consti- 
tiiat saceidoiis, ncc nosiri oris dcdignetur ofliciuin, 
qui nostrae carnis liodie dignnlus cst iuirc commor- 
ciuin. Nonenim, fratres, incfTabile diviiise gcnera- 
lionis conlcndimus apcrire niysterium; sed noslre 
salutis niagiium et mirabile gcstimus gaiidium iiun- 
tiare, sicut dixit angelus, Ecce annnntiovobis gaudiwn 
maqnum, quoderit omni populo (Luc. ii, iO). Nulliiiii 
hodie, fralres, conceptus, nulliim terreat parlus. Ubi 
enim virginitas concipit, intcgrilas parit, Dei esi vir- 
tusconscia, non voluptas. Audi angelum diccntem, 
Spiritus sanclus snperveniet in te , el virtus AUissimi 
obumbrabit tlbi (Id. i, 55). Kodie, fralres, non inchoa- 
tur dcitas, scd humanilas innovalur : hodie nalus c>i 
non sibi Clirislus , sed mihi. Accedite cigo ad enm et 
illuminamini , et vuUus vestri non erubescenl (Psul, 
xxxiii, 6) : quia hodie in sole posuit , sicut dixit pro-^ 
pheta , tabernaculum suum (Psal. xvin , 6). 

2. Virginilas nunquam nuda, Diviniim est , fraircs 
charissimi , quod geritur , non humanum. Nunquain 
est nuda virginitas, qu;c tcgmine pudoris sedccoravit *• 
Ad domicilium cjistitalis angclus medialor a.lve:tii ; 
ut regi aulam , Deo templum , et coelesti sponso tha • 
lamuin procuraret. Nasccnte enim Domino non est 
ablata, sed consecrata virginitas; qunc ipra sponsiini 
geiiuii sui pudoris , ipsa eustodi prx^bct fidcle servi- 
liiim : fela , sedvirgo; virgo, scd matcr; sleriliiaio 
enimcaruit, non pudore. Adslat sanctitas , sinccri^ 
las, pudicilia , castitas, inlegritas, (idcs , ct oiiiiics 
simul adfucre virtutcs ; iit intrcpida famula sui utei i 
portaret aiiclorem , et coelestem parilura virtuieni, 
sexus sui victrix, dolorcm geuiituiuque ncscirct. Bcati 
fccundilas, quu: el honorem acquisivit matemum, et 
castitatis prxmium non amisit. 

3. Explicantur mysieria nascentis in carne ; locum 
in diversorio non hubcntis ; pannis involuti, Noii ergo 
dcdignatur inliabitarc , qiiod cst figurare dignatiis : 
ncc indignatur in se carncm contingere , quani civ- 
lesti maiiu anle contrcctavit in pulvere. Ycnit ad fa- 
cicm luam, o liomo ; quia lu ad ejiis faciem pervenire 
non poteras : et qui erat invisibilis, factus cst pro 
tua redemptione visibilis. Yenit a tuis patribus po- 
stulalus. .Vudi vocem clamantis, Ostende fadem tuam^ 
et salvi erimus (Psal. lxxix , A), Astat teslis innoccn- 
lix, assertor pudoris, nec amisisse dolet sponsam, scd 
gloriatur se agnovisse Deum ; scquitur non ut mari- 
tus , sed ut famulus , et obsequiiim se ei gaudet iiii- 

Ksiidcre , cui coiispicit onines Anffelos dcservirc. 
ascens ergo Christus non invenit locuin in divcr- 
sorio , per quem omnis creatus est locus : et vclut 
peregrinus nascitur, qui totius orbis cst Doroinns; 
ut nos coeiesiis patrinc faccret e$sc municipes. Pan- 
nis obvolvitur , ut scissam humaiii generis unitatem 
8U0 rcdintcgrarcl in cor^iore, totumque iromortiili- 
tatis vcstinienluin purpurco sanguinis colore fulgcns 
in coelestia regna defcrret. Nascitur, fratres ; iit ipsam, 

Jiiam primus liomo vitiavcrat , molioraret iiaturaiii. 
acet in pannis ; sed ngnal in coclis : huroiliatur iii 
cunabulis ; sed in nubibus tonat : in prxsepi ponilur 
{Lue. H, 7), quia oninif carofenum (isai. iL,b), U;iid 
dicenle , .monstratur. feiiiim , fratres , cujus flos 
coelestcm mutatur iii ' pancm, quo vescendo perveni- 
inus ad vitam actemam ! 

* Ita Vs. d). In altere autem cb., in oBtemo fmdore sfo 
decoratur. At iii ediiis , aHerno pudoris sui honore deco- 
ratur. 

* ita Ms. At ediii, sos fenum , fratres , ejusque Pos cceU^ 
stem etwmdamur tn, clc. 

(//) oliin, de Teinpore ii ; el post, in Appeodicc 3d» 
(b) iDCcrti aiiciiin^. 



1995 



SERMO CXXVI. 



im 



SERMO CXXV (a). 
iDKatallDomlniya (6). 



1. Cur Deus hominem suscepii ex X^sfi^e. Nalivi- 
tatem Domini nostri Jesu Ctiristi secandum carnem 
iu EvangeUsta apertissime demonslravit , ut ostea- 
deret eum ex Spiritu sancto et Maria virgine natum» 
propler haereticoram aslutiam , qui negant Dcum tio- 
minem suscepisse. Sed ideo Dominus noster virgi- 
neum sibi requisivit tiospitium , ul nobis ostcnderet 
in casto corpore Deum poriari debere. Ad hoc entm 
Deus hominem suscepit in se, ut et nos Dcum susci- 
piamus in nobis, sicut ipse dicit , Maneie in me, et ego 
m vobii (Joan. xv, 4). sacrum et coeleste myste- 
rium in nativiute Domini ! Conccpit virgo anlequam 
sponsiim haberet , parit antequam nubal ; cl quod ad 
budem pertinet nominis Domini , el maler el virgo 
Cflepit esse post parlum. Vir^o enim concepit , virgo 
pcperit, virgo posl partum illibau permansit. Quem 
cnm porUret , limuit ; ciim pareret , adoravit : quem 
cum pcperisset, minor crat maier quam filius. 

2. Christi generatio in Adam prtefigurata» Grande 
nobis mysterium divina majestas in Adx flgura prae- 
inlsit. Sicut enim Deus noster cum primum Adam 
lacere vellet , non ex conjunctione viri aut mulieris 
hominem ut esset effecit ; sed accipiens terram, unde 
hominem Tacit , divina quadam arte formavit : iU 
sine viri conjiinctione Dcum in virginali alvo incor- 

Cnrari dispcnsavit. Ergo si tunc licuit hominem sine 
omine naf^ci , cur non licuit hominem sine homine 
per Mariam vii^inem procrcari ? Quoniam sicut Adam 
ei terra virgine flguralus est, ita et Christus ex vir- 
giiie natus agnoscilur. Ibi tunc flatus Dei de terra 
▼ivum homlnem siire ere fecit ad vitam : hic muudo *■ 
Spiritus sanctus de Maria virgine Christum honiinem 
liguravit . in quo Deus ad reparalionem hominis ba- 
bitaret. Adam enim ibi tunc nascitur; hic renovator 
el resiisciutur in Christo. Fuil ergo similis reparatio, 
qoomodo fiiit et liominis crealio. Denique sicnt tunc 
in alvo terne Salvator Adae niembra composuit ; sic 
eliam nunc in virginis alvo Christus sua mcmbra 
composnit. graiidis patienlia Salvaloris; exspectat 
iiasci 8ua meinbra qux fbcit ! Sed ideo il!e voluil 
nasci, ul nos iterum viverenius. Deus lalebat in ho- 
mine : humiliau est virlus, ut pieus augeretur ; et 
quod ad laudem nominis ejus pertinet, visa est po- 
testa^ mlnus vclle qunm possit. liumiliavitseut homo: 
nec horruit Deus nominem induere , quem ad suam 
Patrisque imaginem flguravit , unde libens Dei Filius 
Yoluit boc esse nuod fccit. Nam idco Deus noster 
Filium snum misil ad liomincm libcrandum , ut cui 
dlxerat» Faciamus hominem (Cen, i , 26) , ipse eiiaro 
liberator esset, qui fuerat ei creator. 

5. Ciir ChristuM ex muUere, Cur per mulieres resur- 
tejosse nundatur, Sed qiiare Deus noster nascendo per 
Virginem , nos sic voluit reformare ad viiam ? Ut 
qoia per mulierem In hunc mundiim mors inlravit, 
salusper Virginem redderetiir. Dcnique et quando 
ChristttS tertia die ab inferis resurrexit, primum niu- 
lieres perangelum adorantes occurrunt : quibusldeo 
jnbetur resurrectionem Apostolis nuntiare, ut homt- 
nibus ostenderetur, Ecce per qiiam cecidislis in mor- 
' tem 9 per Ipsam vobis resurrectio mortuoriim nuntia- 
tur. Mulier enim qnia prior gusiaverat , prior etiam 
resiirrectionem vidisse monstratur , ut non perpetui 
rentus apud viros npprobrium sustincret ; el quae 
culjiam nobis transfuderat , transfudit et gratiam. 
4. Castitatis f^essitas christianum esse cupienti. De- 

> lu cb. Ms. At edidf mundum, Ms. autem n., hic mundus 
perspHtum sanOumde Mftriavirgineckriitumhombiem 
pgurant ad viiam. 

(a) Alias, de Tempore 17. 

(h) In Appendice nonc prinnim coUocatur. Lovaniensl- 
biu dubius, spurius verlino et Mndingo videbatur. Noa 
•apit Augttstiuum : habet vero noonihil ex Ambroslo in Lu- 



l^ATROL. XXXIX. 



nique Dominus nosterideoper castse virginis rocmbra 
venit ad lerras , ut ostenderet Deiim castilatis esse 
auctorem. Ergo sicuti Deus noster nos suscepit in se, 
et nos suscipiamus Deum in nobis. Portemus ergo ei 
nos Deum in casto corpore, quem virginis casu 
membra porUverunt. Christus enim mngisler est ca* 
stiutis : et ideo qui casiiutcm non habet , porUre 
Christiim non poiest. Sed et nos , charissimi , qui 
Deo credimus , ut semper Christum in corde nostro 
porure possimus , caslos ac puros nos exhibeamus 
ab omni peccato ; ut Christus habiure possit in no- 
bis. Qui enim Christum non habet in se, christianiit 
non potcst dici. Nec enim iu se extollere debet 
unusquisque, ut chrislianum se nomine dicat Untum, 
et fiictis inimicum ostendat. Quomodo christianus est, 
qui conlra Christi praecepta vivere contendit? Sed 
vos qui Deo servitis, et ejus prxcepu custodilis, po- 
tens est vobis concedere viiam xternam , qui cum 
Patre et Spiritu sancto vivit el rcgiiat in saecula so!- 
cuiorum. Amen. 

SERMO CXXVl (a). 
in Nauli Domhii, x (b). 

1. Vtraque Christi generatio inter se eomparatur. 
Mater Christi semper virgo , quce semper sponsa. 
Ceneratio utraque incomparabilis. Veneranda na* 
tivitas Salvatoris , qui natus in carne est , humi- 
lilalis est instrumentum, pieUlis mysierium, et 
aeternai spei remedium manifestum. Ilac die est 
nalus ex virgine matre, qui ante sxcula xter- 
nus est genitus ex Deo Pntre. In illa nativiute ex 
impassibili nascitur Genitore ; in ista ex incorrupu 
natiis esl virp;ine. Illam solus Patcr scivit ipse qui 
genuit ; hanc in sc sola Virgo et mater iiitemernta CQ« 
giiovit, qutT virum in concipiendo non perluiit. In Pa- 
tre impassibilitas, in matrc incorrjptibilitas ; inPalre 
perpetua divinitas, in mntre a^terna virginilas. Sic 
enim ad eam Domir.us loquitur per prophetam, Et 
desponsabo te r,i'thi in cetemum (Osee, ii, 19). Semper 
ergo virgo est, quse semper spoiisa est : el qiiae voca- 
b:)io sponsx noii caruit, in aeternum virgo permansit. 
Et desponsabo te , inquit, mihi in cetemum ; qiiia qua 
sponsa xtenia dicitur, aetcrna virgo probatur. Ex 
Patre invisibiliter, cx matre visibililer ; sed incom- 
parabiliter ex Patre, atque incomparabililer ex ma- 
tre : quia incorruptibiliter in illa naliviute Patrem 
Deum liabel sine hominc matre ; in isu matrem ha* 
bct virginem, sed hominem non habei patrem. In illa 
coaeternus esl Patrfs, et coxternus auctoris : in ista 
fliius est virginis, et auctor est mairis. Ipse enim for- 
mavit utcrum qui dcscendit in uteruro ; exivit de ute- 
ro, ei non corrupit uterum : ut qut Deum Patrem ha- 
I>et in coelis, virginem mntrem haberet in terris. In 
illo sine tempore genilus, in isU in flne temporum 
natus. Iii ilIo*nasciiur sine flne, in ista concipitiir sine 
semine. In illo sine initio generaiionis, In ista suh 
conditione Legis el carnis. In illo invisibilis Deus, in 
ista visibilis homo per corpus : quia Verbum caro /ii- 
ctum est, et habitavtt in nobis (Joan. i, 14). In illo im- 
passibilis, in ista morUlis. In iilo ei^celsissimus, in 
isU subjectus : subjecttis siqiiidem injuriis passionis 
et mortis ; mortis autem crucis (Philipp. n, 8). Sed 
per hxc omnia est gloriosus in coeliSy qui Yictor In 
omnibus invenitur in terris. 

2. Diei Natalis Christi prtero^ativa. ResurrectioniM 
Christi dies idem qui conceptumis. Elegit sibi In 
qua nasceretur diem, qui fecit omnem dieffl, el 
non sine gratia prxlationis cxteris est dlebus 
babendus hic dies, in quo Deus in horoiiiero 

(0 Alias, de Tempore 22. 

(b) In Appendlce dudc prinram ooUocatur. Ex Lovanlen- 
ahim censura dubius, suppDsiULius vero est verlinl senten- 
tia ac vindingi, qui istua maxime observat ab AugustlniiDO 
stilo alienum iutio n. 4 : t omni} ergo bujus nativiiatis 
c scbohs bumiliutis est oflSciua, ratieotae mas», virtutis 
t agooia. • 

(Soixante-troisJ 



1995 APrENDIX. 

doeeliir fuisse promolus. Deiiiqiie ex lodicrno 
die§ tccepil incremeiilum , et aiigincnUi samU cur- 
sus tui, c|ui elerlus ad gloriam Di i uoscilur. Coiice- 
plus eslcuiin apquinoxio verno, el nalus esl polslilio 
hiberuo. Et qua die esl couceplus iii ulero Virginis, 
iii ipsa resurrexit ab iuferis cuiu glorin passionis. El 
in couccplu tiunen, et in ualiviiaie cjus dies accepit 
incremoiitiun : et nasci'nlc vcra luce.lucis cl diciaug- 
nienutur officium. Adveriile inlerca, fralres, ad- 
vertile dominlcum sacraiuentuiu. In nativitale ejus 
dies prolicit, in passione deficit, quia a sexta liora tc- 
nebr;e factas suul per loiam lerram usque ad Iioram 
nmam (Malth, xxvii, 45). Etquod immiiiutum est iii 
pasf oiie, ampliatum est in resiirrectione. Kcce esl 
illud. Diei diei eructal verbum, ei nox nocli iudieai 

■1-1 > mm ■• *•"*•* J** A * g^ 




cliuuis annuiiliat verbum : illic natum , hic passum ; 
ifi illa Angclorum gaudium, iii isU toliiis mnndi lii- 
cliim, sed tainen omnium in rcsurreclione Iriuiii- 
phum : (|uia in vesperum abundabit flelus, et ad ma- 
tutiiium lcfititia (Psal xxix, 6); vesperum passionis, 
qiiaiido seqiicbalur eum multiludo populi, el mulicres 
Uroeuiabauiurctpluigebaut; matuiinum rcsurrectio- 
nis, quo miirures cum gaudio a monumento ciirre- 
bani, ei discipuli cum gaudio ad raoiiuineulum festi- 

jiabnut. r^, . 

3. Myslerium crescentis diei in Natali Chrtsh. Elogit 

ergo hunc dicm sibi ad nativilalem, nobis nd fclici- 

latein; sibi ad obseqnium, iiobis ad gaudiuui. Sic 

cuim pafeioribus Angelus praidicavii : Ecce^ inqiiit, 

Mnnuniio vobis gaudium, quod erit universw terra, Qua- 

re? Q:na natus eJ vobis hodie Salvator, qui esi Chriitus 
jiominns(Luc. IJ, iOet\\)',ul mcrito a nt»bis Iiodie 
canlMiiduui sit, Uic est dies quem fecU Donwius, gau- 
ileamu* et la:temHr in eo (P»d. -cxvii, U). Crescitecce 
dies cum oriu iiasceniis, ci lucrsUvo proveniu vel 
succcssibus mouieiih»ruiu : noctisque iiuiii:>»ulo r.urri- 
Ciilo defectionem seuliunl opera teiicbrarunii. Die 
euim aileruo iiasccnte, augmeutum dpbuii dies lem- 
ponilis accipere : non ut dies aliquirf nascenti confcr- 
rcl, sed ul ex nascente dies ura:rogaiivam iiicrcmciiti 
reJ felicilalis acquireret, et beret loti mundo fostivus, 
IB qno vcnis Deus homo natus est iii cariie perfeclus. 

4. Potentia Christi etucet in exinanilione sui, 
Oinuis ergo hujiis nativiuiis schola , buinilitnlis 
est omciiia, patientix massa, virtulis agonia. Pri- 
mum quia voluit immehsus et omuipotcns Dei Filius, 
cujus incapabilis pi>teniia et incqmprehensibiiis ma- 
gnitiido ccclumsimul ac iniindumconliiict, amblt, am- 
pieciilur, cxcedil, Unla sc augustia et subiilllaie con- 
traherc, ut inlra uleruin Virgiuis clausus, et quod 

^tiebat in majestate comprimerct, et (Uiod erat iii 
virtuie cclarct : tantaqiie se humiliiale dejiouerel, ut 
Alius b(»miiiis esse veilct, qui Dei Filius iiunquam 
esse cessarcL Scd hoc non nisi Deus posscl. Intra 
maguitudiiicm euim suaiii se occullasse cum |>otens 
«l, non huir.auae iufiriuilaiis, sed divin« viriiitis esl. 
liemo eiiim homiuum se poicst abscoiidere aul cclare 
quod nascilur : qiiia quauquaiu sit in omuibus nalu- 
ra mortalis, non potest tamcii quisquain sibi derogare 
quod naius esl. Dcus auieiu iiohtcr io eo polentiain 
majestatis aperuit, cum ^ intra icrmiuos hiimaii» 
iulirmitulis abscondit : ut omnipotentem se iii hoc 
maxiiiie sacramenio monstraret, quo poicslati suas 
subjiceret id quod per poiesiatem natiine coeleslis 
onmi subjecliowe Uberum p<Tinauer(t. Nalus eniin 
Dcus cx Deo Paire, hoiuo esse voluit : sed id quod 
Deus aiite naius esi, iion amiMi. ita enim esse boiiio 
Toliiit; et ideo quod bcmiiiiis fuit, iioa in e;i qiia n.i- 
IU8 est, coiiditione permatisit. Suscepit enim ex Ma- 
Ha virgine hominera verum, qucm per resiirreeiionis 
{lortam levavi- incoeium. Ilunilliias ei«o Chrisii sub- 
liinitas est corporis nostri : quia cum bumilialur Do- 
miuus, exallatus esl homo ; etita exallaius cst servns, 
ui tii Doiuioo simul fieret ipie qui Dooiiuus. Uoc bea- 



lissimiis Paiiliis probat, dicens : Qui transpguravit 
corpus humilitaiis noMrce conforme corpori glorim suw^ 
tecundum operutionem^ ut posset subjicere sibi omnta 
(Phitlpp, iri, 21). El iterum, Qui cum in forma D i 
constitutus esset, non rapinam arbitratus est tssete csqua' 
lem Deo ; sed sanetipsum exinanivit^ formam $ertfi aC" 
cipiens : in similitudine hominis constitutut^^et habit-i 
inventus ut homo : humiliaritse usquead mortem, mor* 
tem autem crucis, Proptcr quod et Deu$ illum exaltaoit^ 
et donavit d nomen quod cst super omne nomin (Id. ii^ 

C,<?/c.). 

SERMO CXXVl! (a). 

In Natali Domiai, xi (b). 



Nativilates Domini du(B, Superbia non nwgniludOj $ed 
tumor, Uunulitatis necessitas, Christus unigenitus et pri" 
mogpnitu$. Aniiiversaria Doiniui Incaruatio, ct vesire 
Frateriiitalis tam freqiieuscoiigregatio, exigit a nobis 
debitum sermonis officium. Uaque, fratres^afTcctu pio, 
corde devoto jaimam Domini pulscuius : ut cl iiobis 
Irtbuat fiduciam ulilia dir.ciidi, el vcstrse Chariuti 
frucluin audieudi. Adjuvet itaque nos homilliihos 
suos Salvalor ct ma^ister humiliialis Doniiiius noster 
Jesus Christus, virginis filius, vh'giumn sponsus, vir- 
giiiali utcro corporalitcr natus, virgiiiali conuiibio 
spiritualiier coiijugalus. Ilodie iUque uasci digiuiiiis 
est, per qiiem facU sunt omnia : nianeiis qiiod est, 
exhibens tibi quod es ; manens apud Patre m in divi- 
niiale, susce|)it noslram iiihrmitatem iii humaniute. 
Diias uamque naiiviutes Domiiii accipiiuus : uiiam 
diviuam, alicram hun^anain, tameii ulraiiique miraiii- 
ieiii ; illam sine maire, istam sine patre : ilhiiuxtcruainy 
IH cre:iret tciuporales ; hanc temporalem ,ul pncsUret 
aeteruos. iile enim de quo dicit Joaunes e\angelisu, 

2uia in principio erat Yerbum, et Verbum erat apud 
^eum, et Deus erat Verbunu et quia omnia per ip$uM 
facta sunt^ et sine ipso faclum est tii/»/, quod factum 
e$t : ille taiitus, ille in forma Dci ^equalis Patri, ille 
siiie icmpore fabricator lemporum, ille ex nuUo sae- 
culo, aiiicomnia ssecula, judex sxculi, factus est Uin 
pian'us, ut (le femina nasceretur ; sed maiisit Um ma- 
gnus, ut a Patrc non scpararetur. Praebentesci obse- 
aiiium et (cstimoniiim, Uuquam luceriiae veniuro 
diei, omnes Propheke pMUuniiantes ante ipsuin iia- 
scfiido vciierunt, post credeudo adhicseruiit. Oporie- 
bat enim ut pr;rnuutiarctur vcnlurus, facturus mira- 
cula ; quibus miraculis* benc iiitelligentibus apparercl 
homo parvus ad parvos, sed humiiis ad siiperbos : 
p.irvitate sua doceiis bomiiiem, ut se aguoscerci par- 
vuiu ; ne non grandescendo se crederet magniim. Esi 
euim superbia noii magnitudo, scd tuinor. Quod au- 
leni tumct, videtur niagnum, sed non est sanum. Ut 
autem Crealor generis humani istum tumorem sana- 
rel, ipse medicus, ipse roedicina, iion solum m^iea- 
mentum adhibens apparuit iuter homines homo, of- 
ferens hominem videntibus, Deum scrvans credotiii* 
hus. Aspectus euim humililatis ejus sauavit iulir- 
mos; contemplatio divinitaiis ejas qua:rit flriiios. 
£t dum erant homines, qiii Dcum vidcrentin homiiie, 
iiec tamen spem suam |Hmereui in honiiDc, qiii sequi 
non dcliet : Deus sequeudus erat, qui viiieri non |io- 
tcrat*. Ul ergo exhiberctur honiiui, etqui ab hoiiiine 
videretur, et quein Iiomo sequeretur ; Deus factus esl 
honio. Aliiiuid te maguum crederc debes. Sed quod 

^ Totus Iste 1ocusdei)ravatus,poterit ex cap. 2 sermooisi 
371 su|)ra, p.l660, n. ^, corrigiuielius,quaiaexinanu:icri|^ 
tis. Nam alii bic, Et dnm erat inier hominesi mox alU, nec Sa- 
nien spem suum ponere debent in homine, Tum vd. us., 
omissa |>artlcuhi, (p/f,subdit, sequi noN debei Deia:jegirm- 
du$, etc Tres alii omittuut has voces, qui tcqui non de^ 
Deus. 



{uS Alias, de Tcmpore 2^. 



, InAppeadicenuncprimumcolIocatiir. Comiluresalte* 
rlus sermonis, videlicet 371, supra ciuii, seoieotias oontt- 
net, sed aec situiUier cohxrcnlcs, nec semper ilUiiaVaft. 
Huac itaquc sermonem ex isio altero profectum arbiira* 
Diuri noa cootra. 



im 



SERMO GXXVIIL 



i99i 



Verbum caf) factum e$t, et habUatil in noMs (Joan. i, 
1-3, 1A), e;)ileiii Saptcntia qwc de Deo ffeniia esl, di- 
gtiata est eliam iiilcr homiiies creari ; au quod perti- 
nel iiliiJ, Dominui creavit me in principio viarum $ua' 
nrm {Prov. viii, 2i) (est enim ejus principium caput 
Kcclcsi:!*, quod est Christus), liominem per quem vi- 
Teiidi excmpluin nobis daretur, hoc est, viacertaqua 
pcrveniremus ad Deum. Non enim redire potuimus 
iiisi humililale, qui p<*r superbiam lapsi sumus ; sicut 
dictum est prim;e nosirse creaturx , Cu$tale, et eritit 
sicut dii (Cen. ni, 5). Hujiis igiiiir humilitatis exem* 
plum, id est, vi^e quxrendum ruil. Ipse reparator no- 
8ler in se ipso deinonstrare dignatus esl, qiii non ra* 
pinam arbitratus e$t e$$e $e «(jualem Deo^ $ed ^emet' 
ipium exinanivit [ormam $ervt accipien$ {PhiUpp, ii^ 
6. 7); ut crearetur bomo in principio vianiin ejiig 
Veruiim per qiiod creata sunt oninia. Quapropter 
unigenitus et primogenilus Dominus noster divma- 
runi Scripturarum auctorilate prxdicatur ; unigenitus 
dc Palre, priniogeDilus a mortuis. Quapropter sccun- 
dum id quod uuisenitus est, non habet fralrcs : se- 
cundum id quod primogenitus est, fratres vocare 
dignnius est omnes qui post cjus et per ejus prima- 
tum in gratia nascimurpcr adoptionein fiiiorum, sic- 
nt aposiolica disciplina coinnicndat. Naturalis ergo 
filius sccundum id qiiod primogenitus est fraler, de 
ipsa Palris substaniia iinicus natus est, id existens 
qiiod Paler est, Deus de Deo, lumcn de lumine. Nos 
antem non luineii naluraiiier suinus; sedab illo lu- 
inine illuininamnr, ut sapieniia lucere possimus, 
j>er eum qui vivit et regiiat in sxcula safculorum. 
Aineo. 

SERMO GXXVIll (a). 

la Katall Domini, xu {b)» 

1 . Reparationi$ no$tr(g remedium, Solu$ Chri$tu$ $ine 
peccato natu$. Dominus no^ter Jesus ChrisluSy fra- 
trcs cbarissiiiii , qiii in aeternum csl cunciorum crea- 
lor t hmlie de matre nai^cendo , faclus esl nobis saU 
vaior. Natus est nohis hodie in tempore per voliiula- 
l€tfi , ui nos pcrducat ad Pairis aiierniuilcm. Factus 
est Deos boiiio , ut homo flerel Deus. Ut pancm An- 
gelorum manducaret hoino , DomiDtis Angelorum lio- 
file ractiis est homo. Ilodie impleta est proplictia illn, 
qiiae dicit , Rorate , cosli , de$uper ; et nubc$ pluant ju* 
stum : aperiatur terra , et germinel Salvatorem {l$ai, 
XLVy 8). Faciiis esi.igitur qui feccral , ul inveniretur 

?ui piTierat. Sic eniin in Psalmis lionio coiifileiur , 
^rwMijuam humilianr , ego peccavi ; el ileniin , Erravi 
sieut uvi$ qm periit {P$al. cxvui , 07 , 176). Pcccavit 
lionio, et factos cst' reus : iiaius e>t liomo Dcus, ut 
lilier.ire(ur rcus. lioiiio igitur cecidit , sed Deus de- 
sceodii : cecidrt liomo miserabiliier , desceiidit Deus 
iiiisericordiler ; cccidit homo per supiTbiam , dcsccii- 
dit Deus cum graiia. Sic naiiiqiie inater Doinini ab aii- 
gelo audivit : Ai*e , gratia piena , Dominu$ tecum (Lue* 
1 , 9S)* Qiii iiatus est prinio siiie matre in coelis , ho- 
die iiatus est siiie iKilre in tcrris. miracula ! o pro- 
di^, fratres ch.srissimi ! Naiurae jura mmaiitur iii ho* 
mine : Deus nascilur, virgo sine viro gravidalur. Mox 
Tiri iiesciam senno I>ci maritat : siinul facta csl ma- 
ler et virgo; inaier facta , sed incoirupui ; virgo ha- 
bens riliuin , nesciens virum ; scnipcr clausa , sed noii 

(a) Al^as, de Tempore 13. 

(b) In Appendice uunc primuni oollocatur. Erat Lovanieii- 
8 Mii dubiiis, fi^lsus Verlino et vindioflo, qui observantcon* 
nrciiiaiiuii esse n variis AUffustiui lods iiiconcinne dige» 
stia, 01 «tiu oondoaem qux alias ordine erat 5 de Tempore 
(ouac 3ii9), totam fere oomplecti. Id etiam in priniis un^)ro- 
I aut qiiod btc num. 3 didlur simeon innovatus a*tate : vitiata 
sdlicet nententia Augustiul, qui lu Psai. 30 enarraUone, u. 18, 
dixit, c Factns in |)uero puer, iunovatus flde. » Porro in 
maauscriptis si quoadam exdpias qui semioaem plus tar- 
lia paite decurtatum habeut, praeinittitur isiud exordium : 
« Andiaiis» fratres, queuiadmodum i)eatus evangelista Uodi^ 
ft generatiouis ChrisU reluiit sacrament.um. Uvittif iaquit, 
€ gtneratio $ic erat. • 



iiifeciinda. Solu$ enim sine peccato csi nalus, quem 
firine virin complexii non concupiscentta caniis, scd obe- 
dientia ffcnult menlis. Virgo concepit, sola vulncri no- 
stro mcdicinam parere potuit, (|Uie iion ex peccali vul- 
nere gcrmcn pinc prolis etnislt. 

2. thri$tu$ heri et hodie. mira exquisiiaqite com- 
pa|^o ! nova et inaudita coininixlio ! Deus qui est ct 
qm erat,rit;creator, creatura. Qul inimensus est , 
capitur ; diviles consliluens, paupcr efricitur : incor- 
poreus carne veslitur , scrmo crasscscit , videiur In- 
visibilis , palpatur impalpabilis , compreheiidiiur in- 
comprehcnsibilis, immortalis occidiliir. Quem ccelam 
et teira bcncdicit, in pnesepio angusio collocatur. 
Nuineratur in sxciilo, qui est anle siccula. Je$u$ CVkr/- 
^ heri et hodie , idem ip$e et in $ascula {Ucbr. xiii 
8). Heri dixit proplcr niorUlilatem ; hodie, propicr 
seieniitatem. Merito hodie loculi sunt coell , gratutaii 
sunt /kngeli» pastores jucundati, Magi iiiviiati *, reger 
turbaii, martyres coronaU, daemones effugaU. Igitur 
ciim gaiidio dicamus sanclae virgliii Mariae niatri Do- 
niini nosiri Jesu ChrlsU ; dicamus , ct non confunda. 
niur : LacU, maier, Christum, ct Dominum nostrum 
et cibiim. Lacta panem de coelo venientem, et iii pne- 
sepi positum velut piorum cibaria jiiinentorum. Illlc 
eiiim cognovit bo$ po$$e$sorem $uum , et a$inu$ prw$ept 
Domini $ui {l$ai. i , 3) : circuincisio scilicet el prm- 
puUum , cohserendo iapidi angiilari , quoruin priral- 
lij; fueruiit pastorcs ct Magi «. Lacta cum qui uleni 
fccit te, ut et ipse lleret in le, qui Ubi et inuntis fc- 
cimdiuUs atluiit conccptus, ct donuni virgiiiilalis iioh 
abstulii iiatus : qul sibi anie(|iinm nasccretur, ct utc- 
rum de quo nasccrctur , ct civiiaiein iii qua nascerd- 
tiir , el dicm iii quo nasccretiir, clegit, et ipse condi- 
dit qiiod elegil. Sic namque olim pra;diciiim est : Maier 
Sion dicet, homo^ tt homo factus est in ea, et ip$e fwk» 
davit enm Alti$iimu$ {P$at. lxxxvi , 5). 

3. Simeoni$ desiderium, onmipoteutia naBceiilis ! 
magnillcenlia de cckIo ad tcrrani descendenUs! Ad- 
huc in ulcro porubalur ; et cx utero inatris a Joaniie 
BjipUsU salutabalur. Iii templo pru^senUbaiur; cl a 
Simeone senc fanioso, annoso, probnio, coroiiato 
agnoscebatur. Tunc cognovit, lunc adoravit, tiine 
dixit : Nunc, DominCy dimitti$ $ervum tuum in pace; 
quoniam viderunt oculi mei $alulare tuum (Luc. ii, fi 
ctZO). DifTcrebatur cxirede 8a?culo, utvideret iialiim 
per qucm conditum est sxculum. Agnovit infanlcm so- 
nex, faitus est in puero puer. Innovalus est iii a»ialc, 
qiii pleiius erat picUtc. Simeon sencx ferebai Chri- 
stiim infaiitem ; Clirislus regebat Simconis scnectu- 
tem. Dictuiu ei fuerat a Domiiio quod non guslaret 
niortcm , nisi viderct Christum Doinini naiuin. Natus 
e^t Chri^lus; ct iinplcium est dcsidei ium senis in mun- 
di ipsius seiiectuie. Ipse ad senem hoinincm vcnit 
qui inundum involcraluin invenit. In islo qiiidem gas- 
culo diu csse nolebat ; et Chrisium in tioc saecuio vl- 
dere cupiebat. canUns cum propboU, et diccns : 0$teih 
de nobit, Domine^ mi$ericordiam tuam, et $alutare tuum 
da nobi$ (P$al. lxxxiv . 8). Denique ut noverilis ita 
esse isUus Ix'Uiiain , conclusit dicens : Nunc dimiiils 
$ervum tuum in pace; quia viderunt oculi nm $utuiare 
tuum. 

A. Te$timonia nativitati$ Chri$ti. Prophctae cecino- 
runt Coiidilorem coeli et tcrrje in terra ciim lioniini- 
bus futuruin : angeius nuntiavit Creatorciu carnis el 
spiritus in carne venturum : saluUvii Joaniiesex titero 
in utero Salvatorein : Simeon senex Deuiii agnovit iii- 
fanlem , Anna vidua virgiticm inalrem. II.xc sunt te- 
stimonia naUviuUs tux, Doiuine Jesu, anicqiiain Ubi 
substenicrentur flucius maris calaiuii , cederent ini- 
peranii; antequam vcntus te iubente siluisset, moriuus 
te vocaiile resurrexisset , sol le morienie pailuisset» 
lerra te resiirgenle tremuisscl, cociuin le a.>ceiidente pa- 
tuisset. Adhuc eniiu in uianibus matris porubiirls; ct 

> Mss. , Maqi nvitaU. 

* verba, el in pr(e$epi poettum^ ett., unue ad isu ^otia. 
eum, dcsunt bi &is. germani 



1999 



APPENDIX. 



1000 



iaiii Dominus orbis cognoscebans. 

5. Chritttu ubique pulcher. Ubique enim Curistus 
Dominus piilclier occurrebal : pulchcr in ctelis , pul- 
cher in lerris ; pulcher in Patre Verbum , pulclier in 
malre c;iro el Verbum ; pulcher in ulero Virginis, ubi 
iion ainisil divinilnlcin , cuin susccpil humaniUtem : 
quia cuin liic essel , cum manibus porlaretur , locuti 
sunt c4Bli , gavisi suni Aiigt li , Magos stella direxit. 
Adoraius esl iii praesepio cil)aria mansuetorum ; ado- 
ntus est iii templo puer Ghristus a sene Simeone , 
ge»tatus est in ulnis , a quo ipse regebatur. Pulcber 
ergoChristiis in miraculis; in flagellis, in sermonibus, 
in verberibiis pulcher ; non curans mortcm , et mor- 
luos suscilans; pulcher in ligno, pulcher in coelo, pul- 
eheret in septilcro. Quis igilur, fratrcs charissiini, iion 
•dorei priinoin et novissiiniim, iniiium el rinem, « el «• 
(Apoc. XXII, 13)? quis, inquain, non adoret perqiiem 
atpiravit dies, effugatic sunt umbnc? 

6. Chrislus quid a nobii mercatus, quid reddidit, Na- 
4us cst iinperator, ul absolveretur peccator. Sic eiiim 
-tcriptuin esl : Inprma mundi elegil Deui, ut confun- 
4at fortia (1 Cor, i , 27). Doniinus eniin Jesus Cliri- 
stus per carnein qiiain suscepit, tribuit nobis magnam 
spem, magnam consolatioiiem, magnam gratiam. Na- 
tus est , quod non noveramus : lactatus est a matre , 
suxit quod noveramus. Mercatus est a nobis quod hic 
abundat, nasci et mori. Resurgere, el in ajteriium vi- 
verc, noii hic enit. Invenit hic viles merces lerrcnas, 
et lerresiribus altulil pcregrinas ei coelcsies. Si expa- 
fcscis , qiiisquis es audilor , mortem Chrisli ; ama 
rcsurrcctionem Chrisli. Multi quidem conteinpserunt 
liamilein Christum , et non pervcnerunt usque ad al- 
iitudinem Chrisli. Qui autem adoraveriint huinilem , 
invenerunt cxcelsum. 

7. Legii figura, baculus Elisigi. Fiflei christianw ^n- 
damenium. Audiunt Judxi, ct dicunt, Noster est Cnri- 
tlus. Juduci cxci, si vestrum agnovistis, quare occi- 
distis? Dominus quidem suscepit cimimcisionem , 
abinturus ipsam circnincisioDcm : susccpit unibram, 
daturus luceni ; suscepit liguram, iinpleiurus veriia- 
tcm. Ipse quidem vobis Legem dedil ; sed in qua Tuit 
Elisxus, (luaiido resuscitavit mortuum filium cujus- 

'tdam religtosae, in ea Ggura daia est Lcx. iioc facluin 
•«tt. Nuntiatus esl Elisa;o niorluus infaus : dedil servo 
SQO baculum, et ait illi : Vade, iiiquit, et pone baculum 
'9uper puerum^ et reviviscet ( iV lieg. iv, !29 ). Accepit 
^nras baculum, posuit super puerum ; et non resur- 
rcxit. Propierca Judasi Legcni acciperc poluerunt, 
vivere in illa non potueruni. tu, Judxe, audi Legeni 
inutalam, si vis mutari ; si non vis muuri, in velustate 
babes dainnari : iioli amarc vcterem lunicam. Pater 
inus crucilixit Chrisium ; tu odisti : ille manu , tu 
corde ; ambo facinus implestis. Displiceat tibi quod 
lccit pater tuus ; audi quod dicit Dominus tuus iPater^ 
iiiquit, in me manens , ipse mihi mandatum dedit qwd 
4ieam^ et quid toquar, et uio quia mandatum ejus viia 
murna est (ioan. xii, i9, 50). Si mandatum Patrisvila 
«teriia est, si Verbuin Patris esl vita aelerna ; qui lo- 
qucbalur erat vita aitenia. Non ergo fecitaliquid ase, 
auia non est a se. Sed a quo est? A l^atre. Palcr enim 
Ikus, sed non de Dco : Fitius autein Dens, sed de Deo: 
idco Filius, quia de Deo genilus est, el seniper Filius, 
iine toUio genitus, et tamen genitus. El quomodo hoc 
1ntcllig:ilur, aiidire exspectaiis a me : aiidite proplie- 
-tain ner me, Cenerationem ejus quis enarrabit ( Isai. 
Uli» S)? Et tamen nuiita dixiinus de ejus generatione, 
«cd de ca quae de maire cst. Caiieruni quomodo nalus 
cst de Patre in coehs quis potest expliciire? qnis po- 
-tetl cnarrarc vcl investigare? Teneanius nos ad istam 
iiamanain nativitatcm, pcr quam nobis Deiis donavit 
gratiam. Gratia, inquam, doiiaia, iion nicrces reddi- 
U ; quia qiii creavit, sanat. Per ipsam ievat ruenlcin, 
pcripsam curat xgrotaiitem, per ipsam coronat vin- 
ccntein. Ipta cst (ides, ipsa esi verius, hoc est cliri- 
tliaiKe fidei fundameiiluin, quia unus homo per qiiem 
ruiua, aliiis homo Clirislus per qucm structura. Ceci- 
<ili \m non mansit; erigit qui non cecidit. Ruit ille« 



qoia dimisit mancntcm ; maneiit Clirittut in Patrc 
detcendit ad jacentem. 

8. Generatio Chrisii divina. Ipse puer )iarvalos ex 
temine Israel , et ipse nobisciim Dcus Emmanuel. 
Quae cst ilia nostri generaiio Salvaioris, qua gignenti 
Patri coaetemus est ; quando hanc goiierationem cx 
virgine mnndns expavit, quam pia fldes agnovit et te- 
nuit, inlldelitas autem irrisit, superbia timuil supera- 
ta ? Quxnam est illa gcneratio, qua in principio erat 
Verbumy el Verbum erat apud Deum, et Deus erat Vet" 
bum (Joan. i, i); vel quod est hoc Verbum quod diclu- 
rus antea iion silebat, quo dicto non siluit qiii dioe- 
bat? Qiiod est Verbum sine tempore, per qiiod facta 
sunt lempora ; Verbum quod labia nullius aperuit coe- 

Ktum, vel clausit finiluin ; Verbum c|uod initium non 
abct ex orc loquentium, ct apcrit ora mutonim ; 
Verbum quod lin^uis geniiuin diserlis non fit, et lin« 
guas infantium disertas facit? Qua^nam est, inqaam, 
ilia generaiio, cui pater moriendo non cedil ; quia iion 
cam vivendo prxcedit, alieiia ab omnibtis locorum 
temporumque inlervallis, ab omiii disieiitione spatio- 
rom, quam vel in diebus vel in corporibut scntirc 
contuevimus? 

.9. Uane meditanti elevanda mens super omnia ereata. 
In tantum auis longe cst a Deo, in quantum dissimiUs. 
Levemus ad cum, quantum ipso adjuvanie possumus, 
animas nosiras, si quomodo capere valeamus, et na- 
tum non pneveiiientem qui Kignit, et gignendo non 
subsequentem qui gigiiilur; Pairein et Filium nee 
pariter paires, nec pariler iilios, et pariter xieriiot : 
non ulriimque geiierantein, nec utruinque nasccnlem ; 
sedalteruni siiiealtero noii viveniein : et Patreui scm- 
piteriiiim geniiis.se, el Filiuin sempitenium naiuin 
essc. Cogiteinus, si valemus ; si iion valeinus, crcMla- 
mus. Non est hic quod dicere voluinus ; sed tamen 
non loiige posituin est ab uiioquo(|ue nosirum : Jn iUo ' 
enim vivimus, et movemur et iumus ( Act. xvii, 28 ). 
Transcendanius carneni nostram, in qua parenies 
anie lilios viviinl : quia ut lilios posscnt gencrare, 
creveriinl ; et llliis crcscenlibiis jam seiiescunt. Non- 
dum natis filiis parenies vixerunl; quia et parentiiHis 
mortuis filii victuri sunt. Transcendamus et animas 
nostras, pariunt el ipsse aliquid cogitando, quod se- 
cum habenl sciendo ; sed possunt aniiltcre oblivisceii- 
do, quia et non babebant antea nascendo. Cuncta 
corporalia et temporalia ct mulabilia transcendamus; 
ut videamus super omnia, per quein facta sunt oinnia. 
Atcensus nostcr in corde est, qui.^ ct illud quo atceii- 
dimus prope est ; longe autein ab ilio somus, iii quan- 
tam dissimiles sumus. Ascendit ergo ad eum tua ti- 
militudo, quain in nobis et fecit ct refccit : quia iion- 
dum perfecic palpitat infirinus aspecius, et ineffabi- 
lem candorem lucis aelernx non polest intueri. Cujus 
crgo fulgorem mentis acics nondum capit, Gennaiio- 
nem eius tfuis enarrabit? Sed Verbum caro faclum esi, 
ei habitavit in nobii (Joan. i, 44). Hanc ei^o scncra- 
tionem, cujtis bodiernum celebramus diem , Tianc in 
qua dignatiis est veiiire pcr Israel, et fieri Emmanuel 
nobiscum Dcus in cariiis infirmiiate, non nobiscani 
in cordis iiiiquitaie, aocedens ad not ))er id ouod as- 
sampsit ex nostro, et liberans iios per id quod niansit 
in suo ( visiiavit quippe Doniinus servo» suos per 
mortaicin inlirmitaiem ; ut eos hi>eros facerct per in- 
eommutabileni) veritatem : lianc ergo gcneraiioiiem, 
cujus ulciiinque c;i|ax esl humana fragililas, nou il- 
iain qux siiie tenipore nianet, siiieinatre super oiiinia, 
ted istam quae in tempore facia esl sine patre intcr 
omnia ; hunc virginis filiuni et virginuin spoiisum, de 
incorrupta inatre nasceiiiein, et iiicomiptibiii veritale 
fctiinieui laudenius, amenius, adoremus : ut in ejiit 
miscricordia de astiitia victa diaboli trtumphemus. 
Veniainus ad euin credendo, proficUnius gratias agen- 
do, agiiosc:imus p(*rseverando. Veniamus ad iliuiii, cl 
inier nos concordemus. Qiiare de ejus nativitate liii- 
gamus ? An ut medicuni vocanicni non audiamus ? O 
infeiix inlirmitas I Venit ad a*grotum medictit, et iiti- 
but vacat scgrotus. Celebremus crgo Natalem Dominii 



«M1 



SERMO cxinc. 



9D0« 



fratret chtrlsfilmi, adventaro Dei el hominis celebrc- 
iiiiis; «l no^ ad Deum reveriaimir. Igilur diem restam 
celebremus, non liuman» dcvolioiiis, sed diviiiae di- 
gnalionis ; non infirmllatis, sed aelerniiaiis ; non for- 
mationis, s«i reformalionis Domini noslri Jesu Chri- 
iti : qui cum Patre et Spirilu sancto, eic. 

SEUMO CXXIX (ri). 

De Calendis Januariis, i (6). 

i. Janus qw$ fueriL IdololairiiB origo, UndeJano 
.ium fada, Superttilio calendarum januariarum. Dies 
caleiidarum islarum, fratres charissimi , (|uas Janua- 
rias Tocant, a quodam Jano homine perdito ac sacri- 
lego nomen accepil. Janus autcm iste dux quidam et 
pnnceps bominum Paganorum ftfit : quem imperiti 
boniines nt ruslici dum nuasi regem metuunt, colere 
▼elut Deum coeperunl ; delulerunt enim ei illicitum 
bonoretn, dum in eo expavescunt regiam potestatem. 
llomines quippe stulti et ignoranles Deum, illos tunc 
roaxime deos existimnbant, quos inter bomiiies subli- 
miores esse cernebant. Ac sic factiim est ut uiiius veri 
Dei cultus ad mult;i deoium tcI potius daemonioruro 
nomina iransferretur. Diem ergo calendarum hodier- 
nanim de nomine Jani, sicut jam diciuro est, nuncu- 
panint : atque ut ei liomini divinos honores conferre 
cupiebant, et finem unius anni et aherius initium de- 
putanint. Et quia apud illos janunriae calend» unuro 
annuro implere, et alteruro incipere dicebantur, isturo 
Januro quasi in principio ac termino posuerunt, ut 
unuro annum implere, alterum incipere diceretur. Et 
biiic est, quod Idoloruro cultores ipsi Jano duas fa- 
cies figuraruiit ; uiiaro ante ipsum , alteram post 
ipsuro ; unain qiiac prxteritum annum videretur aspi- 
cere, alteram qux ruturum : ac sic homines insipien- 
tc8 diias ei facies deputando, dum eum deum facere 
cnpiunl, roonslrum esse fecenint. Voluerunt in deo 
•uo esse prxcipuum Pagani bomines, quod est etiam 
in pecudibus monstrosum. Et ideo oplima erroris 
•ui declaratione atque indicio, dum cum religiosa va- 
nitate magnum deum videri voluiit, dxinoiiium pa- 
bliearuut. 

2. Cervutum facientes, Viri feniinas induente$, Hinc 
itaque est quod istis diebus Pagani homines perverso 
omnium rerum ordine obscenis deforroitatibtis tegoii- 
inr; ut tales uti(|ue se faciant qui colunt, qualis est 
isle qui colitur. In istis eniro diebus miseri homines, 
cl , quod pejus est, aiiqui baptizati, sumunt formas 
adulteras, species nionstrosas, in quibus quidera 
jtunt qu» primum pudenda, aiit potius dolenda snnt. 
Quis enim sapiens poterit crederCy inveniri aliquos 
sanae mentis qui cervuluro facientes, iii ferarum se 
velint babituro commutaire? Alii vestiuntur pellibus 
pecudum ; alii assumunt capila bestiarum, gaiideiites 
el exsultanles, si taliier se in ferinas spccies transfor- 
nuverint, ut homines non esse videantur (c). Ex quo 
iDdicaotac probant, non tam se babitum belluinum 

(a\ AUas, inter vignerianos 14, in prima parte Snpplem. 

(6)ln Appendice nunc primum coUocatar. AHgusUno 
adscribit vetns quidam, quo vigaerius usus fimse videtur, 
bibBcthecae iam Colbertmae oodex : sed quomiDus ipsius 
esse credatur, bbsisUt cum dicendi ratio, quae Caesarium 
potius refert, tum quae posterioris aevi est, ac diflSculler 
ante Caesarii tempus reponi possit observatio hic n. 3 facta 
de pobUco jejnnio per omnes Eodesias calendis januariis 
a sioctis anttquis pairibus iadicto. Et alter quidem ex Na- 
varrids maniiscriptis jpost sermonem de circuincisione, coi 
iste proxtme subjun^tur, absolutum, habet sic : c Explicit 
«sermo de Circumcisione Domini. incipit sermo sancti 
c Haxentii de Natali Domini. In calendis Januariis. » Etmox 
subsequttur sermo, « Dies calendarum, » elc. Sed in hoc 
sennooe nullum de Dominica nativitate vert)um occurrit. 
sub nomine Faustiai episcoiii per Bollandum in AcUs san- 
ctorum,tomo1, ediiusest ad velus exemplar Aceiense. 
esn AcincU, ipud Burgundiones monasterii. Sermonu» 13d 
et 130 in Caesarii viia reperiuntur. 

(r) Binc iilustratur Autissiodorensis anno S78 celebrati 
coocilii canoD I, quo t Non licet caiendis janoariis vetula 



habcre, qiiam sensuro. Nam qiiamTis divertoruro si- 
militudinero aniroaliuro expriroere in se velint ; cer- 
turo est tamen, in his magis cor peciidum esse, quam 
formam. Jamvero illud qunle et quam tnrpe est, quod 
viri nali, tunicis muliebribus vestiuniur, et tiirpii- 
sima demum demutatione puellaribus figuris virile ro- 
bur effeminant, non erubescentes tunicis rouliebribus 
iiiserere roiliiares lacerlos : l)arbatas facies praefenint, 
et videri feroinae volunt. Et mcrito virilem jaro forll- 
ludiiiem non habent, qiii in mulieris habitum transio- 
runt. Juslo enim judicio Dei evenisse credendum esi, 
ut militarero virtutero amitterent, qui feminarum •• 
specie deformassent. 

3. Super$titione»alia!, Strenw, Et quia Deusplact- 
tus vobls inspirare dignatus est, ut pro amore fidel, 
ista miscrabilis consuetudo dc bac civitale in inttt- 
ffrum tolleretur ; rogo vos, frures charissimi, ut vo- 
bis non sufficiat qiiod ipsi boc malum, Deo donante, 
non facilis : sed ubicumqiie alibi fieri videritis, ar- 
giiite, castigate, corripiie, el vestro salubriconsilio de 
isto miserabili sacrilegio stultos homiiics rcmovete. 
El ut ad integrum vos divinae misericordio'. conse- 
cretis, etiam illas alins obscrvaliones, velut diaboli 
venena respuite, quas, quod pcjiis est, plures in po- 
puio cliristiano observare noii erubcscunt. Sunteiiiin 

3ui calendis januariis auguria observant, ut focnm 
edomo sua, vei aliud quodcumque beneficium, cui- 
cumque petenti non tribuant. Diabolicas ctiam stre- 
nas, et ab aliis accipiunt, et ipsi aliis tradunt. Aliqui 
etiam ruslici, mensulas in ista nocte qux praclcriit, 
plenas multis rebus, quae ad mandurandum sunt ne- 
cessarioe, componenies , tota nocte sic composltas 
psse volunt, credentes quod hoc illis calendx> janiia- 
riae praesiare possint, ut per totum annuin convivia 
illorum in tali abundaniia perscvercnl. Et quia, sicnt 
scriplum esl, Modicum fermentum toiam mauam cor- 
rumpit ( Galat. v, 9), ctiam isia, el alia bis similia^ 
quap. loiigum est dicere, quae ab imperitis aut parvii» 
aiit nulla peccata creduntur ; a vestris ordinate faro^ 
liis removeri : et hoc pnccipiie, ut sic calcndas istas- 
colanl, quomodo aliorum roeiisium colere solent. Qui 
enim aliquid de Paganorum consuetudine in istisdie* 
bus observare voluerint, timendum est ne eis nonoil 
cbristianum prodesse*non possit. 

A. Jejumum olim indictum in calendis januarih. Per» 
$onati nonune$ non a$piciendi. Et ideo saneti antiqui 
patres nostri considerantes roaximam partem bomi- 
nuro diebus islis gulac vel luxuriae deservire, et ebrie- 
taiibus et sacrilegis sallationibus insanire, statiierunt 
in univcrsum mundum, ut per omncs Ecclesias publi- 
cum iiidiceretur jejiinium {a}, Ul agnoscereiit roiseri 
hominesin tantum sc mate fdcere, ut proillorum pec- 
catis necesse essct omnibus Ecclesiis jejunare. Jej|K 
neinus ergo, fraires cbarissimi, in istis diebus ; et 
cum vera et pcrfecta cliaritate stultitiara roiseroruni' 
bominum lugeanius, ut vel sic iiiteltigant malum 
suum, dum pro se viderint piiblicuro ofa^ervari jcju-^ 
niuin. Neque eniro desperanduro est, qiiod illos Dei» 
possit nostra oratione vel casiipatione corrigere, qui 
per apostoluro suum ineffabilr pictate promisitdiceiii, 
Qui converti fecerit peccatorem ab errore vi<s suas, Mi- 
vabit animam eju$ a morte, et operict multitudinem pee» 
catorum (Jacobi. v, %0}. Qui ctiam in istis calcodis. 
slultis bominibus luxuriose Iiidentibus aliquam hui- 
manitalem impenderit, peccati eorum participem so- 
esse non dubitet. Nam qui de saluie auimae su£ feli- 

c aut cervolo focere, vel strenas diabolicas dbsemre. t Lo* 
geodura « vetuiam aut cervulum facere, » ut In s. Eligii 
\ila, lib. % cap. 15, seu in tractaiu de Rectitudine catbo- 
licaeconversationis, vide Halitgar. tn Poenitenl. cap. 6: 
Burcbard. Ub. 19, cap. K; et Bonifacii episoopi Mogunliiii 
epistolam ad zachariam papam, cap. 6. 

(a) De hoc solemni jejunio fadt mentionem ooncOium To> 
letanum 4, can. 11, et Turonense 2. can. 1". Jamque 
olim Augustious sic in sermone 198, de calendlf Jaou^ 
riis, popuium exliortabalur : t inebriintur ilU, voi Mf^ 
tnate. i 



£0» 



APPEMDIX. 



20M 



citor cogiiat, magis de illis dolere debel vel flere« 
qitain cum illis \e\ de iilis ad infeliccm risHm suum 
auimnm relaxare. Vos vero, fraires, qui Doo propi- 
tio guotidie clamare consuevistis, OeuU md umper 
ad Donmmm( PmL xziv, 15 ) ; et ilerum, Adte /e- 
9ati oeulos meos, qui habitas in ccelis {Psal. cxxii, i) : 
non oportet ul oculi vestri, qiii assidue in ecclesia vi- 
gllaiites ad Deum sanciiGcaniiir, videndo liixuriam 
stultorum hominum , polluantur. Magis dcdignari 
det)etis atqiic dcspicere opcra dialxdi ; ut in vobis 
integra pcrmaneat cbariias Gliristi. Glamate ergocam 
propheta, diccntes, Averleoeulos meo$, ne videant va* 
nilatem ( PsaL cxviii, 37 ) : timentes illud quod ait 
Aposlohis, Non pote$U$ calicem Domini bibere^ et eali^ 
eem deemoniorum. Non pote$ti$ niensa Domini partid^ 
pe$ e$$e , et men$(g dcBmoniorum (l Cor* x, 20fl 21 ). 
Sed credo de Dei miscric(»rdia, quod ita per vestram 
eastigationem illoruui sluUitia corrigenda est, ui non 
soluin pro vobis, sed cliam pro iltoruni correctione 
qui v<*slro excmplo prolicicnl, duplicia vobis a Donii- 
mi pncmia rcpensentur : pnestante ipo Domino no- 
siro Jesu Gbristo, cui est gluria et bonor ua sxcula 
sxculorum. Amcn. 

SEUMO GXXX (a). 

De Calendls Januariis, u (6). 

1 . Peccatorum omnium fonte$ superbia et error. Er- 
ror. Quomodo in $uperbiam transeat. Larvatorum di- 
ntentia . Quomodo ii$ deetnon dominetur, Omne pecca- 
tum, fnitrcs cliarissimi, aut per supcrbiam, aut pcr 
crrorcm diabolus inlroinitlit : crrorcm per ignoran- 
liani, pcr contcinpluin superbiam. isUe duaercs suut 
origiiics omnium pcccaiorutu. Error est qiiasi levios 
criinen, ut cst appctilio voluptatum, intemperaiisgti- 
la, proi^icis joci tiirpis Ixtiiia , spcctaculi anibilus, 
raciiis liiigua, incogilata et inordinata prxsuinptio : 
error ciiaiii est inutilis observatio augurum, cultus 
dicrum antiqnse superslitionis, inqiiisitio ruturonim. 
Scd li:vc ih supcrbiam iranscunt, cum cognita sine 
cmcndatioiie pcrinanserint. Sic enim fit ut stulia; Ix- 
titiac causa, duin observanlur calendarum dics aut 
aliarum supcrstitionum vanitas.pcr licentiam ebrieta- 
tis et ludorum tnr|>cm canluAi, velut ad sncrincia 
sua dxinones invilcntur. Illorum cst enim suave sa- 
erincium, cum aut dicitur a nobis aliquid, ant iit, 
quo lioiicstas, qua; est amica jusliiix, improbis acti- 
bns violata discedal. Qiiid enim est tani demensquam 
virilein sexuni iii forniam mulieris, turpi Iiabitu com- 
mutare? Uuidbim dcnicns quam deformare facicm, 
ct vuluis induere, quos ipsi etiam d^mones expave- 
scunl ? Quid tani dcniens quam inconiposilis motibus 
ct inipiidicis carmiiiibus vitiorum laudcs iDverecnnda 
delectationc cantare? indni fcrino babiiu, etcapreie 
nut cervo similcm fleri, ut homo ad iniaginem Dei et 
siinilitiidinem factus sacrificium diemoniim liat 7 Per 
Iktc ille malorum arlifex se intmmitlit, utcapiis pau- 
latini perrudonimsimililudincin mentibusdoniinetur. 
Ergo ciiin lixc (\\ix siipra dicta suiit, convaluerinl, 
superbia Dco iniinica succedit : Uxc per negligentiam 

!a) Alias, inter viguerianos tS, in prlma parte Supplem. 
#) in Appendice nunc priuiuni oollocatur. Auctoris f.ro- 
fecto ejusdem estcum superiore. bi Moriacensi codice per- 
antiquo sic in!>crit)itur : « laci|.it scniio sancti Sedati epi- 
« sco|)i, decalendis Januariis. « vix dul^itamus quin fbisit 
lcgeiklum « sancii caisarii, » loco « saiiai Sedati. » Quan- 
(|uam exslitit cpiscopus quidam Bilerrensis noiiiine seda- 
tns, qni coacilio Tolelano 3, aimo 588, suljscrii sit, isque a 
iionuuUis auaor putaiur homilix de Kpipbania sanai Sedati 
episcopi inscriptae, ct io tomo 15 Bil)lioUiecx ratriim tm- 
pressa;. Ha^ vero, quod obscrvare nuocoportet, niljil aliud 
e:a quam cento muitis ooostans male oonipactls sermonum 
aiioi^uin tragmentis. ^am primain illius partem, < Proxime, 
« Iraires diftriasiiui, » etc., rcpcrimus in sermoue qui infhi 
est 130 Mediam ab ilUs verbis, « Ulud, frau*es cbaiisslml, 
i quod die tertia, » eic., iuvcnics in Ca^sarii scrmone qui 
siipra est 90. Posteriorem partem vUesis io scrmone Idc 
ISf^etc 



religionis et conteroptum timoris Dei, conlenlioiias 
etiam adversus sanctas Scripturas primitus intromil* 
tit deinde ambitioiie furens, vaniuite tiimens, inho- 
nesia appetens, boncsta despiciens, elationis spiritu 
in naulragia morum, velut quaedam iinmoderata tur- 
binis procclla grassatur. Ilinc invidia malorum omnium 
radix, qtioc alietio profcctu velul propriis malisuritur, 
inesxtinguibili flamma, velut futurus gehenii;e ignis» 
vivonlium animas jain nunc sccreto aitlore consumit, 
mordacibus curis angit. Quid cniin illo esse miserios 
potest, quem infelicem facit aliena felicitas? Aiit ubi 
remedium inveniat , qiii iion soluin suo iiialo, sed 
aliuno boiio miser est ? Uinc ira, qtiae semper est ini* 
mica consilio, foveain in quam cadat, et laqucos qui* 
bus ipsa capiatur, inneciit. 

2. Tale$coercendi. Yosvero, fratrcs charissimi, qirf» 
bus Deus honeslos ct sobrios roores douarc dignamt 
est, sanctam conversationem qiiam divino musere 
]>orcepistis, vicinls, vel familiis ve^tris assidua casti- 
gatione transfundite, et nolite eis pcrmittere verba 
turpia aut cantica luxuriosa proferre : quia in illum 
redundat onine [leccatum, qui non vuit peccaiites 
proliibore, ciim possit. Quicumqiie er^o in calendis 
januariis quibusciimque niiseris hominibus sacrtle- 
go ritu insanicntibiis, poiiiis quam Iiideiitibiis, ali- 
miam humanitatem dederiiit, non Iiominibiis, aed 
oxmonibus se dedisse cognoscant. Et ideo si in pee- 
catis eorum participes esse non vultis, cervulum siva 
juvencam *, aut alia quxlibet portcnta, ante donioft 
vestras venire noii pcrmittaiis : sed castigaie potios 
aique corripite, et st potesiis , eiiam cum severiiaie 
disiringite ; ut de vestra salute, et de aliorum corre- 
ctionc diiplicem merccdem possitis, i>eo remonemn- 
le, percipere. Roi^o autem vos, fratres dilectissiini, 
iit quia de flde et de lioneslate morum vestroruro, 
Deo propitianle, confidimus, non vobis suniciat, quod 
ipsiKK)ni estis; scd, sicut jain supra suggessi, stude- 
te ut per vestram admonitionem aliorum etiam ncgli- 
gcntias corrigatis; ut non solum de sancta vestra 
conversatiotie , sed etiam de alionim correctione 
xterna pni^mia capiatis. Admonete ergo familias ve- 
stras ut iiifcriciiim Pagancrum sacrilegas consuete- 
diiies non observcnt. 

3. Strenas. Jejunandum in calendi$ jttnuarH$. Sunt 
enim aliqui, qu d pejtis est, quos ita observatio iui- 
mica subveriit, iit in diom calcndariim si forie ant fi- 
cinis au peregrinantibus opus sit , etiain focum dare 
dissimulent. Multi prxlerea sirenas et ipsi oflferre, el 
ab aliis accipere solcnt. Ante omnia , fratres, ad con- 
fundendam Paganorum carnalem et luxuri(»sam laeti- 
liam, excepiis illis qui pr;e inflriiiitate ab^tiiiere noa 
pra^valenl, iMnncs auxiliantc Deo jejunemus ; et pro 
illis miseris qui caleiidas isias, pro gula et eiirietate, 
sacrilega consuetudine colunt , Deo, qiianium possa- 
mus, supplicemus. Etdum ea qunc ipsi faciunt exbor- 
rescimus, insuper ct pro illis orauius; et de iioslra 
benignitate et oe illorum correctione dupliciler, do- 
naiite Dco, gaudeamus. Propiiio Dco, fraircsdilectift- 
simi , ita nos pro salute aniinx vestrx lideliter ac li- 
tienierauditis, ut nobis libere ct cuin omni liducia ca 
quae saliiti vestra". novimus esse ncccssaria, stiidearous 
ciim chnriLite siiggcrere, et qiiid agere vel quid vitare 
debeatis ostcnderc. Et ideo. rogo vos, fratres, ut «luia, 
Deo inspiranie, aiiiiquain Paganoruin consiietudiiieiii 
religionis aflectu ipsi dcspicitis , «ilios qiioscumif; e 
obscrvare videriiis , cuin charitaie et maiisuetudiiie 
casiigetis. 

A. Vanu$ honor Planeii$ delatm. Unde. dfV«r/fl»ete- 
rum nomine dicti. Prima eorum uuncupatio. Tuli$ ap* 
pellaiio resutnenda. Nonnulli enim in Uxc mala laliwi» 
tiir, nt dirigentcr obscrveiit, qua die iii ilinere exeentv 
boiiorem prxslantcs, aut Soli, ant Liiii.f, aut Uarti^ 
aut Mercurio, aut Jovi , aut Veneri, aut Saiunio. Ne- 
scientes niiseri, quia si se pcr pfleaitenUam noii emeii* 

< vctuscodox f. sive anula$. Exduobus n. Mis tlteri dH 
agnkulam ; alter , $Uc amdcutam. 



w» 



SERMO ClXXf. 



9006 



davrniit, cum illis pQrtem haliebimtininrerno, quibiis 
Taniiin Koiiorem iinp^^nHere Tidentiir In tnundo. Ante 
oninia, fmtres, universa ista sacrilegia fiigiie, et tan- 
4|itam diaboli niorlifera veiiena vitate. Et solem cnim 
€1 lunam Dcus pro nobis et imbis profiilura constituit, 
iion ul ista duo luminaria qiiasi dens col.iinus ; scd ifli 
4|ui ea nobis dedil, quaiitas possumus gratias rcfera- 
nut. Mercurius enim hoinofuit iniserabilis, avarns, 
enidelis, impius et siipc.rbus. Venus auiem meretrix 
futt iiiipiidtcissiina. Et ista monslrosn portenla, id 
esi, cl iiars, el Mercuriiis et Jovls et Voniis et Satnr- 
iMis eo lempore dicuntur iiati, quo Alii Isracl erant in 
iggypto. Si Uinc nati sunl, utiqne dics isli, qui illorum 
utiininibus nppellaiitur, illo tempore jain eranl ; et se- 
eunduin qnod Deus instituoral, sic noineii bnl)ebant , 
id est prima et secunda, et tcrlia, et quarln, et qiiinla, 
et sexta feria * : scd miseri boinines ct imperiti qui 
islos sordidissitnos et impiissinios liomiiies, ut supra 
dixinius, timendo potiiis, qunm amnndo colebant, pro 
illonim sacrilego cultu, qiiast in bonore ipsoruin, lo- 
tiiis septimanne dies singulis eorum nominibiis ctmse- 
crarunt; utqunrinn sacrilegia venerabantur in corde, 
efuiim nomiiia freqMenlius babore viderendir in ore. 
N4»s Tero, frntrcs, qui non in bomiiiibus perditis at- 
qiie sacril4'gis, S(*d in Dco vivo et Tero spem babere 
cognosciiiuir, niiiliim dicin dnemonum ap|ieIlationc 
dignum CHse judic«Mnus , neqiie observeinus qiia die 
iiinere proAclsci debcainiis, sed eliam ipsn sordidis- 
slma nomina dcnlignotnur ex ore proferie, el nuiiqnnm 
dicamiis diem Mnrlis, dient Mercurii, diem Jovh (a); 
sed priniam, et secundnin, tcI tertinm fcrinm, secun- 
dum qiiod scriptnm est, nominemus. De bis vlinm 
iHiminibus et vcslr.is familins admoiiele. Tnnc cniin 
in Tobis perfecta aniina; sanitas pennnnebit , si per 
Tcsiram ndmonilionem ad eos qui mullis peccntis vtil* 
Nemli suut , medicninentum spiriluale pcrvenerit. 
Umle non solum illos qni vestri sunt, freqticnlcr cum 
se^eriL.te eorripile; sed etiam extraneos cuin cbari* 
late jugitcr admoncte, ut vobis pius et miscricors 
IHimiiiits, non solum pro vcsti*n, sed etiam pro alio- 
nini salnie a^lernn pneinia relribual, cui esl bunor et 
gloria in sa;cula sxcub>riiin. Ame:i. 

SERMO CXXXI (b). 

!n Evi).<baQia Domini , i (c). 

I . Stella nmiulari*, Uirislum non indicavit , sed ut 
qwereretur exciiavit. Sicul dies bodiernos aniiiver.4a- 
rio reditii roinmonel nos , qtiod Dominum nosinim 
jcsiiin adoraverunlMngi, tanquam primitiic Gentiimi-: 
itt buic solemtiitati de idto lanto mysierio nosler etiaro 
senno delictur. Uiide veslram comroonro Charilalom, 
receniem dicin pristinum recolite, quo Dominus natus 
esi : et huic hodieniuin adjungile, quo a Magis adora- 
tus est. Nec cis siella loqui poiiiit, ctijus esset, vel cujtit 
exccllentiam pru^signaret : novuni tanicn et siiigulare 
sidusefifulsil, atque illosetiam qui solent sidcra dili- 
geiiter inlueri , novo miraculo exterruil. Nunqiiaiii 
euim UYi stella quisquam esi signilicatus ; quta nun- 
qiiaro lalis e»t natus. Verumtamen quis essel, ubi es- 
seu qnorum rex esset, sidus illud, eisi tacebal, Iiice- 
liat. Seil quarentia Dens et puLsantia corda non fraii- 
dans, alio modo sine dubio |)elentibiis reTelavii, quod 

> vox, ferta, bicaddila fuisse videtur, cum ejus loco sul>- 
bitelligeotla forte esset vox, dies, In veleri codice f. oniii* 
Utur , ei qvmta et sexta feria, 

(a) Hunc Ibquendi t;sutn etiara Au$(Uitinus improbat 
euarr. in rsal. 93, n. 3, cupii([iie ut Cbristiani corriganl et 
ecclesiastioo ritu loquanlur. 



(b) Alias, I inier addiios a Parisiensibus. 
{c)\n 



,w, — Appendice uunc primuin ajllocaiur. l/)vanicnscs 
t'abium, Ycrlinusel \indiiigussiip|)ositiuum babeut. Slilus 
revera ab Augusiiuiano luaui esie diversus : sed eliain 
ip^ius dodhna: adversuin esl quod bic <l rilur, sieilam Ma- 
l^ tneniiio anle chrthtum u&luiii api.aiiiisse. Nam siellx ap- 
i«riUonen> Augiistmus ad dieni Naiivitatis chrisli relert 
!u sennonUius de Epiphania 200, :20i, 20i, clc. 



slella iiidicare non potnlt. Quem roodam qnidem Scri- 

fitura iion dicil, sed intcHigendum prudeiitibiis dere* 
iqult : aiquc iii ip^ narralione, unde hoc ititelligere 
po89 miis, oslendil. 

% Tum alia revelaiio manifestavit. Cnm enim Belh- 
lehem civiias, secimdum Scrtpturas, a Jud t scomme- 
morala essel ubi Christum nasci oportcnrt; quia domtis 
latebat ubi Dci Vcrbiim infans jacebat , eadem stella 
Magos pcrduxit ad domum , sub ciijns tecto erat qui 
ffceral miindum, el qnent ntnitiavernl coBlum ; huc 
iisqiic pniuit praH^edcntis sideris fulgor. Scd ut illl nd 
llerodein regem Judxorum iton revcrterentur, qtii se 
velle dixcrai adornre qtieni cupiebat occidere , pcr 
somniiim iegunturadinoniti. Ila quod eloqui stella iion 
poiuil , alia Deus rcvclatione monsimvit. Sic intclli- 
gcndum est , non [tcr solam stellam, qnamvis oculis 
suis insolita el inexpcrta litce furgeniein , Magos in 
Oriente potuisse cognoscere, quisnam essel significa- 
lionc lanii sideris dignus, ctijiis lesiis itle fulgor exi- 
sterct, qucm clarum Ltnta claritns nuntiarct, ubi quae- 
reretnr iiuo eunduni esset, ut invenlus ndoraretur. 
Sed alia nimirum re^elntione divinilus indicatum est, 
quod Iiicc sideris lacite sign.ibatur. El cum magna 
admiralione qu:rreniibus qiiid sibi vellet, et qtio ner- 
tinerei quod novum apparcbal in copIo , non utique 
loquente ipso sidere , sed aliter iiitimaiuin est , quit 
descendissel de coslo , et divinilale pnesidtuts coelo, 
Jacerel in carne sub coelo. Tiinc quipne inlcUigilur 
iiidicatum, cnjiis esset strlla qtix jam (lin vidcbalur, 
quniido natus est qni per illain signiricnbatur. 

3. Stella per bienmum apparuit, Nnm ferine hieniiio 
Tisa esi miraniibus qutd esset. Sed postenquam Chri- 
sto naio revelatum est Magis, jam non sidits esse nit- 
randiim; sed cum qui sidcre pnrniiiitialiis fiicral, ndo*- 
randum , regemqiie esse Judxorum : ab Oricnle ve- 
nerunt, et hodierno die adoraverunt (jueni anie pao- 
cos dies naium esse, at(|iie iliam slellaiii, qux sibi per 
bieniiium hppanierul, ejus fuisse didiceniiil. Itic dlclt 
aliqiiis : lllam strllam biennio appnruissc iiiide nioii- 
siruuir? Evnngclii verba recolanius. Ilorodes neinpe 
rex Judxorutti , cnm a Magis fuissct illusus, qiiod iii 
somnis nioniii ad euni redire noluerunt, ne indicare- 
liir ubi Chrislus fuisset invenlus, a bimatu et infra oc- 
cidit infantes. Hoc auiem (jita causa fcccril, hoc cst« 
qunre a bimatuet infra occidi parrulos jussertl, Evan- 
gelista non lacens, secundum tempus, inqitit, quod ex^ 
quisierat a Magis ( Matth, ii, iG). Ecce uiidc ostendi- 
tur, non tunc primuin npparuisse stcllnm, quando na- 
liis esl Cliristus, liocesi, nnlc paucissiinos dies; scd 
biennii tempore prn.Miuittialioiie fulsisse sidcrea : qii;e 
tnnc esl cognita •njiis essei, qunndo ntissi suiil ado- 
mre in teira , quem in coclo jani viderant prassigna- 
tum. 

4. Quid biennali apparitione signetur, Duo dUecltonis 
prwcepta, Duo Testamenta, Duo Christi adventus. Dups 
hominis geneses, Si quis autein qii.xriiyqiiare per bieii- 
nium pnenuntians Christum stella claruerit, possuui 
videri duobos annis duo signilicatn prn!cci)ta : unum. 
dilectionis Dci , altcrum proxiini , in giiibus duobus 
prcBceptis tota lex pendet el Prophetas (id, xxii, 40). 
Sic enim quod inhnite videbalur pcr inulta diffiisuin, 
ista est brevitale coitclusum : ut liinc inteirigaiur di- 
xisse propbcta, Verbum enim consummans et brevians 
faciet Dominus super terram ( Isai, x, ^) ; ipsc igitur 
diiobus pneceptis consummavit Tcrbum, ciijus dnobiis 
annis siella pnenuntiaTit adventuin. Possunt io his 
duobusannis etiain dtio intelligi Teslninenln, vetuscl 
novuin. Nuit enim alius nuctor est Legis qiia terremur, 
ct alius ffratiac qiin jtivnmur : ciini ipse dixcrit, Si 
credereiisMoijsi^ crederetiseimihi; de meenimiilescri' 
ptit (Joan, V, 40 ); et ipse sii sapicnlia Dei , de qua 
dictuin cst, Legem autem et misericordiam in liugna 
portat {Prov. xxxi. 2o). Sed (|uoni.impf rdiiosannos 
duo lcnipora signincaia polius accipi nosuiit, eliam 
dtios Clirisii pos^unius intelligere a(i\eiiius; unuiH 
buniilitatis, alteruiii claritaiis : et diias noslras gene- 
ses, quia ille pcr qiie.M facta suni omiiU^u.<Lv^<^v^-- 



t007 



APPENDIX. 



1008 



cior ambaram est ; uiuim qua in came nascimur, aliam 
qua in Ade rcnascimur. 

5. Judceorum et GetUium adunado» ExsuUemus er- 
go, et jncundemur in eo quem |)anni involverant, et 
Angelinuntiabant : qui in pnssepi jacebat,elinlraaslra 
Oilgebat: qaem regem sempiternum, Genlibus adoran- 
dum,non diademalis gemma,sed coeli stella monstrabat: 
qui ubcrasugebat, et lactentesmarlyresfaciebat. Agno> 
scamus lapidem anguiarem,in quo duo parietes de di ver- 
so venientes, unusexcircumcisione Juaieorum, alterex 
pr;sputlo nationum , fideli osculo copulanlur : Ipse 
est enim pax nostra^ qui fecit utraque unnm, Ip$e ve- 
niens, sicut audistis pKer Aposlolum, evangelizavit pa- 
cem hi$ qui longe^ ct pacem his qui prope ( Ephe$, n, 
44, 17 ). Prope erant pnslorcs ; longe erant Magi : 
utrique agnoverunt , utrique venerunt ; et secundum 
Isaiam prophetam, utrique in prxsepi cibaria sna, 
lanquam bos et asinus, invenerunl ( Isai, i, 3). Ilos 
enim populos ex Judaeis et Gentibus Cliristus glorifi- 
caius assumpsit, primitias nalus accepii. Ad nos ergo 
maiime hujus diei perlinet gratulalio , qui ex Genti- 
bus venimus. 

6. Munera Magorum mystica, Protulerunt Magi, 
quando Cliristum adoraverunt, auruni, thus, et myr- 
rham [Matth, ii, i i ) : aurum , quia rcgcm viderunt ; 
tbus, quia Deum intellexerunt. Cognoverunt et car- 
nem passuram ; nam et myrrham protulerunt ad se- 
pultiiram. Haic illi secundum cousideralionem suam. 
A nobis auiem atirum accipil , si eleemosynas facia- 
mus ; thus, si orationes fuiidamus ; myrrham, si pro 
illo moriamur. Proinde quia Epiphania manifestatio- 
nem verbo graeco indicat flalens quippe Magis do- 
mini inranlla cupientibus adorare manifeslalur indice 
stella), nos viam fulj;enlis Evangelii sequamur , et 
sancie adoremus cui manifesli sumus; ut ^uando 
Deus manifesle vcniet , nec infans erit , quia non 
silebit (P$al. xlix, 3) , in dexlera efus apparere me- 
reamur. 

SEHMO CXXXII (a). 

in Rpiphania Dominl, u (b). 

1. liodie coputati cum Gentibu$ Judm* Domini et 
Salvaloris noslri JesuChristi adv^iitiis in came in ipso 
de Virgine rudi ejus exortu manifestari Genlibus coB- 
pil , cum ad eum adorandum Magi ab Oricnte vene- 
runt. Hic dies solemnissimus debita sanctitate est 
factus Ecclesine, maxtme quse crevit ex Genlibns, et 
angulari lapide alterum parielem struclura ul>eriore 
compegit : ut illc pax nostra faceret utra(]ue unnm 
{JEphe$, 11, M)y ex circumcisione el praeputio coiidens 
Ecclesiam. Unde et lapis angularis diclus est , tan- 
quam in se copulans ex diversilaie venientes, ut com- 
inutaret uirosque in uno corpore Deo, sicut propbe- 
ttca et evan^ellca et aposlolica doctrina testaiur. Nato 
Itaqtie Domino ex Virgine , quem dicm nuperrime 
celebravimus, pastores admoniti ab Angelis secundum 
Liicam evangelistam ad infautis Yerbi praesepe vene- 
runt (Luc, ii, 9) ; pastores aulem illi Israelitae fue- 
riint : eccc prsesignaius est unus paries, ad angularem 
lapidem de circumcisione percurrens. Paucis diebus 
indc transactis, hodie Magi ab Oriente Tcnisse cre- 
duntur, et illius parvuli magnitudinem cognovisse , 
quos Matthaeus evangelisla commemorat (Matth. ii, 
1-12). Ecce alius paries ex praeputii desperatione 
concurrens nos proprie liguraTit , et diem nobis fe- 
stum familiari laetitia geminavit. 

2. Stella ante biennium apparuit, Qmd Mago$ ad 
adorandum indujcerit. lii coelo eiiim videnics ignotis- 
simam stellam, non ante paucos dies, scd anle ferme 
biennium, sicut inquirenli Herodi paiefecerunt (unde 
a bimatu et infra occidit infantes secundum tempm^ ul 

(a) Alias, de Tempore 35. 

Ib) tn Appendice nunc primum oollocatur. Dubius vide- 
biturf4>vanieusibus : al verlino ct vindingo falsus, iisdem 
•citicoi indldis et argumeniis, quibus rejectus est senuo 
superior. 



scriptum est, quqd inquieiirat a Magi$) ; banc stellani 
sicut intelligitur^ admirati, cujus eiiam esset, conse- 

Juenti revelatione nosse mcruerunt , regis videlieet 
udaeorum : eoque natp cum et hoc ejus gralia cogno* 
vissent, ad eum adorandum hodie occurrere potne- 
runt. Non ulique regi Judoeorum , qualcs aiii este 
soiebant, bunc tam magnum honorem longinqui alie- 
niffenac et ab eodem regno prorsus extranei a le 
deberi arbitrabantur; sed talem natum esse didioe- 
rant, in quo adorando se salutem quae secundum 
Deum est, consecuturos minime dubitarent Neque 
enim aelas erat saltcm cui adulatio humana servirel; 
non sub poplite sella regalts, non de membris pnr- 
pura , non de capite diadema fulgebal : non pompe 
famulantium , non terror exercitus , non gloriosorum 
fama praelioritm hos ad eum viros ex remotis terris 
cum tanto voto supplicationis attraxerat. JaeetHil m 
praesepi puer ortus recens, exignus corpore, contem- 
ptibilis pauperlale : sed magnum aliqnid latebat ia 
parvo, quod illi homines primiliae Genlium non lerra 
portante, sed coelo narranie didicerant, ad quod um 
ex longinquo tam supplices veniebant, quod intuenda 
non vidcbant, et promererl adorando cupielnini. Re- 
gina quidem Austri venerat a finibus terrae audire 
sapientiam Salomonis : nec illa regni ejiis sulilimitalet 
sed mentis luce commola esi (III Heg, x, i ; Mattk* 
XII, 42). Veriimtamen inerat in Salomone doctrina « 

211» vcrbis ejiis longissime ac latissime diflamatis ed 
iscendum poluit sludiosos animos excitare : proinde 
illa non latentem Deum , sed loqucntem botninem ^ 
non adorare venerat , sed audire. Uic antem qui do- 
naverat illam sapientiam Salomoni , et erat virtus ae 
sapienlia Det, inOrmiiate carnis indulus, adhuc per 
piisillam xtatem tacebat in terris, jam per amplissa- 
mam majestatem ciarebat * in coelis. 

3. Detestanda Herodi$ crudeUta$, $ed magig miran^ 
ttuUitia Judaorum, Quid times , Herodes? quid ma* 
ligna mente turbaris ? Si salutem luam sapias , iHe 
natus est per quem regnum Dei videas, non cui re- 
{[num hominum invideas. Quid Sfevis? quid occidls 
infantes?auid aelatem innoxiam noxius noxio fflidio \ 
inseclaris? A gladio regis hujus nemo erit crudelitalef 
sed pielate securus. Deiestanda ergo regis Herodia 
insania : sed magis miranda stultilia Judxonini , 
propier quos judicandos dispositioiie divina se a con- 
spectu Magorum Cbristum quxrentium parumper illa 
stella subtraxit. Apparuit namque, ut locum in qoo 
puer fueral, demonstraret. Poteral utique index etiim 
civitatis existere; sed quod in Bethlehem Judae ChrisUit 
nasceretur, de Libris sanctis interrogati Judxi pro- 
ferre debuerunt, parati ad legendum , caeci ad intei- 
ligendum, duri ad credendum. Hos ergo eiiam nos ui 
vetusiate litterae dimiltamus, et ex eonim adjoii 
codicihus , adorandum Cbrisium cum istis alieaigefiii 
agnoscamus. 

SERMO CXXXin (a). 

In Epiphania Domini, m (b). 

1 . Solemnitati$ cau$a et ratio. Causam, dilecttssiml, et 
raiionem solemnitatis hodiem», saepe vobis et evanffe- 
lica narralio, et observantiae consuetudo patefeat : 
nec necesse est ita nunc quae inter Salvatoris nosUi 
bumana primordia sunt gesta , replicarl ut de spleii- 
dore novi sideris, de Magis, Magorumque muneribns, 
de saevitia Herodis, et de interfeciione infantium dis- 
seramus; cum, sicut nostis, et in stelke fulgore Dd 
pratia, et in tribus viris vocalio Gentium, et in rege 
impio crudelitas Paganoriim , et in occisione infan- 
tium, cunctorum marlyrum forma prsecesseril. Sed 
quia in sacratissimo die reddendum exspectatimi 
vestrai esi sacerdotalis sermonis oflQcium, nitamur ol 

t lu Mss. omnes. At editi, ctamabai, 
* in Mss. desunt voces, noxio giadio, 

(a) oliin, de Tempore 33; et post, in AnpendiceSB. 

[b) Est Leonis papae de Epiphania Domiui octavoSy Ipsiqoe 
in ommbus nianuscrlptis tribuiiur. 



S009 



SERMO CXXXIV. 



«MO 



postuiniis ailjuvaiiie Spiritu Dei, et per intelligentiae 
seniitas penrenire , ut cocnoscamus sacramentum 
prsesentis festi ad omnium ndelium tempora pertine- 
re ; nec ullo modo liabeatur insolitum, quod in dispen- 
sationum ordiiie adoratur anliquum. 

2. lnettrnatiom$ neceailai. Qiiamvis ergo omnis 
anima cbrisliana nihil indignum debeat * de Filii Dei 
m:^Ute sentire, et transeensis incipienlis fidei ru- 
dimentis, oporteat unumquemgue ad sublimiora pro- 
flcere ; necesse est lamen inurmiiatem mcntis hu* 
manae , dum verum hominem accipit Chrislum, de 
ipsa naiune nostrae communione trepidare , et per 
iuitia vel incrementa corporea ad agniiionem uniiis 
cnin Patre deitalis difficulter accedere. Sed ubi 
inter caligantes cogitationes radius superns lucis re- 
fulsi-rit, cunctantis fidei moras splendor verilatis 
abrumpat : ut cor liberum et a visibilibus absolulum, 
lamen intelligeiitia; tanquam diiccm stellam seqiia- 
tur; qiiia, sicut Apostolus ait, Dominus Je9u$Chmtu$ 
tfi gloria Dei Putrh e$t {Philipp, ii, 11) : ut quem 
venerahattir in ciints humililer jacentem , ipsum sine 
diCTerentia adoret cum Patre regnantem. Hacc autem 
manifeslatio, dilectissimi , qux h.nesitantiitm nebiilas 
dissolvitanimanim, el ita facit innotescere Dei Filium, 
ut de hoc quod idein est eliain hominis lilius, nihii 
patiniitur obstaculi , ad pnescntis fesli pertinel digni- 
tatem : et vera est infantia Salvatoris dcclaralio dei- 
tatis,quandocarnis sensus ab bumanisad diviiia trana- 
fcrtur ; ul quoA dcprimunt experimenta infirmitaium, 
erig.int signa virlulum : quia tali auxilio et natura 
nosira indigebat et caiisa, ut reparare liumanum ge- 
Dus nec sine majcslale posset humililas, nec siiie liu- 
militate majestas. 

5. ilic nemo $it $ecuru$, Jam vero cum singiilomm 
fidelium profectibiis , divinorum elucct custodia man- 
dalorum , impleturrttie quod dicltim est , Sic luceat 
/ox ve$tra coram homimbu$ , ut videant opera, ve$tra 
bona^ et magnificent Pdlrem veiirum qui in coBli$ e$t 
(Matth, V, 16); qiiis illic non pra^senlcm iiitclligat 
deitatem, ubi veram videt npparcre viriutcm ? qiiae 
utique sine Dco ntilla est, nec proprielatem obtiitet 
deitatis , nisi Spiritu sui vegetetur auctoris. Diccnte 
enim discipulis suis Domino, Sine me nihit pote$ii$ 
facere (Joan. xv, 5) , dubiuin non esl hominem b<ma 
agentein, ex Dco habcre et elTectum operis, et ini- 
liam voluiitalis. Uitde et Apostolus copiosissiinus fi- 
deliuin cohortalor, Cum timore^ inquit, et tremore 
fetlram $alutem operamini : Deu$ e$t enim qui opera^ 
imr.m vobi$ et velle et operari^ pro bonavoiuntate (Phi- 
lipp, II, 12, 15). El bxM; sanctis causa est Iremendi 
atqite metuendi , ne ipsis operibus pietalis elaii dese- 
rantur ope gratia: , el remaneant in infirmitate na- 
titrae. 

i, Signa inhabitationi$ Dei in nobi$, Charita$ omnium 
mriutum maier, Qui autetn experii*i cupit, an in ipso 
Deus habilet, de qiio dicilur, MirabUi$ Deu$ in $ancti$ 
§mt {P$al. Lxvii, 36) ; sinccro examine cordis sui in- 
teriora disciitiat, et sagaciter auxrat qua humilitatc 
repngnet superbiae, qua licnevoientia obluctelur iiivi- 
diae, quam non c:ipiatur adulanlium lingiiis, (|uamque 
bonis delectetur alienis ; an pro ntalo non cupiat ma- 
lum reddere, malitque inuitas oblivisci injurias, quam 
imag inem et similitudin^m sui Conditoris amiltere , 

3ai omnes ad cognitionem sui gencralibus incitans 
onis, pUat $uper ju$to$ et inju$to$^ et $olem $uum oriri 
faeit iuper bono$ et malo$ {Matth, v, 45). Ac ne in 
mullis laboret sollicitsc discretionis inspectio ', ipsam 
matrem virlutum omnium cliaritatem in secrelis suse 
mentis inquirat : el si eam dileclioni Dei et proximi 
toto intenlam corde rrpcrcrit , ita ut eiiam inimicis 
suis eadem velil tribui, qux sibi optat impendi ; 
quisquis hiijus modi est, Deum et rectorem el liabi- 
tatorem sui essc non dubitct : quem tanto magnifi- 

* P061 verbom, debeatf additur in Blss., fide, 
, * Mss. cb. ein.: Acnein multi$ in vamtm laboretf $01" 
Mte discretionem nupiciai. 



cenlius recipit, quanto magis in se, sed in Domino 
gloriatur; quoniam ouibiis dicilur, Regnum Deiintra 
vo$ e$t (Luc. XVII, 2t|; nonnisi aguniur illius spirita, 
cujus reguntur imperio. Scientes igitur , dilectissimi, 
quod charitas Dciis est, qui operalur omnia in omni- 
Diis ; sectamini chnrilatem, ita ut in unum castae dile- 
ciionis affectum uiiivcrsorum fidclium corda coiicur- 
rant. Transeant a nobis vana, et, ne nos occupent ^ 
constatiti desiderio ad ea quae semper sunt mansura, 
tendamus. Sacrameiituin enim pnesentis fesli oporlet 
in nobis esse perpetuum : quod uiique sine fine cele- 
brabitur. si in omnibus actious noslris Dominus Chri- 
stus appareal, qui vivit et regnat cum Patre et Sptrit« 
sanclo lu saecuia saeculorum Ainen. 

SERMO CXXXIV (a). 
In Epiphania ixnninii iv (b). 

1 . De Epiphania celebritate diver$a traditio, Licet, 
fratres dileclissimi, de solcmnitate diei htijus veterum 
sit diversa traditio; uita tamen sanctx devotionis 
est fides. Et quanquam nonnulli hodie Dominum no- 
strum Jesum Christtim siella duce venientibus ab 
Oriente Magls aestiment adoratum; alii autem as- 
serant eum aquas in vina mutasse ; quidain vero ba« 
ptizalum illum a Joaiine confirmcnt : in omnibus Del 
Filiiis creditur, in omnibus est nosim * festivitas. Nam 
quod Magis, utiqtie gentilibiis, et adorare Doininum, 
et miinera oflerre concediiur , Genliuin est pnnngii- 
rala vocatio : quod aqtix iransformantur in vinuin, 
religionis nostrx designatur arcanum : quod vcro 
llueniis Jordanis baptizalur Jesus , aqux nostro Ba- 
piismali consecraniur. Oportct iiaqtie, cliarissimi, ut 
aliqua nunc de ipso baptisinate Sanctitali vesirae , 

Eroul Dominiis donavcril , proferamus ; ut simul ei 
uniilitateni Salvatoris nostri, ct niyslerioruin gloriam 
cognoscatis. 

2. Joanni$ bapti$mu$ crimina non delebat. Chri$ti 
humilita$. Prxdicabai in deserto Joaiines bnptismum 
poeiiitenlise populo peccaiori ', non quo crimina com- 
mii»sa deleret, sed qiro emendaret errantes ; nani re« 
missio pcccaiorum Chrisli graliae servabalur. Con- 
fluebat crgo ad Jordanem, desiderio lavacri, diverso- 
rum copiosissima multiiiido , quorum essent tam 
scclerati actus, vita tam perdita, ut eos venerabilis 
Baplisla vipereo seinini compnraret. Inler htijiismodi 
homines ille virtulum coeleslium Dominiis, ille oai 
re$picit terramy et fadt eam tremere (Pm/. ciii, Sz), 
Christus Jesus , non dedignalur huniilis ct qtiiettis ad 
servuli sui baplismum properare. Sed quid mirum 
de mansiietudine Salvatoris, si se Prophctx manibus 
inclinavit, qni se ab inimicis suis passus est criiciligiT 

5. Joanni$ de Chri$to te$timonium, Quo properanle 
ad fluvium, talem Joannes circumstnntibus lurbis 
erupil in vocein : Ecce Agnu$ Dei ; ecce qui tolUt pec* 
cata mundi (Joan, i, 29) : hoc est dicere, Cessate jam, 
cessate a baplisino mco quo poenitentia siiscipitur *• 
Ecce Baptisla per quem criminadimittuntur: desinite 
ultcrius a conservo vestro bapliznri velle. Prassens 
est Dominus omnium nostrum, qui bnptlzat ad vitani; 
illum sequimini, illi credite, abillo lavacrum salutis 
tota mente siippliccs postulate, a quo et ego ipse 
baptista vesier ciipio bnptizari. Noii renuit quidem 
Jesus testimonium vocis liujus ; eed qui per ordinem 
vellet universa complere, nihilominus baptizari se 
expetit a Joaniie. El Baptista dcvotus baptizandi sui 
potentia Iremefactus ait , Ego a te debeo bapUzari , ei 
tu veni$ ad nu ? id est, quoniam ego creatiira gum, lu 
Crcator ; ego servus, tu Dominus ; ego figura, tu Ye- 
ritas. At Jesusait, Sine modo; $ic enim decet no$ 

* Sic Mss. Editi, vera. 

* in ediiis, populo in remi$$ionm peccatormn, Manuscri- 
ptos secuti sumus. 

* Edili, pomitentia incepU, 

(a) Olim, de Tempore 57 ; et post, in Appendice 99. 
\b) Uk manuscriptis el excusis Utxls Maiimo tribuitur. 



991 1 



AP: LNDIX. 



^v 



SOlt 



impkre omnem justitiam : id csl, Qiiid niinc ista c<im - 
menioras? Proposiluni siiscopui: ^ biiinitiialis iinpien- 
duin esL Tuiic ille qui pr;usutncre forroidabat, veio- 
ciler pnruit prsecipieiilis imperio- 

i. Triuilati* manife$tatio, Christi potentia, Baptiza* 
tur ergo Jcsus non sibi , sed nobis : liaplizatur , non 
ut piirificetiir aquis, sed ut oquas ipse saiiclificet : 
baplizatur novus bomo, ul novi Baptiiiinaiis conUi- 
tuat sacramcntiim. Aperti sunt , inquit, ei ca;/i ;sesti* 
mo ut in coetebtibus essel miraculuin de bis qwB 
gerel>aiilur in lcrris, sicutait Scriplura, In quemcon'- 
cupiscunt Angeli prospicere (1 Petr. i, 12). Quomodo 
eiiim pnioriiit non mirari Yirlutes coelorum cl Donii- 
naiiories . CliiTtiluin et Scrapbim , cnni vidercnt Do« 
niinuin sabaoili iu fluvio ab boniiiie baptizari? Ut 
autcin Joaniiis atteslaiio etiam coBlcsti tesiimonio 
cftnririneiur, vidct Spiriiiim sanclnm corporali spccie, 

Jiinsi colunibani dcscendcntem , et inanciilem siipcr 
esuin : audil ct Palrem dicenlein , Uic est Fitius 
meus dilectns , in quo mihi bene complacui ( Matth. iii, 
44-17). Advertile, dileciissimi Tratres, quanki iiobis 
iii liapiisinalc Doiuini nostri Jesii Christi patefacta 
sit gralia , quam subtili Sacramenlo Trinitas se bo- 
die bomiiii revelavit. Paler enim auditur in voco, Fi - 
liiis manifcslalur in bomiiic, Spiriius sanctus digno- 
scilur in coiuiiiba. Qtiain mirinco autciii mysierio 
Dominus noslcr Jesus Cliristus vel lactu corporis sni, 
vel traiisitu gloriae siiu' oiniiem ad moineiitum creatu- 
ram saiictificat , viviiicat ct iltdstrat? Aqnas cniin 
consecrat, dum baplizatur; lorram sanctifical, duin 
s«'pelitiir; mortiios su^cit:U , diim resurgii; coelcstia 
Klorifirai. diiin ascendit lu coelum, etsedet ad dexte- 
ram ralris. 

SEBMO CXXXV (a). 

tn Epiitbania Domiui, v (6). 

\. Unda amplius ditata quam Maria. Iiitelligere 
possiiiiMis, frutres cliarissinii, quantam gratiain Cbri- 
slo Doiiiiiio debcainiis, qiii vot;i votis acciimulat, 
gaudia gaitdiis multiplicat. t3cce euiin adliuc exsulla- 
liiiis Cbrislum Doniiiium iiaiuni ; ct jam euui la:lainiir 
pro .nalule bnniani goncris baptizaluni. Necdum or.us 
f^jus cst explcta fcstiviias; et jani baptismalis ejus 
esl cclcbranda solcmnitas. Vix natiis est boniinibus ; 
et jam renasciiur sacramentis. Ilodic enim, liccl post 
inulta aniioriiin ciirr ciila, consecratus cst iii Jordaue. 
Ita crgo disposuit Doiiiinu*^, nl votis vota subjungerel, 
boc est , ut nno codeinque temporc et ederetur per 
Yirgineni , ct pcr mysierium gignerelur ; essetque 
continuaia festivitas , Ciirnis nativiiatis atquc ba|iti« 

> in editis, Propositum suscepL rm. Hs., Prtfpositwn lon- 
M hianititatis. 

(a) Alias, de Tempore 36. 

{b) lu Ap|>endice nunc priinura collocatur. DiiMus a Lo- 
vauiensibus , a verlino autem ei \iiidiago supf^osililius lia- 
betur. Non verba duntaxai iuusitala Augustino, qualia suiit, 
t piira nnda submersum , Mariae i-asUficatio , maria calculis 
c alligavit, Magorum beala legaiio ; v sed coutraria qiioque 
Ipsins docuinae conilnet, atqiie usu pcriculosa , nt cum de 
Curisto dicitur, t jam renascilur sacrameniis, consocratus 
c est In Jordane , per mysterium gij^neretur, » etc. t Quae 
lisreai foveiit Felicis Urgeliiaui, contraqnem Alcuious dis- 
l>utans lib. 2 , cln liaplistnaie, c ail, c Joauuis, in quo Chri- 
c stus baftizatus est, non fuit regeneralio. » Uabes hacde 
re msignein Augustini scnteniiam ia eiistola 187, n. 31 : 
« Profecto illc singulariler naius esi , cui renasci non opus 
•« lUit.» in Reuiigianocodice prailcrtnomen Amlirosii.Id £ilso 
<]uidem, sed editusfbrle estex suppositis Arobrosio ser- 
iiioiiibus, sive ab eodem auctorc a quo (jrodiit scrmo apiid 
Anibrosium 17, de Ba).tisoio Cbristi , ubi i|ise Donunus r ari- 
i'T dicilur c consiHralus , nattis et generatus per myste- 
« rium : » ita ut lixc iiusa dies M Naialis ejus vocclur; 
queinadmodum et in lioc sermoiie legere est, « Nalalis er^o 
« liodie alter est qiio<lam modo salvatoris. » Prxterea quae 
liic losepb inlcr ct Deum Pilrem iostituilur comiiaratiOy 
oo.i aliis lere verbis exi.licaiur in sermone 10 apud Anil)ro- 
iiuiii. suiii ot alia quacdam cura abis quibusdam Ambrosia- 
ms ^crinouilMis couveairntia. 



smatis : ut qiiemadmodum tiinc eum miramur iiicor- 
rupia inatre progcnitum; ita et nunc suscipiamuf 
illuin pura unda snbmersiim : et gloricmiir in ulroqiie 
facto, quia miuin geiinit niaier, ct casra cst; et i|uia 
Cliristuni nnda lavit, et saucta est. Nain sicut post 
liartiiin glorilicaia est Blari:i! castificatio ; ita post ba- 
ptismuni aqiue cst pnridcatio comprobala : nisi quod 
pene niajori iniinere, quam Maria, unda ditata esl. Ilia 
eiiiin sibi tantum Dicriiit castilatcm ; ist:i nobis coniu* 
lit saiiciincalioiicni. llla meruit ne pcccarct ; ista, u' 
peccata purgaret. llla propria delicta a se ropiidiat, 
ista iii se per Dei graliam aliena«condonai. Illi esi 
collata virgiiiitas ; ibti donata fecundilas. llli uiiuni 
procreavii , cl virgo est ; ista gciierat plures , et piira 
est. lila prxtcr Clirislum nescit alium filiam; ista 
cum Chrislo mater cst populorum. 

^. Nativitas Chrisii secunda, Natalis ergo hodie al- 
ter cst qiiodam modo Salvatoris. Nam cisdem euoi 
signis, eisdem miracnlis cognoscimus ^enittim , sed 
nuiic inajore mysterio baptizatum. Deniquc Spirilus 
saiictiis, (]iii tunc il(i in utero adfuit (Luc, i, 5;>), roo- 
do eiim in gurgile circumfulsit : qui tunc Uariam 
castigavit , nunc flucnta sanciificat. Pater qui tune 
obuiiibravit in virlute, iiiinc clamal in voce : et quasi 
matnriorcconsiiio, qni tunc umbram prxstitit iiativita- 
ti,iiiodo te-tiinonium pcrbilict veritati. Aitenini Deua: 
Hie est Filius meus dilectus^ in quo mihi complacm 
(Matth. iii,17).Ila*c prima pra^clarior. Pra^darior plane 
estsecnnila i|uampi'iina itativiias. llla enim sinetcste, 
sileiitio Cbristuin geiiuit; isla cnin diviiiitatisprores- 
sione Domintiin baptizavit. Ab illa se Jos<'pli, qui pa- 
ter pulabatur, excusat: in bacse pater, qui non crc- 
debatnr, iiisinuat. Ibi laborat suspicionilms inaier» 
quia professioni deerat pater ; bic bonoratur genitrii» 
qnia diviiiiias (iliuin protcstatur. Honoratior, inquam, 
secnnda« quani prima nativitas : siquidem pater bic 
Deus inaiestatis inscribitur; illic Joseph artifex aesti- 
matur. Lt licct in utraque Domiiius pcr Spiritum san* 
ctnm cl iialus sit, et baptizaius; tamen hoiioratior esl 
qtii de ca'lis clainat, quam qui in terris laboral. 

5. Deus Pater^ faber. Josepb crgo fabcr in terria 
pater putaliatur esse Domiiii Salvatoris ( Id, xiii, 
55), ncc ab boc opcre Deus qiii vere est Patcr Do* 
mini noslri Jesu Cbrisii excliidilur : nam est et ipse 
faber. Ipse cnim est artifcx, qui bujusmundi maclii- 
nain non solum inirab.li, scd etiain ineflabili poteiitii 
fatiricatus cst; tanquain s;ipiciis anhitc^ctus ccBluin 
subtilitale siispendit, terrani niole fiindavii, iiiaria 
calciilis alligavil. Ipse cst artifex. qiii ad incnsiiram 
qnamdam snpcrbia: dcponit fastigia, bnmilitaiis ex- 
treina sublimat. Ipse est arlifrx, qui iii iiostris iiiori- 
bus praH^idit superflua opera, utilia qu;c<|ue conser- 
\at. Ipse cst ariifcx, ctijus srcurim ad radiceni no- 
slrani positam Joaniies Baptista coinminatur : utomiiis 
arbor q\ix norniain jtista: discreiionis cxccsserit, cx- 
cisa radicitus iradalur incendio {Id. iu, 10) ; qiuv au- 
tem mensuram veritatis bubuerit, cceiesti fabricae 
deputctiir. 

4. Christus dum baptizatur^ aquas mundat. Ilmlie 
crgo iiapiizaliir Dominns in Jordane. Qualc est boc 
baptismum, ubl purior cst fonte iilc qui mergitur, 
ubi dum susceptum a<pia diluit, non sordibus iiifici* 
tiir, sed bcnedictionibns liioiioraiiir? Quale, inqiiam, 
Siilvatoris est baptisniiim, in quo pui-gantur poiiua 
fluenta qiiam purgant? Novo eiiini sancttticaiionis 
ffenere Cliristum non tani lavit tinda, qiiam lota csi. 
Nam ex quo Salvator in aqiia se niersii, e\ co omniuin 
gurgilutn tractus cunctonnnqiie foiitium venas mysle- 
rio baptisinatis consecravii : ut ubi f|uis<iue in iio- 
niiiie honiini bapii7.ari voluorit, non lam illum iiiuiidi 
nqua dilnai, qtiam Cbrisli uiida purificct. Salvator an- 
lcin ideo bapiizari voluit, iion ut sibi niuiiditiain ac- 
quireret, scd iit nobis flnciila niundarcl. 

5. Munera myslica. Intcrea Magnruni l>eata legntio 
pcrducta ad sacra cunabula radium desupcr curren- 
teni niiratiir. Jodaiam prasccdil i£tbiopia, pcccati 
Ckucnda nigrcdinc , ct fldci induenda candore. Quam 



t0i3 SERMO 

tuipenda digiiatio ! Inler ainplexiis gcnitiicis includi- 
tar, qui coelum lermmque complcctiiur : in siiiu nia- 
tiis' hlct, qui regnum Patris excedit. Pcr simplex of- 
liAtuni, spirituale rcveiatur arcanum ihumanitas cer- 
Dilur, el diviiiitas adoratiir. Exliibent aurum, ihus et 
Biyrrliam, pltis in roy^teriis quaro in conscicntiis of- 
lereiites. lii auri munere rcgia dignitas, in tburis va- 
porc divina majeslns, in uiyrrli:c specie sepelienda 
Senioiistratur htimanilas : ac sic Trinilateni obiatio- 
DUin Dumerus ioquiiur, unitatem devotio una lesta- 
lar. Per lioc ergo i^ervigili iuieniioDc cordis coeliim 
scmper studennius aspicere, si ad Chrislum aipiroiis 
perveuire. Dirigat crgo nobis seroilas vitx pcrfecta 
slclla jnstitt:F, qui dixit, Non apparebis in conspeclu 
meo vacuus (Exod. xxhi, 15). OfTerarous ei auruni 
liilci, piotatis aroinala, castiiatis holocaiisla. Spiriliia- 
lom quoqiie myrrhaui liabeanius in nobis, qux ita 
aniuias iioslras cundiat, ut iilicsas a pcccaii corru- 
pUciue custodiat : quod ipse prasstare digiietur, qui 
mit et regiiat in ftascuia sa^culorura. AmcM K 

SERMO CXXXVl (fl). 

iQEpiphaQia Domioi, vi {b). 

\, Quttdruplex in hac die Chrisli manifestatio, In 

1}ftalibel salHtis nostra mijsteria continentur. Proxime, 
ratres cliarissimi, ejus iiiodi redomptioiiis nostnc CC' 
lirhraviiiius sacramenlum, quo Deus homiiicm cum 
iiifiruiitalibiis induit. tlodie vero illud colimus, quo 
se iu hoiuiiic Dcus virlutibus declaravil, pro eo quod 
in liac dic, sivc quod in coelo slella orlus siii iiiinlium 
|>rahuil {Matth. ii), sive quod in Cana Galilxx iu 
ciin\i\io iiu|Uiali aquaminvinuin convcrtit (Joan.ii) ; 
!ii\c «|u«k1 iu Jordanis uiidis aquas ad roparalinni*in 
huiiiaiti gciieris suo baptisroo consecravit (Matth. in, 
13); sivc qiiotl dc quinqiie panibus quinque millia 
bouiinuui saliavit (Id. xiv, 19) : in quolibet honim 
saluiis noMnc niystcria coiilineiitur et gnudia. Nobis 
eiiiui cx Virgiiic naiiis esl, quod stclla nioiistmvit : 
Kiibis rx b.iplisino lavacrum concessum est, qtiod iii 
Jiirtianis alvco consccravit : nos qiioque in meliiis 
csse mut.iiidos o|icns niiraculo pncnionstravit, quaiido 
aquas in viiia coiivertil (c). Et idco, fratrcs charis- 
siiui. in onini actii iioslro slcllam lidci prnrparemus ; 
et iu cuModia piiriialis, Chrisli bapiisinuni cclebre- 
uius : quia bac Cbri.sli regcncralio, nostnc fidci con^ 
liniiaiio cst. Iiisiiiiiavit cnim nobis niuiicris sui beiie- 
ficiunt ptT sccuiidai iiativitatis cxcnipluin, ct quod 
btvre voluii, prior ipsc fccit. Lcginius Jiid;cos di- 
versa sub Lcgc babuisse baplisniata; st^d iiulliiiu cx 
liis roiiir.i pi-;i*varicalionis nialuin gcncralcin poiuit 
coiirerrc infdiciiiam. Kt idco pro absoliitioiic totius 
luiiiuli indigcbant rcgencralionis aqiix* coelitus san- 
clilicari. El quia pcr univcrsum roundiim sacramen* 
tiini ItaplihUii hiiuiano gcncri opus cr;>l, ouinibus 
aquis licucdictioiicni dcdit, qiiaiido In Jordaiiis al- 
veiun uiiica ac siiigiilari pictatc dcsccndit. Tunc 
enini Cbrisiuui DoiiiiMum ntui laiii lavit umla, quaiii 
cslluta (d), 'libi ergo nasccndo Cbrislns advenit, tibi 

« Tolitsliic u.odeest in Mss. r. et rm. Habctur au- 
teni iii oiiitis ct iu senuone sedali , de quo supra ad ser- 
aioitcui loO. 

* iia vcttis coilcx vd. Cxtcri cum cditis, aqm. 

(a) Aiias dc Tcui|)ore 29. 

(b) lii Appeiidicc iiunc |)riuium coltocatur. Dubium relio- 
^iuui ixivaiiiciiset^ supi>08ilitium verlbius et \ iudiogusasse- 
rttol. Et merito quideui: naniyUt dou Dioremor inmiraculo 
quioque panum, quod hic io Epiphani» fesio ce ehrari 
dicitur; sicut in superiore sermone.sic in isto bapiismus 
ihristi regeneratio appellaliir. iisdem verbis in utroque 
fironuDti3tiir,«ChriHtumDom)niimnontamlavitund.i,qii.im 
«biaest » iiabcsque prietereainisio subsrquenie Iraclaiu 
complura lumtiermonis de EpipbaniaquiScdato, tum alte 
riusquiEusebioin I3ibIiotIieca l*alrumin.scribitur. P^irroin 
codice Navarricosermunouiucou^ruedi.isus cst in duos, 
quorumalierabhisverbisn! 5 incipit, ciVoiimeabbacdie, 
ifratres cbarissimi,! etc. 

(r) ilucusque noonullacumEuscbio conveiUunt. 
(</) lu iiuperiore serm , n. i. 



CXXXVI. 



20U 



Tivendo niilitavil, tibl moriendo coiiflixit : queui yi* 
des pro le roortuum, pro te intcllige baptizatum. 

i. Aquce onmes in Christi baptismo bcnedictas. Talis 
omnino etiaro ante bapiisrourn fuit, et idco prxcur« 
sor cjiis atque baptisia iia euio cum ad se bantizau- 
dus vcnirct, alloqiiitur : Domine, ego a te debeo ba-^ 
ptizan, et tu venis ad ttia /Quid ev/dentius dc Christi 
nonduin baplizati puritaie, quid fortitis? Eg^ a te de^ 
beo baptitari : id esl, qui fons cs innoce/itix et pleni- 
tudo justitix, qui nullo indigeiis dare scis, ncscis ac- 
cipere. Ego, iuqtiit, a te debeo baptizari; quia lccuin 
exhibes, et in te possidcs puritatis inunera et hapli- 
sroatis sacraroenla ; et quod ego dabo, le brgieiit<% 
per graiiam, lu obtines per naturam (Ibid. 14). At( v 
clu membra tinguiiiur, et flueiila ditantur : vitalem 
gr.itiam noii corpus ex flumine, scd fliiroen routuaiur 
ex corpore. Dcsccndere in se fonlein suuro fclix iinda 
miralur, sub uiio rooroento rcroedia xterna couci- 
piens, et nova Dcuro regenerationis fccunditale par- 
turieus; quod acceperai, hoc reddcns; ct qiiod no i 
habebat, accipicns. Intcr hxc roiruro essel, quod se 
Douiiiius servi siibdidit bencdiclioui, iiisi et cruci se 
subdidisset et niorti *. 

3. Peccati gravitas ex remedio pendenda. Peecatum 
quanta cnra cavendum. Ci ille quidein pretiosura sibi 
csse homincro prctii ipsius dignilatc perdocuit, ut 
hiiic quoque iutcHigarous quaro ||[raiides apud sexsti* 
niet Deus nostcr huinanorum criminuro causas, pro* 
pter quas non angelum, non arcbangelum, scd Deuni 
niisit ad terras ; quam pravis sif peccati et quam dara 
couditio, prodit reinedii magiiitudo. Quania maiorum 
disciiSMO erit qua damnabunlur iinpii *, sollicitudo iii- 
dical qiia rcdimumur pii. Omni ciigo diligcnlia aique 
vigilantia cavearous, ne vulneiel diabolus qtiod sana- 
vit Deus : iie per consensuro cordis, pcr flagitium 
corporis, scrTitulem quam dcbemus Domino, iiia^is 
exbibere probcmur iimuico. Et quidem si qiiis vio- 
leiitus ac prd'potens aliquid dc facultatc nostra ac 
proprictate rapuissct, iioiine digiiuin suiiimo odio 
auceremiis? noune merito tanquam hosiem detesta- 
reinur? Cur pcr pcccalum diabolo consentie i.us, qui 
nobis non subsiantiam vult aurerre, sed vitam ; non 
terrain fraudare, sed cceUim ; non fliics angustx pos- 
sessionis, sed iufinita spatia aternitalis? Inter hxc, 
honio, si dignilatem factunc ttix, si pietatem circa 
te Domini tui volueris xstimarc de pretio, non poteris 
dubitare de regno. 

4. Fida Trinitatis et Incarnaiionis in Magorum 
muneribus. Maqi quomodo imilandi. [ Ipsi aulem Magi^ 
(|ul ad illa coeiestis pucri veneraiida cunabula siell;e 
indicio pcrvciierunt, quid aliud exprcsseruBt iii illis 
juuneribus, nisi ndein nosiram? In eocnim quod tria 
ofleruntur, Trinitas intelligitur : iii eo vcro quod tres 
&unl,et singulisiiigula olTeiunt, in Triiiitaie uuitas de- 
claratur. Pcr aurum rex ostenditur, Deiis tburc dU 
gooscitur ; per niyrrham, qtia: condiciidis est apta 
corporibus, s<*puilura cruciligendi hominis pra*dica- 
lur. Sccundi»m hxc, cliarissiuii, iios quo<)ue pcrso- 
nani Magorum spirttuaiibus iuiitemur obsequiis. In 
primis umdiu qu;erainus Cliristum, doncc illuui iii- 
venire mercamur. Ducalum nobis praebeat, Yclut 
stclla coeli, lux lidei. Ilxc nohis illum ostcndai, non 
jaui in pra:sepi vagienlem, scd in summa coeli arce 
dominaiitem ; nec in matris grcroio, sed in solio Pa- 
tris adorauduni ; nec ulterius iu humiiitate judican' 
dum, sed ad judicium cum majestaie vcnlurum. Sit 
quasi trium muncrum oblatio, Trinitatis perfecta 
confessio. Credutur a nobis uniUis sine confusiouo 
conjuncla, Trinitas sine separaiione distincta : Pater 
et Filius et Spiritus saucius unus Dcus credantur ; 
Ires personse, sed noii tres snbhtaiitix (a)]. Quaiituro 
autciu ad ccelcstis naiuro: ordincm periinet, iu Patre 

* Qux boc numero 2 continentur desunt in miniiscri. 
plis. 

* iioc ioco, impiiy necnon infra vox, pii, dceral editis. 
At in manuscripiis utraquc reperitur. 

{q} tuscbii vcrba. 



!M)t5 



ArPENDIX. 



fOt» 



el Filio el Spirilu snnclo iia confilendn esl una divi- 
niias, ul nec singularis puielur in TriniUle persona , 
nec iripicx in unilaie sul)stanlia : sed ita assignetur 
pluraliias uniuii, ne Triniinli subtrahatur xqualitas. 
6 licet intromillalur in uiia deiuie numorosilas, non 
sU tamcn recipienda divcrsiias. Ila ergo fidelium cor- 
dilus dispoiiendus est Uci cullus, ut non admillatur 
vel in unitate separatio, vel in TriiiiUle permixtio. 

5. In Chmti bapiismo baplizamur, aquae purganlnr^ 
elfectus Baptimi declwratur, Proxima enim ' ab hac 
die, fratres charissimi, sacri Natalis die natus est Do- 
minus , nunc baptizatus. Tuiic nos genuit ad vitnm ; 
nunc regeiieravit ad salutem : tunc Adnm susce- 
pit perdilum ; nunc abliiii pcccatorem. Venil ergo 
ad baptisiutiin, sicut scriptum est. Sed quid ablueret 
qui mundus erat? Ulique ut mundus ablueret immun- 
dns. illum ergo cuhrentes aqiiae luiic infundebant; 
sed peccala nostra secum porUbant. De illo guttx 
bnptismatis flncbant; sed noslra in gultis crimina de- 
fluebanl. miscricordia simul et potentia Dei ! Nec- 
dum eramus in miiudo, et jam abluebamur in bapti- 
smo ; mundati in illo sumus anteqtiam nali. Nara ipsa 
fiiit baplismaiis ralio , ut aquse qux purgatune nos 
erant , ab illo ante purgareiitur. Et eum ascendisut , 
iiiqtiit Scriptura, de aqua^ vidit apertos ccetos ( Matth* 
ni, 16). Numquid (unc ei coelum npenum ftieral, co- 
ius octili coeloriim interiora cerncbant ? Sed ideo C€B- 
lum aperitur, iit mysierium Baptismatis in hoc decla- 
retur : quia qiiando .homo de l^aptisnio egreditur , 
lunc ei janua regni coeleslis aperitur. 

6. Vude Magorum tanta devotio. Mystica eorum mic- 
nera. Placita Deo dona, llliid vero quale est quod 
Magi veniunt ad Deiiiu nalum , imo ducuiitur : posi- 
luni in prxsepio videnl ; nec apud sensus eorum ba- 
milius nalivilalis reverenliam diviniutis imVninuit : 
ndorant corporibus, honorant muneribiis, veneraniur 
officiis ? Oculis liominem videui ; et Deum obsequiis 
conlitentiir. Videbant enim iu eo qiii nalns fuerat, 
plus csse quod animi hominum, qtiam quod oculi pro- 
viderent. Dominus qui tunc corporalilcr natus fiierat, 
per ipsum omnia nata erant. Videbatur qiiidem in 
prxsepio , sed dominabalur in copIo ; inlra cor- 
pusciiluin erat, scd inlra sc omnia continebat. Na- 
tns quidcm ex matre fucrnt , sed malrem suam ipse 
creav(*ra(. Et idco se ei Magi humiliabant, quia fa- 
mulari astra cernebant : Deum eniin esse cognosce- 
bant , cui cocleslia serviebant. Gt idcirco etiam ipsa 
eorum miincra divino myslerio plena eraiit. Aumm 
namquc, ut audisiis, et ihus, et myrrham obtulenint 
{Id. II, tl ). Triplicium ergo munerum numero tri- 
plex significaiio coniinelur. in thure signant Dei ho- 
iiorem ; in auro, regiam digniutem ; in rayrrha, cor- 
l>oris sopiilturam. Ofleramus ergo et nos, dilectissimi 
fratres, sincera et sancta munera Deo nosiro, castiu- 
tcm, fidein, patientiain, chariuiem, mentes humiles, 

I>rol>os inores , animas Deo inhabiutore copdignas. 
laec sunl enim placiu Deo dona, haec graU rounera, 
qiia; illi quidem offeruntur , scd oflereutibu& prosunt. 
Nulla enim re ille, nullo munere oget : sed hoc illi 
muiius optimum est, ut causas habeat munerandl. 
Nihil a nobis amplius exigit, nihil amplius petit nisi 
salutem nostram. Omnia eiiim sibi pnesuri a nobis 
IHiUt, si iia nos egerimus, ut nobis ab illo cuncU prae- 
steniur; aiixilianle ipso Domino noslro Jesu Christo, 
ciii est lionor cuin Paire et Spiriiu sancto in saecula 
laculorum. Amen. 

SCRMO CXXXVII (a). 

In Epiphania Domiai, vn (b), 

t. Christus primvm innotuit in bapiismo suo, Dies 
Epiphaniorum gnrco nomine sic vooaiur. Qiiod enim 

* Hic, sublau particula, enim, incipit alter scrmo in Ms. 
Navarrico. 

{a) Ahas, inter vignerianos 3 , in prima parte Supple- 
menU. 

(b) 10 Appendice nunc {>rimum coUocatur. Aiigustini no- 
uicQ gcrit in nii>nuscriptis piuril>u$. lo Coriieiensi codice 



nof apparitionem, vet osiensionem dicimus, id Gracd 
epiphaniam vocaiit. Hoc autem ideo dicinius , qntft 
hodie Dominus noster et Salvator apparuit secanamii 
camem in terris. Licet enim olim natas esset ex Ma- 
ria, eirlriginia jam annorum explesset ?eiatem; umen 
ignorabatur a mundo. Eo tempore coprnitiis est, qoo 
ad Joannem BapiisUm , ut in Jordane baptizaretur, 
advenit : et vox de coelo Patris intonantis audiu est, 
Hic est Filius meus dilectuSf m quo mihi hen» eomplaem 
{Matth. 111, 17). QuCm Pater decoelis voce monstrtve* 
rat , hunc Spiritus sancius verus , niiasi in columbt, 
et supcr caput illius sedens, Uctu voluitdemonstrare : 
ne quis alius Filius Dei putaretur ex populo. Quid hae 
humiliuie sublimius, vilitaie nobiliiis? Baplizatur a 
scrvo ; et a Deo Filius appellatur. Inler publicanos, cc 
merelrices, et peccatores ad lavacrum venit; elsaiH 
clior est baplizatore suo. Baptizaiur a Joanne in ctr- 
"** • sed ipse Joannem in spiritu lavat, Aqoa qo« — 



ne 

tera mnndare consueverant , Domino nostro favanle, 
miindaue sunt. Jordanis fluviiis , qiii eo tempore , 
qiiaiido populum Israel duxit Jesus Nave, et ad terram 
repromissionis indnxil, fuerat exsiccatus : nanc lotis, 
si potiiissct , undis in unam locum voluit congregari, 
ut Domini corpus attingeret. Jordanis, inquit, 
sus est retrorsum ( PsaL cxiu, 3 ). 

2. Psalmi viaesimi octavi brevis expoutio, 

antca deserias fecunditas. Videte, fralres, quomodo id 
qiiod in Evangelio lectum esi, in vigesimo et ocuvo 
Psalmo fuerat anle prxdictum : Vox Domim supm' 
^aquas. Locutusest enim Dei Filiiisad Joannem, Sime 
modo; sic enim oportet nos adimplere omnem jusliiiam. 
Seqiiitiir, Dominusmajestatisintonuit ;quando Pater Fl- 
lio testimoniom reddidit, dicens : Hic esl Fiiiut mmu 
dilectus in quo mihi complacui (Matth.iu, 15, t7). Fos 
Domini confringentis cedros. Baplizattis est enim Cbri- 
sius ; et erecti prius aique siihlimes dx*mones corroe* 
runt. Stu:ct(/t< eos Dominus quasi cedros Libam^ ei eom^ 
minuil eos tanquam vitulos ; fraginenU arborum ven- 
tilans , et calcibus stirpcs in divcrsa dispergens. E 
conlrario de Salvatore quid dicitur? Kt diUau» stctiC 

flius unicormum. Dilcctus Dominus atqiie Salvator est 
ilius Dei : ittuVonitum ^ filiuscrucis, de qoodiciUir 
iii cantico Habaciic. Cornua in manibus eius : tW«fl«* 
condit fortitudinem snam { Habac. iii, 4 ). Postqium 
autem dilectus iste crucifixus est, impletom esi itlad 
quod sequitur iii Psalmo, Vox Donuni interddenih 
flammam ignis. llio enim bapiizato, et universo rouB- 
do , Christo lavante, mundaio, gchennae ignis exstui- 
ctus est. Vox Domini concutientis desertum. Dcserta 
fuit Ecclesia . quae prius filios non habebat. Ad pras- 
dicalionem (Jlirisli dcserU isu commou est; ei par- 
turivit , et pcpeVit , et nata est in una die gens loti. 
Simul illa, quae antea dicebalur desertum uides, hoe 
est desertiim sanctiialis, siquidem non babuerac saii- 
ctiutem , coepit parere cervos et sanctorum suoraai 
emittere greges, qui serpentes interficiunt, qui ▼enen 
conleinnunt : qiiibus discurrentibus , et iii toto orbe 
Christi Evangelium praedicantibus , /n temj^o Mttt 
omnes dicent gloriam Deo. Sequitur, l^oiiitiiiis dilmmmt 
inhabitare facit. Consideremus totum orl)em, respidn- 
mus barbaras nationes, Roroanum quoque meote io- 
stremus imperium : ubique Christo credunt, ubiqne 
in nostrum Dominum liaptizantur ; et iu fit ut noa 
una aqua, sed quodam modo sit diluvium bapiismo* 
riim. Oiiapropter, fratres charissimi, quoniam eon- 
summnium cst Tabernaculum ( hoc enim Psalmi istiuft 
titulo pr:i*notatur) ; et qiioniam Ecclesia vivis lapidi- 
bus construcU est : afferamus Domiuo fllios Dei, nU 
feramus ci filios arietiim, Aposiolorum alque saocto- 
rum ; et imiiemur Salvatorem nustrum, qui et ipse 

ante 800 annosscripto reperilur sine nomine post epistoiaa 
Hieronymi. Remigianus auiem Ms. triltuit Amhrosio , inter 
cujiis sermones etiam ediius est, paucis nrauUs. Apod Am- 
brosium inciplt in hiinc modum : t Hanc baptlsmi Jeso 
c Christi, • etc., estqueordino 18. 
* Apud Ambroaiuiii, estque filius umcominnu 



fC|7 



SERSIO CXXKIX. 



SOIS 



psior el agnas appcllalur , qui pro nobis immolatur 
in i£gypto , qiii pro l8»ac tenetur in sentibus ; et di- 
tatmm^^Mhmimu pa$cil me, et nihil mihi deerit : in ioco 
fmaanm ibi me eoUocavit; tuper aquam refectionit edu^ 
cenfii me {Ptal. xxu, I» 2); cui cst gloria iu saBCula 
ssculorum. Amen. 

SCRMO CXXXVIII (a). 
In E| iphaqia Domini, vm (b). 

I. Bomines Angeiit comparet, Aperiatur hodie 
omiie os» dilectissimi , et collaudet omne verbuni, 
l)ei Verbam quod effulsit de coclo. Lxtetur omnis 
aniroa* oinnis concinat lingua , et terra Domini psal- 
bi oniversa. Ilodie enim gratiam lucis, in die lucis, 
iliat lucis irradiat. Consentiant lerrena coclcstibus , 
Kvmnam dicant cum summis Poteslatibns cuncta qu» 
fldcnlur in mundo. Ilodie eniin effulsit veritas cum 
rege coelesti. Cliristi enim prxsentia verx lucis ad- 
ventus esi, et totius mundi plena libertas. Adverte 

2|o, cbarissime , dignam Dco Ccclesi.^e discipliiiam, 
verte coelestis dcsiderii inexstinguibilcm flammam, 
adverte corporis hanc naturani Angelorum ministeriis 
cooequari. Ilomiiics enim de lerra , et habitantes in 
lerra, quos ethm terra nulril, supernis Potestatibus 
aemubntur. Ne^anl enim propter charitatem Christi 
nataram corpons, ct ministerium suscipiunt Angelo- 
raro. Quid euim aliud agunt Angeli in ccelis, nisi 
qood divinis obtcmpcrant nulibus ? Quae sunt et opera 
m lerra sanctorum, nisi angelicam viiain agcre in 
lerris, et dignis Deum laudibus prxdicare? Quorum 
ergo idem est ofTicium, ambiguum iion cst quod eadem 
pottii esse et dignitas. 

S. Joannet , lucema, Hodie crgo , charissimi , Do- 
minus noslcr Jcsus Christus in Jordanis fluenta de- 
aeendit : non at ipse sanctificaretur , sed ut aquis 
fttlttrisvilaKbussancttficatioiiem ipse pneberet. Joan- 
■ea ergo implebat habitum saccrdotis. Ad eum Re- 
demplor orbis accessit, ut baptizaretur in aqua , qui 
baplizautem illuminabat in Spirilii. Venit crgo rex ad 
praxnrsorem suum, Dcus ad prophelain. Joanncs 
erfo, ebarissimi, non ignorabat dispcnsalionis niysle- 
fium, per quod Dominus liumnno generi rcmedium 
pnepararet : sed nec eum fereliit corporis habilus, 
D6C caro qua: videbatur elusit. Ct idco luccrna Cliri- 
alo meo dlcius esi per prophctam : quia Filium Dei, 
fii camis obscuritate latcbat, lumiiie sui cordis agno- 
vll priaas , et ignorantibus digito demonstravit. Hic 
csl ergo lucerna illa mirabilis, de qua illud est, Pa- 
ffwj Mcemam Chritto meo {Ptal, cxxxi, 17). Hiinc 
«rgo Pater Filio praeparavit, non quod Verbum Dci, 
fttod erat lumen veriim cl Sol justitiae , lucernae lu- 
mHnt Indigerel; sed quia , ut superius diiimus, pri- 
■MM acnovit humani generis Redcniptorem. 

S. Joanne Dominum baptixante^ colli^tur mytte' 
nm Trinitatit, Adverte antfm , dilectissirae , mi- 
fimiam Dominicx majestatis. Qiiando ad carncm 
wiire disposuit Dominus qiii ad nos venit ; pro amore 
Imminis etiam homo fieri dignalus est : et erat novum 
■Hbacnlum , Deus inter homiiies, Dominus inter ser- 
voa, Crealor inler creaturas, inler sanctificandos san* 
diScans. Tunc Joannes Dominiim Jesum et om- 
■lom Redemplorem , homo qui redemptus fuerat , 

aizavil , noii fiducia provocalus , sed prxceplione 
^eclus. Tuiic geminx voces proplieticae soiitie- 
rvni : Vox Domini in deierto , vox Domini tuper 
mfuat (P<a/. xxvni, 3 e/ 8). Nuiitius veritaiis clania- 
tai; ei Deus gloria: inlonabat : et erat ibi in uniim 
loliiis gloria Triiiil:«tis adonindae. Pater de supenils 
Filiiim pr^dicabat : Fiiiiis in lerris ordinem sacra- 
lisaimae disposiiionis implebal : et Spiritus sanctus 
Trinitalis indissolubile niysierium colligabat. Iliec 
M ergo, cliaris.sinii, Trinitas uniiaiis, qua; est unilas 
Hrinitaiis : qux nos pcr innumeras solefflniiales tuea- 

U) Alias, de Dlversis ^. 

Ib) in Appeodice nunc primum oollocatnr. Augnsthio ab- 
JtttlioMur verhni el \uidiiigi senientia, cui nos baud inviti 
auhacHblmus. 



tur, atque liic et in aeiemnm custodial per Dominum 
noslrum Jesum Christum. 

SCRMO CXXXIX (a). 
In Epiphaoia Domhii, ix. 
I. De toce^ Epiphania. Dies ista et restivitas. 
jiiam hodie, fralrcs, celebraiis, Idco Epiphania, 
id est, apparitio sive maiiirestatio appcllatur, quia in 
ea Christus , stella duce , Geniihus est manifcsutua 
{Matth. ii) , et a Joanne hodie dicitur baptizatus (Id. 
III» 46), etaquam in vinuin poiestatc divina eum con- 
verllsse narralnr (Joan. n). Uiinam sicut perstellam 
novam liodie Christus Redemptor noster ostensus 
esl Genlibiis ; ita pcr coelcste desiderium vesiris ipse 
semper maniresium se racint cordibus : et qui a servo 
suo hodie bapiizari voluit, donet\obis, ut quod 
in Baptismo promisisiis, per iiuinilitatis virtutein ser- 
vare possitis ; et qui aqiias hodie convcrtit in vinnm , 
quidqiiid in vobis insipidum est , iii spiritualcm com- 
mutel intcllectum. 

2. Ma^ot qualiter imitemur. *Erigile , rratres , ad 
Denm animas vestras , ct videte corda et cogiiaiioncs 
▼estras, ut et pro bonis actibiis vestris Dco graiias aga- 
tis, et mala vestra longe a vobls projiciaiis. Iiniiemini 
istos Magos, ut eo studlo ei ardore scmper ad ec- 
clesiam veniatis, qiio illi desiderio de longinquis 
regionibus Chrislnm adorare venerunt. Illi pre- 
tiosa munera obtulerunt, el vos ofTerte illi animas 
vestras ; si fidein , spera , chariiaicm , poenilentiam , 
humiliutem, et casiitatem dili{{ilis : ralionabilia dona 
jlli offeralis, id est, vos ipsos; qnia plus Deus vos 
ipsos , quam subslantiam vestram diligil. Multi enim 
sunt qui raciunl eleemosynas , ei tamen peccare non 
cessant. Isti quasi sna oircrunt Deo , et se ipsos 
diabolo. Nulbm habet Deus cuin diabolo partcm 
(II Cor. VI, 45) : el idco sive rurlutn , sive iuxu- 
riam , sive odium , sive supcrbiam , el quidquid 
maliest, a vobis cum t)ci adjntorio repellite; ul 
lotos vos vcsler Crealor possidcat. Atlendite qiiia 
Herodes Christum quxsivil; scd idco non invenit , 
quia male quxsivit : et vos nuile Christuro oiixritis , 
si bona opera pro honiana laude raciiis. Cavcie ne 
Uliterqua!rendo, et illum non inveiiiaiis, el vos ipsos 
perdatis. Magi ad Merodem liilrHnles, stellam pcrdi- 
oerunt ; el vos si ad diabolum accesscriiis peccando, 
lucem spiritualem non habebiiis, nisi rorle per con- 
fessionem el poenitentiani dcnuo ab illo recesseriiis. 
Moneo ne intrelis ad HerodiMn ; guia melius est pee- 
calum cavere , quam einendare. Nam si diabolo sua- 
dente, pcccaverilis , per poeniteniiam auiein, Deo 
adjuvante, ab illo recesseritis, graiiam perdiUm reci- 
pielis : sicut el Magi postquam ab Herode recesserunl, 
stellam quam perdiderant, videre merucrunl. 

Magorum munera. Illi Magi tresreges csse diciintnr, 
el tria munera , boc est , aurum , thus, et myrrhani 
oblulerunt : quoniam vcrum Dcum, et regem , ct ve- 
rum hominem iii carnc mortali apparuisse cognovc- 
ninl. Et vos, fratres« offerie ilii aurum ccelestis sa- 

{HentijQ , et Ihus niundx orationis, et myrrjiam pcr- 
ecto: mortincaiionis. El sicut iili per aliam viam 
reversi sunt in re^ionem suam (Matth. ii , 42); iu et 
vos, qui a paradiso recessislis superbiendo, inobe- 
diendo, el cibum prohibiiiim comcdeiido, curate illuc 
pcr humiiiiatem et obedientiam , atque abstinentiam 
redire. YiU isla praesens peregrinaiio est, patria vero 
▼estra paradisus est. Ei quia niiiiis stiilti sunl qui 
exsilium pro patria diliguiit, vos despicite hanc mise- 
ram el incertam vitam , ut pervenire valeaiis ad pa* 
triae coelestis reliciUlein certissiinani. Ad hoc nainquc 
Filius Dei de cuelo vciiii ad lenas , ut vos ejus exem- 
pla sequendo , posseiis de tcrra in coelum ascendere. 
Qiiod ipse vobis conccdat, cnjns rogiium elimper:iim 
aine liiie permanet in sa^cula saeculorum. 

(a) ExsUt inter Ambrosianos ordioe duodeciinaa: sed 
Oesarianis omnino est annufflerandus. Caesar., bom. 10» etex 
adilis a Baiuz. 0. 



51019 



APPENDIX. 



f(m 



SEUMO CTL (fl). 
luQuadragcsima, i (6). 

1 Quadraqesima corpori et aninnB iatubris, Qttibui- 
n. w noxia, Ecce, fialres charissimi . Deo propilio, 
leinims Quadragesimae venil : el ideo rogo, dileclissi- 
lui iil dies islos corporibus sahibres et auim» medi- 
cinnles iia cum Dei adjiilorio sancle ac spintuahler 
celebrenius; ulobservaiio sanct;» Quadragesimx non 
nobis iudiciuin parial, sed profecliim. Si enim ncgli- 
cenler agimus , si nos niiniis occupalionibus imphcii- 
miis,8i casiiuiem scrvare noluinus, si j<jutiiis el 
vigiliis et oralionibus non «isislimus , si Scripluras 
divinas aiil ipsi non legiinus, aul legeiiU»s ahos non 
libcnier audhmis, ipsa nobis niedicainenta conver- 
tunlur in vulncra; el inde habcbimus judiciuin, unde 
poiuimus h:d)ore rcmcdiiiin. 

2. Pia QuadragesimcB exerdlia. Kl ideo rogo vos , 
fialrescharissimi, nd Vigilias raalurius surgite,ad 
Tcrliam,ad Sexiain,ad Nonain anle omnia coiive- 
nile. Nullus se a fanclo opcre subtrahal, nisi qiiein 
inlirmitas, aul publica iililitas, aul forte cerla « l Rran- 
dis iieccsh.itas lenuerit occiipalum. Nec sohini vobis 
siifftciat quod in Ecclesia divinas lcciiones aiiditis : 
scil ciiain in domibus veslris aul ipsi leoiie , aul allos 
legeiites requirile.cl libenler audite. Hecolitc , Ira- 
tres, seuteniiam Douiini noslri qua dicit, Si lotum 
mundum lucretur homo, anim(B autem tuai detrimenlum 




pedimenta mundi [ecerunt eo$ miseros. Sic crgo lc oc- 
ciipabis in doiuo tua, ut non ncgligas auiniani tnam. 
Ad exlremum si non amplius, vel taniuin labora pro 
aiiiina itta, quantutn pro carne tua laborare tc consi- 

deras* 

3. Opera bona seqmtur dulcedo, mala amaritudo. Ei 

ideo, fratres charissitni , noltte diligere mundum^ neq^ 
ea quee in eo sunt ; i\\m mundus transit et concupiscentia 
eius (I ^oan, n, i5, 17). Quid autein pcrinanel iii ho- 
luiiie, nisi quod quisqiie aut lcgendo, aut orando, aut 
bona opera faciendo pro animrn sahite in thesauro 
conticientiae su.-e reconaideril? Iiifelix enitn voli»ptas ^ 
iiifclicior cupidilas atque luxuria, per Iransiinriam 
dulccdiuem pruipnrant sempiieriiain amaritudinein : 
abstinentia vero, vigilix , orationes atque jejuniiiin per 
hrevisstmas anguslias perducuiit ad paradi^i dclicias; 
qiiia non inenlittir Yeritas, qu.T iii Evangelio dicit, Arcla 
et anausta via est qute ducit ad vitam ; et pauci sunl qui 
invemunt eam (Mattli. vii, 15, 14). Nec per lat:im viam 
diu gautlettir, ncc per aii^^istam et asperam Inngo 
tetnporc laboralur : quia et isti post brevcm Irislitiam 
accipiunt viUim ffiternam, ct ilh postparvum gaudium 
patiuntur sine line supplicium. 

4. Quadragemma totius anni cibaria animie provt- 
denda. Damna reparanda. Et ideo, fratres charis<iiini, 
in istis quadra^inta diebus, qtiasi totius anni cib:iria 
aniina! iiostnc jejniiaiido, legendo, vel orando pn»vi- 
dere debeiniis. Nam licei per lotum annum, Doo 
propiiio, leciioncs divinas frequentcr ct itdt;liter au- 
4iiatis;in islis tamen dicbus dc pelago et fliiciilNis 
mundi hujus qtiasi ad portum Qiiudnigesim.T confu- 
gientes debemtis requiescere , ei lcciiones divinas in 
excepiorio cordis iiosiri cum sileniio et pace suscl- 
pcre : ut Deo propitio pro ainore vit;^ aHeriia! vacan- 
tes, quidqnid in navicula animae nostroi per tutum 
aiinuin multis leinpcstatibiis, id esi , peccatorum flu" 
ctibus, aut fracium.aut dissolulum aliquid , aut cor* 

(a) Aiias, de TemiKro 85« 

{b) m Appendice nuue prfmiun collocatur. Erat lx>va- 
Bleusibus dubius, laisus veriiiio et vindingo. Cum proxime 
subsequeiite ac c.x^sariaius aiiis scnnonibus convenientiam 
et ooguationem babet quam maxiaiain. De mitn. 1 vide Ap- 
pendicis seriu.ll, n. G, necnon ca^r., boDui. 37 ex editis 
• Baluzio;de num. 2, Appcnd. serm. iO, n. 5, et scrm. 00, 
D. 5 ; dc ttum. 4 , A|.pend. scrm. 10, nn. 5, ct 28| u. 4 ; ife 
Qum. ^yOesarii honul. 21, lu fluc. 



rtipiiim , sul perditnm est , rnnnl sonidtiidfaie \n isils 
diebus refiarare studeamus aiqiie componere. Et qula 
iios necesse est, dum adhuc iii isto corpiisculo sumus, 
procellas et turbines sa^culi istius sustiitere, qttoties- 
ciimque nos aiil per tempestales dtirissimas avertere, 
atil per voluptaios mollissimas decipere voliiertt ini- 
niicus; sempcr nos, adjuvauie Deo , contra 'se inve- 
niat pncparatos. 

5. Occupationes sceculi taltem temperandie. Mundus 

aut ridftur a nobis, aul ipse ridet nos. Unde iteruin 

rogo, ut occupationcs sxculi httjus in istis dicbus 

sanctx Quadragcsimx , si noii potestis ahscindcre, 

sludeatis vel ex partc aliqua tempcrare : ul pncciso 

damno cl gloriosissimo friiciu lioc s^eculum fugietiieSy 

subtrahatis aliquas horas occupationi terreivji, iii qui- 

bus Dco vacare possitis. Nam iste mundus, aut ridct 

nos, aut rldelur a nobis : aut acquiescimus et despi- 

cimur, aut conteinnimus ut xtcrna prxiiiia consequa- 

mur. Ac sic aut contcninis ct despit is inundum , aut 

acquiescis et premeris vcl calcaris a inuiido. Sed 

roolius cst ut caiccs iniinduin , et calcato eo gradum 

tibi facias,per qtiem in sublime conscendas. Hxc 

eiiim, fratrcs chnrissimi, qux' pro salute coinmuni de 

vestra obedieniia pncsumenles siig^erinius, si secttii- 

duin vestram consttetudiiiem et libcnter auditis, ci 

fldcliter implerocouieiiditis; et Pascha cum gaudio 

cclchrabiiis, et ad vitam x^ternain feliciter veDielis. 

Quod ipse vc^^^^re dignetur, qui cuui Patrc ei 

Spiriiu sancio vivit et regiiat in sxcub saeculurtun. 

Ameu. 

SERMO CXLI (fl). 
IQ Quadragcsbna (6), n. 

1 . Dies Quadragesimas vitam pra;se.ntem^ die$ Patchm 

(uturam designant. Domiiius ct Salvator nostcr, qtu- 
iier ad eum post niultas negligontias venire deliea- 
mus, fratres charissimi, pcr prophtrtam iios ItorUilar 
ct admoiiet diceiis, Venite^ adoremus et procidamu$ 
ante Deum, et ploremus coram Domino ^i fecil fios 
(Psal. xciv, G); et itcrutn, Convertimim ak me im 
toto corde vestro^ in jcjunio et (lctu et planctu (Joel ii^ 
12). Dics enim sanctie Qtiadragesimu*, fiatrcs clia- 
rissimi, si diligentiT attciKliuiiis, viiam sa^culi pre- 
seiitis sigiiiflcant; sicut et dies Pasclix a^ternani bci- 
tiiudiiicm pniTigui aiit. Et qucmodo in Quadragesiuui 
qiiasi tristitiam habcmus, ut iu Pascha ordine li^i- 
iiino gaiideaiiius : sic ct in hoc som^uIo quanidiu Tif I- 
mus, poeniieiitiam dcbcmus agcrc, ut in futuro pos- 
simiis pecc:itorum iiiclulgeniiain accipere, ctad xter- 
ntim gaudiiim pcrvcnire. Sed ita debet unusquisqua 
pro suis criininibus siispirarc, lacrymas fuiidere, 
elecmosynas dare ; ul Deo auxiliantc, quamdiu viTil, 
seinper crimina ipsa conetur cfftigere. Sicut cnim 
siiic minutis peccatis ntiilus iinquaiu aut fuit aiit esse 
poterit : ita siue cai>ilalibus criuiiiiibus, douanle el 
auxiliante Dco, omnimodis csse possumus^ et de* 
bemiis. 

2. Quttdragesima, tempusmessis ac vindemia fpui- 
tualis.Quod carni cibus^ idanimte verbum Dei.Canava. £l 
ut h.^cc obtincre possiinus, si nos alio tcinpore ioiptt- 
dimetita niundi detiiient obligalos, vel in diebus sanci» 
Quadragcsima% in Domini lege, sictii scriplutn est» 
die noctuque medileinur {Psal. i, 2) : et ita cor no- 
strum divin:e legis dulccdine repleainus, ut in noUs 
iiullum locum virtutibus vacmim, queni obtinere pos- 
sint vitia, rcliiiqtianius. Sicut eniin tempiire mcssiuui 
vcl vindemiaruui, unde caro noslra possit sustenUH, 
coliigitur; ita iii dicbus Quadragesinue, quasi in 

^ In manuscriptis et apud Ambrosium destderaUff, po^ 
tumus. 

(a) Alias de Tempore S6. 

{b) In Appendice utinc fTimum collocatiir. Idem atiiiio 
de superiore est Lovauieiisiuiii , idoni Vcrliiii et viodiagl 
Judicium. inler AmI)rosijncs reperitur ngesimus qai.itiis : 
Caesario tameu tribuerc suadct cum duorusn insnuse-iiiio» 
rum corbeienslum, qiii ii»si aUscribunt, auctoraias^ tuia 
raaxime siili coaseusiu. 



80il 



SERMO CXLil. 



202« 



•plriiiuili Tindcmlnrum vel.messiam lemporc, iinde 
aninia noslra in sclerntim possit vivcre, congregeiur: 
quia sion negligens quisqne, si leinpore vindemia- 
rnni vel niessiuin niliil collegerit, |)er lotnm anni 
spatium fame lorquebilur; iia qui in ho<; tempore 
spiriluale trilicuin el coeleste ninslum jejunanJo* 
legendo, oraiido in horreis animjc su:e providore el 
congrrgare negleierit, in a^tcriinin durissimam sidin 
et cni(telem inopiam suslinebit. Gertissinic scitole, 
fratres charissimi, quia qualis cst caro qux posl 
multos dics percipit cibum, talis est anima qux as- 
siduc non pascitiir Dei verbo : et quomodo c:iro per 
£imem et inopinm tcniiis el sicca veliit quoddani si- 
mulacrnm criicitiir ; im ct aiiima, si vorbi Dci cibo non 
pascilur, arida et iniitilis et ad niilluin opus bonnm 
congrua invenitur. Coiisidcratc, rrnlres, si et bor- 
reuni et caiiavam (a) et cellariuin annis siiignlis le- 
plemiis, unde uno unno cibnm hnhcal caro nosira; 
pula<s, qnanluni dcbemus recondcre, unde in a^tcr- 
nom siistentetur aiiima nostra ? 

3. Oecnpationes commulenlur, Tabulie ludut, Et ideo, 
fratres, vel istis paucis diebus reccdant inipedinienta 
mundi,qnx secuiiduin Scripluram niullos ncgligciiles 
miseros (aciunt. Recedat carnalis brtitia, recedani ve< 
ncnis plcna mundi istius blandimenln. Carnisgnudia 
minuaiilur, nt anini:e lucra spirilunlia pracparenlur; 
propter iiliid qiiod scriplum est, Fo? vobis qui ridetii 
minc, quia lugebiiii et flebilis (Luc, vi, 25); et illud, 
Bcati qui lugent^ quoniam ipsi consolabuntur (Matlh, 
▼, 5). Tempusquod nobis niriosus tabula! ludus so- 
lclnt anf(Tre(6), leclio divina incipiat occupnre. 
Otiosis fabiilis, et iwirdacibus jocis, et detractioiiibai 
vencn:ttis cnlloqnia dc Scripluris sanctis sik codnnt. 
llor.iniin spniiis, in qnibus solebamus cuin daiiino 
aiiima! detineri , visilentur inlirmi , rciiuirniitur in 
carcere constituti, percgrini suscipiantur, el discor- 
des ad concordinin revocentur. II.tc si lacinius, fra- 
tres, indc nobis parare possumus medieamenia, uiide 
nobis vuliiera fcceranius. 

4. Prandia pauperibug eroganda. Ccence cibi nec 
nunfa nec ninui. Caro ut ancilla, anima ul domina 
iraetetur. Autc omnia iii dicbus jejuniorum quod so- 
lebamus pranderc, paupcribus crogeinus ; ne forte 
ali<|uis sibi sumpluosas coenns, et exqiiisiiis sapohhus 
epolas studeat praeprare, et corpori suo inagis coiii- 
mutasse, qunm subtraxisse cibornin abuiidantinin 
Tideatur. Nihil prodest tota die longuin duxisse jeju- 
niuiDy si postea ciborum suavilate vel niiniciaie 
aiiinia obruatur. lllico niens repleta torpestit, ct 
nrr^ta corporis nostri terra spinas libidinuin gcr- 
mlnabii. Sit crgo tcmperatus cibiis, et nunquain iii 
mium venter expletus; et plus seinpcr de cib<» cordis 
qoam de cibo corporis cogitemus : quia intiis in 
bomine interiore facti sumus ad imaginem Dei ; in 
came antem de limo tcrrse forinati siiinus. Et videte, 
fratres, si justum est nt ciiro nostra de terra facia in- 
lerduui bis in dic capint cibum ; ct anima in qua 

(fl) lHe ex Mss. restituimns vocem eamwamt id est, cel- 
Itm peoariaiv vel vinariani , gallice eaite, Qua voce ulitur 
idem ipse Caesarius in sermone qui inter Augustiniaoos aUas 
ftiit 61 de Tem{.ore , nunc Appendicis ^3; itemque in suae 
ad vbgines regulae capite 30 statucns, « Qiue cellario, si- 
« ye canava>, slve vestibus i^rxponuntur, i etc. vide Rt^- 
bro S. Aureliani ad Monachos, cap. 21, et Isidomm iacloss. 
vidor io Itb 3 de Persecutione vandalica eam osorpat pro 
enaslulo seu cavea. 

(b) Exsut Eliberiiani €onciUican.79,ctCoa8tantinop. 6can. 
SO, de iis qui alea sive tabula luduni. Fuit etiam aiiquando 
civilibiis legtbiisveillus tabuiaeludus, de quo Novell. Justia. 
125, iulianiis antecessor, coustit. 115, csinp. 4, 9. Karrat 
lameu Grt^gorios Turoueiisis io llist. lib. 10 , a. 10, accusa- 
tam, qaat rfetaveasl s. crucismonaslerio prxerat , ahbaiis- 
mm, qirxi ad tabulam lusissoi. rp.sponilisse « Kec in reguia 
« per scri|.turam prohiberi, aeciii caoonibus. v Ad labulam 
ludefitef re| rebenduulur nirsuiu in!ra in sermone 146, 
o. I, et in Caesurii homilia ex cUiiis a Baluzio tertia ; sed in 
eo maxmie traciaia qui intcr cyi.riaiii opera vuJgatus esl 
de Aleaiofibui. 



iinago nd est, vij post pltircs dics accipiat Dd ver- 
buni : cnni tamcn cvpi^diat nobis ut aiiipliiis I>ci 
im:igincm in nobis, qtiain nostram carncm lionoixire 
debcnnius. Qiii eniin de sola camc cogitanl, besiiis 
ct pecoribus similes sunt : ct qiii ita ngiint, jam iii se 
Dci iinnginem contriveruiit. Caro er^o velut ancilla 
ciibcrnelur ; ct aiiima tanqiinm domitia legitima re* 
liciatur. Nam et si nliicr f ictum fnerit, si noa non 
agcosciiiiiis ad imngincm Dci fnctos, ct pliis dc carnc 
qunm de animn cogiiciniis, titneo nc iios Spiriliis 
sanctiis pcr prophct.im argunt, din^ns : Et homa cum 
in lionore eaety non iniellexit; comparatus est JU' 
mentis insipientibus, ct similis factus est itlis (Psal. 
XLVPI, 13). 

5* Lecfiones divinw in ecclesia^ domi^ et refectionit 
tempore, Lectiones divinns et in ccclcsa, sicitt con- 
snestis, libciiter audiie, ct in domibiis vcstris rele- 
gite. Si aliqiiis ita fucrit occiipalus, ut anle rnfoctio- 
nem, Scriptune divin.T non possit iiisistere, non 
euin pigeat in conxiviolo suo aliquid dc divinis Scri- 
pttiris relegcrc : ut qiioniodo caro pnscitiir cilio, sic 
anima rcficiatur Dci verbo; ct totiis bonio, id csi, ct 
extcrior ct interior, dc sancio ei saliibri cimvivio 
s:itialns exsurgnl. Nnin si sola caro reficilur, ct nnima 
Dei verbo non pascitur; ancilh sntininr, et domina 
fjuie torquetur : et boc quain sit iiijustiim, 3anciit»s 
vestra non potcst ignornrc. Ct ideo, sicut j.im dixi, 
lecliones divinas illo desidcrio et legcre ct aiidire 
debeiis, ut de ipsislii ddmibiis vestris, et nbicumque 
fueritis, etiain. loqui et alios doccre possitis, et ver- 
bum Dei, velut munda animalin, cogitatione as^idua 
ruminantes, ulilein snccum, id csl, spiritualem sen- 
siim, ct vobis sumcrc, ct aliis, Dco aniilianie, pro- 
pinarc possitis : ut in vobis iniplealur illud qiiotl 
scriptnin cst, Et calix tuus imbrians quam pnvclnrus 
est (P</i/.xxii, 5) ! implentes illud quod bentiis Apo- 
slolus hortatnr et admonet, dicens, Sive manducatist 
sive bibiiiSf sive aliud quid facitis, omnia ad gloriam Dei 
facite (\ Cor. x, 31). Si iniirmitns non pro!iibet, quoti<* 
die jejunaic, ad Yiffilias alacri el fcrvi-nti di!Votione con- 
siirgite, proptcr ilTud qnod scriptiim cst, De nocte vigi^ 
Ifit spiritus meus ad te, Deus (Psal. lvh, 2); et iternin, 
Ad (e orabo^ Domine, nwne^ et exaudies vocem meam 
(Psal. V, A); et itcrum, Media nocie surgebam ad 
confitendum nomini fuo, Domine (Pia/. cxviii. 62). Ad 
quani rein etinm Dominiis ctSalvalttr nostcr in Evnn- 
gclio hortatur ct adnionct, diceiis : Viyilate et orate^ 
ne intretii in tentalionem (Matth, xxvi, 41) : quod ipse 
pra^tare dignctur, cui cst huuor et imperium cuin 
Patre et Spirilu sancto, ctc. 

SCRMO CXLII (a). 

In Quadragesima, m (ti). 

i, Jejunare non vn/f/is, largiores eleemosynas ero- 
^et. Hogo vos et adinoneo , fratres cbarissinii , ut 
in isio legitimo ac sacratissimo Quadrngesiin;c tcm- 
pore, exccptis dominicis diebiis, nulliis prnndere 
priesiimat , nisi forte ille quem jcjunare inlirinitas 
non permittit : quia aliis diebus, jejunarc, ant re- 
mediuin, ant prasinium est; iii Qiiadrn^esiina non 
jt^junare peccutum est. Alio teinporequi jejunat, ac- 
cipiet iiidnlgentiam : in Quadragcsima qiii potest » 
et non jejunat, sentiel pcenani. Ct ipse tainen qui je- 
jnnare iion prxvalet , secretiiis sibi soli , aut si csl 
aliiis inflrmus , ciim ipso sibi in domo sua pncpnrel 

ffl) Alias, de Tem[)ore 62. 

{b) m Appendice nunc primum ooHocalur. Dubiis per Lo. 
vanieiises,sunpositiliis per verlinum ct.vindlngum anuoine- 
ratus fuit. Inter spurios Anibrosii quoque seruioues est vi- 
gesiroiis sexius. Sed verius int;T caesarianoB reprasentatiir 
in B|i)|iotheca ratrum et in Bil>liolheca lirinensi , et certi 
Casarinm ciamanl singula fere verba , adeo ut uihiune vi- 
deatur fidos hahenda recentioril>us aliquot manuscripti? q li 
Faiistino adscribunt. De num. 5 vlde Caesarii homil. 22 , a 
senn. Appendicis78, n. 5; de nuiu. 5, serm. Appeud. 142; 
dc uum. 6. Ccsarii homil. 2i, ei scrmonem suiieriorem, 
n. 4; de niim. 7, cxsar. ia fiae homil. 33; de uum. 8,ca- 
sar. homil. i. 



JW5. 



ArPENDIX. 



tm 



i)uod «ccipiat ; et illos qui sani sant , et jejiinare pne- 
valenl , ad prandiiim non inviicl : qtiia si lioc lece- 
fity non solum Dcus, sed eliam liomines iuielligere 
possiini illum non pro infirmitale non posse, sed 
pro gula jejunare non veile. Sufficiat illi quod ipse 
jejuiiare non prajvalet : cl magis cum gemilu el sa- 
spirio et animi dulore manducet , pro eo quod aliis 
jejunamibus , ille absiinere iion potest. Quid opus est 
unicuiqiie inlirnio aliquem sanum rogare ad pran- 
dium , ul sibi etiam augeal de atterius gula pecca- 
tum ? Pro co taincn quod non potest jejunare, amplitis 
debct erogare pauperibus : ut peccata quaB non poiest 
Jfjuiiando curare, possit deemosynas dando redi- 

iiicre. 

i. EUemciyna jejunio melior, Boniim est jejunare, 
fratres ; sed mclius est eleeinosynam dare. Si aliqiiis 
utriimque poiest, duo sunt bona : si vero non potest, 
nielius est eleemosynam darc. Si possibilitas non fue- 
lil iejuiiandi, eleeinosyna sufficit sibi siiie jejuniq; je- 
jiuiium sine eleemosyna oninino non sufficit. Rfgo si 
aliquis jejunare non poicsl , eleemosyna sine jejunio 
honum esl : si vero priuvalcl, jejuniu.n cum eleemo- 
syiia duplex bonuin csi. Jejunium vero sine eleemosy- 
na , nutluin bonuin est : nisi forte ita sit aliquis pau- 
per, ul non liabeat omiiino quod tribuat. Illi ereo qui 
non habuerit unde tribual , sufficil voluntas boiia , 
scciindum illud qiiod scriplum est, Gloria in excelm 
Deo , el in terra pax hominibus bonoe voluntalis (Luc. 

11.14). 
5. Ab ea nemo [acile excusatur, Sed quiserilqui se pos- 

sitexcusare, cum etiain pro calice aquaj frigid» iner- 

cedemse Dominus rcddilurum esse promiserit(ifflWA. 



5. Obfurgantwr qui diviiia$ coacer9ant. Quidergo posi 
haic dixit Dominus per Prophetam ? Sividerii , inquit, 
nudum , operi eum. Ego in hac sententia iiemineni 
judico ; unusquisque atieiidat cotiscieiiliam suam. Me 
lamen arguo et reprehendo , quod forie aliquoties 
evenit ut per negligenilam vestimenticula mea , qu» 
debuerunt accipere pauperes , devorarenlur a tineis : 
ct limeo ne mihi ipsi panni in tesiimonium proferan- 
tur in die judicii ; seciindum illud quod Jacobus apo- 
siolus terribiliter increpat dicens , Agite ntcnr, inquit, 
divites , plorate ululantes in miseriis quce advenient Wh 
bis. DivitiiB vestrce putrefartw sunt , et vestinunta ee- 
stra a tineis comesta sunt, Aurum et argentum vestrum 
a:ruginavit , et cerugo eorum in testimonium vobis erit . 
et manducabit carnes vesiras sicut iguis. ThesaurixastU 
super terram , et in deliciis euutristis corda vestra in 
die ocriiionis (Jacobi y, i-5). Ila?c omnia , sicut dixl, 
fialres charissimi, qa:c per Apostolum commina- 
tus est Christus , licct nos iiimium terreant ; non ta- 
inen de Dei misericordia desperandum est. Adhue 
ego et mei siiniles ncgtigentes cuni Dei adjutorio 
possumus nos emendare , si volumus, si et eleemosy- 
nas, quas huc iisqiie parcius fecimus , largius erogc- 
mns, el pro peccaiis prxteriiis cuni dolore et gemitu, 
ctim spe reparalionis , Dei misericordiam deprcGO- 
mur. 

6. Jejunium non sit sine eleemosyna. Prandia paupg' 
ribus erogentur. Ergo, sicut supra suggessi , fratres 
charissinii , jejunia nostra eleemosyiiarum pinguedo 
commendet; quia lale est jejunium sine clcemosyna, 
qualis sineoleo luccrna. Nain sicut lucerna, quae si- 
ueoleo accenditur, fumigare polcst , lucem hahere 



x,-42)?Et qiiare friguljs dixil? Nc forte se posset ^ non potest : iia jeiuniuin siiie eleemosyna camcm 
aliqnis pauper de lignoruin penuria excusare; aut di- qiiidem criiciat, scd charilalis ' lumiiie aiiimam non 
se vasculum ubi aquam calefacerel, non lia- !•«•••-• »—— : 1 - j -j .. . . 



cerc 

bcre'*. benique et per bcalum prophctain, fratrcs 
cliarissinii , Doniinus ita horlalur et admonet elee- 
inosynam fieri, tit prope nullus paupcr sil qui se va- 
leat excusare. Sic cnim ait : Uoc est jejunium quod 
elegi , dicit Dominus : Frange esurientt panem tuum. 
Non dixit ut iiilegrum darct ; cum fortc pauper ille 
aliuin non haberet : sed, Frange, inquit; hoc estdi- 
ccre , Etiamsi taiila paupertas tibi est, ut non habeas 
iiisi unum pancin, ex ipso lamen frange, et pauperi 
tribue. Et egenum , inquit , ac sine tecto induc in do* 
mum tuam (Isai. Lviii ,6,7). Si aliquis ita pauper 
cst , ut non halieat unde tribuai pauperi cibtim , vel 
in uno angulo doinus su» peregriiio prxparel lec- 
tulum. Quid nos ad hxc dicturi sunius , fratres , vel- 
quam cxciisationein liabcre poterimus, qui amplas 
et spaliosas domos habentes , vix aliquando digna- 
mur excipcre percgrinum ; ignorantes , imo non cre- 
dcntcs,quod in omnibus pcregriim Christus excipi* 
tur, sicul ipse dicit, Hospes fui, et susccpistis me; et, 
Quamdiu uni ex minimis istis fecistis^ mihi fecistis 
{llatth. XXY,35,40). 

A.Christtis in pauperibus rccipiendus , ut nos ipse 
in patriam reapiut. Laboriosum et fastidiosum no- 
bis cst, iu pauperibus recipere Chrislum in patria 
noslra : limoo ne nobis ille vicem reddat in coelo , et 
non nos recipiai in Iieatitiidinem siiam. Conicmnimus 
illum in mundo : tiinco ne nos ille iterum contemnat 
iu coeio, secundum illud quod ipse dixit, Esurim, ei 
non dcdistis mihi manducare; et, Hospes /tit, et non 
suscepistis me ; et, Quamdiu non fecHtis uni cx minimis 
istiSt nec mihi ferisiis. Et quid posl haK^ sequitur, fra- 
trcs? Averlai lioc Dcusa iiobis. Hocenim postea ad- 
didit, diceiis : Discedite a mc, maledicti^ in ignem 
eeternum , qui paralus est diabolo el angelis ejus {Ibid, 
4i-46). llaec ergo, fraircs charissimi, non transilo- 
rie, necsolis corporis aiiribus aiidiamus; sed fidelitcr 
atidieiites, etiain ut alii teneant et implcant, verbo 
paritcr ct cxenipio doceanius *. 



* llic Mss. ouo, omissis iatermedlis, subjungunt: omnia 
enim comptevil , qui quod poluU fecil^ etc., quae babeotur 
ver»iis finem sermonis. 

* Uic seriuo ui cdiiis lerininabatur ciausul^ , pr(Bsianu 



ilinstrat. fnierim vcl qudd ad prx'seiis agitur, fratres^ 
sic jejunenius , ut prandia nosira pauperibus erogen- 
tur; ut qiiod praiisuri crainus, non in noslris saccu- 
iis,sed in visceribus pauperum rcnonamus : quia 
manus pauperis gazopliylaciuin est Christi, qiii quod 
accipit, ne in lcrra pereat, in cqbIo reponit; quia 
quamvis cibus qucm p lupcr accipil , consumatur , 
merces tamen boni operis iii co3lo rcconditur. Nam 
si prandia nostra exquisilis saporibns , et mnltiplica- 
tis ferculis expendere studeamus ad coenam ; si cor- 
pori noslro delicia; iion sublrahuntur , sed etiam du- 
plicantur : sicut modo corpori nibil minuitur , sle 
animae nihil augeliir. 

7. Castitas per totam Quadragesimam urvandm. 
Ilacc, fralres, tirnens inagis quam de vobis aliquid 
'Sinistrum credens , admonco. Scio enim plures cz 
vobis, Deo propitio , ci peregriiios assidue excipere, 
et pauperibus frequenter cleemosynam dare. Et ideo 
qiiod suggero, ad hoc proficiat , ut qui faciebat, am* 
plius faciat; qiii vero non faciebat, aut forte tardiut 
faciebat , tam sanctam sibi et Dco placitam operatio- 
nem in consuetudinem mitlat. Et licet crcdam, qiiod, 
Dco inspiranie, scmper superveiiicniibus festivitati- 
bus, castitatem anle pliires dies, etiain ciim propriis 
uxoribus cuslodiat Cliarilas vcstra : laincn , Vicet ex 
supcrfluo, ctiam quod vos facere crcdo, charilatis 
coniemplatione cominoneo , ut per lotam Quadrage- 
simam et usque ad finem Paschne casiiuteni , Doo 
auxiliaiite , servaiites , in illa sacrosancta soteinni- 
tite Paschali , cliaritalis luce Tcstiti , eleeniosyiiis 
splendidi, oraiionibiis, vigiliis ct jejuiiiis, velul 
qiiibusdain coelesiibus ct spiritualibus margaritis 
oniaii, non solum cum ainicis, sed etiam cum 
iuimicis pacifici, liliera et secura conscientia , ad 
aliare Domiiii accedentes , corpus ct sanguinem ejus 
non ad judicium , sed ad reincdium possitis acci- 
pere. 

8. Bona voluntate implent pauperes pra!ceptum e/ee- 

Domino nostro- etc. Alteram sennonis pariem, quam exhl - 
beot »iss. plures jam seorsum dcderai (>osi Marum vigne- 
rius in supplemento. 
> Jti Uss. Ai apud csesarium et Ambrosium , elaritatis. 



moijfiMr 



snr^MO CXLIY. 

Sed cum de eleciiiObynMi loquimur, non 
coniiirMlHr angusia t>aiiperuis. Omnla enmi coniplc- 
vH, qui qiiod polml fecll : quia vo!unl:is j^rfecia 
rademli repulabiwr pro opere facli. Scd li<»c iljc im- 
plm noient, qui oimieni pauperem » quasi sc ipsum 
considerare vdueril ; ul sic pauperi iribuat , quomo- 
do 8i iuse in tali necessilale essel, sibi fieri cu|>crel. 
Hcc qui fcceril , el Novi el Veieris Te!»umeiili prae- 



20'IG 



ce|ila complebil , impiens illud evangelicum : Omnja 
«MBnmunre wiUisui faciatit t&tis k<mine$\ et vos [acite 



aumcumaue tuuts «i jaciam voms nvmmc* , ci vu» iut,w 
UHs snmiiter; hcsc eif enim Lex et Prophettu (Hatth. 
▼n, 12). Ad qoam verje cl perfeclaj cliariialis iegem 
pk» vos Dominus sub sua protectione perducat; <)ui 
mm Patre et Spiritu sanclo vivil et rcgiiat iii sxcula 
saeculoram. Amen. 

SERMO CILIII (a). 

m Qiiadragesima, iv (b). 

1 . Quadragesima sanctorum exemplis ceUbrataMoysi^ 

iBlim, et ipnus Christi. Omoe vitenostrai tempus, sia- 

diuiii qiioddam debcmus piiurc virtutum , et ad coB- 

(^te bravium tola virtute coniender«\ Sed lioc pne- 

cipue in Quadraffcsimae diebus implendum est , qui 

«bstincntix ac jeiuniis dedicali, Unium uobis ad vir- 

lutem ailimi cnHferuiit , quantum et de corpore vo« 

luplalem deccrpunt. Kst aulem If^gitimus numerut 

iste jejunii, et qui his sauclis celebratur exemplis. 

Mttyses Legcm accepturus a Deo , qiiadraginta dies 

•c noctcs absquc cilm potuque tranacgit , et ad sus- 

cipiendam Doinini voliinutem jejuiius praeparatus est 

{Exod. xixiY, 28). Elias post quadraginu dierum 

}ejunia curru igneo de hoc muiido nd superna coelo- 

rum iransbitus csi (lU Reg. xix, «). Iwicquoque Do- 

mimis ac Salvator iioster (juadragiiiU diebus jejunans 

de diaboli tenUtionibus tnumpliavit , ut ad prxdica- 

lioDcm Evangeiii jam victor accederet (Matth. iv, i). 

Ilerito ergo etiam iios bunc dierum numerum custo« 

' dire debemus iejuniis , quem per Ulia exempla legi- 

mus consecratom. 

2. Tune virtus faciUor. Celcbrcmus ergo hos diet 
cum omni alacriutc mentis et saudio, el eos omnibiit 
epulis, omnibus corporalibus deliciis prxferamus. bi 
liis enim pnecipue diebtis ad implendam Domiiii vo- 
lunutem animiis acccnditur, qnaiido maxime per abs- 
linentiam volupUs carnis cxstiiiguitiir. Tunc euim 
ad Dominum et ejus futura promissa tnta mcns purior 
facla festinat , cum nulla crapula , nulla ribi ac |H)tus 
satieute crassatur. Uiide el Siiivator in Ev.ingelio di-> 
xil : AtUndite itaque vobis, ne graventur corda vestra iu 
crapula et in ebrietate et in ctjgitationibus saxutarittu ; 
et superveniat in vos dies iUa tanquam repentina : tau- 
quam laqueus emm supervemet universo mundo^ et nemo 
tfugiei(Luc. xxi,34ef ^). Sed et illa est in Quadra- 
gesimae diebus grandis utilius, qiiod dum etiam a li« 
citis absUiieiiius , ma^is ac magis adinonemur illiciu 
viure. Qui eiiim abstiuemus nos a caruibus , quibus 
aliis diebus uli iicet ; qui ergo isU viUinus, qiiae ali- 
quaiido llceut ; iinpriiiiis peccata fugiamus , quse oiii- 
uiiio nunquam liceni. 

5. Jeiumum pra:cipuum, a viliis. luqiie si volunius 
bene jejunare a cibis, ante omnia Jejunciiius eta viliis. 
Qiiid eiiim prodest vacu:ire corpus ab escis , et ani- 
iiiam replere peccatis? Quid enim prodest pallidiim 
esse jejunio , si odio et iiividia livescas ? Quid cuiin 
pnidest vinum nnn biliere , et iracundiie veneno in- 
ebriari ? Quid prtKlc^t abstinere a earnibiis ad eden^ 
dum creatis, et malignis oblrccuiionibiis fratrnm 
inembra lacerare? Quid prodest si Mbstineamus ab 
his qua) aliqiiando licent , et faciamiis illa qu» mm- 
qiirim liccnt? Deus cnim illos bonorat et dili|[it, qiii 
H iiciia fugiunl. Sic ergo, ut dixi, jpjtiiiemus a cibis, ut 
niulto magis jcjunemus ct a titii9, iit saoctorum opc- 
ruui uberUte saturemur; ut ct in futuro luereaniur 

(a) Alias, de Tampore 64. 

(b) In Abpeodice nunc primum collocatur. De hoe dubi> 
tare periniiumt Lovaiiieiises, sed ii-^sum re|.udtari non in- 
jurta vdimt verliuus et viiiiliitguii. 

Patrol. XXXIX. 



ipsorum o[»erum rctributione satiarl, sicut in Evnn- 
gelio lcginius , Beati qui esvriunt et sitiunl iustitiam, 
quoniam ipsi saturabuntur (Matth, v, 6). 

4. De parcimonia pauperes refidantur. lilam enim 
ctmipensationcm magis eligere debemus, ut a cibis 
quibus nos abstinenius , eos pauperibiis ac debilibiis 
nrgiamur ; secundiim illtid qiiod scriptum est , Beati 
qui contenti sunt esurire , iil alii re/icianlur. Satis Deo 
acccptum est muniis, quando indigcns saturatur, 
qnando nudus vcstitur, quando ira non perficitur, ct 
Iracundix teinptis non reservatur, quando inaluro pro 
malo non redditur. Tunc graia sunt Deo nostra jeju- 
iii:>, si illi qiii necessitnte jejiinant, reliciantur a nobis. 
Tiinc illam Domini sciiientiam audire merel>imur, 
Amen diro vobis , qttamdiu fecisiis uni ex mininds islis^ 
mhi feeistis (Id. xxv, iO). beiiignissimum Doinl- 
num ad edomandam bominum avariiiam, qui sibi dari 
dicit, quod vel minimo paupcri donatum fuerit! Vo- 
bis atitem , fratres , pnestet Domini misericordia , ul 
ci jeiuniis et eleemosynis in bonis operibus serviatis, 
ut ad :eiernam et veram viiam vos pcrdiicat ipsc, qiii 
vivit et regnai in sxcula saeculorum. Amen« 

SERMO CXLIV (a). 

IQ Qoadragesima, v (a). 

I . Jejunii ulHitas ostendUur exrmplis Moysi et Adm, 
Adest nobis venerabile et mediciiiale Quadrageslmaa 
tempus , charissimi , per quod jejunantes peccatorum 
nostrorum vulnera curare dcbemus. Quantum sit ergo 
bonum jcjunii , quantumque homiiii gratiae conferat, 
brevi sermone exemplis addiiis disscramus. Moyscs 
primus quadmginta diebus ac noctibiis ciim jejunas* 
set, Legem Domini accipere meruit, per quam populis 
impcraret. Impetraveruntuiiius hominisjejnnia, quod 
totius populi satiirius desperaverat. AdveiUmus ergo 
quanta sit intcr jejunium et saiuritalem disuntia, iii- 
ter ventrem vacuum et pulmones epolis «stiiantet. 
Moyses ergo quia jejiinavit , Dominuin vidil (Exod, 
XXIV, 18) : populus, quia maiiducavit et bibil, idola 
fabricatus est. Sed quid de Moyse et Israditica mul- 
titndine loquar? Priiiceps ille huinani generis Adam, 
quamdiu jejunavit servans mandatnni, in paradiso fuit : 
nbi vero comedit, eiecttis est de p:iradtso (Gen, iii)» 
Et qui in paradiso Det virgo foerat , ejectus de para* 
diso cognovit uxorcm. Semper eiiim juncu esl satu- 
ritati lasrivia. Vicina sibi sunt ^^entcr etgcnitalia, ct 
pro membroruni ordine ordo viiiorum. EJecit ergo 
iios de paradiso cibus ; redueai esnries , reducai jc- 
jiinium. Diximtis ergo quid saiiclus Moyses ineruil 
jejtinando : deinde ei runctos vidcamiis 

2. Item EU<e, Saiicto Elix jejunaiitl etiam ele- 
nienta famniaU sunt. Hic denique iribiis annis et sex 
inenHihus coelnni clausit (III Reg. xvii, 1; Jacobi 
V, 17) ! ad ciijiis voc('m eiiam supcrnum descendit 
iiiccndium (IV Reg. t, 10). Et cuiu eum Jezabel regina 
vcllel occiflere , ct fessus stib arbore frondosfii jacerel 
in soliiudiiie. angclus ad eum miltitur, et dicit ei : 
Smne paululum panis et uqwe (III Reg. xix, 5). Videte 

aiiaiita st Dei clementia erga jejunaiitcs, charissimi. 
loii Hiinicicb:it, quia angeluin .id ji*junaiiiem Dominus 
miscrat, qui eum, iit cibtim sumeret, adinoneret : se«l 
etiain pnecipit ul loiigius fugiit pcrseqiientem. Ait 
orgo, Sume paululum panis et aqute. QtiadraginU enim 
dierom jejtinio perrecturus crat per desertum iis(iue 
ad moniem Sina. Numquid ei Doiiiinns qui ccelum et 
terram feceral , cujut oinnis cst crcaiura , non potuit 

(a) Alias» de Terapore 6tt. 

(b) la Appendioe nunc priiniim ooUooatur. oubHiro re- 
UQqmint LovanieoseS) supposititrain aaseruQt verlinus el 
vinaingus. Hieronymo in Remigiaiio oodice , in aliis fere 
maniiscriptis AugusliDo tribuitur : sed bhik , ut stilus evin- 
cit, inscriutioae. Blaiiuscripti plerlque sermonem ordiunuir 
ab lilsven>is, «M0][se8 quadragiuudiebus ac noctibus,» ele. 
l>e caetero Ronnihil passim variant , praeserlim ia fine , ubi 
h;ec oroiltunt , « sed jejunia nostra ut plena sirt, v etc., ser.- 
uioncnKiue iia concniaunt : « Saltem pauds dielMis Doinino 
« vivere detioaroiis. » Porro quod hic num. I de Adam legi- 
lur, iisJeu) fcrc veri)is dicllur iaOra in serm. 147, n. 1. 



£027 



APPENDIS. 



sott 



\n ercmo pcr angclum prandium miilcre, sicul Danieli 
in lacum lconum pcr llabacuc misil (Dan. xiv, 53)? 
Sed scieUal Dcus proplietam suum lenlaniem diabo- 
luro aliicr superarc non posse, nisi jejunils crudilus 
insidianliS inimici lenlamcnla repcllcret. 

5. Item Danielis, Joannis Baptislw, et ex ip$o 
Evangetio. Diitantia inter jejunum et saturum. Daniel 
quoque ille ruturorum gnarus, et advcntus Domini 
consciiis, el evorsionis Jerusalem mauifestissimus 
praidicalor, idco Vir desideriorum appellatus esl, quia 
panem d«?siderii non comcdit, el potum concupiscen- 
ux non bibit, quia magis Christum quam cpulas de- 
siderabat. Joaniies quoque prxcursor Domini locuslis 
in crcmo et agrcsii melle nutritur, non animalium 
carnibus, non volucrum suavilalibus. Potcrat iilique 
juxta Jordancm posilus piscium sibi exhibcre delicias: 
sed poenitentiam prxdicalurus , doctrinam rigoris et 
jejunii exemplo suo magis dcbuit docere quam voce. 
In Evangelio quoque cum quidam d.xmone plenus 
Domino luissct oblnlus , queni Aposloli curarc nequi- 
veranl; inlcrrogantcs audiunt a Homino, islius modi 
geiius noo posse cjici nisi orationibus et jejuiiiis 
(Matth. XVII. 20). Vidclc ergo, cliarLssinii, quanta sit 
jcjuniorum virlus, ut id faccre jejunia valeant, quod 
Aposloli iie(|uiverant. Omitto ca:tera : sed unusquis- 
que consideret quanla sit inler jejunium et saturi' 
tatom dislaniia , micr ventrein vacuum et rcfertum, 
inlcr rubcnlem faciem et ora pallentia, intcr os jeju- 
num et labia crapula dissoluta, inter oppressum epuiis 
sensum, et iiiedisc tenuitate vigilantem. 

4. A quibus ab$tinendum et quare, Jejuma non «tnl 
sola. Non dico bcbdomadas, non diiplicata, non mul- 
liplicata jejunui ; sed vel singulos dics absque ciborum 
luxuria transigamus. Cessent lavacra, vina vcl carncs: 
iion quod creattiram Dei jiidicemus esse dahmandam ; 
sed qiii toU> aiino iiobis viximiis, sallem vel paucos 
dic8 vivamiis et Domino. Scd jejunia nostra ut plena 
sintet sufTeria, miLericordix piiigucdine sagineniur; 
demus esurieniibus praiidium n<»Atrum. Nec pules, 
jejunia sola sufllcere ad saiianda vuliiera peccalorum, 
nisi medicamenio elcemosynx rccreentiir. Jejiiuium 
crgo tuuin ie casliget , sed bctificet aitcrum : et iu 
fnictuosae erunt aiigustis tuae , si alteri latitodinem 
prxslent . Sic jcjuna, ul in alio niandiicante prandisso 
le gaudcas. Hilarem enim datorem diligit D§us (II Cor. 
IX, 7). Nam mandiicanle paopere de bonis liiis, pran- 
dei (Jiristos qui se in pauperc esurire tesutur. 

SEHMO CXLV (a). 

In Quadragesima, vi (^)« 

I. QuadrageMnas diuiurnitas non fastidienda. Hos 
snnct;e Quadragesimae dies, fratres cliarissimi, debe- 
Uius oinni vcneratiooe soscipere, ncc longiorem nu- 
nicniin hujus tcmporis fastidire : quia qiianto plures 
dics simt jejniiii, tanlo major cst caiisa reniedii; 
ruantf) prolixior abstinentia; cursiis, tanio redeniptio 
copiosior est salulis ; quanlo aiisterior cura vulnerum, 
Unto naedicina esl salubrior peccalorum. Deus enim 
qol esl nnstrarom medicus animarum, congmum tem- 
pus instituit , quod ei juslis saiis sit ad nrandum , et 
|CCcatoribiis suHiciat ad roganduni; illis requiem 
postiilanlibus, bis voniam deprecantibus. Congruum 
enim tcmpus est Quadragesimx , nec breve est ad 
exorandum , nec longum est ad promcrendum. Qua- 
draginU enini dierum jcjuiiiis qiK-cvis iniqiiius pecca- 
toris exomri potest, et quanuvis sevcriUs judicis 
miligari. Illi longum et faslidiosum fortc sit tempus, 
qui iicc oratde culpa, nec sperat de venia. Desperaiio 
enim nec confiteri de scelere, nec indulgeiittam novit 
sperare de judice. Sancius igitur ei saluUris Quadra- 

(a) Ailas, de Tempore 09. 

{b) m Appendicenonc primom oollocatur. Lovaniensibos 
erat duirii», ftdsns verlino et vinduigo. Haximi nouien pra&- 
fcrt ia nemigianooodlce. coatUietnoanallassententias ser- 
nionls intcr Ambrosianos trigesimi primi : de quo Ambro- 
liano sermoDe dioeodum rorsus Ufraad sennonem 147. 



gcsimx cursns est , quo judex adiliicilur ad miseri- 
cordiam, pcccator ad poenitenliam, justiis ad rcquiem. 
His enim diebus solito ampliiis ct diviriius miserciur, 
et delinquentia dcprecatiir \ ct justilia p'omereiur. 
Paiciit eniin omnia, et coeli ad indiilgcndnm , el pcc- 
cator ad conruendum , et lingua ad poslulandum. 

2. Quadragenarius numerus mysticus, Dituvium ef^ 
feetus misericordice. Salularis, inquam, et mysticus esi 
guadra^cnarius numerus. Nam primuni cum mundi 
ucicm iniquius hominum possiderct, tot dierum ciir- 
riculo Dcus cfTusis de coelo imbribus universam tor- 
ram diluvio supcrfudit (Gen. vn , 4). Vidcs ergo jam 
illo tcmpore mysterium in figura disposilum. Nam sic- 
ut tonc quadraginu diebus pluit ad purgandum mun- 
dum ; iu et nunc quadragiiita diebus miseretur ad 
hominem purificandum. Quanquam et illius tcmporis 
diluvium misericordia dicenda est , quo iniquilas op- 
pressa esi, el justilia conservala. Pro misericordia 
enim faciuin est, ut et jiisti evadcrent, ct iniqui am- 
plius non peccnrcnt. Pro misericordia plane videmus 
illud fuisse diluviuin, qiio, veluti baptismo quodam , 
toiiiis mundi facies cst innovaU : scilicct ut qui |>er- 
ditorum homintim scelere sordebat ad crimina, beail 
Noe habiUlione floreret ad gratiam ; et qiii ininoiu- 
iis erat prostibuium * tunc , modo fieret domicilium 
sanctitatis. 

3. Diluvium nostri nmilitudo Baptisna, necnon Qua- 
dragesimalis jejunii. Diluvium.inquam, illiid Iinjusno* 
slri fuii simiiitudo Baptismatis. Uoc cniin tiinc gcstuin 
est, quod nunc agitur : hoc esi , iit f xubcraiiilbvi 
aqiuurom fontibos peridiurcntur vitia , jostiita soU 
rc^iiaret , mergcrentur in profnndum peocau , san- 
ctius vicina coelo porUrctiir. Tonc enim, sicui dixi, 
lioe agebatiir , qiiod niinc agitur in Ecctesia Chrisii. 
Nam sicut Noe arca submersis omnibus vitiis peoca- 
iorum adulu ferebalur (a) ; iu Baptismatis fonte caAo 
viciiia portatur Ecclcsia, el deleiis omniom snpersii- 
lionibos idolorum, fides regnat in icrris, qux de Sal- 
vaioris arca procedit. Sanctum ergo ei sacniium Qua* 
dragcsitii» tempos esi , quod statim ab iniiio coepii 
inier jnstos injustosque atscemere , bonos a nialia 
quodam judicio separare. Qiiod qoidem similiier fieri 
eiiam In hac nostra Qtiadragesims observatione per- 
spicimiis. Nam per hos quadraginia dies separaitlor 
mali a bonis; hoc csi, loxuriosns a casto, a jejuno 
inicmperans ' , a christiano geniilis : separaiiir , in- 
qiiam, maliis a bono ; hoc est, pcccator a josto , dia- 
bolus a sancto , hxrelicus a fideii. Relictis cnim liis 
omnibus ad similitudiiiem diluvii tanquam in naufra*' 
gio sxculi , soia ad insUr arc» illios in altom CQm 
suis virtutibus elevator Ecclesia. 

4. Ecclesia, arca tricamerata, Vox Noe preedicantis 
excidium mundi. Nam et nos, eUi peccatorcs, ad imi- 
Utionem sancti Noe annontiamus vobis m^^di fuin- 
rum esse excidiom ; et illos lantummodo didmus'pe- 
riculum evasiiros , quos triplex arca intra se gremia 
religioiiis incluserit. Triplex enim arca cst Ecclcsia ; 
guia Triniutis continct sacramenlum. Nam cum dicii 
Scriptura bicameralam ct tricameraUm eam fuisse , 
utiqiie demonstrat triplici diviniutis illam jp^iia 
esse distinctam (Id, vi, 46, sec. LXX). Annuntianios 
igitur stcut Noe, mondi futurum esse naufragium , ei 
ad lianc domum confugere omnes bomines adnione- 
mus. Et sicut Noe fllios suos in arca rccepit ; iu el 
nos filios nostros opUmus in isu arca suscipcre. 
Quisquis enim in hac domo vuli habiure nobiscum , 
noster est filiiis. Sed dicit aliquis, sancti Noe praedi- 
cationis vocem in Scripturis minime essc descnpum. 

^ Ms. n., e< diligentia deprecatur. Ms. veio rm., et ito- 
precatio jusH requiem promeretur. 

' lu duo Biss. Ai eoiti , purgatorUan, Wk auiem rm., 
pyraterium. 

* lo Ms. rm., prandens. 

(a) Morei, Elem. crit, p. 82, censei legendom, eid atla 
ferebatur. Hxc lectio co magis est probaoda , qnod siaiim 
i^esia Unquam casto vidna repraesentttur. M. 



m 



SfiKMO CXLVI. 



li^oO 



AiHi igiliir. Noe olsi Incebat vore, opcre V>qiicbaliir ; 
silebnl liiigiin , rnbnonlioiic clamnlKit. .Naiii itliqnc 
«iiin opcran^tiir omis n(»vum, et niilii aliqiiando coni- 
p<*rtiim , ndmoiicnnl ciinclos « novis pcriciilis nova 
lalieriiacula pncpnrari. Loqiiebatur ergo opere, el di- 
cebal illud evangeliciim Doinini dtrtiim, Si ntihi non 
crediliSf operibu$ credite (Joan, x , 38); el crcdeiido , 
l>ericnlum evadere polerilis : prwstnnie Doinino iio- 
stro Jesu Christo, qui vivit ei regiiut cum Patr^ et 
Spiritu sancto in sgecula sa*culoriini. Amen. 

SERMO CXLVI (a). 

In Quadra^csima» VI (b). 
i . Jejunwm inutile ab imquiiate non recedenlibui. 
Superiore Doininica dixinius , boc esse (idei nosirx 
opus primum , ut horiim qtiadraginta dicrum ciirri- 
ralo devotissime jejuiiciuiis , et istnm esse causam 
salutis Aostrae , si hoc temporc absiincntix opcrain 
cHimmodemus. Atque ideo, fraires dileclissimi, inspi- 
cere debemiis qu;£ sit hujtis forma jejunii ; ui rcspi- 
ciamus quanta sit ejiis utilitas. Esi enim interdum 
inutilc et inane jejuiiium, quod licet ventrem et omnia 
viscera succo saturitatis exhnuriat« iion lamcn acce- 
ptum est Deo; quia iiicntcin et inlimos sensus nii- 
iiime a vincuio iniqiiitaiis evacuat. Qtiid eoim prod- 
est jejunare visceribiis, et luxuriare veiiatibus; abs-. 
linere a cibis , et errare peccatis ; castigare corpos 
inedia , meniem exercere ncquitin ; vinum forte uon 
biberc , et ebrium cogilationc maligiiitatis incedere? 
Nisi quod faciiior est causa saturi sive temulenti^ 
quam iniqui pariter et jcjuni. Ille enim peccare ali- 
quando desinit , qui ebrius aliquando obdormil : hic 
antem errare non cessat, qui exercitatus mnlo, et je- 
)iuiiis semper invigilat. Inutile et inane est lale jeju- 
nium« qiiod inedia meiiibra dcbilitat^ el animain a 
|ierdilioiie non liberat. De quo jejimio dicii sanctiis 
j>niplieta ex persona Domini : Liquid mihi jejunatisf 
jNon iale jejumum ete^i^ dicil Dominus {Itai, lviii, 5). 
2. Ph$ eiimn exeralii$ non eacaniibu$t$ed venationi. 
An pntMiis illiim jejiinare, fratres, qui primo dilucalo 
iid ecclesiam non vigilat, non beatorum martyruro 
loca saiicta perquirit ; scd surgens congregat scrvuios, 
dispouit retia, canes producit, saltus silvasque perlu- 
sirac : servulos , inqoain , secum pertrabit , fortisse 
niAgis ad ecclesiam venire cupientes ; ct volupiatibus 
suis pcccata accumulat aliena, ncsciens reum se fulu- 
riun tani de suo deiicto , quam de perditione servo- 
nim ? Tota igitur die venatibus immoratur, nunc cla- 
roorem immodenituin efierens, nuiic silentium laten- 
ler indicens ; l:i!tus si aliqtiid repererit , iratus si id 
qiiod non liabebot, amiserit : et tanto studio gerit, 
quSisi ideo indictum jejunium fnerit , ut venelur. In 
his ergo luxoriis , fraires , dicile quis cultus sit Dei , 
qu« nienlis possit esse dcvotio ; qui propterea jejunat, 
iion ut Deo aut oraiioiiibus vacet , sed ut tota die 
otiosus et lilier proprias exercent voluptates ? Quam- 
Tis igitor qui hujusmodi es , frater , vespere ad do- 
mum redeas, qiinmvis declinante jam sote manduces; 
iiotes videri lardius rerecisse, non tamen Domino je- 
juiiasse. Nec enim potes videri voluntatem tuani 
texercens, fecisse Domini voluntatem. Hxc enim to- 
itiiitas est Domini, ui jejunemus a cibis pariter et pec- 
catis. Abstineniiam indicamus corpori, ut a vitiis ma- 



(b) Alias, ex vignerjnls 13. 

{b) in Appendice nunc primom collocatur. Ambrosio ad- 
flcnlNliir in veteri oodice Remigiano, estque inter Ainbro- 
aiafios in postericribus exousis ordine i1, inci^iens, c Dizi- 
€ mos superiore Dominica. » Quo exordio des^ignatur fbrte 
senno apud Ambrosiuin 29. qui indpit, t Testimonium per- 
€ hibet. » Haec enim ibi le.ffuntur : t istud autem pnece- 
« ptum ejus est priinum, ut hts quadragiota diebus, iejunils, 
c ontionibus, vigiliis operam commodemus. » videlur sa- 
pere Ca-sarium , qui id iii Ane horoiliae ex editis a BalUzio 
tenix delibavit quod hic iu venatores latiiis didtur ac ve- 
hementius. Denum. 4 vide so|.ra serm. Appendicis ill, 
n. 3y et homil. 3 ex editis a Baiuzio; de uuiu. 5» suira 
Aonu. 141, o. 4, et i4i, n. 5. 



gis niiimam nlistinorc posslMUis. Frciium onint Miiod- 
ilam est ltixiiri:iiilis aiiiiii:v corpus cviiniKtiiin. Qiiis- 
quis enim jojiiiintel porc.il, Imiuin oscaniin leci.Nse 
videtur, iion salulis: ei piirccndo copiis replosso cet- 
iarium, iioii niciilcin snginassc virlutibtis. 

3. Dominorum iu $€rvo$ nequilia, Servu$ heri frater . 
canibu$ lamen po$ihabitu$. Nonniitli nuieiii divinonliii 
immcmores pneceptorum , itn circa .scrvos snos ot 
subdiios sibi poiesiatcm domiiiationis cxorcont, iit iii 
liis diobus iioii dtibiient dagris eos cpdorc. pce^iis af- 
flcerc, coii pedibus prnipedire ; et si rorio (uiii nd hs 
ficiendum vonitur, tnrdius miiiisler ndriiorit , slniitn 
eum ^'erbcribus laiiiare , et pritis so s:iliarc .«cr\nii 
sanguine, quam convivii voluplate. Iloruin talo jejii- 
niiim esl, qiiasi ideo j^junalum est, non iil di\ initnli«i 
misericordiam provocarct, sed ut clafnorem faiiiiliaf 
ingcmiscenlis efrundcret. Quisquis auteiii Dei mise- 
ricordiam promorori cupit , ipsc dobet prior esse ini- 
scricors. Scriptiim cst enim, Qua men$nra men$i fuC' 
rt/M, eadem men$ura remetielur vobis {Lnc. vi, 38). Et 
quod magis dolendtim est , cliristianus dominus chri- 
siiano in his diebus scrvo non parcit , minime respi- 
ciens qiiod etsi servus est conditiohc , gmiia tamen 
fratcr cst. Etenim similtter Christum induit , iisdein 
participat sacramoiitis , codem quo et tu, iititur Dec 
Patre ; cur te iioii titatur ut frntre ? Siiiit eiiim pleri- 
que , qui de Tenationibus redcuntcs , mngis canum 
quam scrvorum geruiit ciirain , qui faciunt eos juxla 
se vel accumbere vei dormire , quolidianum illis ci- 
bum sua praesentia minislrantes , qiii utrum sefvi eo» 
rum fame moriantur, ignorant : et^ quod estgraTiiis, 
si diliffenter bis praepar.uum non fuerit, pro cane ser- 
Tus afficitur. Vides etiam in noAnuIIorum domibus 
nitidos et crassos canes discurrere ; honiines auiem 
titubantcs et pallonles incedere. Isti ergo miserebuii- 
tur paupcribus aliquando, qtti miniine servis suls mi- 
serontur t 

4. JejumUm Deo aeceptum. Scire igitur debemiii « 
fratres , acceptum esse Deo jejuuiiim, non solum ut 
abstinentia corpora castigeinus, sed c:iam humilitate 
animas induamus. Simus ad servulos mites , blandi 
ad extraneos , ad egenos misericordes , pdciflci ad 
omnes. Surgentes primo diluculo ad ecclesiani festi- 
nemus , referamus Deo gratias , peccalis venfam po- 
stulemus , rogantes praRieritis delictis iiidulgontiam , 
fuluris cautelam. Tota die sit nobis assidua vel oraiio, 
Tcl lectio. Qui litteras nesdt, sanctum magislrum 
pcrquirens, <5jus confabulatione pascaliir. Nulli actiis 
sa^uli, aclus divinitatis impediant : noii ludus tabula*. 
mentein avocet, tion voluptas cnnum seiisus abducat, 
non ne^Otii compendium anunum nviditate pcrvertal. 
Quidquid enim alitid pra^ter mandaliim Dei fecerts, 
quanivis abstincas , non jejunas. Ilot est eiiim jtMu- 
nium saltitare, ut sicut abstinetut corpus nb cpiilis , 
iia et aiiimn refrenctur a viiiis. 

5. Prandia pauperibus crogdnda» Jejunium $ine 
eleemo^una^ negotiotiomg genu$, liliid etiam, fralres. 
ad perfectioneifT jejutiii tacCiiduin non esi, iit qui 
abstinemu^ , et iiiiuime prandeinus , hoc letnpore 
prnndia nostra pnuperibus eroeemus. Ilneo cnini 
esl vera jtistitin, si tc esiiriente, de tiio cibo nlitis sa- 
turetur : et tu pro dolictis itiis Dominum roges, ei 
ille pro te satintus exoret. Utrumque tibi proficiet . 
et lun fnmes, et sntOritos mendicorum. Cncienim qiii 
sic abstinot, ut nihil paupcribus de suis epulis largia- 
tur, videtur quaestum sioi fecisse suum jejuuium, ei 
negotiationem exercuisse parcendo. Ad hoc enini 
abstiniiii, non nl placeret I>eo, sed ne amplitts ero- 
garet; et ideo bona est eleemosyna cum jejunio. 
Qiiasi enim quoddam negotiationis genus est, ut tam 
parce vivat, ut abstineniin sua monachos clericosque 
praeccdat. Misi hoc interest, qiiod illi hoc qtiaestus 
causa faciunt, nos salutis : illi pecunix compendio 
animas suas macerant ; nos proptcr nnimarum lucrum 
nostra corpora castigaroiis. 



£027 



APPENDIS. 



SOtt 



in ercmo pcr angclum prandiiim miUcrc, sicul Danieli 
in lacum lconum pcr llabacuc misil (Dan. xiv, 33)? 
Sed sciebat Dcus propbetam suum lenlanlem diabo- 
luro aliicr superarc non posse, nisi jejunils eruditus 
insidianlis inimici tenlamcnla repcllcret. 

5. Ilem Dameiis, Joannis Baptislw^ et ex ipso 
Evangetio. Dislanlia inter jejunum et saturum. Daniel 
nuoque ille fulurorum guarus, et adventus Domini 
conscius, el evcrsionis Jerusalem roanifestissimus 
prxdicalor, idoo Vir deiideriorum appellalus est, quia 
panem dcsiderii non comedit, ei polum concupiscen- 
lix non bibit, quia magis Cbristum quam cpulas de- 
siderabat. Joaniies quoque prxcursor Domini locuslis 
in cremo et agresii melle nutritur, non animalium 
carnibus, non volucrum suavilalibus. Potcrat mique 
juxta Jordancm positus piscium sibi exhibere delicias: 
scd poenitentiam prscdicaiurus , doctrinam rigoris et 
jejunii exemplo suo magis debuit docere quam voce. 
In Evangelio quoque cum quidam d.xmoue plcnus 
Domino fuissct oblalus , quem Aposloli curare nequi- 
veranl; intcrrogantcs audiunt a Domino, istius modi 
geuus non posse ejici nisi oraiionibus et jejuniis 
{Malth. XVII, 20). Videlc crgo, charihsimi, quanta sit 
jejuniorum virlus, ut id faccre jejunia valeant, quod 
Apostoli ncquivcrant. Omitlo cxtera : sed unusquis- 
que considcret quanla sit inicr jejunium et saiuri- 
tatom dislaniia , micr vcntreni vacuum et rcfertum, 
inter rubcnlem faciem el ora pallentia, intcr os jeju- 
num et labia crapula dissoluta, inter oppressum epuiis 
sensum, et iuedisc tenuitate vigiiantem. 

4. A quibus ab$tinendum et quare. Jejuma non «tnl 
iola. Non dico liebdoroadas, non diiplicata, non muU 
liplicata Jejuirui ; sed vel siiigulos dies ahsque ciborum 
luxuria transigamus. Cessent lavacra, vina vcl carncs: 
non quod crealuram Dei judicemus csse dahmandam; 
sed qui toto auno nobis viximiis , sallem vel paucos 
dic8 vivamus et Domino. Scd jejunia nostra ut plena 
sint et sufferui, miLericordius pingucdine saginentur; 
dcmus esurienilbus prandium niHUrum. Nec putes, 
jejunia Bola suflicere ad saiianda vulnera peccalorum, 
nisi medicamenio elcemosynx recreentiir. Jejiiiiium 
crgo tuum ie casliget , sed hctificet alterum : et iu 
fructuosae erunt aiigustue taae , si alteri latitudinem 
prxslenl .Sic jcjuna, ut in alio mandiicante prandlsso 
le gatidcas. Hitarem enim datorem diligit Dmm (II Cor. 
ix^ 7). Nam manducante paupere de bonis luis, prin- 
det (Jiristus qui se in pauperc esurire lesutur. 

SERMO CILV (a). 

IQ Quadragesima, vi (b). 

I. QmadrageiimiB diutwrmtai non foitidienda, Hos 
sanci.ne Quadragesimae dies, fratres charissimi, debe- 
uius omni vcneratiooe suscipere, ncc longiorem nu- 
mcruin hujus tcmporis fastidire : quia qiianto plures 
dies siuit jejutiii, tanto major cst cniisa remedii; 
ruanto prolixior absiinentix curstis, tanlo redemptio 
copiosior est salutis ; quanto austerior cura vulnerum» 
Unto roedicina est salubrior peccalorum. Deus cnim 
qui est nostrarum mcdicus animarum, congruum tem- 
pus instituit , jqjuod et jiisiis saiis sit ad orandum , ei 
|CCcatorihiis sulTiciat ad rogaiidum; illis requiem 
fM>8tnlantibu8, bis vcniaro deprecantibus. Congruum 
enim tempus est Quadragesimx , nec breve est ad 
exorandum , nec loiigum est ad piromerendum. Qua- 
draginU enim dieruro jejuniis qu;cvis iniquius pecca- 
toris eiorari potest, el quanuvis sevcriUs judicis 
miligari. Illi longum et fasiidiosum forte sit teropus, 
qui ncc oratde culpa, nec sperat de venia. Desperatio 
euim nec conflteri de scelere, nec indulgentiam novit 
sperare de judii». Sanctus igitur ei salutaris Quadra- 



(d\ Aiias, de Tempore 09. 



in Appendice nunc primom oollocatiir. Lovanlensibos 
eratdublus, ftdsns verlino et viodingo. Haximi noaien pra&- 
fert io nemigianooodlce. continetnoiuiallassententias ser- 
nionls intcr Ambrosianos trigesimi primi : de quo Ambro- 
ilano sermotte dioendum mrsns iafraad sermonem 147. 



gcsimx cursiis est , quo judex additcitur ad miscri- 
cordiam, pcccator ad poenitenliam, justiis ad rcqiiiem. 
His enim diebus solito amplius et divinius miserctor, 
et delinquentia dcprecaliir \ et justilia p'omeretur. 
Patcnt eiiim omnia, et coelt ad indiilgcndum , el pcc- 
cator ad conrncndum , et lingua ad postulandum. 

2. Quadragenariui numerui mynicui. Dituvium ef* 
feetui miuricordioe. Salularis, inquam, et mysticus esi 
guadra^enarius numerus. Nam primuni cum mundi 
racicm iniquius hominum possideret, tot dicrum ciir- 
riculo Deus cfTusis dc coelo imbribus universam tor- 
ram diluvlo supcrfudit (GVn. vii , 4). Vides ergo jain 
illo temporc mysterium in ligura dispositum. Nam sic- 
ut tunc quadraginu diebus pluit ad purgaiidum mun- 
duro ; iu et nunc quadragiiita diebus miseretur ad 
hominem purificandum. Quanquam et illius tcmporis 
diluviuro roisericordia dicenda est , quo iniqiiius op- 
pressa est, et justitia conservata. Pro roisericordia 
cnim factum est, ut et jusli evaderent, et iniqui am- 
plius non peccarent. Pro misericordia plane videmus 
illud fuisse diluviuin, qiio, vduti baptismo quodam , 
toiiiis mundi facies esi innovaU : scilicet ut qui per- 
ditoriim hominiim scelere sordcbat ad crimina, beaii 
Noe habiutione floreret ad graiiam ; et qui iniquiU- 
tis erat prostibulum * tunc , modo ficret domicilium 
sanctiutis. 

3. Diluvium noitri nmilitudo Baptiinu, nccnon Qua^ 
dragemmalii jejunii. Diltiviumjnquam, llhid hnjuSDO* 
stri fuit siroiiitudo Baptismatis. Hoc cnim tiinc gestum 
est, quod nunc agitur : hoc est , tit rxubcranUlN» 
aquarum fontibos pertcliurpniur vitia , jnstiiia soU 
rc^iaret , mergcrentur in profiindtim peocau , san- 
ctiUs vicina coelo porurelur. Tonc enim, sicut dixi , 
hoe agebatiir , quod nunc agitur in Ecclesia Chrisil. 
Nam sicut Noe arca submersis omnibus vitiis pecca- 
iorum adiilta ferebaiur (a) ; iu Baptismatis fonte cado 
▼icitia porutur Ecclcsia, et deletis omniom siipersii* 
tionibus idolorum, fides regnat in icrris, quae de Sal- 
valoris arca procedit. Sanctum ergo ei sacnitum Qua* 
dragcsiuiae lempus est , quod statim ab iniiio coepii 
inter justos injustosque aiscemere , bonos a malis 
quodam Judicio separare. Quod qoidem similiter fieri 
etiam in hac nostra Quadragesinne observatione per- 
spicimiis. Nam per bos quadraginu dies separaiitar 
mali a bonis; boc csi, loxuriosns a casto, a jejuno 
intcmperans ' , a christiano geniilis : separaiiir , in- 
qtiam, maliis a bono ; hoc est, pcccator a josto , dta- 
bolus a saiicto , hxreticus a fideli. Reliclis enim liis 
omnibus ad similitudinem diluvii lanquam in iiaufra«> 
gio sxculi , sola ad insUr arc» illius in alturo CQm 
suis virtuUbus elevatur Ecclesia. 

4. Eccleiia, arca tricamerata. Vox Noe prtBdicanil» 
excidium mundi. Nam ei nos, eUi peccatorcs, ad imi- 
Utionem sancti Noe annuntiarous vohis m^^^di futa- 
rum esse excidium ; et illos untommodo dleimas'pe- 
riculum evasuros , quos triplex arca intra se gremio 
religionis incluseril. Triplex enim arca cst Ecclesia ; 
guia Triniuiis continct sacramenluro. Nam cum dicii 
Scriptura bicameraiam et tricameraum eam fuisse , 
utiqiie demonstrat triplici diviniutis illam paiia 
esse distincum (Id, vi, 46, iec. LXX), Annuntianias 
igitor sictit Noe, mundi futurum esse naufragium , ei 
ad hanc domuro confugere omnes horoines admone- 
mus. Ei sicut Noe fllios suos in arca recepit ; iu ct 
nos filios nostros opurous in isu arca suscipere. 
Quisquis enim in hac domo vnlt liabiure nobiscum , 
iioster est filiiis. Sed dicit aliquis, sancti Noe praedi- 
cationis vocem in Scripturis minime essc descriptam. 

^ Ms. n., e< dUigentia deprecahir. Ms. veio rm., ei de^ 
pfecado juiH reqmem promeretur. 

* lU duo Biss. At editi , purgatarium. Wk anlem rm., 
pt/roternim. 

* lo Ms. rm., prandem. 

(a) Morel, Elem. crit, p. 82, censei legendam, (ui aUa 
ferebatur. Hxc iectio co magis est probaoda , qnod staiim 
Eodesia tanquam caita vidna repraesentttur. M. 



^i 



SEkmo cxlVi. 



aiC>o 



Ainli ipilur. N'>e olsi lncel)at vorc, opcre V>qucbaliir ; 
siletKii liiigun , rnhrirnlione clninnbnl. .Snin uliquc 
niin opcran^tur omis novum, et niilii nliqiinndo coni- 
pi*rtiim , ndmoiicnnt ciinclos « novis [)criciilis nova 
laberiincula pncpnrari. Loquebatur crgo opere, cl di- 
cebnl illud evangclicum Doinini dirtum, Si mihi non 
creditis^ operibH$ credite (Joan, ic , 38); et crcd»'iido, 
(>encnluin evndere poterilis : pr:esiniile Doinino no- 
siro Jcsu Christo, qui vivit ci regiiut ciini Pnlrie ct 
Spiritu sancto in sseculn surciiloriini. Amen. 

SERMO CXLYI (a). 

IQ Quadragcaima, VI (b). 

1 . Jejunwm inutile ab iniquiiate non recedentibut, 
Superiore Doininica dixinius , hoc csse (idei nostrac 
opus primum , ut horiim qiiadraginta dicrum curri- 
rnlo devotisftiine jejuiicmus , el islnm csse cau2»am 
salulis Aostrae « si hoc temnore al)Siincnti.x operain 
c^ommodemiis. Aique ideo, fraires dilectissimi, inspi- 
cero debemiis qu;£ sit bujtis forma jejunii; ui rcspi- 
ciamus quanta sit ejiis utilitas. Esi enim interdum 
inutile et iiianc jejuiiium, quod licet veiilrcm et omnia 
viscera succo saturitatis exhnurial « iion laincn acoe- 
ptum est Deo ; quia iiientcm et intiroos sensus mi- 
nime a vincuio iniqiiitaiis evacuat. Quid enim prod* 
est jejunare visceribiis, et luxuriarc venatibus; abs-. 
linere a cibis , et errare peccatis ; castigare corpns 
inedia , mcniem exercere nequitin ; viiium forte iion 
biberc , et ebrium cogitationc mnlignitatis incedere ? 
Nisi quod facilior est causa satiiri sive temulenti^ 
quam iniqui pariicr et jejuni. Ille enim peccare ali- 
quando desintt , qui ebrius aliquando obdonnit : hic 
aiitem errare non cessat, qui exercitatus malo, et je- 
)imiis semper invigilat. Inutile et inane est lale jeju- 
niam, qiiod inedia menibra dcbilitnt^ el aniniain a 
|ierdilioiie non liberat. De quo jejunio dicit sancliis 
propbeta ex persona Domini : Ltquid mihi jejunatitf 
iVoit lale jejumum ele^i, dicit Dominu$ (/mi. Lvni, 5][. 

2. Piis etiam exeratiis non vacantibus^sed venatiom» 
An pntiitis illiim jejiinnre, fratres, qui primo diluculo 
ad ecclesiam non vigilat, non beatorum martyrum 
UieaL sancta perquirit ; scd surgens congregat scrvulos, 
dispotiit reiia, canes producit, saltus silvasque perlii- 
sirac : servulos , inquam , secum perirahit » fortisse 
niAgis ad ecclesiam venire cupientes ; ci volupiatibus 
suis peccata accumulai alicna, ncsciens reum se fulu- 
riun tani de suo delicto , quam de perditione servo- 
rum ? Tota igitur die venaiibus immoraiur, nunc cla- 
roorem immodcraiuin efierens, nuiic silentium laten- 
ter indiccns ; lx*ius si aliqiiid repererii , iratus si id 
qiiod non hnbebot , amiserii : et ianio stiidio gerii , 
quSisi ideo indicium jejunium fuerit , iit venelur. lu 
his ergo luxnriis , fraircs , dicile quis cultus sit Dei , 
qu% mentis possii essc devotio ; qui propterea jejunai, 
iion ut Deo nut oralionibus vacei, sed ui tota die 
oliosiis ei liiier proprias exerceat voluplaies ? Quam- 
Tis igitur qui hujusmodi es , frater, vespcre ad do- 
mum redeas, qtinmvis declinanie jam sole manduces; 
poies videri lardius refecisse, non tnmen Domino je- 
juiiasse. Nec enim potes videri voluniaiem tuam 
exercens, fecisse Domini voluniaiem. Hxc enim vo- 
liinias est Domitii, ui jejunemus a cibis pariter ei pec- 
catis. Absiineniiam indicamus corpori, ui a viiiis ma- 

(h) Alias, ex vignerjnls 13. 

{b) in Appendice nuoc primtim collocatur. Ambrosio ad- 
scnblliir in veteri codice Remigiano, estque inter Ainbro- 
siaoDS in posterioribus exousis ordine 41, inci^iens, « Dizi- 
€ mos superioreDooiinica. v Qiio exordio designatur forie 
sermo apud Ambrostuin 29. qiu indpit, c Testimonium per- 
« hibet. » llaec enim ibi le.ffuniiir : « Istud autem prsece- 
« ptum e|us est primum, ui his quadraginta diebus^ iejunlls, 
« orationibus, vigiliis operam commodemus. » Videlur sa- 
pere C»^rium , qui id in flne horoilise ex editis a Bnhizio 
tertix delibavit quod hic iu venatores laiiiis didlur ac ve- 
betiieniius. De num. 4 vide so|ini serm. AppendicLs i4L 
n. 3y ei homil. 3 ex editis a Baluzio; de num. 5, suira 
usna, 141, u. i, et 142, n. 5. 



gis animnm nhsiincrc possimus. Ficiium onjni Mnod- 
(Inin esl lii\iiri:Hilis aiiiiii:v Corpiis cviiniisiuin. Qnis- 
quis cnim jojiiiini ct p<TC:it, Iu4ruiii escnriiin rcci>si* 
vid*aur, iion salulis: ei p:ircciul<> copiis rcplcsso ccl- 
Inrium, iioii nieiilcin sagina^sc virliitibiis. 

3. Dominorum in servos ncqnitia, Servus hcri (rater , 
canibus tamen posthabitus. Nonntilli nuicni divinorihii 
iinmcniores pnccepiorum , ita circn .scrvos siios ct 
subdiios sibi poicsiatcm domiiiationis cxrrccnl, iit iii 
liis dicbus noii diibiient da^ris cos cpdcrc. pce^iis af- 
ficerc, cou pcdibus pr-cpedire ; et si forio (uni nd k*.*- 
ficiendum vcnitiir, Uirdius ininislcr ndrii(;ril , slniiin 
euin verbcribus laiiiare , ei prius sc s:itiurc .«cr\iili 
sanguiiic, quam convivii voluplale. Iloriiin U\h jt^jo- 
niiim esl, qiiasi ideo jijunaluin esi, non iil divinii.iiis 
misericordiam provocnrci, sed ut cladiorom rainilia! 
ingcmiscentis efrundcret. Quisqiiis niiiein Dci misc- 
ricordiam promcrori cupii , ipsc dobet prior esse nii- 
scricors. Scriptiim cst ciiim, Qua mensura mensi fue^ 
ritis^ eadem mensura remetietur vobh (Lvc. vi, 38). Et 
qiiod inngis dolendum est , cliristianus dominus chri- 
siiano in his diebiis servo non parcit , minime respi- 
cicns quod etsi servus est condiiiohe, gmtia lamen 
fratcr csi. Etenim similiter Chrisiuin induit , iisdein 
pariicipat sacranicniis , codeni quo ct lu, iiiiiur Dec 
Paire ; cur ie iioii ulaiur ni frntre? Siiiii entni pleri- 
quc , qui de venationibus redcuntcs , magis canum 
quam scrvorum gerunt ciirain , qui faciunt eos juxLi 
se vel accumbere vel dormire , quolidianum illis ci- 
bum 8ua pneseniia minisirant^ , qui uirum servi eo- 
rum fame moriantur, ignorant : el, quod esi gravius^ 
si diliffenter liis praepar.uum non focrit, pro cane ser- 
vus afficiiur. Vides eiiam in noAnuIlorum domibus 
niiidos ei crassos cancs discurrere ; honiines auiem 
titubaiiics ei pallontes incedere. Isti ergo misercbun* 
tur panpcribtts aliquando, qni mlniine servis suis mi- 
seroniur t 

4. Jeiumum Deo aeeeptum. Scire igiiur debetnus , 
fratres , acceptum esse Deo jejuninm, non sOlum nt 
absiineniia corpora castigemus, sed criam humlliiate 
animas induamns. Simus ad servulos mites , blaiidi 
ad extraneos , ad egenos misericordes , pdcifici ad 
omnes. Surgentes primo diluculo ad ecclesiain festi- 
nemus , refcramus Deo gratias , pcccalis veniam po- 
stulemus , rogantes pranteritis delictis iiidulgonliam , 
fuluris caulelam. Tota die sii nobis assidna vel oraiio, 
vel iectio. Qui litterns nesdi, saiictuin magisirum 
pcrquirens, djus confabulatione pliscaliir. Nulli actiis 
sxculi, actus diviniiatis inip<^innt : non ludus tabiiJa*. 
meniein nvocet, non voluptas canum seiisus abducat, 
non nc^Oiii cotnpendium animum aviditate pcrvcriai. 
Quidquid enim aliud prxter mandali^m Dei fecens, 
quanivis nbsiincas, mm jejunas. Hoc est eiiini jtju- 
niiim saliitare, ut sicut abstinetut corpus nb cpulis , 
ita ei animn refreneiur a viiiis. 

5. Prandia pauperibus eroganda. Jejunium sine 
eteemosyna^ negotio^onis genus, llliid ciinm, fralres. 
ad periectioneifr jcjunii iac^nduin non est, nt qoi 
al>stineniu$ , et iiiinimc prandeinus , hoc icinporc 
prnndia iiostra paupcribus erocenius. H.nec cniiii 
est vera jiistiiin, si tc esiirientc, de tiio cibo alius sa- 
lurclur : ei tu pro delictis tiiis Dominum roges, ei 
ille pro te saiialus exorei. Uirumque libi proflcict . 
et tua fnmes, ei snlUriias mendicorum. Gxtenim qiii 
sic ab.siinei, ut nihil paiipcribus de suis epulis largia- 
tur, videtur quaesium sioi fecisse suum jejunium, et 
negotiniionem exercuisse parcendo. Ad hoc enini 
absiiniiit, non ni placeret Deo, sed ne ampliiis ero- 
garet; ei ideo bona est eleemosyna cum jejunio. 
Qiiasi enim quoddam negoiiationis genus est, ut tain 
parce vivat, ut abstineniia sua monachos clericosque 
praecedal. Nisi lioc interest, quod illi hoc qiixstus 
causa faciiini, nos salulis : illi pecunix compendio 
animas suas macerant ; nos proptcr nnimarum lucruai 
nostra corpora castigarous. 



2051 



APPENDIX. 



SER.V10 ClLLYll (a). 

la Qaadragesiina, vm {b). 

I . Quadragcsima a Christo consecrata^ de necessilate 
servanda. Si l)cne rctinet, tralres, veslra Dilectio, hnc 
supcriore Doniinica pnedicavimtis , quod sanctam 
Quadragesimnm abstinendo ipse Dominus consecrave- 
rit, et toi dicrunrnocliumqne cnrriculo cibum omMiiio 
non capicns, uiium ac solidum jejunii corpus 'eflTece- 
rit : quod in toium non observare, sacrilegium esl ; 
cx parie nulem vidlare, peccatum est. Htic eniin fccit 
causa saltilis nostr?R, ut rem utilem non suluin do- 
ceret verbis, sed etiam exemplts instrueret : ul iis- 
dem vesiigiis quibus ad fidem curriinus, ad absti- 
nentiam gradcrcmur. Sod vidcamiis qune causa 
exstitcrit, ul jojunia sibi Salvator indiccret, et ipse 
primus bonus tiumant generis medicus jejiinarcl. Bo- 
iius cnim mcdicus pocultim quod a^gro dalurus est , 
insc prius guslat, ul pcritiam arlis stiae ante in se ipse 
acmonslrel : ut ejiperiinenium sRger accipicns, secu- 
rus sil de poculo, sectirior de saluie. Dcinde quo loco 
boc ipsum tempus jcjunii procurarit. Dicit enim eran- 
gelibta absiinuisse Dominum qiiadraginta diebus et 
nociibtis in deserto {Matth. iv, i). 

2. Institutionis illius ratio. Castitatis prodiga saturi' 
tns. Adasprimi et secundi comparatio. Arbilror itaque 
ratisnm hanc csse jcjiinii, ul qtiia priinus Adam in 
parndiso consliiutiis, per intomperanliam gul:p, glo- 
riam immorlalilatis amiserat {Gen. iii, 47), eanidein 
immortilitatem sccundus Adam Cbristus |>er absii- 
neniiam repararet. £l quia contra mandatura Dei 
guslans de interdicta arbore pcccalum mortis incide- 
rat ; nunc secunduni mandatum Domini jcjunans viue 
jiistitiam mereretur. Hoc cnim agit Salv.-itor, ut eis- 
dem vestigiis, qaibas adinissa fuerant dolicta, piir- 
gcntur : hoc est, ut qtiia bomo niandticando dcliqoe- 
nt, corrigat abstiiiend<i ; vel. quia epaiando mulierem 
co^noverat, niiiic eamdcm jejunnndo despicint. .Vdam 
cnim Evam nonnisi inteiuperanlin provocaiitc cogno» 
vit. Quamdiu autcra maiisit in illis iiitcmoraia pnrci- 
tas, ninnsit et impolluta virginitas : et qtiamdiu jeju- 
nnvenint ab niterdictis epulis, laindiu et a pudciidis 
j*'janavere fieccAlis. Fanics eniin amica virginilntis 
e^t, inimica lascivi.'e : saturiias vero castitalcm pro- 
digit, nulril itlecebram. Igitur, sicut dixi, hoc agit 
Dominus, ut iis pra^judiciis, quibus horoo obnoxius 
p<'ccniis fuerat , liberetur. Propterea naiiKpie per 
oniiiia secundum similittidinem Ad:^ ixasci voluit, ut 
scctindtiiu similitudinem Ad;c omnia homiiiis peccata 
«lissolverct. Adam cnim de terra virgine nntus est; 
cl Ctiristtis de Maria virginc procrcitus. Illius mater- 
num solum necdum rastris scissum fuernt; istius 
mntcrnum sccretum nunquam conccpiscentia viola- 
itim. Adnm Dei manibus plasmattir e iimo ; Christus 
Dci Spirilu formattir in utcro. Uterque crgo oritur 
Dco Patre, uierque virgine tililur matrc, utcrque, 
sicot evangelista dicit, (ilius Dei esl : S4;d .\dain crea- 
tura est C^i» Christus vcro subslantia ( Luc. iii, 38» ei 
I. 52). 

3. CurChristusindesertojejunavit. Mnlierisprepsentia 
quam periculosa. IIocer|!0 agit Doniiniissicut Adnm se- 
cundiis : ut qiiod prior honio mandticando pcrdiderat, 
hoc alter jejunando recipint, ac Ir^em iii paradiso 
abstinentix daiam iii deserlo castodint. Sciebat enim 



* m prfnseditis AagQstiniaQorom serroonnro. tempus, 
(a) olim, de Teropore 77 ; el post, in Appenoice o6, 
(h) Rxstat hitor Ambrosiaaos ordine trtgesimus nonua : 
ir'bu;ndus finrte eidcm anctori, cujus est scrroo hujus Ap- 
peiidids 145. Nam Istis ui hoc lennoae verbis, t iioc suoe- 
« rlore Doniinica pnedicavimus,» ctc., indicari pariter vldc- 
lar serroo ex Anibiosiaais irigesimus primus , in quo haec 
liabcs : c Hanc enim Quadrage&lmam nobis Dominns suo Je- 
juuio oonsocravlt. Quod dixi, jejiink), » etc. Quemadmodum 
etiam hic jejunum corpus dicilor c deserlum ; » ita ilUc ba- 
hoiur , t Dcserlum onme Jejaninm est. » De num. 2 vide 
supra scnn. 144, n. 1 el serm. t25, n. 2 ; de num. 4 , vide 
serm. iiuer Amlirosianos 31. 



tQU 



prrccepiam Dei non uniiis loci Ugcm esse, scd mundi. 
Non ciiiin inicrest divinitaiis mandatum utrum domi 
an in agro custodias ; cum ubinue sit qui prx-oepit. 
Iii deserto itaqiie Salvator implet mandaium Dd, ul 
ibi Adam servarct errantem, ubi fuerat de partdisi 
|)Osscssione projectus. Adam eniin expulsus de par»- 
diso, inculu mundi descrU sustiniiit. in deserto 
ergo primiim homini salus rcfundiliir. ubi de«uM 
eputae, ubi desunt delicix, abi, qiiod est omnium 
nialorum catisa, deest et mulier. Poluerat enim Adain 
iiiler illas pnrndisi delicias inconcussus stare, si Efa 
ibidem cum diabolicis insidiis » non fuissel. Conve- 
m. ns ergo e-t dcertum sjiluii, uhi non esi Eva qua 
persiindei, mm csl miilier qu;c bl.-niditur. Videterem 
miram : iii paradiso cuin Adam diabolus decerUC, in 
de« rlo cum Christo diabolus dimicat ; ubique insi- 
dialur honiiiii, ubtqiic congreditur : sed ubi mulierem 
iiivenit, vincit ; ubi niulierem non invenit , victos 
aLHC<:*dit. 

4. Desertum quoddam eorpus jejunum et riiafm. 
Formam igilur dedit nobis Deiis in hoc facio, ut lo- 
juiiiorum tempore laiiqiiam dcsertum habiiantet , 
absliiicjimus epulis, vohipiale, muliere*; nec con- 
jungntiir iiobis Eva , ne nos a casta observalione 
illecebrosa persuasioiie subvertat. In dcscrto enim 
quodam modo videtur habitire, qui OuAdragesimao 
lenipore jejunus ct castus esl. Deserlum pl^ne qood- 
dam ipstiin corpus est chrisiiani, cum non repletnr 
cibis, non pociiiis irrigatur, sed arentis inedi» sqoa- 
lore negtigitur. Desertum, inquam, est corpiis no- 
strum, cum ahstineiitia marcescit caro, siii pallor 
obducitur, et contemptu reniin lotius hominis speciet 
inculta sordescii. Tunc Christus Dominus babital 
desertum pci loris noslri, cum terram nostram rame 
sqtiaiitlam ac siti aridain esse reperit ; secundiiin qiiod 
aii propheta David : Sicut in terra deserta et Inmm 
etinaquosa^ sic m sancto apparui tibi (Psal. i.xn, 5). 
Aliter enini sicut iii sniicio ei appjrere ii(m possumos 
nisi terra corporis nostri fuerit deserta mundanio 
deliciis, invia diaholicis concupiscentiis, et inaqtiosn 
libidinosis illecebris. Tunc habitans Salvaior hoe 
d(*scritim ciiriKiris noslri, omnes ibi diabili factinnes 
exsiipenil, ei s cretuin ac scciirum a cogititionibno 
saxiili psso siitiin f««cil hnbitaculiiin : ut deince|>s nos 
inlra nnsmelips »s velut insolitudine constituti, non- 
nisi coBliiin re^piciamus ei tcrram ; hoc est, non co- 
gitemus alium, nisi coeleslis regiii Dominum, et ter* 
ren;e resurrcciit)iiis auctorem. 

SERMO CXLYIll (a). 
la Quadrageslma, ix(fr). 
1. Renovationi suas jugiter incumkendum. indi' 
visii Dd et homnis operatio. Cur Deus dat prmcepUt^ 
Aposiolica, dili ctissimi, doclrina nos admonei, ot dt^ 
po.ieutes vcterem hominem cum actibus suis, de die in 
dioin sniicta coiivcrsatioiic renovemtir {Ephes. it» 
2^, 23). Si enim temphim Dci sumus, et m«*ntiun» 
nostraruiii Spiritiis sanctus babitaior est, dicente Ap«)* 
stolo, Vos enim cstis templum Dei vivi (I Cor. iii, 16); 
miilt;! iiobis vigilatitia lahorandum est, ut cordis iio- 
stri rcccptactiliim Unto hospite noo sit indignuin. Et 
sicut iii doinibus manufactis laiidabiii diligeiitia prci- 
videiidum est, ut si quid aut infusione imhrium, aiH 
turbiiie procell;irum, vel ipsa fuerit antiquiiate cor- 
rupiuni, ciu in integriim ctira rc^tituai iu jti» 
oportet sullicitudine prxcaveri, ue qiiid in luistnii 
aiiiinis incoraposilum, nequid inveiiialurinMuiiiiiduuu 
Qiuimvis enim aediGcium iiostruin siite o)|if ui» n«in 
subsisut artiGcis, nec fabrica nostra |kvsit esso 
incolumis, nisi ei proieciio pnefuerit e<Niditiris : 
Umen quia rationabiies lapidcs stimiis, ei viva 

* A|:iid Aml)rosium, Hlecebris. 

* Ms. loigdunonsis, voLmate nmlkris. 

(a) oliin, de rcinitore 63 ; et post, in Apiicndico 58. 

(b) Est L(K>uis iiaps de (juadragcsuna quiutus » eiqye ia 
maiiuscriiilis adscribitur. 



«057 



SERMO t 



A^i. 



2038 



hlicari siiam conscienliam, cl adhiic maiiuiu porrigit 
ad bucccltnm. Numquid cgo sum, Itabbi? Juda, cui 
dicis, Numquid ego Aum, Rabbi? jam dic, E^o 
sum. Non estobliv^ ticscienlis. sed pieiasmiserantis. 
Tu, Jada, quem poss^dit cupidilas, oinnia in ((5novit 
divinitas : sed va: tibi in qiio semcl pcriit humanilas. 
OmneMf inquit, scandalum patiemiui in hac nocle, Et 
Petrus : Et <t omnes scandalizati fueriut in le^ ego ta- 
men non scandalizabor. Ca^perunt aiterciiri mediciis 
et 9grolus : ille sine aegritudine se essc putabat, ille 
faturam accessionem vidr>bat. Cui Oominus ait : 
Paululum sequestremur, donec rei cxittim compro- 
bemas. Et Jiidas : Quem osculatus {uero^ ipse est^ 
teneueum (Matth. xxvr, 51, 25, 25, 55, 48). si- 
gnam sacruegum, o placilum fugiendum, ubi ab 
osculo incipitur bellum, et pcr pacis iiidicitim pacis 
rampitur sacramentum! Venerunt ad hortum, qui 
jam antea perdiderant paradisum, qu;tTentes Doiiii- 
nam Jesum Christum : egrediuntur qu»renlcs, (|ui 
ante pnevenerant venientes. Stat Jesus, et dicunt, 
Juum quammus. Aspicit eos ipse Salvator, quos prae- 
cedebat Judas tenebrosus ducator. Diicatuni prxbe- 
tetf et Magtstrum non vidcbat, non quia Jesus mufa- 
bllis erat ; erat quod ernt. Lucem in tcnebris qu:r- 
rebtnt; sed lucem tenebrx non comprehendenint. 
Sed audiamus vocem lucis, qui dicit tenebris venicn- 
libujt cum latemis, Quem quceritis ? Hli dixerunt, Je^ 
MfR. Respondit Jesus, Ego itcm : audila voce abierunt 
prostratl in faciem cscitatis {Joan. xviii, i, 5, 7, 6). 
Sed qtiia lucct iux In tencbris {Id, i, 5) , excitat 
elisos a mortuis. Iterum dicit eis, Qttem quwritis? 
Jesum^ Inqaiiint. Et ait illis, Ego sum, insensati Ju- 
d»i ! Interrogastis, et cecidisiis; levati estis, etingrati 
estis. Qua vos concutiemini comminatione vel ter- 
rore, qui ad solam cecidistis simplicem vocem? Dic 
krael, Venisti tenere me; quia ego defendi te a per- 
seqncntibas te? Uiinam leneres me, et non perderes 
le. In aquis parietcs construxi, faculam columuac mi- 
caniis erexi, iEgyptios caecitate percussi, tota nocte 
M le pngnavi : lactum cst mane , et transisti inco- 
Miiiis mare. Male me quaeritis ; ideo cecidistis. Ecce 
foaliler cadunt, qiii male Dominum quacrunt. 

2. Pelri lap$us. Ejusdem fletus. Tenctur interea Do- 
minusadsaccrdotumprincipem pcnluccndus : et cum 
discipuli labercntur, Pelrus promissor egregius coepit 
amlHiIare lonsius, pervcnit ad principis domnm. Et 
quia Petrum irigus urgebat, calefaciendus soliicilus 
tssistebat. Ecce ille qui nihil innrmitaiis se putabat 
habcre, paulatim coepit ad vcrba medici pervenire. 
Ifcgat territus Christum, qui se promiserat animam 
pro eo positurum. Prostravit eum anicula decrepita, 
qvaai gravis febricuia. Pressit eum lethargiciis so- 
mnus, et ccpit eum prneco impiger matutinus. Audit 
galluin cantanlem, et vidit se discipuhis Dominnm 
olfeiidisse. Sub ancilla coepit poiidcre vcrgi atque de- 
mergi : non eral qui adjuvarel, nisi de interioribu^ 
praetorii Pelrum Doininus respexisset. Cum nox me- 
dia declinatimi suhilo tencret inciirsuui, gallus can- 
lavit, et iiocie naiifragus lespiravit. Conluni invenit 
fidei liberalem, quousque impellcrct navem, ut in 
inedio scopulorum porttim qti;ereret lacryinaruni. 
Vidit naviui c(»rdis sui sine niercibus iiudain : flere 
coipit amare; quia Dominiim suum ccepit amnre. 
Jesus pclago navigaiorem torrchal, Pelrus de giiher- 
nalore securiiateui sperabaL Doniine, iiiquii i^etrtis, 
obi me diuiisisti ? Lunien tuum video, te adhuc iion 
video. Lavasli pedcs mcos, tersisti liiileo tuo ; hiniiiie 
tuoapcri oculos meos : quando possiim vidcre te, nisi 
respcxerisme? Itaperinansit in amarittidine lacrynia- 
rom» quousque Dominus dc porlis erumperet inlcro* 
ruin. Petrus lacrynias fudit confcssionis, et Judas 
oscaium porrigit falsitatis. 

5. Venditionis Christi pretiu* i. — Orate, inquit disci- 
pulis, ne intretis in tentatienem (Matth. xxvi, 41). Li- 
qoicta iiox in fugam compulit ptscaiores. I^astor te- 
utUiT^ ct Petrus turbatiir. Ipse past(»r trislis erat, 
inioia ojus turbatur, diviniias inc<iacu:>sa hctatur. 



Orat scmel, orat et iterum, terlioque prccatiir. Tan* 
qiiaiu aquila tcgebat nidiim suum velameiilo penna- < 
rum ; et soUiciius cum oraverat, ad puHos reverte- 
batiir, propier quos tristitiam patiebntur. Obtiilerunl 
JudxM triginta argentcos. llle tali preiio debet coni- 
parari, cui non potest aliquid xstimari. Bcnc, Svii- 
a^oga , iriginla stateres argenli pensasCi, dum Uei 
Filium suspendisti. Abiit ergo Judas, et laqueo so 
siispendit. Vidc, Juda, sententiam divin.-e majestatis, 
quae te puniri noluit manibus alienis. Pendes in la- 

3ueo, ct argentum jacet in lemplo. Nullus gratulatur 
c tali commcrcio ; quia sacrilegum pronuntiat pre- 
lium. Non licet mitti in corbonam^ quoniam pretium 
sanguinis est, Ecce Judaeorum improbitas condenmat 
admissum, et non condemnat sacrilegium. Si toUere 
non licet pretium, cur implere festinas homicidium? 
Aut pretium innocenlis sanguinis in corbonam non 
licebat miltere, ipsnm innoeentcm licebat oeciderc? 
Emerunt^ inqoit, agrum in sepulturam peregrinorum. 
Invenit landem mens coica reincdium. Ad requieiii 
peregrinoriim Salvaloris deputanl pretium. Licet non 
agnoscanl, impletur tamen mvsterii sacramentum. 

4. Apparenl signa in morte Jesu, Interrogavit Pilatu» 
iesum. Tu es rex Judasorum ? Et Jesus, Tu dlxisti^ 
Qiii ait vulgo, Quem vuUis dimittam vobis, Barabbam^ 
an Jesmn ? Vulgus clamal, Cruci/igalur ! inordinala 
ncquitia judicantis! Pronuntiat innocentem; et eli- 
^endi trihuit facultatem. Multa enim $um pasta pro 
justo isto hac nocte^ ejus niuiier mandat. In nativitatct 
mundi uxor dticit virum admortem; in passione- 
Christi uxor provocat ad salutem : illic scrpentis- 
subtilitas prxcipitat; bic tcrror angelicus revocat : ut 
Inde inciperet venla, unde videntur prorupiss» pec- 
cata. Aqua manus lavat, dicens, Innocens tunta san^ 
guine hujus justi (Matlh. xxvii). Illuminalur per 
aquae mysterium judicis sensus, et Christam pronun- 
tiat |ustum, utpopulum faceret reum. Magnum tibi 
delicti vindicas principatum.Eccc judex Salvatoris se 
amore excusat; el traditor se cum Judaeis propria 
voce condemnat. Omnia sunt elomenta permota ^ 
coelum non cst quietiim, cum caput Dominicum cola- 
pliis verbcratur. Non cnria coelcstis coelo conteHia 
pcrmansit, quia in commotionc. fuerunt. Gpli lumi- 
naria conturbantiir, et de siationibus suis slellae siil- 
phureai cadunt in lapsum. Ligni cuspide rumpitnr 
Golgotha , resonant mallei securesque caHlentos , 
scinduntur monlis sacrati petr» : illc solus Petriis 
qui fnerat super petraiu, tanquam in mollein teniKMii- 

aue arenam solvebalur ex pctra. Latro veniain petiit, 
eitate largieiite percepit. Ille sui meniinisse rogavit ; 
Salvator io paradiso secuin veuisse proiuisit. 

SERMO CLI (a). 
De Passione Donuni^u (6). 

I . Christus cur tristis. Susceptt Dominus tristitiam 
iiostram, ut nobis largiretur Ixtiliam suam. Et vesti- 
giis nostris descendit usque ad mortis «Trumnam, ut 
nos suis vestigiis revocaret ad vitain. Percutiam, in- 
qiiit, pastorem^.et dispergentur oves gregit {Mutlh. xxvi» 
51). Tristis erat , qtiia nos parviilos relinqtiehat. 
Anima tristis erat non pro sua passione, sed pro no- 
stra dispersione. Proditorem osculo libcnler suscepit * ; 
iioii quia-Deus Dei Filius morlem timel)at, sed i|uia 
nec inalos pro sc pcrire volcbat. Juda , osculo Filiuui 
hominis tradis {Luc. xxii , 48) ? Fungebaris dibcipliiia 
virtutis* et discipnlus facttis es consilii iniquitatis? 
Officio * sanguinem fundis? pro pignore amoris vul- 
nus infligis? pacis argumento mortem immittis? ser- 
V4IS Dominum tradis , discipulus magistrum prodis ? 

* Ambroslus, charUatis ofido, 

* Honun ioco , proditorem oscuto^ etc., ia Amhrofiii Coni- 
mentariis legiiur , Transfer hune caHeem a me non quia 
j)eus,€ic. 

(a) olim, de Tempore 117 ; et post, in Appendice 43. 

(b) CoQstat fhislulis exAmhrosio in Lucamca{). 23-2 i, 
deceriHis : qnae a|)ud Ambrouum non reperimus , uucis 
disliiigtumtur. 



cou 



41 PLMDIX. 



1036 



II<»(lie, fralros cliJUMSbiiiil, aiidiuin suiiius ' ovungeli- 
tiUtm diccmem, Quia cum ^urrexis^el a ccena Domiiitfs, 
posuit vestituenta sua, ei prtfcinxtt $e linteo, et ccepit 
Itivare pedes discipulorum ^uorum. Quid iios, dilcctis- 
simi, lioc iocodiciuri 8UIIIUS? (}\itkm excusalionein 
pr:etendere poterimus, qui dedignamur impcndere 
|H;regrinis, qnod ille dignatus est impeiidere servis 
suis ? Seil sunt fortc aliqui viri potenles et ncibiles , 
guiit aliqii:e delicatae iiiatroiiae, qiiae dedi«iiaiitur se 
iiicliiiarc iisque ad vcstigia sanctorum in hoc mundo 
pcre^riiiaiitiun^ : hospitum pedes non solum ipsi non 

' dignantur abluere, sed nec suoruin quidem cuiquam, 
iit pro se faciant, imperare. Eruhesaint fQrsitaii no- 
biles dclicalis manibus viri, v^l mulieres christianne 
in hoc lUMndo sanctortim contreclare vestigia ; quia 
hoc na^liiim prasrogativa noii patitur. Mala nobilitas, 
quse per superbiam apud Dcum reddit ignobilem. 
Erubescunt ergo nobilcs ct polentes sanctis et perc- 
griiiis ^blucre pedes in h<ic sa^culo : sed si se non 
correxerint, plus habent erubescere et dolere, cum 
ab illocvim consoriio scparati fuerint iii futuro. Tunc 
sine uUq pcenitentia: remedio aflligentur, cum illos 

« quos dcspcxcrant, propter huuiililatem viderint acci- 
pere regi\tim, se propier superbiam mcruisse suppli- 
cium.' Timeauius crgQ, fratres, iilud quod bcalus 
apostblus Petrus timiiit, quando andivit Domiiiuin 
dice.iuem^ Si non lapero te^ non /utbebis partem mc- 
mm * : nc forte et nos, si saiictoruiii pedes dedigna- 
mur abluere, partein cuin iliis noii mereamur h:ibere. 
Incliriemus nos potiusad sanctorum vel peregrinorum 
vestigia : quia cum lioc saiicki humiliUite cpinpleinus, 
lllo^imi quidein pcdes manibus iiostris tiingimus, sed 
anim^rum nostrarum sordes et maculas per fideiii 
et 'bjiaFiilitatem abluimus, et non soiuin minuta, sed 
eti^m capitalia pcccata purgamus '. 

i. Mytteria in die dnas instituta. Gaudete ergo , 
diiectissimi , et exsultaie in Domino, qui nobis innoc 
die saluitfenc consolationis mysteria consecravil. 
Und^ autem commcndavit Dominus corpus ct sangui- 
nein siium ? unde, nisi de humilitate sua ? Nisi eiiim 
iissiei liumilis, nec maiiducaretur, nec biberetiir. Re- 
spjpc ^Uitudinem ipsius : In prindpio erat Verbum. 
I^cc^ qualis est cibus sempiternus. Sed manducant 
Angeli, manducant snpernje virtutes, manducant c«B« 
lestes spiriius, manducant ct saginantur ; ct integrum 
inanet qiiod eos satiat et Isetlficat. Quis autein bomo 
posset ad iiluin cibuin ascendere ? Quia crgo ad illum 
panem homo non poterat ascendcre, dignatus est 
pnqis ipse dcscendere ad hominem : et hoc cuin iii- 
eJEfabill pictate factum cst; qiiia oportebat ut mcnsa illa 
Angelbrum lactesceret, et ad parvulos pervenirct. Sic 
crgo fecit Sapienlia Dei, sic iios per cariiis assum- 
ptioncm pavil paiic coelesti : quia Verlfum caro factum 
est\ et tiabitavit in nobis {Joan. i, 1, 44). Yide crgo 
humiliiatein , quia paiieiii Angelorum manducavit 
homo : id est, Verbuiii illud, unde pascuntur An< 
gelif seinpiteriium, quod cst xquale Patii, maiidu- 
cavlt horao. 

5. Nihil nist de adiutorio Dd prcesumendum, Proe- 
sumptio Petri, Et ideo, fratres charissimi, qiiia hos 
Dominus nosler palienii:iin docuit , poeiia libcravit, 
morte redemit, speremus sem|)cr iii Domiiio, et niliil 
sihe ejus voluniate et adjuiorio pra^stimamus. Nostis 
c niin quid teinere benlus Pctrus proniiseril Christo : 
Et si omnes, inqnit, scandalizati fuerint in te^ etfo nun^ 
quam scandalizabor. Doniiniis qui noverat fragiruatem 
humanam, et sciebat non esse in promissione, sed in 

rhordis , cap. il , n. 47. NODoulla tamen verba Augustinl 
liabcthic sermb , et ceoloois instar variis lacioiis constat. 
l)e siun. 2 vide enarr. in Psal. 33, serm. 4, n. 6. 

* Si6'Ms8. Editi vero, audvmmu. 

* Hic in ediiis additur, Et dum Petrus recutat , negai iUt 
ihrisius repnum, nid accepisset obsequium; quud abest a 
■uanuscriptis. 

* Que sequuutur usque ad fiucui o. 3,desuut ia Mss. ; et 
ui his ad superiora ven», peccaia purgamus, \ roxiuic bul>- 
|iLi|{itur, undei dilecUbdmi fratres. 



coiisuininalione virlutcm : Amen. inquit, dico iibi^ 
qiiod in hac nocte^ anlequpm gallus cantet, ter me iiel 
gnbis. Dicil ei beatus Petrus, Etiamd me mori opor- 
iuerit lecum, non te negabo. Videte, frutres, respuii- 
SKMieni discipuli, et intelligite dilectionis esse quod 
dixil. Sed quia (ler soluin sui aiiioris siiidium, uan 
addito etiam adjutorio Doinini, voiuit esse proiiiit. 
siim« stare non p(»tuit per hoinlnein, quod sub divi- 
niiate pendcbat. Fuit quidem iii voiuulate, sed non 
fnit in virttite : sicut ipse Dominiis dicil, Sfririlui 
promptus esi, caro autem infirma {Matth.xwi, 33-25^ 
44); et iterum, Sine me nihil poiestis facere (Jooh. 
XV, 5). Usque ad mortem promisit, et in tiniore ne- 
pavit. Ilabueratcoiifessioiiem uiirabileiii, si habuisset 
in consummatione viriutem. 

4. Conscientia a peccaiis expurganda. Uiide, dile* 
ctissiini fratres, rogoeladmoneo vos, ut unusquisqua 
recurrat ad testein idoneum, id est, conscientiam 
suam : et si ibi aliqua viilnera invenerit peccatorum, 
confugiat ad remedium lacrymarum ; poeiiiteat se fe- 
cisse quod fecit, incipiat vigilanlissimo corde pra*ter* 
ita curare, prxsenlia viturc, fulura prospicere, el 
Deo auxilhinte, repellcra : qiiia quamdiu quis in hoo 
s;eculo vivere possit ignorat; nec licct evadere, nisl 
pcenitentia pra.*currente. Illud ante omnia, dileclisii 
simi fralres, qiiod specialitcr pertinet ad fideles, pia 
fide el tota animi devoiione cogitale, accessuros vo^' 
ad altare Doiiiini Dei noslri. liispiciie universa latt- 
bula cordis veslri; ne forte sint ibi aliqua peccaUi, 
qu;e iiecdum curata sini eleemosynis alque jejuniit : 
el timete illud Apostoli, Qm manducaverii corpu» Jh- 
tmni et biberit sangmnem ejus indigne^ reus erii corpo» 
ris el sanguinis Domini. Probet auiem u ip$um homo^ 
ei dc dp coroore illo edat, et de calice bibat (1 Cor. xi, 
27, 28). Nullus cx vobis c<mtra ullum bomineni 
odium reservet in corde suo; ut securi possitis di-* 
cere, Dimi^e nobis debita nostra, dcut et no$ dinuld- 
mus debiloribu$nostris (Maiih. vi, 42). CastiUtem au« 
tein ante oinuia custodiie, gulam refrenate, ebrieU-* 
tein fiigite, pauperibus secundum quod vires suppe^ 
tunt, eleemosynas date. 

5. Persevfrandum in piis operibus. Et hoc ante om» 
nia rogo, fratres charis^imi, ut gaudiiim quod nobis 
huc usaue de vestra dcvotione fecistis, iii die cra- 
stina, id est, in Passione Domini compleatis. Nou 
eiiiiu qui ciBperit, sed qm perseveraveni usque in /f- 
n^Mi, hie salvus erii {Id. xxiv, 43). El ideosic agere 
debelis, ue per unius diei negligentiain perdatis auod 
per totam Quadragesiinam acquisistis. Sic est enim 
lou Quadragesima abstincre, orare vel psallcre, e^ 
in passione Doinini, id est, in Parasceve de ecclesia 
se siibtrahere; quomodo si quis cum grandi labore 
sludeat lcrram colere, el mcs^em iion inereatjr acci- 
pcre. Et ideo rogo vos, ut iiullus de ecclesia se sub- 
traliat, iiisi Torte qucm aut corporis inrirmilas, au( 
graiidis el publica neccssilas tcnuerit occtipatum. 
Ipseeniin in Paschali holemnitate legiiiniuiii gaudiuiii 
poicrit cclebrare; qui iii Passione Doniiui sc iiolueril 
de ecclesixconventu subiralicre. Qui ine iii hac sug- 
^cstione libcnier audierit, contido quod illi Deus ei 
lu hocsxcnloet in futuro gloriosa prxniia repciisabil. 
Quod ipse pracstare digneiur, qiii cuni Palie et Spiritu 
sancto vivit et regnat in sxcula Sicculorum. Amen. 

SERMO €L {a). 

De Passiene Domhii, i (fr). 

4. Judas Jesum non videbat, etd mutatus non 
erat. Omnes^ inquit Domiiiiis Jesus, scandalum pth 
tiemini in liac nocie. Discipnli terrentur tali aiiditu, el 
JudHin non lerret lanti sceleris cogitatus. Coiisiilile, 
Apostoli, Doiuiuum ; intermgate, discipuli , Nagi- 
striim. Qui mecum^ inquit, mitiit manum in paropdde^ 
ipse iraditurus est me. induratam frontem ! lalia dc 
se audit , et adhuc delcctatur accuiiiberc ; vidct pu- 

(/i) olim, de Temporc 121 ; ct posl, io Appeudicc 46. 
{0) liuHsrti auctoni. 



«087 



SERMO t 



A^i. 



20M 



hlioari siiam coiiscienliam, cl adlaic manuni porrigit 
.1(1 buccdlam. Numquid ego sum^ Habbi? Jtida, cui 
dicis, Numquid eyo ««m, Rabbi? jam dic, E^o 
Kum. Non eslobliT«o nescienlis. sed piclasmiserantis. 
Tu, Juda, quem poss^it cupidilas. oinnia in ((5noTit 
(Jivinitas : sed vx tibi in qiio semel pcriit humanitas. 
OmneM, inquit, scandalum patiemini in liac nocle, Et 
Petrus : Ei n omnes scandalizati fuerint in te^ ego la^ 
men non scandalizabor, CoRperunt alter&ui medlciis 
<*t 9grotus : ille siiie aegritudine se essc putabat, ille 
futuram accessionem vid«'bat. Cui Oominus ait : 
Panlulum sequestremur, donec rei exitiim compro- 
bemus. Et Judas : Quem oscuiatus fuero^ ipse etf, 
teneueum (Matth. xxvi, 51, 23, 25, 53, 48). si- 
gnum sacrilegum, o placilum fiigiendum , ubi ab 
osculo incipitur bellum, et pcr pacis indiciuin pacis 
rumpitur sacramentum! Venenint ad horium, qui 
jam antea perdiderant paradisum, qu:erentes Domi- 
nnm Jesum Christum : egrediiintur (|uoerentes, (|ui 
ante prxvenerant venientes. Stat Jesus, et dicunt, 
Jenun tptammus. Aspicit eos ipse Salvalor, quos prae- 
cedebat Judas teuebrosus ducator. Ducatum praebe- 
biity et Magistrum non videbat, non quia Jesus muia- 
bUis erat ; erat quod erat. Lucem in tenebris quar- 
rebtnt; sed lucem tenebrae non comprchenderiint. 
Sed audiamus vocem Iiicis, qui dicit tenebris venien- 
tibiis cum latemis, Quem qucerilis ? IHi dixeruiu, /e- 
siifR. Respondit Jesus, Ego sum : audila voce abierunt 
prostrati in faciem caecitatis {Joan, xviii, 4, 5, 7, 6). 
^ed qpia lucet lux in tenebris {Id, i, 5) , excitat 
elisos a mortuis. Iterum dicit eis, QMm quceritii? 
Jewm, inquiunt. Et ait illis, Ego sum. insensati Ju- 
daei ! Interrogastis, et cecidistis; levati estis, etingratt 
estis. Qua vos concutiemini comminatione vel ter- 
rore, qui ad solam cecidistis simplicem vocem? Dic 
Israel, Venisti tenere me; quia ego defendi te a per- 
seqncntibus te? Uiinam leneresme, et non perderes 
te. In aquis parietes construxi, (:iculam columnx nii- 
caniis erexi, iEg^ptios caecitaie percussi, tota nocte 
pn> le pngnavi : factum est mane, et transisti inco- 
raiDis mare. Male me quxritis ; ideo cecidistis. Ecce 
qnaliler cadunt, qiii male Dominum quaerunt. 

2. Pelri lapMHS. Ejusdem /letus. Tenelur interea Do- 
ninusadsacerdotumprincipem pcrduccndus : et cum 
dificipuli laberentur, Petrus promissor egregius coepit 
ambulare looffius, pervenit ad principis domum. Et 
quia Petrum frigus urgebat, Ciilefacicndus sollicitus 
assistebat. Ecce ille qui nihil infirmitiiis se putabat 
habere, paulatim ccepit ad vcrba medici pervenire. 
Negat territus Christum, qui se promiscrat aiiimam 
pro eo positurum. Prostravit eum anicula decreptta, 
qiiasi gravis febricula. Pressit eum lelhargicus so- 
mniis, et cepit eum prxco impiger matutinus. Audit 
galluin cantantem, et vidit se discipulns Dominum 
ofleiidisse. Sub ancilla coepit ponderc vergi atque de- 
mergi : non erat qui adjuvaret, nisi de interioribu^ 
praetorii Petrum Domiiius respexisset. Cum nox me- 
dia declinutnin subito tencret incursuin, galius can- 
lAvit, et nocte naufragus respiravit. Conium invenit 
fidei liberalem, quousque iinpelierct navem, ut in 
m^io scopulorum porlum qti;ereret lacrymarum. 
Vidit navim cordis sni sine mercibus nudam : flere 
CQRpit amnre; quia Dominiim suuin ccepit amare. 
Jesiis pclago navigaiorem terrehal, Pelrus de guber- 
naiore securilatem sperabat. Doinine, iiiquii Petriis, 
ubi me diniisisti? Luinen tuum video, le adhuc iion 
video. Lavasii pedes meos, tersisti linleo tuo ; luniine 
tuo aperi oculos meos : quaiido possum vidcre te, nisi 
respexerisme? Itapermansil in amaritudine lacryina- 
rum, quousque Dominus de portis erinnperet infero- 
ruin. Petrus lacrymas fudit confessionis, et Judas 
osculum porrigit falsitatis. 

3. Venditionis Christi pretim i. — Orate, inquit disci- 
pulis, ne inlretis in tentatienem (Matth. xxvi, 4t). lii- 
quiela nox in fugam compulit piscaiores. Pastor te- 
netur^ et Petrus turbatur. Ipse (uisior tristis erat, 
tnioia cjus turbatur, divinitas inconcu^sa hctatur. 



Orai scmel, orat et iterum, tertioque precatur. Tan- 
qiiam aquila tegebat nidum suum velamento penna- i 
rum ; et solliciius cum oraverai, ad puHos reverie- 
batiir, propier quos tristitiam patiebntur. Obtiilerual 
Judxu triginta argenteos. llle tali preiio debet coin- 
parari, cui non potest aliquid xstimari. Bcne, Syn- 
AKoga , Iriginta stateres argenti pensasti, dum Dei 
Filium suspendisti. Abiil ergo Judas, et laqueo se 
siispendit. Yide, Juda, sententiam divin^ majestatis, 
qu£ te puniri noluit manibus alienis. Pendes in la- 

3ueo. ct argenlum jacet in lemplo. Nullus gratulatur 
e tali commcrcio ; quia sacrilegum pronuntiat pre- 
tiuin. Non licet mitti in corbonam, quoniam pretimm 
sanguinis est. Ecce Judaeorum improbllas condemnat 
admissum, et non condemnat sacrilegium. Si K^erc 
non licet pretium, cur implere festinas homicidiumf 
Aut pretium innocenlis sanguinis in corbonam non 
liccbat miitere, ipsum inuocentcm licebat occidere? 
Emerunt, inquil, agrum in sepulturam peregrinorwm 
fnvenit tandem mens caeca reincdium. Ad requiein 
peregrinoriim Salvatoris deputant pretium. Licet-iHMi 
agnoscant, impletur tamen mvsterii sacramentum. 

4. Appareni signa in morte Jesu. Interrogavit Pilaliuk 
iesum. Tu es rex Judasorum ? Et Jesus, Tu dlxis^i. * 
Qiii ait vulgo, Quem vultis dimittam vobis, Barabbam^ 
an Jemm ? Vulgus clamat, Crucifigalur ! inordinata 
nequitia jndicantis! Pronunliat innocentem; el eli- 
^endi tribuit facultatem. Jfii//a enim $um pasta pro 
justo islo hac nocte, ejus niulier mandai. In nativitak^ 
mundi uxor ducit virum adroortem; in passiono- 
Christi uxor provocat ad salutem : illic serpenlia. 
subiilitas prxcipitat; hic terror angelicus revocat : ofe 
inde inciperet venia, unde videntur prorupisse^ pee- 
cata. Aqua manus lavat, dicens, Innocens sunta ta»* 
guine hujus justi (Matlh. xxvii). Illuminalur per 
aquae mysterium judicis sensus, et Chrislnm pronun- 
tiat |ustum, ut populum facerel reum. Magnum tibl 
delicli viiidicas principatum.Eccejudex Salvatorissa 
amore excusat; et tradilor se cum Judaeis propria 
voce condemnat. Omnia sunl elomenta permota ^ 
coelum non est quietiim, cum caput Dominicum cola* 
phis verbcratur. Non cnria coelestis coelo contenU^ 
permansit, quia in commotionc fuerunt. GpH Iiimi- 
naria conturbanliir, et de stationibus suis stellae siil- 
phureue cadunt in lapsum. Ligni cuspide runipiturr 
Golgotha, resonani mallei securesque CTdentes, 
scinduntur monlis sacrati petrae : ille solus Petrus 
qui fuerat super potram, tuiqiiam in mollein tenuein- 

3ue arenam solvebalur ex petra. Lalro veniain petiit« 
eitate largiente percepit. IUe sui memiuisse rogavit;. 
Salvator in paradiso secum veuisse promisit. 

SERMO CLI (a). 
De PassiODe DomiDi^ (6). 

I . Christus cur tristis. Suscepil Dominus tristitiam 
iiostram, ut nobis largiretur lacliiiam suam. Et veslif 
giis noslris descendit usque ad mortis serumnam, la 
nos suis vestigiis revocaret ad vitain. Percutiam^ in- 
qiiit, pastorem^ .et dispergentur oves gregis {MaHh.xxyi^ 
51). Trisiis erat, quia nos parviilos relinquebat. 
Anima trisiis crat non pro sua passione, sed pro no- - 
stra dispersione. Proditorem osculo libcnter suscepit ' ; 
fion quia Deus Dei Filius mortem timebat, sed qum 
nec inalos pro se perire volebat. Juda , osculo Fiiium 
hominis Iradis {Luc. xxii , 48) ? Fungebaris disciplina 
virlutis, el discipiilus factus es consilii iniquilatis? 
Officio ' sanguincm fundis? pro pignore amoris vul- 
nus infligis? pacis argumento mortem immittis? ser- 
V4IS Dominum Iradis , discipulus magistruni prodia ? 

* Ambroslus, charUatis ofido. 

* Honim loco , proditorem oscuto, etc., in AmhrosiiCem- 
mentariis legitur , Transfer hune caUeem a me non quia 
Deus,€ic. 

(a) olira, de Tempore 117 ; et post, In Appendice 43. 

(b) CoQsiat fhistulis exAmbrosio in Lucamcap. 22-2K 
decerpiis : quae apud Ambrosium non reperimus , uacis 
disiinguimtur. 



2050 



APPEXDIX. 



a04U 



ClHiora tunt vulnera amici, quam voluntaria oscula 
inimici (Prov. xxvii, 6). Sigiio d:ilo, ah liw qiii tuni 
fuslibus veiieraiil, detinelur. Iiijicil inanus uirba, 
iiecluniur vliiciila , deridelur juslilia , oi iMdilur ab 
iiijusliiia. 

2. Petm$ qnare percuiit aurem Quare frignt, Qum 
negat, Percubsit ergo Potrus aiireni |»ueri principis. 
Quare Pelriis? Qnia ijvse accepit rogni ccelorum cla- 
\es ^ el solvendi ligaiidique ipse adeplus esl polCNt:!- 
tein. Altscissa est pueri aurieuh malr^ aiidienlis, aure 
interiore Christum inale inlelligentis , (lui non est 
passuB Gtiristum proplietani a^stiiiiart , sed Dei FiliUin 
docuit fldeli conressione signari. Limus suuin agnoscil 
oi>eraiorein , el caro suain seiiiiitur o|ieratricein. 
Jubere potuit : opcrari maluit, qui e liino terra: cor- 
poris menibra forni.-ivit , qui hostes suos iion |)nssiis 
esl Tuiiierari. Illi juslo niortem inferebant; prrsecu- 
tonim vuiiiera islc sanabat. Petrut iequebatur alomje : 
neque enim ncgare poiuisset , si Ciiristo Doinino ad- 
kesisset. Ter me^ inquit, negubit. Indonio [^rincipis 
sacerdotum ign^S ardebat , ubi Peirus occultui $tdebat, 
Frigut erat, ubi Ghristus non crat. Petrus ab ancilla 
proditqs ncgat. Mallem Petriim Doniinuni ne^assc , 

. quam Jiidim Duminum vendidisse *. Int^^rrogatus Pe- 
trus : £lltt , iiiquit , ex illit et qui cum GalilcBO erant. 
Non enim erat qui in principio erat *. llominem nega- 
vit , bominuin consorliuin reruiavit : uon oniiii homi- 
iiis erat apostolus, qui fuerat Chrisli discipulus. 

3. Petrt ftetut. Ager figuli. Ergo fevil amare (Lue. 
XXII, 50, 54, 34, 56, ()2) : maluit ipse suum accusare 
peec;<tuitt , ut justillcarelur Tatendo, quam gravaretur 
negando. Lacryinas iego, satisracliotiem non lego. 
Peinis nega>it in iiocte ; sed conlitciur in die. Habe- 
bat lacryiiias Petrus , quas pio fmidebat afleclu : noii 
liabebttt proditor Oetus , qiiibus culpam aiilueret ; ut 
dum reus suo jiidicio daninatur , spontaneum facinus 
expletur ^. Peecati, inquit, quod tradiderim tangidnem 
juttum. Et Judasi : Qidd ad not ? lu viderit (Af anA.xxvii, 
4). Peftinacibus sludiis funestam sibi vindicant san- 
guinis aiuctionem , cum refunderet vendiior sacrilegii 
meicedem. Dum pretium sanguinis a Judoioriim ga- 
zopliylacio separalur , et ager figuli Cbristi pecunia 
coinparalur, locus humaiidis pcregrinoruui reliquiis : 
prophctia; lestimoniuni adinipietur, et surgentis Ec- 
clesiu! mysterium revelatur (Zach. xi, i2). Ergo pre- 
tio aanguinis emitur mundus : venit eiiim ut salvetur 
mundus. Non enini cognovit mundus cuin, qui fuerat 
iu mundo muiidus. 

4. Chritiut in cruce vermit et tcarabmut. Accusatur, 
et tacet. Bene tacet , qui defensione noii eget : am- 
biant defendi , qui tiinent vinci. Non ut reus excusat 
se tacendo ' , sed despicil falsidicos non refellendo. 
Manus quidem Pilatus lavit, sed facta noii lavit. Uxor 
vcrberatur in nocie , admonet virum in die. Verltas 
fatigatur , et a servo Domiiius judicatur. Goronam de 
spinis aiinexam compungeiites , caput ejus coroiianl , 
et illudenlcs adorant. Ut rex salutatur, ut victorconi- 
iiatur : et quasi Deiis et Dominus adoratur. Pulckrc 
cruccm ascendil, judiclo victor assislit. Talis ergo 
ascendit , qiii siccuiuni vincere parat. Posuerunt tiiu- 
lum scriptum , Hic ett Jetnt^ rex Judceorum, Vermis 
in cruce, scarabieus in cruoe. Bonus venuis, qni 
liaesit in ligno; bonus scarabaius, qui clamavii e |igno. 
Quid clamavil ? Ne ttatuat * ilUt hoc peccatum. lllis 

^ Nec vSdetur abs re bic oroissa Ambrosii referro vcrba : 
J Itepondemnat , qui et abtotvH, quonhfn idem et ligandit etc. 

> Ainbrasius sic : Ponamut negatte reirum , quia dixU 
nominut^TermenettMt; mato negasse Mrum, quam 
fgfeUitte Dominum 

^AoibrosiuS; yerbwn <BUmU.ait refuga iUe tolu» 

erat , qui in pnhripio eiat. 

^ Apud Auibnsiuio, el gpotOaneo ttipplicio (acinut exjna- 
liir , pietat Donitni , ^ut te ipte noUel lUcisa , et diomUat 
prolHfreUir , qui cantcicnUm meniit invh^ibili potestate m- 
^rrogarct. 

* Forte, accuaat, Vide verba Ambrosii scrmone sequeDti, 
n I. 

* Apod Ambrosiumi Patcrj dintUte iHi$; hoc est^nesUh 
tuat, ci6. 



nii«|m^ p t(*b it veniam , a qiiibus noci{ iflnt iiijiiriain. 
Ilodie, iii<|iiit \ mecum erit iu paradiko. Nor. niirum,M 
convcrso ciilpam ignosceliat, qiii iiisiiitniitious veni:«iD 
rehixabat. Potuvemnt eum aceto (Matlh. ixvii, 48>. 
IkMie ad consiiminanda omnia corruptio binceritilii 
haiirilnr. Itaqiie acelum bibitur, vinnin cuni felle nou 
bibilur. Sincerit:ili noii debiiit amaritudo misceri; 
quia pro nobis Dominum sine poccato d >ciiit cnici- 
flgi ' (a). Pater^ inqnit , iii manut tuas corthneisd^ 
Spiritum meum (Luc. xxiii, 38, 3i, 43, 46). Beno 
tradidit, qui iion amisit. Spintns Patri commeiidalar. 
ut peccatorum vincula resolvaiilur. Sol (»ccidit sacri* 
lcgis, ut spectaculum obufiibraret fiinesiis : rnidunlur 
petrni, et Jud;eoruni conla diirantur. EleiiieiiiafuKiunt« 
liTra concutilur ; judcx argnit, iniles custodil, iiioiin* 
nienia rescraiitur, et .luduioruin pcrfldia denudaturt 
5. Cur Joseph occulte peiit corpus Jesu. \ Discipuli 
vigilant , et fletibus oculos luosstos somiius invidus 
caput. Judoii , quid ciiriosi cslis , ubi caro cnicillxa 
remansit? In flaminis cum tribus pucris apparuit, qui 
po.slea parvulus dignaius est nasci.l Stabant tainen 
niiilieres hxc videntes (/6i(f.,49), siaoat et materOc 
niir\i suo filio lestiuioiiiuin perhibciite (Joan. xix, i5L 
Josepli el Nico<lcmus Christum scperiunt (/6i</., Zl9), 
Uiius jnslus^ alter in qiio dolns non erat. Nam si 
Apostoli scpt^Iireiit , dicerent noii sopultum, qiieai 
Juda^i nuntiaverunt raptum. Nicodemus nocte veois 
propicr inelum Jud:eoruin. Siniplicitas enim qiueri^ 
tur, non anibitio deNideratur. Quoniodo justus latclmi^ 
periculi timerei, qui corpusiion tiinuitsepclire?IdaD 
occulte postulavit, ut corpus celaret *, uou ut pericii- 
lum pra!caveret. Mulieres ionge stabant, qcue diligeii« 
ter locum servabant. Sexus nutat , devotio calet. Kt 
cum discipuli faligarcntiir , sohe taineii ab ai^o ne 
timeanl admonentur. Noli me , inquit , tangere ; non- 
dum enim ascendi ad Patrem meum, Noiidum lib| 
ascendi , quai viventem cum morluis quxris. Quora 
primum inulieri? Per mulierem mors antea est miii- 
tiaia, per muliercni vita hominibus repamtur. If icliM'^ 
qtnd plorat (Id, xx , i7 , 15)? Mulier Christum vido-* 
bal , sed hortulaiium putabat Deus est qui adoratur, 
honio estqui lenebalur.Non (b) reiiuit taiigi a femiiia^ 
quia iion ouines possunt Cliristiim tangere resurgen* 
tein , quem letigcrant in corpore comiuorautem. 

SERMO CLIl (c). 

De Passionc OoniiDi lu ; et de susanoa ((f )• 

1 . Citr Chrittut accutntut tilel, Forsitan miruin ▼!• 
deiur vobis, fraires, cur Doniinus apud pnesideui 
Pilalum a principibus sacerdotuni acciisetiir , nee 
aliquem jam eoruiii responsioiie coiivincat ; cum iHi- 
qiie ingratain accusntioncm nonnisi repellere solei 
siibseciita dcfensio. Mirum, iiiquam, sit, fratres, quod 
argiialur Salvator , et laccat. Tacituniiias enim pra 
conscnsu habctur ; videtur naniaue conflrmare qiiod 
objicitur, cum non vuit respoiidere quod quxTitur, 
Accnsatioiieni ergo sunni Dominus tacendo non fir* 
mat , sed despicit non repeilcndo. Iteue enim tacel , 
qui defensione non indi^et. Ainbiutdefendi,qui metuil 
superari. Festinet loqui, qui tiniet vinci. Christus aii« 
tein cum condeiniiatiir , exsuperat ; cum judicatur , 
viiicit, sicut ait Propheta, Vtiustificerit in termomku% 
tuit , et vincat cum judicarit (Ptal. h , 6). Quid eifo 

> Adde, Uxlroni. 

* Recedit exscriptor ab Ambrosio, a quo mysterii alii 
ratlo profertur , ut ostenderetur , ioquit;, sme tmuuttnditm 
immortaliUu returgentium fUiura. 

* Ambrosius, impetraret. 

(a) Morel,Eiem.CrU.,p. 1(U, opinauir legeodum, deewk^ 
pro , docuU. uauc seosus noti requirlt correcUouem, qwi 
tamen non est conteinucuda. M. 

(b) Porte, nam. M. 

lc) olim, de Tem|>ore 1 18 ; ct post . ia Appeodice 41. 

,(a) Haximo in maiiuscript'^ et iii impk ^ssis trijui monent 
Lnvaiiieoses. l|>sa porro est, quae iu ejus Houriliarura Hbrit 
exbibelur post DoniiiiicaiD iu Kainis priuia , quae et ia snl^ 
vcfiueulc ibidein hoinilia ciiatiu:. Nouiiulla umeu 4mbrosik 
ia LUwi^iu, ca^*. ^, verbu habcl hiuc iude iubpersa^ 



aoii 



SEKMO CLIU. 



204i 



DpQi ent ei loqui anto judicioni , cni ipsom judicium 
c»t pleiia Ticloriat Vincit ergo, cum judicalur Cliri- 
tius ; quia sic iunocens apprtilMtur : unde aii Pilatns, 
imnocmu ego mm u san^iue kujut ju$ti (Matih, xxvii, 
t4). Melior esi igilur causa qiio) non defendiiur , et 
probalur : plenior jusiilia , qua; non verbis aslruitur, 
mmI veriiale fulellur. Taceai liiigua necesse est , ubi 
ipsa veritus sibi adest : taceal lingua iii bono iiej^olio, 
fluae lu nialas (a) causas oblinere consuevil. Nolo sic 
defenidi jusiiiiam, sicul solet ini(|uilas excusari. Quod 
rincii Cbristiis , iion oratiouis est, sed virtiiiis. Scivil 
eniin Salvator, qui est hapientia, quoinodo tacendo 
vineerel, quoinodo non respondendo superarel : nl- 

au« ideo eaiis;im suam maluil comprobnrc, qiiam 
ieere. Quue eiiiin res illiim conipellerel ad loqiien- 
<tttm, cuin silmtio satis siiflicerel ad vincciiduin? 
Forlasse mems eimi cogerel, ne salutem perderet, 
Biisi quod ipsa erat lola causa victoria^ Suani enim 
salulem perdidii , ul salutem oinnium liicrarelur. In 
ft« viof i malttit , ul viclor esset in cunciis. 

i. Suionnacaiiitate defmta. Judicetn virginem me- 
ncfNr. Sed quid dc Deo Chrislo loqiiar? Susanna niu- 
lier inimicos siios tacuil et vicil ^ Ncm eniin apud 
Daolelem judicem verborum se raiione dereiidit, nnn 
penrocinii sermone tutala est : sed in sancla femiiia 
laceivte lingua, pro ea castiias loquel>atur. Cpstitas 
Mim Susaunae adfuil in judicio, qiiae eam defendil in 
uradiso : ifoi eoim pudori ejus consuluit , bic saluli ; 
ibiy ne niaenlarelor pudicitia ; hie, ne innocenlia da* 
mnarelQr. Castilas eiiim SusaiHMe el presbyteros im- 
|MMii<M Gonvicit in Mradiso, et in judicio falsos ac- 
ciMalores oblinoit ; bisqiie victrix reos facil lesiimo- 
ttii, quos reoe focerat adullerii : alque landem judi- 
cem meretiir caslitas Dunielem puerum juiilorem , 
necdaiD pubescenlis aetaiis. Multum igiiur dc Deo pu- 
ditilia eoiiseqoiiur, cum jodicem virginem promere- 
Uir. Secura eiiim est de vicloria castiias, cui esi jii- 
diealiiro virginitas. Podiciliae autem causas nisi vir 
]HMliGn aodire ooo debuil. Talein enim arbilrum 
me r c tor castimoniay apod qoem non pericliletur vere* 
cundb. 

5. DmnieHset PiM idem judicium. Pilati ini(iuitas, 
Gngnilo igitur DanielSusannse negoiio, cum eam fal- 
sift aocoealionibus vellet plebs imperila damnare , ail 
idem : Mundus egi^ sum a tanguine hujm ( Dan, Tiin , 
46). Qao dicio, peccantis populi revocavii errorem. 
Hac ergo voce circa Susannam Daniel ulitur, qua 
circa Dominum usus est Pilatus. Ail enim Pilatus, 
Mumdut ego tum a tangwne hujutjusti ( Matth. xxvii, 
94). Eademigilur sententia absolvilur pudtcitia, qua est 
d absoluta jusiitia. Sed Daniel meliiis quam Pilatiis : 
;Ue enim piidicum sanguinem nec conaemiial , el li- 
berat; bic auteni justi sanguinem confitetur, ei Iradit. 
Quid enim profuii testimonium perhibuisse innocen- 
liae, et velut reum addixisse nequitix; nisi quod gra- 
vios peccatum est uniim eumdemque el pronuniiare 
juslom,et tradere criminosis? Ipse etiini inir|uiialis 
suae teslis est, qui ore absolvii, el corde condemnat. 
Larerit licel manus suas Pilalus ; lamen sua facta 
iMNi diluit : qiiamvis abstergere se putaverit jiisil 
sanguinem desuis membris;eodem tameu sanguine 
roeosejus tcDelur infecta. Ipse enim occidilChristum, 
tfid eum tradidit occidenduni. Judex enim bonus et 
consiaos, ne sangiiinem innocenlis addiceret, necin- 
^fcecedere debuit, nec limori. Daniel ergo melius 
qoam Pilaiiis. Ilte peccantis popuii revocavU erro- 
Tem; bieaotem fureniis Synagoigae sacrilegium cuii- 
Hmutvit. 



* Hs. vd. a secnnda manu , tacendo otdl. Amlirosius 
antem onitiut, xnimicos siuos, 

(a) Oplnatur Morel , Klem. crit. p. 255, melius leg^ndum 
SR mato cauMot obtinere cui sentenliae adversamur ; niliil 
cst enim cur texius m* telur. uiine dici poiest neul. ge- 
! m cautat obf^re ^ pro , in causas exerceri. M. 



SERMO CLin (a), 
De Passione Domini, iv (b). 

1. M undus toius rcdempius. Admoiiel nos, fr^tres 
cbarissimi, ad solemnilaiein Doininicx passionis ipsc, 
in qiio eam nec niuta elenienU tacueruiit. Celcbrct 
eam lux fidci linguis lioininum, quani eonclamave- 
runl etiam silenlia leiiebrarum. liodic Douiinus no* 
sler in slalcra crucis prelium noslne snlulis appendil , 
el una morte universum niuiiduin, sicui oinnium con- 
dilor, ila oiniiium n;parulor absolvil. Indubiiaiiter 
enim credamus, qtioJ loluiii niu::duin rcdemil, qui 
plusdedil quani lotiis inuiidiis vaiorcl. Meriiuni cuiiu 
redeinpte lucrcedis digniias insigiiis prctii supcr- 
gressa t*sL liiter redoiiiptum el redimcntciii dispeii- 
Siilio fuil, coinpciiSatio noii fuit.Quiergo non liabo- 
bat i>eccata propria , digiic delevil aliena : solus liic 
pia vicliuia prooniniiHis cecidit, ul omnes levarei. 
El t|uia debilum solus non habuit, rocle fenus iiiise- 
ricordiuc pro dcbiioribus erogavil. Perpeii(Je intor 
bxcqui lalcin pro nobis dedil pecuniam , qualein a 
nobis sil exacturus usiiram. In hac ilaque die fides 
propheticx aniiiiiilinlionis impleta est, iia dicentis : 
torpus meum dedi percutientibus , et genas meas vcl- 
lenttbus ; faciem meam non averti a fo^ditate sputorum 
(isai, L, 6). Suscepit mala nosira , ul tribueret boiia 
sua. 

2. Homo quam Deo chnrus , qunntum valeat , ^tiaii- 
tum debeal. Mgsterium chlamydls coccinece , coronas 
spineeBf sitis in cruce^ veli scissi , et monumentorum 
apertorum. Hinc intelliganius, qu:.n(uiii honiinem di- 
ligere dignalus sit anle culpaui, (piein sic diligii posi 
ruinam. Agnosce, bomo, quantuin valcas , et qiian- 
tum debeas; ct dum laiitam redeniptionis iWK perspi- 
cis digiiitatem, ipse lil)i indicito peccandi pudoreni. 
Ecce pro impio pieias nagellatur, pro slulto sapienlia 
flludilur, pro meiidace vcrilas necalur, damnatur ju- 
Stilia pro iiiiquo, misericordia aflicilur pro crudcli , 
pro misero replelur siiicerilns accto, inebrialur felle 
dulcedo, addicitur innoccnlia pro reo, moriiur vita 
pro morluo. Expavii scelus honiinuin natura rcruin , 
el qoem crealura rebcllis non agnoscil, euin mundi 
Dominum ircmens tcrra leslatur, et coeli regem sol 
fugieiis confiletur. Chlamyde coccinea induitur ; (|nia 
sanguine marlyrum suorum Ecclesi:c corpus ornu- 
tur. Corona spiiiea capili cjus imponitur ; quia puii- 
dio peccaloruin nostronim, qiiorum reniissione Re- 
dcmploris gloria slruitur, aridis tribulis coinparalur. 
Sliideamus iiunc c diverso, ul membrorum vita capi- 
lissit corona. Quod verositire se in cruce positus di- 
cit, iidem incredut;e genlis concupiscil : sed e contn 
accluin malitiac porrigiinl ; qiiiu vinuin sapienti c , 
quod a Deo accc|)eranl, |)eccando corrupcraiil. Vcluin 
templi scindilnr; ouia Synagoga lionorc nudatiir : 
observalio antiqua dissolviiur ; Ecclesinc unilas pr^c- 
monstratur. Moiiumelilu aperiuntur, quia niorlis jiira 
jure superantur. Laxata scdc tartarea a Domino re- 
rum profund;B noclis claustra reseraiitur, el quem 
bomines non recipiunt, inferi Deum esse cc^no- 
scunt. 

3. Myslerium Judw venditi Christi prelium refun^ 

(a) Olim, de Tempore i 14 ; ei post , iu Appendice 41. 

(6) Ejuadem forsitau ancloris est, cujus plera^uc et 
Ulis qux sub nomine Eusebii circumierunlur lloniilije. 
Enimvero illic soleuinius uibilooiiversione ilia ad bofuiuem, 
cum iisdem quibus hic urgetur verbis, ut sttondat quanlum 
ex Creatoris xsUniatione valeal, quanlum ei debeat. ita 
homil. 2 de Pasdia : « Perspice, o boroo, quantiim valeas» 
« ei perpende cpianium debeas. Perspice quaiituin valeas, 
« ul landem vihs esse tibi desinas^ ul vei per hoc erube- 
c scendo subjacere villis dedignens. » lla ciim bomil. I 
et 2 de Symbolo, io exi)osilioue verboriint, lude venlurus 
est judicare , etc. Oenitiue homil. 6 de Pascha, « il^islimc- 
« mus, » inquit, « in quantum suum servum diligere po* 
< luil ante culpam, quem sic gloriOcai post nunam. t lla: *. 
ipsa verlHi hic o. z. vide serinonem suL>sequentein, n. 8. 
peiium. i vide Eusebil in line et circa mcdium honiil. 6 
de rascha ; <Ie num. 2, vidc Euscb. bomil. i de Symliolu. 



X(U7 



ArPENDIX. 



tm 



iii iiinuiciita tiltinia Infelici rraiule posuit, nec re- 
iteiiiplioii>s suoi spciii iii desperaiionis novissiimim 
rcservavit : nec reiigionoin ante, nec Chrislum scivii. 
Qiiod si scisset , fuissct forsjun iiitcr ApostoIo<i iion 
postrfmus iii numcro , qui prior facins esl in regno. 
Eigo eliam ex lioc iii exlremo piacuit Deo; c|uia ad 
conseqiiendam fidcm noa fuit extrema iiora iila , sed 
prima. Opiis est ergo ut sibi iiomo quoiidiano actu 
provideal , et prociiret i)onain coiisnmiiiationrm : 
opiis est ut lota vita noslra talis sil iii coiiversatione, 
ut libcri mereamur essc iii iinc. Iiicessabililer diem 
transitus nostri el tempusjudicii cogitanles, nosqiio^ 
uue cuin iatrone jugiter proclamemus , Memcnto mei^ 
Domine , cum venem in regnum tuum. 

SERMOCLY (a). 
De PassioQe Domini, vi; seu de Cruce et l^Urone (b). 

i . Cruxjam qloriosa, donorum innumerubilium caum, 
llodierna die Dominus noster per>endit in cnice, el 
iios rpuiamur S ut discainus quoniarn crux Christi 
ferise snnt et nundinnc spirituates. Antca namqiie 
crux noinen condemnationis cral , nunc vero fucta est 
res iionoris : prius in damnatione matedicti stabal , 
niitic in occasioiie salutis erecia est. Iliec enim crux 
innumerabilium nobis bonorum exstilil causa : ha*c 
iios de erroribiis iiberavit , h:ec nos sedentes in te- 
* richris iiluminavit , hxc nos a dial)oto expiignatore 
rei-(mciliavii Deo , et ex alicnatis rcstituit iii doine- 
Micos. de loiigiiiquis proximos fecit, de peregrinis 
rcddidit cives. Il.ec est enim inimicilianim interem- 
piio , pacis nrinanienliim , cl omnium nobis bono- 
rum tlicsaurus. Propter banc jam non erramus in 
solitudinibiis ; viam eitim verititis a^novimus : ncc 
jum exlra regnum sumus ; januam enim repis inlra- 
viinus : jain ignitas dial)oii sagittas non timemus ; 
foniem eiiim viiai , qiio exstinguerenlur , inveniiniis. 
Propter hanc jam iii viduilate non sumus ; sponsiim 
emiii recepimus : non expavescimus iupum ; qiiia 
ix)niim pastorem liivenimus : dicit enim , Ego ium 
pa$tor bonus (Joan. x, 14). Propler hanc non for- 
midamus lyrannum ; rcgi enim adhaeremus : propter 
lianc diein festuni agimus , crucis memoriam cele- 
brantes. 

2. Crueis festivitai a Paulo initituta. Crux, altare. 
Chrittus , sacerdos et hostia. Ita el Magisier Gentium 
docet , propter crucem anniialem festivitatem consti- 
tui *. Epulemur^ inquit, non in fermento veteri^ nequein 
fermenlo maliiice et neqmtice^ sed in azymis sinceri" 
tatis et veritatis. Deinde ciusam agendj: soiemnitatis 
«djiciens, ait : Quoniam Pascha nostrum pro nobis im' 
molatus €St Christus ( I Cor. v , 8 , 7 ). Ubi autein 
sacrificium, ibi et interemptio peccatoruiii ; ubi inier- 
emptio peccatorum , ibi reconciliatio Dei ; ubi rc- 
coiiciliatio Dei , ibi vox lcBliilas et saluiis in tabernacu- 
lis juslorum (Psnl, cxvii, 15). Sed et oniiiis lerra 
|:i*tetur : Pascha nostrum pro nobis immoUUus est 
Chrisius. El iit)i imniolalus esl, dicilo. In allitu- 
dine crjLiois. Novum esl allare sacrificii hiijus ; quo- 
iiiam el inimolulio iiova el adniiruliilis. Ipse enim et 
lioslia crat ei saccrdos : hostia (piideiii secuiidiim 
curnem > sacerdos vero secunduin Spiritum. Idein 
ipse et otTerchal qiiidein seruiiduin Spiriium ; offere- 
butur vero secuiiduin c;iriicni. .\udi igitur nuiic quo- 

' tta edili cwn duobus Mss. At versio altera in Hss. ei 
autliiuioribus chrysoslonii imprcssis, fe^tivitatiw nimia 
Uetiiia celebramus. Gra.'ca editio, eortin agonten. Verlit 
Gretserus , festum uqimus. 

* Aiiud chiy^sostoiiium, patdos eortaxeinparttinei. Gr«>ise- 
rus, ioulus monet ut festintutem agirnm. Alia verstc^ibaii- 
qua, raulus prcecepit propter crucem feuivUatem cetebrari. 
Mox ad<iit : Lietn itnque festum celebrenuis ; ubi graec. 
eorUizdmcnj etGrelserus, ferienwr. Melius sauequaui, 
eptUetmir. 

ia) oUfii, de Tempore 130; etpost, m Anpendic» 49. 

(b) .louiiiiischrysosioaii Homiliu est, sed hic deouriata, et 
vetcre altfra versione qux ia maniiscri|;lis ac in aiiliqnio- 
rlbusc hryscsloiniiHlilis repiTilur, uclerior, uiiuusque cou- 
icatieus y^Txan dictiooi. 



modii utraQiie hsBC manifestaferit Paulus : Omms^ 
inqiiit , pontifex qui ex hominibus accipUur , pro ib#Mi- 
nibus constiiuitur : unde necessarium est ut et ipsg htS" 
beat quod o/ferat (Rebr. v, 1 ). Ecce ipse oflei-etKa te 
ipsum. Alil)i vero dictum est, Quaniam Dommus m 
mel oblatus est pro oblalione sui ; deinceps^ ut muU^ 
rum auferat peccata * ; secundo vero sinepeccato fride» 
bitur his qui exspectanl eum in salutem (Bebr. ix, S8). 
Ecce isthic oblalus est , ibi se ipsum obtulit. Yidiili 
quomodo siinul et hostia et sacerdus factus esi , et 
altare erat criix. 

3. Cur sub dio immolaius, non in tempio. Cntx mh 
nem locum in templum consecravil. El ciijus rel caota 
uon in tempio offcriur haec liostia, sed extra civita« 
tem et extra muros ? Ut iilud implcretur quod scrip- 
luin est, Quoniam inter iniquos deputatus est { l§M. 
Liii, 12 ). Cujus igilur rei causa in ikititudinc cmcU 
immoiatur , et non sub tegmine xdiflcii ? Ob boe 
scilicet , ut aeris iiaturam muudaret , propterea immi 
iii aliari, iiec tccto supcrp<)siio, sed suh coslo. Aer 
enim purgabatur, ciim in aliiiudine inunolaretur oni : 
terra etiam purgabatur, quia stiilahal sanguia Dii- 
miiii super eam. Ideo non siib tegmiiie, iiequelu 
teinplo Jiid.Torum ; iit iion siibtraherent sacriuciuni 
saltitare Judxi '. Ncquc exstiines pro iMa taiiUUDr 
modo gente haiic hostiam offerri : proplerea eniHi 
cxira civitutem et extra muros ; ut iiitelligaa q«o- 
niam communis est hostia pro geiiere bumano oUala : 
et ideo communisestpurilicatio, non exaliqua parte, 
quemadiiiodum fiierat iu Jiidaeis. Njun Judaels idt» 
precepit Deus reiinquere universam terram , ci iu 
uno loco offerre sacriiicia , et vota reddere ; quo** 
niam immunda erat lunc universa terra fumo araruai 
et nidore bustorum, cneterorumqiie iiiquinameiiluruiB. 
eoruin qux de piofanis Geulilium sacrilegiia uifem- 
buniur super eam. Nobis vcro jam qiioniam ChiislM 
advenieiis universam terram expiavit, oinnis loeus 
oratorium factus est. El idcirco beatua Pattiua liorla^ 
tur et prccipit sine intermissione orare ubiqae , 4k^ 
cens : Xolo orare tiros in omni loco , lewtiUt» mummB 
sanctas ( I Tim. ii, 8 ). Vides quomodo muitdaiua eai 
orbis terrarum ? Et ideo ubique sanctas raanua le- 
vare poasumus , quoniam universa terra aandiiicala 
est ; ut sanctior sit quam iila in interioribus leiii|ili 
veleris sancta sanclorum. Ibi namque irraliofiabile 
animal ovis oflTerebatur ; hic autem spirituaiiifc obbla 
est. Et quanto major est oblatio , tanto et eniinea- 
tior sanctiflcatio : idcirco fesiivilas epulatloois tU 
crux Cliristj. 

4. Crtio; paradisum reseravit. Vis disccre el aliod 
crucis bcneficium ? I^radisum anle quinque miUii 
vel ampiius fere annorum dausum , hodie nobia ape* 
ruit. In hac enim die et in hac hora latronem ittlro* 
ducens Christus , duplex beneficium operatus eal : 
uiium qiiidem quia paradisum apeniit, aiiud Tero 
qiiia latroiiein inlroduxil. Hodie reddidit tiobis pa* 
liiam priucipalein , liodic rcduxit iios in civitalem 
pateriiam , et a^ternaiii domum redoiiavii comimmi 
hoiuinum iiuliinc. Uodie , iiiquil, mecum eris in petrmm 
diso (Luc. xxiii, i3 ). Quid dicis 1 Cnicinxits es, 01 
clavis conlixus, et puradisuin promitiis? Ita, inquil'; 
ul iii ipsa criice virtutem ineam agiioscas. Quoiiiam 
res Iiu'C tristiti;e videbatiir, ut noii iii crucis iiguum 
aiteiidas, sed virtuiem ejus qui cruciiixus est, dm- 
cas : in cruce hoc miracuium operatus est • iiM-le mo- 
xime potentiam suam declaral Omnipoientk , mom 
mortuum resuscitans , non mari et ventis iiDperwit« 
noii da:moncs ejiciens , sed crucilixus et coiispataa 
in facie , clavis<|ue confixus ; cum injurias ct male^ 
dicla susciperel, derisiis atque contemptus nialigtmm 
ilhim atque loiigo sceleruiii usu obduratam hitronit 
meiitem immutare pra^vaiuit, ut ex lUroque virluten 

^ Versio vetus , rhiistus semct oblatus atnulit multTrwm 
peccata. Ecce hie oblatus, §bi, elc. Ua fere cJirjseuio* 
nms. 

* ArMii luo f crsio vctus jam laudata , et sibimci rirufi* 
airent. 



S0i5 



SERIilO CLIY. 



30 i6 



6. Mfrcei Lafroni profiuW.YiJeanius qoid inter ista 
respomteal divcs et larga Dei bonilas : i\\ix sicul ex- 
cedit vota,ita graliam adjtingit ad merita. Uodie, 
inquit ; tauquam si dicerei , Quid me , iiiquit , o Ade- 
iissime oomes et unice tanii lestis triumphi , quid me 
lantopere exorandum pouis , ut in die judicii mei me- 
minerim tui ? Quid me ad pnesentem relributioiiem 
ptratiim , in tempora tam longa dissimulas ? qiiid in 
fuUira saecula fidem in te perfectam fatigas? Hodie 
meewm eri$ in paradiio {Luc, xxiii,45).Ergotaiiquam 
kereditanaet paterna sedes,qux expulso Adam, quae 
expulsis diiohus, clausa est innumerls populis, te in- 
troeunte rescrabilur. Ingretlere illuc primus ; sed in- 
gressu feliciore qiiam primus. Intra paradisum , ne- 
quaqiiam ultr.i ctim Adam visurus iiirernum. Mullum 
illic ctbum lethalem , nullnm jani legeiu , nullam ar- 
horem peiiiinescas : ego libi illic eru victus et vita. 
El ne forte verearis, ne tibi aliquis hoslis in illo beato 
Deniore, ne antiqiius ille lalro insidietur, ppsscssio 
tibi illic me introduceiiie firmabitur. Recedat er{;o 
infidelitas , qiiae Deuni et hoiiiinem iion recognoscit. 
I^m siciit diabolus est (lui de paradiso expulit ; ita 
Deiisestqui reduci:. 

7. Chriitttm in cruce Dettni teitanturjudicium iUius de 
latrombui, mira illiui patientia^ creatura univena, Homh 
mnfuania dunltes. Becundum hArc,charissiini, per om- 
nem gestorumordincm, Deiiin sub homine agnoscamus 
operantem. Positus in patibulo velul arbitt^r in medio 
damnatoi um , negaiitcm repulit, suscepit confiteniem ; 
bunc deputat rcgiio , illum reliiiquil inferno. Per haec 
ergo credamiis in majestaie judicaturum, quem jam in 
cnice et inisericordiam * videiiuis exercere et judi- 
cium. Credamus , inqiiam , Deum , vel e\ sola viriute 
patienti» , qui dum ab honiine criici et neci traditiir, 
sic qooque pomini gloriani pollicelur : qui il(as ipsas 
injuriaset piagas congestas in corpus suum, conver- 
tit io pretiuin nostruni. Sed et ipsa totius mundi ra« 
lioaabilis creatura motibus suis Detim loquitiir. Nani 
in media passione Domini Salvatoris coelestia et ter- 
rent turlMintur; lux cum iiocte miscetiir, elementa 
qBatiuDtur, et ab antiquis ministeriisefTugantur. Aperte 
reruRi natora perspicitur commoveri , veiut in viudi- 
ctam aoctoris sui velit armari. Terra ipsa concussa a 
fundamenlis suis, quasi qiix cruccm Domini vix susii- 
neat *, tanqiiam ad scelus proprium conlremiscit. 
Dies refugo lumine , quomodo potest , sumit lamen- 
tum, etfusco tristium tenebrarum habitu, more lu- 
gentis , iiiduitur : et sicut lota coeli facies Dominicie 
uativitatis ^loriam nova luce testatur; ita crucis in- 
jariam iiovis teiiebris detestatiir. Et quae duritia cor- 
disbumani? Vae eisqui inter ista non crcdunt; quaii- 
doqoidem creaiura insensibilis , quae recipere non 
potest credulitatis affectum, dat tamen Dcoconfes- 
sioais obsequium : et cum pro solo homiiie Christiis 
mortaas sit, perbibet ei tamen eliam pars illa mundi 
testimoiiium divinitatis, ad quam non perveneruiit 
bc»elicia passionis. 

8. Qiuinliim homo valeat et debeat. Quam reui cum 
peccat, Judidi futuri oblivio, magna peccati pcena. Qiiae 
com ita sint , charissimi , agnoscat homo qiianluin 
valeal, el quantum illum Deo obnoxium faciat vel 
natora tcI gratia. Agnoscat homo quantum ab illo 
exspectet Deus ; et quem tanta dignatione habiiit clia- 
mm , quam velit esse in conversatione prctiosum. 
Agnoscat bomo quantuin valeat , et quantuui debcat : 
et dum pretJum suuni cogiiat , vilis sibi esse desinat , 
et potius vicem muneris Salvatori ex ipso bono suo , 
idest,de conservaia salule restiiuat. Custodianius 
ergo sollicite quod tanti sudoris commercio Christus 
redemit. Reus itaque erit non parvi pretii , scd sanr 
goiois Cbrisli, qui violat et coiuniacuiat aiiimam, 

I m mts. eiapudBusebhmidesiderantur voces, et mtseri- 
cordiam; adjectae hic forte contra mentem auctoris i>e]a- 

. * Eosebias » quatl qme snpir crucem Devm vix n»- 



Christi sacgiiine et passione mnndatam ; blasphenius, 
homicida , caslilatis proditor. HaH: tria capitaliier oc- 
cidunt. Contestamiir Cbariiati vestrae cnusas asierno- 
ruin maloruin. Blaspheinus, homicida, prodiior casti- 
talis suae, expugualor alienas; id esl, qiii legitimi 
cuhilis jura transgreditur, qui exlra conjuxem suani 
per rooniferos errat amplexus, reus erit aptern;is 
morlis : quia vilem in se habnit saiiguinem Rcdeiii- 
ptoris. £t quia clamat Apostolus , Neque rapaces^ 
neque adultcri regnum Dei poaidebunt (I Cor. vi , 10) ; 
abslineamus maniis ab alienis , ocuU>& ub aliena fe« 
mina caveamus : ne corpori illi quod dc nostro Chri- 
stus assumpsil, injuriam facianius in iioslro coriiore. 
Caveamiis iia peccatis ct criininibus vitam prouere ; 
ut ad nos non respiciat propheiia illa terribilis , Non 
eit , inquit, Deui in conspeclu ejui, polluuntur vite ejui 
in omni tempore , auferuntur judiaa tua a facie ejui 
{l*ial. IX , 5). Irremeuiabile periculum est, sic aliquera 
vitiis et cupiditalibus frena laxare , iit se raiionem 
Deo non meminerit redditurum ; quia puto mngiia sit 
jain peccati poena , metuin ac memoriam fuluri per- 
didisse judicii. Non nobis ita dulcia sinl pauperum 
spolia postinodum nimis amaricatiira. Nihilominus^ 
sicut dictum esl, rel\igiamus carnis alienx abomi- 
naiida contagia , vitemus obsceiia inimicae voluptatis 
incendia. Hacc qui agit, charissimi , de slipula ac li- 
gnis ini(iuitatum perpeluos sibi succendit isnes, et 
nuiiquain exstineuendos concinnat vapores. Non tanti 
est vita , si ad hoc vival homo , ul in paucis hujus 
vikc aiiiiis consuinat aeternos , et sub brevi fiue con- 
gregci sibi poenas sine nnc mansuras. 

9. Latronii exemplum ne remisdorii vita sit occaiio : 
quia paucii fidei Latronii , et multi hac inani ipe d£- 
cepii. Sed ne forie , charissimi , aliquem niinis sccu- 
rum faciat aut remissum tam nova felicitas creduli- 
tatis , ne forte dicat aliquis in corde suo : Non me 
usque adeo conturbet el crncict rea conscientia , non 
me tisque adoo contrisiet culpabilis vita ; video sub 
momento, video sub exiguo spatio lalroni crimiiia 
sua doiiata , el mihi resoluta inente concipiuntur ^ 
Primuin consideranda est in lalrone illo noii soluin 
crodtdiiatis compeitdiosa devotio, sed temporis illius, 
siib quo ha^c agebaiitur, occasio, quo justorum lcgi- 
tur tiliibasse perfectio. Deinde aiiie mifii lidem lairo- 
nis osleiide , et tiinc libi latrunis beatiiudinem polli- 
cere. Iminitlit diaboltis securitalem , ut inferal perdi- 
tioncm : neque dinumerari possuut, <|uantoshaec ina- 
nis spei unibi-a dcceperil. I)elcrre.'tnt, quaeso, nos ab 
bac persuasione iniiuinerabiles populi sub lali securitale 
nudiet vacui bonis, et iiialis pleni, ex hac luce prxrepti. 

10. Salniii tempus differre ^ periculosisiimum ^ slul" 
tisiimum , Deo odibile. Latro ialutii opui non distulit, 
Quolidie expavescenda iransiius nostri et commigra- 
tioiiis incerta hora; qux' el modo vel inspcraia vel 
subita sunt, et in aiiernuin remediis caritura sunt. 
Pnevenicndusestdiesquipraevenireconsuevit. Ipse se 
seducit, et de morte sua ludit, qui hoc cogitat : Po- 
test mihi exircmi temporis indulgentia subvenire. Nou 
est hoc : priinuni , qiiia periciilosissima est in ulli- 
mum diem promissa securitas ; d»'indb , stultissimuin 
est ut causa quse de neccssitaiiDus agitur aclernis , 
inutilitatibus vil;e dcficieiilis commiltatur extremis. 
Odibile est apud Deum , quando homo sub fiducia 
poeniteniiae in sencctutem reservatae liberius peccat. 
Credite, charissiini, diflicile est ut callida dissimula- 
lio ordinandie consiiinmationis obtinere digna sit fa- 
cultatem : apud illum cordis interpretem ars non ad- 
miliitur ad sahitein. Ille autem, de quo loculisuinus, 
beatus latro, beatus, inquain, iion jam juxUi viam 
insidias tendens , sed viain ipsam in Christo lenens , 
ac vitae pr«edam subito rapiens, iinmutato gencre et 
nova s))olia d>; niorte propria reporlans , ille nec sa- 
lutis tcmpora sciens distulit , nec reined'a status siii 

^ Forielegendum,can<:edimliir.Autcerteabuiidant verba, 
et mt/it resoluta meroe condpnaUur, Et ipsa quidem omit- 
tunt oiDi Eusebio maauscripti. 



mi 



APPENDIX. 



iit iiioiiicitta tilliina Inrelici rraiidc posutt, nec re- 
i)eiiiplioir>s siKC spein iii desperaiionis novissinium 
rcscrvavit : nec roligionoin ante , nec Cbrislum scivil. 
Qiiod si scisset, fuissct forsjUn iiilcr Aposlolo^ iion 
postrfmus iii numcro , qui prior racius est in regno. 
Eigocliam cx lioc in exlremo placult Deo; c|uia ad 
consequendain fidem non fuit exlrema liora ilia , sed 
prima. Opus est crgo ut sibi homo qiiolidiano actu 
provideal , ot procuret bonam coiisumiiiationcin : 
opiis csi ut tota vita nostm talis sil in conversationo, 
ut libcri mereamur esse in linc. Iiict^ssabiliter diem 
transitus iiostri et tempusjudicii cogitaiiles, nosquo* 
uue cuin latrone jugiler proclameinus , MemaUo niei^ 
bomine , cum venem in regnum tuum. 

SERMOGLV (a). 
De PassioQe Dominl, vi; seu de Cruce et Latrooe (b). 

1 . Cruxjam gloriosa^ donorum innumerubilium causa. 
Ifoiliernn die Dominus noster pefiendit in cnice , et 
iios rpulamur ^ ut discainus quoniam crux Chrisli 
fcrise siint et nundinnc spirituates. Antea namqiie 
crux nomen condemnationis cral , nunc vero facta est 
res bonoris : prius in daninatione maledicti stabat , 
niiiic in o(*casione salutis erecla est. IIsc eniin crux 
innumcrabiiinm nobis bonoruin exstilit caiisa : h:rc 
iios de erroribus liberavit , b:cc nos sedcnles in te- 
iichris illuminavit , bxc nos a diabolo expngnalore 
r(H'(mciliavii Dco , et ex alicnatis restituit iii dome- 
siicos, de loiigiiiquis proximos fecit, de pcregrinis 
rtMldidit cives. H^c est eniin inimiciiiarum intercm- 
piio , pacis nrinaiiieniiim , ct omnium nobis bono- 
rum tlicsaurus. Proptor hanc jam non erramus in 
solitudinibus ; viam eitim veriUitis a^novimus : ncc 
jam extra regnum sumus ; januam cnim regis intra- 
viinus : jain ignitas dialxili .sagittas non timemus ; 
foniein eiiiin vitai , quo exstinguerenlur , iuveniinus. 
Propier hanc jam iii viduitate non sumus ; sponsiim 
eniiii recepimus : non expavesciinus lupum ; quia 
boniim pastorem invenimus : dicit enim , Ego $um 
pa$tor bonu$ {Joan. x, 14). Propter banc non for- 
midamus lyrannum ; rcgi eniin adhaeremus : proptcr 
lianc diein festum agimus , crucis memoriam cele- 
brantes. 

2. Cruci$ fe$timta$ a Paulo in$lituta. Cnix, altare. 
Chri$tu$ , $acerdo$ el hoitia. lu et Magister Genlium 
docet , propier crucem annualem festivitatcm consli- 
tui *. Eputemur, inquit, non in fermento veteri^ nequein 
fermento maiiiice et neqnitia^ $ed in azymi$ $inceri- 
tatis et veritati$, Deinde ciusam agendu; solcmnitalis 
«djiciens, ait : Quoniam Pasclia nostrnm pro nobi$ tm- 
molatu$ e$l Chrittu$ ( I Cor. v , 8 , 7 ). Ubi auteiii 
sacrificium, ibi et intereniplio peccatorum; ubi inier- 
cinptio pcccatoruin , ibi reconciliatio Dei ; iibi rc- 
coiicilialio Dei , ibi vox lalilias el snlutis in tabernacu- 
lis jusiorum (Psal, cxvii, 15). Sed ct oninis terra 
l:i*letur : Pasciui nostrum pro nobis immotatus est 
Ciiristus. tli iibi immolatus esl, dicito. In allilu- 
(line crjucis. Novum esi allare sacrificii biijus ; qiio- 
iiiam et iuimolatio nova ei adininibilis. Ipse enim el 
liostia crat ei sacordos : hostia qiiidem sccuiuliiin 
curiiem > sacerdos vero secunduin Spirituin. Idcin 
ipse et oflercl)al quidcm seruiiduin Spirituin ; oflere- 
baiur vero sccunduiii carneni. Audi igitur nuiic quo- 

* Ua edill cum duobus Mss. At versio altera m Hss. ei 
ai)li(iuiu'ibus chrysosloiui imprcssis, fe^ttivitatfm nimia 
iauilm celebramus. Grxca editio , corien agomea. ^ eriit 
Gretserus , festnm aqimns. 

* A|.ud ctirysostomum, iwdos eortazeinparainei. Gr<4se- 
rus, iaulus monet ut festioUatem agimm. Alia versi(^ibQti- 
qua, Paiilus prcBcepit propter crucem fesiivUatem cete^rari. 
Mox ad<iii : Jjiein itnque festum cetebrenms ; ut>i gra;c. 
eorLizomen, etGrelserus, feriemur. Melius sauequaui, 
epuleniur. 

ia) olim, de Tempore 130; et post , m Anpendice 40. 

(b) .io:)U!usChrysosu>mi Homilia est, sed hic d(^curiata, H 
vclcre allera versioue qux ia uianuscriptis ac iii aiiliquiiH 
riliuM liryscsUuiiiedilis rcpcritur, uctcrior, luiuusque coa> 
icntlciis gra*ca; dictiooi. 



modo utraQiie hsBC inanifestaferit Paulas : 
inquii, pontifex qui ex hominibus aceipUWt fP 
nibus constiiuitur : unde nece$sarium i$t ut H 
beat quod o/ferat {Bebr. v, 1 ). Kcce ipae offM 
ipsum. Alibi vero dictuin est, Quoniam ihtm 
mel oblalus est prooblatione sui ; deinc$pi^ m 
rum auferat peccata ' ; $ecundo vero wujeui 
bilur his qui exspectant eum in $aluiem (aekr^ 
Ecce isthic oblalusest, ibi se ipsum obluliL 
quomodo siinul et hostia et sacerdos (adM 
allare erat crnx. 

3. Cur $ub dio immolatus^ non in templa, C 
nem locum in templum cotksecravit. El cujos r 
HOii in lemplo offcrtur liaec hostia, sed e&ln 
tem et extra muros ? Ul illud iinplcretur qm 
luiii est, Quoniam inter iniquos deputatm m 
Liii, 12 ). Cujus igilur rci causa in aliiUMfiM 
immolattir , et non sub tegmine a*dificii ? 
scilicct . ut aeris iiaturam niiiudarct , prople 
in allari , nec tecto supcrposiio, sed soh eo 
enim purgabatur, cum in aliitudine immoiareli 
terra etiam purgabaiur, quia stillalial sang 
miiii siipcr eam. Idco non sub tegmiiie« a 
teinplo Jiidxorum ; ut non snbtraherenl SM 
saliitare Judxi *. Ncque exstiuies pro iVo 
modo gente haiic hostiam oflerri : profilen 
cxira civiiatem et exlra muros ; ut inldU§ 
niain communis esl bostia pro genere liunwiM» 
el ideo communiscstpurincatio, mm eisUqs 
queinaduiodiini fuerat in Jiidaeis. Nam Jodi 
precepit Deus relinquere universam temv 
uiio loco offerre sacriiicia , et vota reddeit 
niam iinmunda cral tunc iiniversa terra fomo 
et nidore bustoruin, ceteroruinque inquhiOBM 
eoruin qiix de profauis Geniiliuin aacrileyil 
baniur super eam. Nobis vcro jam qiioniafli < 
adveniciis universam terram expiavit, onai 
oralorium factus est. Et idcirco bealus Paolui 
tur et prxcipit sine intermissione orare oM 
cens : Volo orare tiros in omni loco » 
$ancta$ { I Tim. ii, 8 ). Vides quomodo 
orbis terrarum ? Et ideo ubique sanclas 
vare possomus , quoniam universa tem 
est ; ut sanctior sit quam illa in iiileriorite 
veteris sancta sanclorum. Ibi namque imi 
aiiimal ovis oflerebaiur ; hic autem spuriMol 
est. Et quanto major est oblatio, tanloel • 
tior sanctiricatio : idcirco fesiiviias epololl 
crux Chrisli. 

4. Crux paradi$um re$eramt. Vis diseora 
crucis beneficium ? Paradisum ante qoioqn 
vel amplius fere annorum dausum , bodle oe 
ruit. In hac enim dio el in hac hora lalroM 
ducens Christus, duplex beneficium open 
uiium qiiidem (|uia paradisum apeniil, oHi 
quia latroiicm inlroduxit. Ilodie reddidil im 
liiam priiicipalein , hodic rcduxit itos in c 
pateruam , cl ailoriiain domiim redoiiavll < 
hoiiiinum naiiine. Hodie , iiiqiiil, mecum cria 
diso (Luc. xxiii, i3 ). Quid dicis ? Crucifisi 
clavis contixus, ct p;iradisuiii proiiiitlis ? lin, 
ut iii ipsa criice viriulem ineam aguoscas. ( 
res ha'C ti'isliti;e videbatiir, ut noii in cnici 
attendas , scd virtutem ejus qiii cruciOxus ( 
cas : in cruce hoc miraculum operatus esl» n 
xime potentiam suam declarat Omnipolei 
mortiium resuscilans , non inari et ventis ii 
non dxmoncs ejiciens , sed crucifi\us el c 
in facie , clavisque confixus ; cum injuries i 
dicia suscipercl, dcrisiis atque conieniptHS B 
illam aiqiic lougo sceleniiii usu obduratam 
meiitein iinmutare pra^valiiit , ut ex ulnNpio 

* vcrsio vctus , riiyistus semet oblatus afilatt 
peccata. Ecce hic obtatusy Un, elo. Ua ten l 
nius. 

* ArMii liio f crsio velus jam laudata , et liMis 
carent. 



SKHUO CLV. 



1050 



ias. ii) cotlein cnim lcmporc |>us.<lonift cnh 
fersani crealnram turbavil, ct saxz dirupit : 
vero lapidibiis aniniam nttrajitt parit^r ct 
diceiis : Hodie mecum eri$ in parudiso. El 
iibim custodivit paiadisum : sed tiic eliam 
Doininus csl. Flammea rhompli.^ea ibi vol- 
i ipse et flammae , el «[fhciina! , et viia; , 
MMestatem hal)el. 

nlf in coelum ingressui Dominum valde cont' 
l quldcm nenio regum aliquaiido passas 
801 hominem , aut quempiain aliiim ejus- 
« eonservuin sccum assumcns ila in civiia- 
lueere : sed Chrislus lioc recit, qui morlis 
Tidor, el sacralissiinam ingredicns palriam 
lonem introducil, non coiiciilcans paradi- 

pietaris opere, scd honorans ; neque con- 
ironis inlroilu , sed illustrans. Honor nain- 
itlest, talein Doininuin hahcre , <iui etiam 
digiium faccre possit paradiso deliciaruin. 
m piibiicanos cl inerelriccs iniroducerel in 
slonini , non conrudit , sed exlulit regnum 

neque dejecii, sed poiius honoravit para- 
«or cnim , iil diximus , esi paradisi, talem 
Hninum, qui et latroncm digiium facere 
ciisei possessione piradisi. Talis est enim 
gnom coelorum, ul et meretriccs et pnbli- 
(MPOliabiles reddat, ul digni appareanl gnitia 
nae illic est. Qucmadmodiim enim medtcum 
me admiramur , cum viderimiis eum diffi- 
nimi valeliidines curanicin , morlisque pe- 
lendi arte vincenlem : iia elChrislum ad- 
tlun esl, quando insanabilia vulnera in 
I ei nieiitibus cnrat , qiiando piiblicanum 
Dem ad tantam sanitaiem perducil, ut eliam 
M ostendat. 
idt mtTitum. LalTO^ doctor, Et qiiid tale ege- 

iil post cnicem qiiam merucr.it, repente 
dignos judicarctur ? Vis hrcviier aicam 
kki cjns ? Qunndo Pclrus negavit deorsum, 
onfessus esi sursum. Ei Iih*c non ut accu- 
lasimuni Pctrum locinus sum ; absit : sed 
Mgminimitilem ostendcre volens. Nam ille 

miiuis al)jecta! pueihe non siislinuit : lalro 
iludinem totius populi videns circiimstnntem 
item, insanas blaspliemias ct opprobia al- 
dicla jaculaniem, nou altendit illis, non 
vliibilem abjeclioncin ejiis qiii crocifigeha- 
ocolis fidci liicc cuiicta irun^currens , et ut 
t leria vcrilatis impedimenia praetcricns et 
I, cognovit Dominum codiy et ait dicens : 
wui^ Domine.in regno tuo. Nc ergo brevl 
intione dimittamus latruncm istiim , ncque 
nnr doclorem accipcrc , qiiem Dominus 
m erubuit primum in paradisum introdii- 

inquam, erubcscamus magistrum habere 
, qni ante oinnein generis humuni naturain 

Kus haberi regiio coelorum : sed singula 
ouirainus, iil virtuiem crucis agnoscatnus. 

aa eum Dominus qnemadmodum ad Pe- 
ni ffott me, faciam le piscatorem hominum 
1T9 i9). Nec dixit ad eum qnemadmoduin 
eim disripulos, Quoniam tedeQitis superduo- 
MOf, judicantet duodecim tribus hrael ( Id. 
; aed nec qualecumque verbum digitaius est 
, nullum miraculum ostcndit , nun mortuum 
nm , non d cmoncm expulsum , non maro 
I non deniquo aliquid aut de regno codorum 
\ , aut de gchenna comminatus esl : et prior 
latro confessus est eum , et hoc alio expro- 
nproperabat cniin ei ille alius lalro. 
ro ei Latro, Lalronis chnritas et prteaicatio. 
tronem ct l:itronein : ambo in criice , amlx) 
iMtione latronum , amho ex eadcin tnaligiii- 
tnles ; sed jani con ainbo in eisdcm incniilHis 
eonstiltiti. Naiii alius quidem rcgmim adipi- 
f aUns vero in gelicnnam miitehaitir. Ita ei 

iKscipnlis simile disciimcn fuii. Nain cl Jti- 



das quidcm discipulus, et illi undccim : sod ilH qui. 
dem dicebant Domino , Vbi vis pcremns libi Pauha 
manducaref iste vero se ad tradendum Dominuiti 
pra>parabat , et dicebat , Quid wttis mihi dare , et ego 
vubis eum tradam ^Matth. xxvi, i7J5)?etiIltquidein 
ad minislerium diviniim se pra*parabanl , hic autein 
ad iradenduni leslinabat. Ita el in hoc loco latro et 
lairo ; sed unus qnidem improperabat , alius adora - 
bai ; alius blasphemabat, alius laudabat, cl biasphe< 
mantein corripiebat , dicens , Nec tu times Dotninum 
tuum? Vidfsti flduciam latnmis, vidisli libcram vo- 
luntatein in cruce : vidisti philosophiam in tribul:i- 
liohe, ct rcverentiam divini limoris in suppJicio '. 
Quod eiiim in semetipso crat, et clavis confixits iion 
saucium intellectum , ncquo confixiim scnsiim babe- 
hal, qnis non admirctur el compungalur ? Elenim non 
solum quod in ipso erat , scxl et ea quoe circa se 
ipsum crant reliiiquens, de altero curam gerebat in 
crucc , doctor effecius , et corripiens , et dicens : Nee 
tu times Dominum tuum ? Noli , inqttit , attendere ju- 
dicio huic quod deorsum cst ; alius judex invisibilis 
est. Ne ergo considercs quia deorsum a jttdice mor- 
tali condemnatus est : non eiiim talia sunt stipcrna 
judicia. Hic autem iii tcrreno judtcio el ju>ti conde- 
mnaniur , et injusti effugiunl ; et rei dimittuntur , et 
innocenles puniunlitr : volentes nainque ct nolentes 
muilum errantquijiidicant. Ignoranlcs en''m justitiam 
seducuntur : vel ccrte scienies , per avariiiam cor< 
rumpuntur , ut sanguinem innoceiitcin vendant. In 
supemis vero iiihil tale. Judex cnim justus est , et ju- 
dicium ejtis tanqnam lumen prodiit, non habcns te- 
nebras neque ignoramiam. Ut ergo non diceret, quo- 
niam damnatus di*orsum in lerris , et adjudicatus est 
poense , perduxit cum ad judicium supernum, com- 
memoravit tribunal illud horribile, taiitum non di- 
cens stbi : Respice , ct non portabis sententiam da- 
ninatioiiis a:lern:e , nec stibis in sorle judicum cor- 
niptonim , respiciens ad saliitcm rutiiruin in siipernis 
judicium*. Vidisti philosophiam laironis , vidisti in- 
tellectiim et doctrinam ; suhito in ictu oculi dc cruce 
in coelum transilivit : iia jam ex abundaiiiia roccpl:c 
jiistitioe proximum iilum vcl socium <|nondain suum 
arguens , tit diccret ei , Non timet , inquil ; quoniam 
in ipso judicio sumust id est, in eadein condemna' 
lione ? Nonne , inquit, et tu in ipsa cruce cs ? Quam- 
obrem in quo sociuin iiicrepas poeiiac, tc ipsum pro 
illo reum stniiiis? Quemadmodum enim is qui iii 
peccatis est , si alios audcat accusare , se ijtsum ante 
illos acciisat : ita el is qui in xrumna positus cst, si 
aliis eam sui ohlitus exprobrat, sibi aiite illosdicit 
opprohrium : Quoniam, inquit, in ipto judicio sumus. 
8. Latronis confessio ejusque fructus. Qiiid agis , 
latro? satisfaccre incipieiis , socium tibi Doininum fe- 
cisti ? Non , inquit : emendo hanc de me opinionein 
in suhsequcntibus. Nam ne aestimes qiiod propter da- 
mnationis consortium , criminis quoquc consortem 
fecerit Dominuin , subtcxuit cmciMialionem , dicens : 
Et nos quidemjuste; digna euim patimur his qnm com- 
misinms. Vidisti confessionem perfectam, vidisti quo- 
modo in criice se exuit a peccatis. Dic, inqtiit, tu 
iniquitales tuas prior , ut jtistificeris. Nemo compulit, 
ncino vim fecit : sed ipse sedivulgavit, ipsecondc' 
mnavit, dicens, Et nos quidem juste ; digna enim fa- 
ctis recipimu» : hic autem nihii mali acisit. Mementa 
met, Oomine, ia regno tuo (Lue. xxiii, 40, 41, 4i}. Non 
est ausus ante dtcere, Memento mei, Deus , qiiain per 
confessionem iniquitatis prscteriuc , sarcinam peccai* 

* versio vetos, et in poena pmdenHam. Tnmsobdit : Quod 
enim sui memor fuit, quod mente sana vigitabat ctawruM 
confixfone consirictus , guis^ etc. Chrysostuiiii antern | ostc- 
rior intcrpres, Qnod emm stbi prwsens (uerit^ quod de statn 
menlis non sit dejeclus , et^ cl^mis affixusj eic. uurobi^uo 
auiein deest vox, campungatur. 

* Mss. (.orb. verbio, ^iCstabisinfra cum corrupds judi" 
cibus ; scd exdpies sursum verum judicium : oudi stii^ 
mtH ton Ki.td anthrdpdn^ aUa thaumaseis ktn apodtxe li» 
atwlhcn krisin. 



£OSS 



APPENOTX. 



i^5(s 



piiliiin suum cruAt a dagello, qui se cohtineri permi- 
sii ante prrsidem Ponliimi Piiaium. Ipse in regnum 
sunm perdiicat confitentes, qul paii dignntus est pro 
iinpiis iiinocens : ut sitnomen l>omini bei!edictuni in 
sxcula sxculorum. Amen. 

SERMO CLVII (fl). 

In vigilia Pascbse , i. 

De verbii CenesU, cap. i, 1-61, lii principio fecil Deus 
coelum et terram» etc, {b). 

1. Sermonit exordium. Multn sunt et magna venc- 
r»nd% Paschsc inysieria , qua^ divinis Libris sunl 
ronsccraia , ct in antiquis Judirorum archivis fuerant 
reservata ; quonim admirabilis ratio et mira , (i- 
tles pura, religio sinccra, veluii quodatn veiamine te- 
cia, siiam sanctitatcm in abditis occolebant, et prisci 
.nntistites adumbrata cernebant, et sacrificia cruenla 
iiiiineribus ofTerebant. Hanc arlifex noii terrenis colo^ 
rii)us, sedcoelestibusvirtutibus, ciypeo devotionis auro 
foruscante depinxit, et antmum tenaciter diligens in 
ipso templo hiimani corporis dedicavit, integris et 
:!cerriniis sensibus officia distribuit, et amorein in 
ejus corde cunclusit. Ei cum ille clarus reclor asiro- 
ritm, poli genilor, dux diei , luininis imperator, InCer- 
jeelor gcrininis , autumiii temperies , aiini cursum et 
(|uadripartila temporuin sp:itia compleverit, diei hu-> 
lus solomiiitatem nos docuit celebrare. Quania nobis 
l>ona Dtmiinicx passionis adinirabiles trittmphi cotiiu- 
lcrini, mortati et humana voce nec pncdicare, nec 
iiiem(»riler valeo enumcrare. Ex illo iiaque beiieflcio- 
rum acervo, qiiae coelestis munilicentia humano gcnerl 
largiui est , untim granum fidei , quod in se continet 
nitiltiplicem vitx raiionem , in gremio sapientix coU 
locabo : ut in ipso priidentix sulco coalescat divini 
sermoiiis imbre satuin , magnaqiie et admiranda ei 
niodica praebeat stir|)e, et orationis opacitate cxube* 
niiitia prxstet. 

2. Imx creaia , quanlam potuit mortalis oculus ca^ 
pere. Terra invittbiii$. Fit vi$ibili$, — /n fnineipio^ in- 
qiiit, fecit Deu$ ccetum et terram. Rxclusit omniiim in- 
feliciiim errores : unum iinperatorem Deiim Patrem 
Dslendit , unum conditorem universitalis Filium in- 
dicavit. Fiat lux : et facta e$t lux. Ei vidit Deu$ lucem, 
quia bona e$l : non qtiod Deusliiccm ante iion nosset, 
quam nonnisi visam laudaret , cuni sit lux solus om- 
niuin ipse, sicul evangclista tostatur, Ego $um tux 
mundi(Joan. viii, i%)\ et Apostoliis, Qni habitat tu- 
cem inaccessibilem^ quam nemo tiominum vidit , nec ot- 
dere pote$t ( I Ttm. vi , 16). Hanc lucem dixit in sx*- 
ciilo , <|uia bona est secuudum hominem , non secun- 
dum Deum. Detisenim iion taniam hanc lucem iribuit, 
qnam polerat ipse largiri ; scd quantum mortalis ocu- 
lus capere p(»tuit. Nec qtii univorsum orbem illuminaty 
tribuerct splendorem , nisi qucm inortalis capere aut 
Bustlnere iitiqtie posset. Terra erat invinbHi$ et incom- 
po$kar, Scd terra invisibilis osse non poterat : cui ergo 
invisibilis erat? Si Angelis; iibi laiila moles abscondi po- 
lenit?si hominibus;adhuc homo iion erat. Deusquippc 
fundavit lerram snper aqtias, et medieiaiem aqoarum 
supercoelos imposuit, ct niediciatem abyssis demerslt, 
et in maria congregavit, et sio terr.i apparuit. Et dixit 
Deu$ : Fiat firmamentum inter aquam et atjuam. Et 
pocavit Deu$ firmamenium, cestum. Videtis quia aquam 
super lirmamontum coeU'iinposuit , et per separatio- 

fa) Allaa, de Tempore l^. 

{b) in ALipendice nunc primum oollocaUir. Est ambiguus 
ixnraniensilNis : sed verliiio ot Vindiugo falsus. Ab his 
quippe observatur Au^usttnum m lib. 13 Gonfessioouai 
cap. 6-9, aliisque locis id omoino affinnare quod bic aega- 
lur , scilicet S|»u itiun Dei, aui terebatur super aquas, fuisse 
Deum. ipsi etiam in lib. 2 aa SimpliciaQum, quaest. 1, displi- 
cuisse corum nomiualim opioionem , qui illnin intellige- 
reni spiritum esse , « quo mundi , » ait, t moles universa 
« ista corporea , velut animatur, ad ministerium quorum- 
« (ine gigneDtium et iu sua spede continendarum corport- 
• miiB arealuramm. » 



nein aquamin arida terra nnpaniit « et recedcnlibiii 
aquis visibilem signiflcavit ? Quod autetn invisibiltt €t 
iiicomposita, nccdum fuerai ordinata , noedum diveru 
sis rriictihHS plcna. 

5. Spiritu$ $uper aquas, non Deus, red rm Dm. Eu 
$eminariu$ animaudce conditioni$. Spirilus duo^ Dei a 
mundi. — Tenebro!, inqiiit, erant super abgssosjet S»». 
ritus Dei ferebatur super aqua$. S\ enim faculani in 
teiiebris iiiferas , continuo iiluminantiir universa : 
quanto magis ubt Deus erat , tenebnc este non pote^ 
ranlTHic spiritus qiiidem res est Dei : non Umea 
ipse Detis inielligetur esse. Nam etsi spiritus diciUir, 
non omtiis spiritus Deus est. Sic enim spirilus Oei 
dictus est, quomodo et angelus Dei : hoc est, res Dei- 
non tamen ipse Deus , qui spiritus Dci. Hicerfo spi' 
ritos qui superfereb:ittir aquas, seminariusesl ani^ 
mand» conditionis : itude ct aqu»e et terne roox jussn 
Dei emerserunt ; quia ucc a(|ua , nec terra viveret > 
aut aliquid generarel, iiisi hoc Dei spiritus animar^l : 
unde ei terra frugos, etagiia produxit pisoes. Dtu» 
autem spiritus esse, uiium Dei, aitcrum hujusmondi, 
Apostolus dicit : No$jam non ttabemus spiritum kujui 
mundi , sed spiritum qui ex Deo esl (I Cor. ii, IS) : 
ut osteiideret alterum esse spiritiim Dei , qui Deus 
est; alterum spiritum hujus mundi, qiio animaninr 
universa. Amos propheta dicit, Quisolidat lonitruum^ 
et condidit spiritum : eum utique qui Deus did non 
potcrat, generaius. 

A. Expositio allegorica terra invisibUis, tUvinonh 
aquarum , terrce germinantis , $olis , luneg, OMiromm et 
piscium.—Fecit ergo tn principio ccelum et terram :ceB' 
lum spiritiim , terram carnem , hoc est , hominem spi- 
rittialem; in principio, hoc esl, in Christo. Interniga* 
▼erunt eum Judaei, Quem te dicisf Respondit, Pkrn- 
cipium , qui et loquor vobi$ (Joan. viii, 25). Terra^ 
inqiiit , invi$ibiH$ et ineomposita. Qiiia camem horohlis 
Christus assumere dis|tonebat, incomposita dlrebaUir» 
Composlla iiecdum erat ; qtiia necdum Gabrielis an- 
geli aiinuiitiatione composita, necdum assuroptioneDo- 
iiiini visibilis facta , necdum virtutum frugibus plena. 
Divisio acjuarum , Judscorum populorum et Cbristia- 
norum , sicut Apocalypsis : Aqtta$ quas Mi^, potmB 
sunt et natione$ {Apoc. xvii , 16). Cum aqiuis dicit so» 
per coelos impositas , christianum populum nuntiat. 
Tertia die genninat terra herbam pabuli secundom 
suum genus , ei omiie lignum /iiciens frucUim. Cum 
igilur icrram germinire jubet, in Ecclesia caieclnt* 
nicni sunt qiiasi herb;B : cum credunt , velut in c«l- 
mos se crigunt. Fideles quoque in spica maturi ac* 
croscunt ; uiide et sancionim grana in horreis ccele • 
:»til>us reoonduntur. Ligniim enim fruciiferaro, dlTeraa 
sunt genera sanctorum. Qiias arborcs nec turbines cu- 
pidiiatuin posstint everterc , iiec ardentls libidinit 
tiammae cxurere. Fiat, inquit , /nmlniire majus in m- 
ehoatione diei , et lumimtre minu$ in inchoathne nocfis. 
Sol Cbristus est ; Ltina Eoclesia in orbc completa, to- 
lis clariiate quotidie illustrata. SteHac qooque lu- 
centes , sanctorum sunt millia ; id est , Apostoli , Pi^ 
triarchx, martyres , virgines, sacerdoles , cuncii 
jiisti pariler et fldeles virtutum suarum flaromt n- 
diantes. QuiiiU die fetiis stios pisces et tvet Csicliiim 
est ut producerent. In comparatioiie piscinm sanclo^ 
didmus , qui in aqiia Baptismatis vivont. I^eo pitce^ 
benedictionem primo consequi merueranl , qoit ft^ 
deles in sacramento aaptismatis benedici poliieniiit* 
Sexta vero die fecit Deiis hominem ad iinaKineni ef 
similitudinem siiam. 

SERMO CLVni (rf) 
In vigUia Pascfaa (6) . n. 

1. A PUato Jo$eph petit corpu$ Je&u, Peractt 

ffl) Alias, de Tempore I»; et post, hi Appeodlce 00. 

{p) locerti auctoris , qui cum hic Petrum resarreoiiOBts 
FIUi Dei et ante crucem coosdum fiiisse ; ipfinmque, cuu 
yideret.resurreclionem qum Dei Pilius prssnnntltverat 
impletam, qui solllduis venerat, secunim tbsoessiase dictt, 
ni Bvtngelium l.ucte cap. 18, et Joannis cap. 90» peocare 



«0S3 



SEIiMO CLVL 



«nw 



diiniUflrat llli» peccatum. El qnomodo , inqms, pos- 
sum Dominam imilari* Si tolucris, polcris. Si enim 
impofisibile cral imilari cum, quomodo dicebal, Di- 
$ciUa me quoniam mHUsum el humiiis eordc (Matth, 
XI, 49 j? Nam si impossibile essel imilari eum, nun- 
qoam Paulns dixlssel, hnilatores mei ettote, $icut et 
ego Chriiii { I Cor. xi, i ). Quod si Domiiium imitari 
non Tis, imilare scrvum eiiis Siephanum , quem ct 
apostolmn dlco; nam ct ille Duminum imiiaius est. 
Et qucmadmodum Christus intcr crucifigenlcs se re- 
linqoens cruccm , rclinqucns proprinm pcrsocuiio- 
ncm, pro cruciflgcniibus se dcprecabatur Palrem : 
ila ei scnros cjus iiitcr lapidantes se, suscipicns ja- 
^ cola saxomm ct dolores qui ex ip«iis fiel>aitt, dicebat, 
DonuM^ ne itatuat iUi» peccatum hoc, Audisli quo- 
modo sccundum Dominuin locuiiis scrvus. Illc nit , 
Pater^ dimitte illis peccatum; nesciunt enim quid fa- 
duni (Lue. ixiii, 34). At isie dicil, Domine, ne sta- 
iwu iUis peecatum hoe, Cl ul discas, quoniam ciim 
omni soUictliidinc oravit, Potilis, in(|uil, genibus ora- 
bat dUen»^ Domine^ ne statuas iUis peccaium hoc ( Act, 
ti^5§), qni vivis ct rcgnas in saeculn sxculorum . Aiiien. 

SERMO CLVl (a). 
De Passione Domini, vn (6). 

1. Bedemptionis nostrm beneficium. Quid Deut pro 
ipeo esigat. Dilectissimi fratrcs , Domiiius nostcr Je- 
sos Cbrtstus nobis saluiem exbibuit ; divinsc vero iia- 
toRC nihil miniiil. Grailas crgo agamus pielati ejus, 
qni infinnitati nostne de homine suo vitalc compo- 
soit medicamcntum. Magnificemus eum, quia nul- 
lum divin» virtutis, dum nobis subvcnit. feccrit de- 
triroenlum. Verc pius, verc Salvalor, qiii in tantiim 
dilexerit opus suum, qui in Linluin rcpulaverit ser- 
vumsuum, id est, humanum genus univcrsiim, ut 
coliiam ejus suo verbcre expiaret, vuliicra cjus suo 
livore sanaret. Deiiique ille peccat, hic vapulit; ille 
praeTaricator, istc crucifigitur. Quis lioc exisiinici, ct 
qob cogitetT Quis compensct Dominum pro scrvis 
nori dignatom? Et hoc pro quibus? Pro scclcratis, 
pro impiis. Qoid libi , Domine, retribuet opiis tuum 
booom a te Uictum, propria voliintaie perversum, sed 
loa iniseratione reparatum ? Quid ab eo pro tantis be- 
neficiit expetis? Numquid aliquid cjus eges, aut ab eo 
qiiodei non dedisti, requires? An forte, imo boc 
quaeris, nt aptom facias cui miserearis , iit dignum 
conttitaas quem immortalitatis tux participem red« 
fbSy iil liM^ias bonum quem coroncs in xtcmum? 

8. Ars Dei ut terree tubvenhet, etiuttitice faceret ta- 

^. Sed qoid a nobis, ui hoc retribueres, accepisti? 

Nibil certe, an aliquid? Indul^eat Dominus terrac mi- 

Bcrx, al quidpiam terra et cinis pra^sumpscrit dicere. 

Non re|Nidiet insipicRtcm, Ecd respiciat confitcntem. 

IMcat tem Dommo suo, dicat liomo factori suo : 

Nenape accepisti aliquid ex me, quod non habuisli in 

le. Volens enim subvenire terne , sed excedere iio- 

lens modqm justitix, mortalem morle tua rcdimerc 

eogilabas : sed unde mori posses cx lc nihilominus 

iMNi habebas. Tu omnipmeiis, egoegcns; tu immor- 

taiis , ego mortalis : accepisti cx me cgestatem pul- 

WriSt sompsisti de me mortem carnis ; fudisli pro 

tne prctium redemptionis. pretiosum pretiiim per- 

flitonim ! Dieant nunc qui redempti tunt a Domino, quot 

aberavii de numu hottit : Confitemini Domino, quo^ 

«•ftfm bonut^ quoniam m teeculum mitericordia ejut 

iPBol. cvi, 2, 1 ). Dicat ci terra redempia, terra irri- 

ttailJi ; redempta sanguine, irrtgata baptismale : Magna 

tiiinuitas mca, sed major cst redemptio tua. 

5. iiinc diabolut eiutut et prottratus. Audiat ergo 

(a) Alias de Tempore 122. 

r^) In .4ppendice nunc primom ooOocator. Lovanlensibus 
^clutMaSy funis Verlino et viiidiD{^ videtur. Huc oiiuiino 
mennonem hunc, quem in inaDuscri|>tis fhistra qoaesivimus, 
^'«jioere oompellit dicendi ratio ab AogusiioiaDa Dianiteste 
«tlKidctts. De num. I vidc serm f60, n. 5» et scrm. 103, 
ai . 1; de num. 3, cunler senn. ISf*, u. 3. 



vocem Dominf i\>cl bumani gcueris advcrsarius, et 
nihii jam sibi .'^pplaudat clatus : quin pro totius 
roundi facinore in cruce popcndit Dominus iiostor Je- 
sus Christus. A'tinr, iiiqiiit, judicium est mundi , nune 
princeps hujut mundi mitletur forat. Et egOy cum exdl- 
tatus fuero a terra^ omnia traham ad me ipsum {Joam, 
XII, 31 eloH). qiiam bcne te tuo impetii, diabole, 
perciissisli ! Crcduliins tua tibi exitium, mibis nttiilit 
coiiimoduin : dum nulli parcis, te ipsum taiidem in- 
terimis. Per unius ddicliim omnes capiivnsti ; pcr 
unius justiiiam omncs niliiloininus nmisisli. Si illuin 
qiii tibi conseiiscrnl invasisti , istum in quo niliil iii- 
Tenerns cur indebile occidisti? EfTudisli innoxium 
sanguincm; rcdde damnatain progcniein. Tu ccrte 
illc es, qui tibi divinitnlis simililudincm nrrognbns 
elnliis : iiiinc ab homine diviiio prostcriicris hupor- 
attis. El quid miritin, si tc, utpole crealuram su;ini , 
virtus divina fccissel? Sed hoc cst mngnuin nt'|tte 
mirificum, ut dc pulvcre assumercl umle liinin neqiii' 
tiam prosterncrct atqiie contcrcret : ut (jiii siipr.i *»i- 
dera stiperbus crigebaris, nunc n cnnie siipercris. lile 
igitur sanguis qiiein efrndisli , le vicil, nie rcdcmii. 
Denique illiim bibo; ct veneni lui periiicicm snlvntiis 
ultra noii tinieo. Pncvaluisti in paradiso ; scd viciiis 
es de pntibulo. Qiiid niihi circuiiijectam parndiso ig • 
ncam rhomphoeaiu opponis? Eccc cxaltati Crucifixi 
proflucns unda resUiixit vcrsalilem flammam. Jnin- 
jam p;itct humano generi paradisus, in qiio latroncin 
confilentcm rcduxit Dominus Jesiis Christus. 

4. Hinc paradisut reteratut. Convertio nunquam tar» 
da. Laironis fidet. Unde^ et quare itta muuaio. qtiam 
graiide mysterium 1 Paradisus qui clausus fuerat prav 
varicalori, jam reseraiur lalroni. An forte ct iii hoc 
latrone totum honiincm, vcl illiim etiam primum ge- 
neris humani parcntein advertcrecouvcnit? Si eniin 
is qui aliis intcrttciendo intulerat inorlem , latroiiis 
accepit nomcn : quanto magis qui ipsam mortcm, qti.i* 
non crat, pcccando invcnit, iatronis non immcrito 
crimcn inciirril? Christiis auiem ait Introiii : Hodie, 
inquit, mecum erit in paradiso {Luc. xxin, i5). Ciii 
aiiqiiando, charissinii, larda videatur essc convcrsio, 
cuni latronls jam pendentis, jam morienlis non fuc- 
rit repudiaia coiifcssio ? ampla Domini miseratio, 
oblivisceutis uijusti crimen , siiscipicniis pccnitcntis 
fldem; pro scelerc damnatum facientisclectum, mor- 
tis dcbiiorem reddentis xtemiiatis viue pariicipem ! 
Sed plane hujus latronis extrema quidem , scd noii 
miiiima fides, qui Dominum tuiic non suscitantcm 
morluos, scd morientem pro pcccatoribiis propcmo- 
diim agnosccrc et confitcri pronieruil I Solus dciiii|uc 
Pclrus passiouis timore pcrterritus, qiiasi homineiii 
denegat, lairo crucifixum adorat : scd Pciruin Donii- 
nus corrcxit respiciendo, latronem vcro be^itificavit 
in gloria assumcndo. latronem laudabilem, niirabi- 
leni, imitabilem, so^viciitem gladio, vioienlum C4bIo, 
rapiiiis inhiaiilem, fide fervenlem I Sed hasc mutatio 
dexierw Excelti eti {Ptal. lxxvi, 11); ut versain vi- 
cem redderet diabolo Christus : videlicet, ut quem- 
adnKMluiii diabolus primum depravando honiinem 
abstulcrat dc paradiso, sic Christus Introncm confi • 
tentein crucret de iiiferno. llle praesumentem de in- 
terdicto ligiio deccpit; isie pendentem de pceiiali ligno 
reclcmit. 

5. Latronit vox nobit uturpanda. Etenim , fralrcs, 
assumamus et nos vocem latronis hujus, si iion volii- 
inns esse latrones. Dicamus et nos : Memenlo nosiri, 
Domine, cum vcucris in rcgniim tiium. Ilanc ergo 
coiifinsionem illiiis saiicti Intronis, fratrcs chnrissimi, 
qiiam dccantando protulimiis, ct rcspoMcndo pro- 
pria voce fecimus, devolioiie ccrtissima proferanius : 
et sic dicnmiis, ui andiamur ; sic confiieamur, ut sal- 
vemur. Fidc ergo dicanms, cordc clamcmiis. Ipsc nii- 
tcm Dominus iioster Jesus Christus audict profcct*» 
Toccm nostri claiiioris, si iniegram dcvotionciu np- 
probavcrit mentis. Ipse perducat nos ad arborem vi- 
LT, qui cruit nos dc lacu miseri.x. Ipse aperiat nobis 
jaiiuas piiradisi, qui confrcgit porias tnfcrni. Ip>c |>o- 



20S9 



APPENDIX. 



ixm 



5. Hodie eosli porta reserata, Eceleside porta , por/a 
paradi$i. Pro qiiibus uiiiversis , fralres charissimi , 
eonsoRJi parilcrTOce cantemus : Hae est die$ quamfecit 
Dominui , exsuUemus et Uttemur in ea, Igneam illam 
riiomphxam el paradisi januam , quam nullus potuit 
elTriiigere , hodie Chrisius cum latrone reseravit. Ho- 
die dixit Chrisius ad Angelos : Aperite mtVit portas 
justitia , ingressui in eas confilebor Domino ; quoc cum 
6em«'i aporia est, nunquaro credentibus clauditur. 
Ex eo tempore quo passus est Dominus iisque ad 
pnKseniem diem, iixc porla et clausa est et reserata : 
ciausa est peccaloribos et incredulis , reserata est 
|v>ti8 et credentibus. Per haiic ingressus est Petrus , 
per lianc ingressus esl Paulus, per hanc omnes sancii 
etmarlyres intraverunl, per liaiic quotidie de toto 
mundo jiistorum animae ingrediuntur. Duae enim sunt 
portne, porta paradisi, cl poria Ecclcsiae : per portam 
kixslesiae intramus in portam paradisi. ita ergo dcbe- 
mus vivere , ne ejiciamur dc domo illa , et ejecli foras 
a licstiis dcvoremur : quas in aiio loco propheta for- 
midans, commemonms ait, Ne Iradas bestusanimam 
eonfitentem tibi (Psal. Lxxm» 19). Eccenunc Domi- 
Hus stans in paradisi janua ioquilur ad nos qui sumus 
in domo ipsius congregati , et dicit : Hnec est porta 
Domim;justiintrabunt peream{PsaL cxvit, 49, 20). 
Quod ipse prxsiare dignetur, qui vivit et regnat iii 
siecula saccuiorum. Amen ^ 

SEHMO CLX (a). 

De Pascha, u (b). 

I. Christus quomodo libere egil. Quonam modo mors 
mortks et morsus infemi. Passionem vel resurre- 
dionem Domiiii et Salvatoris nostri Jesu Christi, fra- 
trcs diiectissimi , iicei omnia Yeteris Teslamenii vo- 
lumlna multo anle praedixerint ; lamen etiam per os 
David proplietae Spiritus sanctus evidenter osteiidit , 
dicens : Deus uitionum Donunus , Deus uliionum /t- 
bere egit (Psal. xciii , i ). Solus eteiiim ipse libere 
6git y qui iiobis iiodie ostendit quid egerit. Libere 
enim egii , de qiio multo anie fuerat proplietatum , 

Suia factus est stcnl Aotno sine adjutorio inter mortuos 
. ber (Psal. lxxxvii ,5,6). Vultis tamen scire quid 
egerit? Audife quid fecerit. Nulla necessitaie, sed 
propria voloniate in ligno se suspendi permisit, clavis 
corpus suum perforari non renuit , aniniam ponendo 
inortem susiinuit , carncm in sepulcro reposuit, el 
comiiante secum anima ad inferna desccndit. [Per 
hanc elecli , qui quamvis in tranquiilitalis sinu , ta- 
men apud inferni ciaustra teneiMintur , ad paradisi 
amoena rediicii sunL Quod ante passionemdixit, in 
resiirrectione sua Dominus impievit : Si exalmtus 
fuero , inquit , a terra , omnia traham ad me (Joatt. 
XH,52). Omnia etenim traxit, qni de electis suis 
apud inferos nollum reliquii : omnia abstuiit , utique 
electa. Neque enim inGdeles aiiosque et pro suis cri- 
minibus aetemis suppliciis dediios , ad veniam Domi- 
iius resurgendo rcj^ravit : sed illosex inTerni claustris 
rapuit, quos suos in flde et actibus recogiioviu Unde 
recte etiam perOseam diciiur , Ero mors /ua, o mors ; 
ero morsus tuus, infeme (Osee xiii, 14). Id namque 
quod occidimus, agimus ut penitus non sii; ex eo 
autem quod mordemus , partem abstrahimus , par- 
temque reiinquimus : qoia ergo in eieclis suis fondi- 

^ sic pieriqoe Mss. cb. autem : HteceU portaDomhii; jasH 
iniralnmi per eam. Feslmmm erqo^ fratres fitd, monm- 
U Apostoio , tn iUam requUm : ne quu errando incidat in 
ientaHonem et iaqiteum diaboU : sed ad astema prasmta 
futlnemus, qua Ipuf^omieit qul pro nobis mortum est et 
murrexit ; eui esi honor et potestas in stecuta smculorum. 



(a) Alias, de tempore 1S7 ; et posl, in Appendice 5^. 

(6) CoDsarcinalns ex Gregoriiet Eusebii senteatiis. &t 
qoldem blc plura sont aQSuui ioclusa, que minime repe- 
rkinturin uianuscriptis, quibus delrac is caiera inier so 
aptins cobereul.De uum. 1. vid. homil. Gregorii paps 22 
iu Evangelium; de num. 2, vid. Eusebii homil. 1 de Pas- 
cha ; denum. 3, confer ejusdem bomil. 1 de Ascensioue 
DoBiUii; de num. ti, vide Append. 165, n. 4. 



Uis, occidii mortem , mors mortis exstittt ; ^uia vero 
ex inferno partem abstulit, et partem reiiquit, non 
occidil funditus, sed momordit infernum. Ait e^go « 
Ero mors tua , o mors : ac si aperte dicat , Quia ia 
electis meis te funditus perimo. Ero morsus tuu» , in- 
ferne ; quia subiatis meis te in prte transigo. Tune 
ciiim Domiiius noster Jesus Christus illum] tenebra- 
rum et moriis principcm colligavit , legiones iilios 
pertiirbavit : poriarum inferni vectes ferreos confrc- 
gil , oinnesjustos, qui originali peccato astricti te- 
nebantur, absolvit, caplivos in libcrtatem prisiinaui 
revocavit , peccalorum tenebris obcxcatos spiendidji 
iuce perfudit. 
2. Voces tarlari ad adventum Christi, Ecce audistis • 

3uid defensor noster ultionis Dominiis lii)ere egisse 
escribitur. Postquam enim exaltalus, idest, a Ju- 
d:cis in cruce suspensus est , ut haec breviter cuncta 
perslringam, mox ut spirilom reddidit, unita su» 
divinititi aniuia ad inferorum profunda descendit. 
Cumque lencbrarum terminum qtuisi qiiidam depne- 
dator splendidus ac terribilis altigisset, aspicicntes 
eum inipise ac tartarex legiones, territae ac trementes 
inquirere coepcrunt diceutes : [Quisiiam est iste terri- 
bilis, et niveo splendore coruscus? Nunqiiam iioster 
taicm excepil tartarus , nunquam in nostram eavcr- 
nam lalein evomuit mundus. Invasor iste , non dc- 
bitor; exactor est , non precaior : judicem videmus, 
non supplicem. Venit jubere , non suocumbere ; 
eripere , non manere. IJbinam janitores nostri d<Nrw 
inierunt,cum isie bellator claustra vexabat? Ilicsi 
reusesset, tam potens non*esset. Si eumaliqua pec- 
cata fuscarent, nuiiquam nostratartarasoodissiparel 
fulgore. Si Deus , ulquid venit? Si bomo, qoid prae- 
sumpsit? Si Dcus, quid in sepiilcro facit? Si homo , 
guare peccaiores solvit? Numquid cum auclore nosiro 
lcedus composuit; aut forte conffressus et ipsuin 
vicit , et sic ad nostra regna asceiidit? Certe mortutts 
erai, certe vicius erat. lliusus est prxiiator noater » 
nescivit quam hic stragem procoraret infismo cmx 
illa (allens gaudia iiosira , parturiens damna nostra. 
Per ligiium diiati sumus , per iignum erertimor : 
perit potestas ilia seniper populis formidata. Nolloa 
bic vivus intravit , nemo carniflces temiit , nonquare 
buic coenolento loco et nigra semper califfine caecato 
jocundum lumen apparuit. Aut lorte soT de roundo 
migravit ? Scd nec coeium nobis astraque apparent ; 
et tamen infernos locel. Defendere contra ipsum co- 
stodiam carceris nostri non valemos. Male intravimus \ 
lumen tantum obtenebrare nequivimos : insuper el de 
nostrolnleritu formidamus '. 

5. Tartari ad suum prineipem aposirophe. Unde eat 
iste um splendidus, tam fortis, tam praeclarua, lam- 
que terribilis? Mundus iAe qui nobis subdilua fuii, 
semperque nostris usibus mortis tribota peraolvii, 
nunquam nobis talem misit, nunquam talia iiiferis 
munera desUnavit. Quis ergo iste est, qoi sic intre- 
pidiis nosiros lines ingreditur ; ei non solum no&tra 
sopplicia non veretur , insuper et ailos de vincnlia 
nostris absolvit? An forie ipse esl iile de quo priu- 
ceps noster paulo ante dieebat, quod per ejus mor- 
tem, totius inundi acciperet potestatem? Sed si iste 
est, in contrarium est nosiri prxliatoris versa sen- 
tentia : et dum sibi vincere visus est, ipse potios 
victus atque prostratus est. princeps nostcr, hicue 
est iilede cujus tibi semper futura morte plaiidelms? 
ipsene est in ciijus cruce omnem mundiim tibi subju- 
gandum esse credcbas? ipsene esi in cujus exito nobis 
tanta spolia promillebas? Quid est quud effistit Qnid 
est quod facere voluisti ? Ecce jam totas tioi tenebrai 
soo spiendore fugavit, et omnes tuos carceres ' 



< Apud Euseblum , rdgrati sumus ; et sie forte ooRlgendi 
llss. in quibus, intrati eumus. 

* iiic iu excusis desinit EuselAi liomilia : sed ia man»* 
scriptis nostris quonun unos Eusebii nomen pnefert, hMMA 
pruuxior esi , et plerasque oontinet seutentias qoaa MC 
deiocoits exponuniur. 



2^57 



SERMO CLIl. 



KMtS 



Mssioiic nomlnS ooslri Jcsu Clirisli , el resurrcclione 
fcmw ttdci iiosUPaB omnis summa consislil, rmergil 
«iiiitam Josf ph, olimquidem ainaiorcl discipulus Do- 
Hiini, et qui pro raiioiic icmporis dcfuncto exscoiiias 
occulus liiippndeb:a; qiiia cl notl misericordiam furor 
perseqiicntiuin prohiliebal. Qiiod faclum ita Joaiincs 
tf^iiffclista narravit : RogfflW*( , inquit, Pllatum Jo- 
Bepkoeailie , fropUr nietum htximmm ; et petivU cor^ 
pus Je$u, el permisit Pilntia (Joan, xix, 38). Cuin in 
animo religioso melus ciini devoiione ceriaret , cx- 
cfwitaTit statiin quod ct fidei satis^faceret ct limori , 
occnltc postiilaiis ; ut et hiimo inandaret occisum , et 
declliiaret insaniam Judaeorum. Judcx vero eumilcm 
serratanimum morliio, quein impendil audito : nam 
«riein coactus dt-dmt poeiix», libens tradit sepuUiinc. 
Piisiquiini vero corpiis Jesu bumatum est, staCiin po- 
tcniiani suam n?|)Ctii , qua venerat redilura majcsias. 
NaniCQJus nativitas hoiniiiis osleiideral filiuin, niors 

pitMlidit l)eum. 

^ Petrtu Chritii rmurreciiom$ ante crucem comciM, 

Cum cnim Maria Magdalene venisscl ad monuraciitiim» 

qoam nicinorcm Salvaioris, aniiss:i fldc, dcvotii» in la - 

crynias coinpellcbat, videns revoiuluin a foribus lapi- 

deni, cinn iion invenissct iii sepulcro Doiniiium , ooe» 

plt acrius dolere. qiiod perdiderat tt defunctum. Moi 

autcm ad Peirum ejus discipiilum pervolai, qiicm pro 

mcrili qiialilate vel fidci , ni:iior dc cjus obilu cura 

tangcbat : nuniiat inane sepulcrura ; qua?rilur corpus 

ablatum. Pctrus vcro rcsurrcciionig r ilii Dei ct anie 

crncem conscius, qu:»m prndixerat ipse passurus, 

sub t»li iiantio non Qevit aul doluit : sed morein suum 

in divinis virtutibus servahs , pro|>crat experiri quod 

crediiKt. Ad sepulcrum itique Doinini cclcri cursu 

fcstinat , la»tior rcditurus , si non invcnirci quem 

mixrebai. Beatiis auiein Evangelisia et ex consequcn- 

iibiis probat polcnliam resurgcntls. Venil, inquit, 

SftiMm P^rras, et introivit in monumentum : ct ciiin noa 

inveni^set Dominiim , vidii Unteamina po$ita , el mda- 

rjnm auod fnerat super caput eju$ ( /d. xx, 6« 7). Jam 

nanifesius Dcus, pcrlaturusquem vivilicavcrat in ccs- 

tam , ei niortcm vacuat et sepulcrum. Nani lintca- 

reine, cuo funus legebamr , expo^ito , reliquit terra 

mortis exuvias , vilali jam cori orc induU majrslas. 

Pefnis igilur videns resiirrectioiiem , quam Dei Filius 

praenuniiaverat, impleum , qui sollicilus vencrat, se- 

curus sbM^ssit. , 

5. Maria ab angelo objurgata, Maria tinien resiirrc- 
ciionis iKnara non ccssat lacrymas fundcrc , iicsciens 
bane esse Dominici corporis gioriam , quam putabat 
iBiariam. Cujes inanem iniBrorein angelus magis pro- 
hlM quam consolatur, jut etlam Evangelista tesUtor : 
#aria; Inquit, miid plora$? Si splrilaali pmdentia In- 
lealioaem divlm sennouis intclligas, lacnrmarum cau- 
san non Unquam ignarus interro|;at9 sed iinporiunos 
Oelus doftentte ofajurgat. Ifana, inqult» quid plorui^ 
com rjcdo monumcnlo , non damno funeris, sed me^ 
rito resurgcntis , Jesu Cbristi corpus virias sibi , non 
faeinns vindicassct? Culpat eodem uniporea Maria 
lacrymas fundi , quo debuit gloriari. Quid ploras , aui 
qiiem quserisY Angelus instruit nescicniem sano con- 
silio, ne vivenUm qua^reret in sepulcro. Qiiae mulier, 
«nia revixisse quem flcbat, ncc correpu cognovit, 
soperfluis postmodum lacryinis rcvocatur vocibiis re- 
surgentis. Siiniiibus etenim Jesus Mariam vcrbis al* 
ioquiiur : Mulier, inqiiil. quid piorai, aut quem qwgris 
4ld. XI , 15, 15)? Iloc esi dicere, Mejara viveiiie, pro 
«uo mortuo hcrymas fundis? aui, Me pra^.scnte, quem 
waeris? Al illa Jesuin sccundo appellala cognosccns» 
^ivin» niajesUiis operanie poteiilia , vivuin invenit 
«ueiu quaerebat occisuin , Jesuni Christum Dominum 
ikostriini; cui semper in Palrc gloria in sxcula sarcu- 
dorum. Atneii. 

'\idetor vindingo, verlino et Lovaaieosibus. Quod n. S de 
oiaria Magdaleue per apgelum objurgau narral, couveuit 
f ere curo ioitio senuoais iuter Ambrosiaaos 56, qii» etiara 
Onter Maiinii HonUUas esi quaru de sei uliura Domioi : sed 
Miayiam partem decerpu ex Ainbrosio io Lucam. 

Patrol. XXXIX. 



SCRMO rXll la) 
De Pascha, i (b), 

i. Hae diei c4Bteri$ lucidior, Dierum mmttum 
maier. Non queo, fralres cliarissimi, quod ment*^ 
coiicipio , ore profcrre ; et cordis inei Ixutiam lingiia 
iion explicat. Uoc auiem non soluin ego patior , qui 
cupio iiarrare quse sentio , sed etinm vos mecum |MI- 
tiniini , plus exsulUntes iii coiiscientia , quam in elo- 
quio proferenlcs. Videlur mihi baic die:i cxteris die* 
bus esse lucidior , sol muiido clarior iiluxisse , aslra 
qiioqiie et omnia elemenia IxUri : et quae patiente 
Doniino proprium luinen retraxerant , et noluerunt 
Crealorcm suum aspiccrecrucirixnm, ecec nnnc vi« 
ctorcin illura, el ab infcris resiirgeniem novo clariutts 
suu^ prosequuiiiur ' obsequio. Credii coelum, credit 
terra , ct sagcna qu;e tolum raundum piscaU cst , Ju« 
daeos lenere non potuit. Hwc e$t die$ quam fecil Do' 
minns , ex$uUemu$ et latemur in ea {P$aL cxvii , 24). 
Qiiomodo Maria virgo inaier Domiiii intcromnes mu- 
lieres priiicipaiuin tenet ; ila et inier co^tcros dies haeo 
omninm dieruin maier est. Rem novain dico , sed 
qu.'e Scripiuraruro vocibus comprobatiir. Ha!c dies eC 
una de septeni , ci cxira scpiem cst : ha^c est dies 
quae appeliatur octava ; unde et in qnibusdam Psal- 
morum titulis siipcrscribitiir, Pro octava (P$aL vi , 
etc). H%c cst dios iii qua Synagoga linitur , ct Ec* 
clesia nasciiur : bxc in ciijus iiuinero octo anim» 
scrvatx sniit in arca Noe. Lt quid niilii nccesse esi 
iiiiiniu replicarc? Dies iiie deflciet, si volucroomiia 
dici i^tius cxponere sacrameiituin. 

2. Ad hanc lota $abbalr gratia tran$lata. Ju$ti corona 
CkrUti aquo et omantur. Iloc Unium dico, qubd uiii- 
vcrsa sabbati gratiu et antiqua illa fcstivilas populi 
Judxorum diei istiiis solemniuic rantau est. Illi ia 
sabbato non facicbunt opus servile : nos in die domi- 
nica , boc est iii die resurrcciionis , opus servile noa 
facimiis; quia peccatis et viilis non scrvinius : QvA 
enim fiocil peccatum^ $ervu$ e$t peccati (Joan, viii, 54)« 
llli de domibus suis noii cgredlebantiir : et nos do 
domo Christi non egrediamur ' ; siiinus cnim iu Ed* 
clcsia. llli non accendebant ignein in die sabbati : noa 
e conirario accendamus in nobis igiicmSpiritus saiicti. 
ei omne Yitium cxcoquamus peccatoruni ; de quo igiie 
Doininus ait : Ignem veni mittere in terram ; et quid 
voloy nkti ut ardeat {[mc. xii, 49)? Dcsiderat Doiui- 
nus istum ignem ardcrc in nobis , seciindiiin Aposto- 
ium, id cst, Spiritumsanctuiufervcre(/{om. xii, 11)^ 
ut non refrigescat cliarius Dei. llli per dieni 6;ibbatl 
non ainbulaiit in itiiiere ; perdiderunt enim cum qiii 
dixit, Ego $um via (Joan, xiv, 6) : nosautem dicimus, 
BeaH immaculati in via, ^iit amtmlant in iege Dotnini ; 
et iterum , Viam veritati$ eiegi : et , Viam fuetificatio'' 
nwn tuarum doce me (P$aL cxvili, i , 50, 2o). Illi 
de spinis Dominum coronaverunt : nos auum si fueri- 
mus lapides pretiosi , nostrum Dominiim coronamus. 
Caput imperjtoruiii saecull istius oriuint diaderoau : 
nos ideo in capiie nostri regis imponimur , ut oriie* 
mur a capite . III i noii receperunt Chrisiuin , et sus* 
cepturi sunt aniicbristnm : nos recepiinus huinilcm 
Filium Dei , ut habeamus posiea triumphantein. Cl 
ad cxlrcmum , nosier hircus ante Dominiim iinmola- 
tnr in aluri : illonim hircus anticliristus eonsputus 
et maledictus projicitur in solitudincm. Noslcr iatro 

ctim Domino uigressus est p:iradisuni : iUorum latro 

hoinicida atque blasphenms moritur in suo peccaio. 

Illis Barabbas latro dimiuitur : nobis Clirisais occi- 

ditur. 

*■ lu Hss.» uno excepto d>.» in quo, protoifaRfiif . m edl* 
tis autem, veneranULr, 

* Ms. cb. addii, ide$t^ a mandalU ^u» mn docHnamu l 
nec bal>et, «umitt eititii w Ecdesia, 

* in m. d). , no$ ideo in capttibus nostrts siqnaatlum 
nostri rep$ impommus , ut omeniur a chriuo» 

(a) ohai^ de Tempore 13(5; eipost, in Ap; eodiee 51. 

(b) uter sermoues Eusebio iuscrii los exsure tradaat 
Lovauienses ; sed iii Ulis Uineo noiiuiski quod ad seosus 
ooQtcnlus reperitur-. Etsiat vero totus quod ad verba la 
Uleroaymi tauio 9» cum apuriis opubcubs. 



tOC3 



APPCNDI^. 



%064 



voluntate corruisse vldebatur, cum sua rursus volun- 
i:iie repararelur ; tit esset virluli ac remunerationi 
locus. Non ergo cum pra*ripit per violnnliam ; sed 
polius per jusliun beuevolentiam sollicilal et erudit 
ad vitam : quia beniguilas provocaniis etiam meritum 
desidcrat acquiesceiitis, et dignantissimi medici stu- 
dium, iiifirmi reauiril assensum. Cujus ineffabileni nd 
erudicndos nos aignationem etiam prxscns Evangclii 
lectio declaravit. 

3. Christui de Virgine naius potuil januis clausis t/i- 
trare. Ait cnim, sicut audistis : Cum es$et sero die illo^ 
una sabbatorum, venit Jesusjanuis ciausis • et stelit in 
medio discipulorum, Quid mirum, si Dominus ad disci- 
pulos gloriucatum corpus claustris stupeniibus iniro- 
misit, qui illscso materni pudoris signaculo, januam 
mundi hujus intravit, cujus ortuin nalura nescivit. 
Non dubiles, si potentiam exercere videas iriumplian- 
tem , quem tam stupcnda perspicis egisse nascentem. 
Qiiid bic respondebunt Jiiaoei , sepullo Domino discc- 
dentes , et signantes lapidem cum ciislodibus ? Quae 
cum ita sint, quomodo eum repellere potuit objectus 
repaguli, quem non coercuerat pondus sepulcri? Imo 
<|uomodo eum obserata domus excludere jpiotuit, quem 
includere mortis |>orta non potuit? Quia mirum, si 
substantiam corporis nostri perclausa ostia transmisit, 
cui etiam penetralia supernorum et solis Angelis fa- 
miliare secretum patere consuevit ? 

. 4. In Thoma non dubitantis, sed inquirentis affeclus. 
Ejus inqu sitio fit universitatis instructio. Cur cicatrices 
9Uendirit Christus, Cum ergo dixisscnt alii di- 
scipuli, Vidimtis Dominum; respondil Thomas,, et 
dixit eis : Nisi videro, inquit, in manibus ejns fixuram 
elavorum, et miitam di^itum meum in iocum claxorum^ 
el mittam manus meas m latus ejus^ non credam. Qunm 
bona ignorantia, qux erudivit ignaros, qux inslnixit 
incredulos ! quam bona infideliias, quae sxculorum 
fidei mililnYit? iVftt viderOj int^uit, tit manibus ejus 
pxuram clavorum. Vox isia inquirentis est, non nc- 
fantis. Dum hoc dicit, doccri voluit, confirmari desi- 
deravit; et ideo ad eum Dominus ita ait : Infer digi' 
ftmt luum kuc, et vide manus meas ; et affer manum 
faunn, et mitte in laius meum Dum benignum praebet 
Veritas ac rouderatum responsum, in Apostolo suo 
non dubiiationis vitium, sed solliciladinis instruxit 
nffectum. Quia ergo illo in tempore tanti mysierii no^ 
vitas versalKalur, merito curiosse perscrutationis non 
est exclusa sedulitas. Accedit, quod in hls Aposioli 
verbis muudi utilitas agitur : unius interrogatio, uni- 
▼ersitatis esl instnictio. Ostendit ergo manus et la- 
tos. Necessarium enim erat ut maiiitestarum pnesens 
exprcssio cicalricum crucifixi corporis faceret fidem; 
quia splendor novx lucis prisiinam obduxerat veri- 
latem, et cognitionem quodam modo ciaritas obscu- 
niverat. Visis ergo cicairicibus, respondit Thomas, 
et dixit : Dominus meus^ et Deus meus {^Joan, xx, 
19-28)1 Novo gencre vesiigia vuluerum divmitati pcr- 
bibeiit testinionium; quia templum erat Dei indu- 
nientum corporis vuliierati. Duas hoc loco in Cbristo 
mirare substantias. Fixuram perspicit corporis; et 
Deum praedicat majestatis. 

5. Cum iisdem corporibus resnrgemus, Ideo mor$ 
eomno assimilata, et reiurrectio grano triiici, Ubi sunt qui 
dicanl animas novis, in quibus antea non vixeriut, 
corporibus induendas? £cce in resurrectionis auctoie 
boc ipsum video resurrexissc quod cecidit : et ideo 
mortui dormire dicuntur juxta prophctam, Numquid 
ftit donnit^ non adjiciel ut resurgal {Psal. xl,9). 
Quare mortem somno assimilavit? Quia in uno 
eodemque homine numquidalterest qui in somno re- 
flolvitur, alter vero qui m ejusdem somni stupore ad 
vigilandi officia suscitatur? Non utique; sed ipsa 
absque diibto membra evigilasse credenda sunt, qu» 
dormitionis stupore laxata sunt. Ita mors corporis, 

auod iu pulverem confeciura susceperit, idem ipsum 
itcussa restituei : nec rude, sed redivlvum vas co- 
gnatus spiritus recognoscct. Ct propterea m^sterium 
reffurrectionis etia^m de minimis exponens Ita Apo* 



stolus loquitiir, resurrectionem grano tritlci eompt- 
rans : Etenim lu quod seminas, non tivificatur^ irfif 
pnMs moriatur. Si quaiido, ut moris est, iruges putri* 
iHis sulcis affricola fenerante credtintur, numquid 
aliiid est quod scMperuur in semina, aliud quod vire- 
scit ingermina? Sed singiila quxqiie corpora non de 
nibilo; sed de siii origine producuntur, ei recentia da 
veteribus innov:intur. Cum aulem de resurrectione 
loquerelur Apostolus, dicens: Quodseminas^ non vivi^ 
ficatWf nisi prius moriatur , vides quia mors quod 
susccperit, hoc refuodit ? Et unicuique, inquit, Miiit- 
fium proprium corpus (I Cor, xv, 36, 38) : non utique 
a gcnere suo alieiium, sed nalurae suae propriurn, eC 
de maleri:e su:e qualitate reparalum. Revocabitur 
crgo in conliibernium pristinum anima) et corporis 
unilas, et nullis unquam sxciilis dissoci:inda germa- 
nitas. Nostrum est gratia Auctoris et Rcdcmptoris 
innili : ut ad illorum numorum pertinere videamur» 
de quibus Aposlolus dicit : Simul rapiemur obviam 
Cmsto in aera et in nubibus^ et sic semper cum DO' 
mino erimus (I Thess, iv, 16). Dignum enim esse ju- 
dicavii, ut germana corporis animo^que substantia 
cum Christo simul r^net in coelis, quas Christo ser - 
vivit in terris. 

SERMO CLXII (a). 
De Pascha, iv (6). 

I . Tiromte sollicitudo fidem omnium firmavit, Tho^ 
mas fideiis non dubitavit, Relinet Sanctitas vestn. 
fratres, superiorem tractatiim, in quo scripsimus san- 
cluin Tliomam apostolum, ad confirmandam fidem 
omnium, post resurrectioiiem Dominici corporis 
membra palpasse, el ad repellendam ambiguitatem 
nniversorum, vulnerum ejiis cicatrices scrutari ?o- 
luisse. Non enim proptcr se lantum hoc opcratns esl 
beaius Apostolus : sed quod sibi ffessit, cunctis pro- 
fecit. Cum suam enim exercuit sollicitudinem, fidem 
omnium confirmavit. Quis enim ex hoc ditbitet red- 
fisse a morluis SaIvatorem,ciijiispost inferos prae:»eii- 
tiam agnoscat ociilus, aitrectet manus, digiius per^ 
scrutclur? Qunmvis igitur modicae fidei homo, quam- 
vis imbecilUs ingenii christianus, nunquam sollicitti- 
dinem suam inquisitioni Thomae sequiparare potnis- 
set. Nunquam eiiim posi agnitionem, conversationem. 
loquelam ausus esset petere ut etiam tactu Christtmi 
perscriitaretur in Christo, et in ipso homine quem 
cerneret, hominis corpus inqiiireret , et resurre- 
ctionem ejus non tam mirabilium gloria crederet, 
quam passionis injuria comprobaret. Thoroas ergo 
cum esset sanctus, fidelis et justus, Iutc omnia solli- 
cite requisivit; non quod ipse aliquid diibitarel, sed 
ut omiiein suspicioneni incredulilatis exduderet. Naiu 
suffecerat ilii ad fidem propriam, vidisse qacm no- 
verat : sed nobis operatus est, ut tangcret quein vi* 
debat; ut si rorie diceremus delusos esse ejus ocnlos, 
non possemus dicere mnnus illiiis fuisse fnislnitat. 
In resurrectionis eiiim roanirestatione de aspectu am» 
bigi potest, de tactu non potest dubitari. Coitstat 
enim veritatis ipsius tes>timonio, rcdiisse ab inferis 
Salvatorem. 

S. Primogenitus ex mortuis Christus. Partus resuT' 
rectionis, Qiiis non si)eni stiam in Chrisio collocet? 
Quis non (idem suam ponat in Domiiio; ut dum illum 
credit ab inreris, ipse resiirgat a mortuis? Didi 
lieatus Apostolus : Si enim mortui non reiurgunt^ ne- 
que Christus resurrexit (I Cor. xv, 13). Quia ergo sur- 
rexit Chrisius, suscitabuntur et niortui : quia resur* 
rexit Domiiius, et servuli reviviscent. fpse enlm est, 
sicut ait Apostolus, Primogenilus ex mortuii ( Co/om. 
I, 18). Sicutenim est apud superos idem primogeni- 
tus in multis frairibus, ita et ab inferis est primoffe- 
nitus ex defunctis. Prunogenitus autem dicitur qnis, 

(a) onm, de Teropore 461 ; et post, in Appoidice 86. 

(b) Ejusdem rorte auctoris cujus est sermo superior» qwf 
hiqus sermoiiis exordio vkletur designari, qaiqiie ininc 
ipsum sermonem proxime antecedit in Ms. Oorbefeaii.Ite 
nnm. i coiifer sermonemoraeGedentem, n. 4. 



SERMO CLII. 



tOG2 



ctptivos ejecii, ligatos soWit, luclus eorum in sna- 
dium comniutaYit. Ecce ipsi qui sub liostris solebaiit 
suspirare tormenlis , inHullant nobis de perccplione 
salutis ; et non solum jain nihil verenlur, insiiper el 
niinantiir. Nunquain hic ita superbieranl mortui, iiec 
tliqiiaiido sic polueruiil la:ti esse captivi. Ulqiiid buc 
istom adducere voluisti, qiio veniente oniiicji siint 
l:etitia$ restituti, qui ante Tuerant desperaii? Nullus 
hic jam solilns eoriim miigiius auditiir, nnllus resoiiat 
gemitiis. [Factum est aiitcin cnplivis redeinptionis 
commerciimi.] princeps noster, iltas tiins diviiias, 
quas primum acquisieras per paradisi ainissionem , 
nnnc perdidisti per crucem : peril oinnis lutiiia tui , 
in luctum conversa siint gaiidia tua. Dum lu Chri- 
stum siispendis in ligiio, ignoras qiianta damna susti- 
«eas in inferno. Pravidere non poteras, quia eversorcm 
regni toi in mortem sine reatu aliqiio perdticebas ? 
Si attenderes causam, requireres culpam. In quo nihil 
mali cognoveras, quare oum ad nostmm patrinm per- 
ducelias? Islum liberum adduxisti; et totos obnoxios 
perdidisti. ' 

4. Ju$tarum ad Cliristum obtecratio, Post istas cru- 
delium minisirorum inremalium voces , sine aliqiia 
mora ad imperiuin Domiiii ac Salvaloris nostri omncs 
ferrei coiifracti sunt vcctes : et ecce subito innumera- 
biles sanctoniin populi, qiii senebantur in morie 
capiivi , SalvaU)ris sui genibus obvoluti , lacryinabili 
eum olisecratione deposcunt, dicentes: Adveiiisii» 
Redemplor roundi; adveiiisti, quem desiderantet 
guoiidie sperabamus ; adveaisti, qiiem nobis futurum 
Lez niwtiaverat ei Prophetac, advenisti donans In 
came vivis iadui^eiiliam peccatonbus mundi : solve 
defunctos et caplivos inCerni. [Venisti posl longas 
lacryinas , eripe solus qui passns es pro nobis. Coli 
eoiiditor, ad inreros inirare dignatiis es : te enim 
noMra vocabant suspiria, te lai-ga requirebant la- 
Denta : onde spes desperatis, unde consolatio in tor* 
meiitia. In adventu tuo catcna nostra cecidii , nox 
effugit. Yita veniente mors moriiur, nec tortor instJt, 
nec percussor. Damnati vota capiunt : Creator iinpe- 
raty noB invasor. In tyranno catena inneciiiur; ei 
tonor Doster poena tor()uetur. Solve, Redemptor 
mondit defunctos et captivos inferni.] Desceiidisti pro 
nobU ad iiiiieros; noli iiobis deesse, cuin fueris rever- 
sarus ad superos. Posuisti tituluiu glorije in sxculo \ 
pone signum victorix in inrerno. 

5. Tormemta tua in tortore» convertuni, Nec mora ; 
poslquaBi audita est postulatio atque altercatio iniiu- 
merilHlium captivorum» statim a Domini jussii oniues 
antiqui jiisti jura potestatis accipiunt , atque in suoi 
lor:ores ipsi proiinus lormeiita converlunt , humili 
so|iplicationecum ineffahili gaudio clamanles Domino, 
atque dicentes: Asoende; Douiine Jesu, spoliaio ia- 
fenio , et aiictore mortis vinculis irretito , redde jam 
la^titiam miiAdo. Jucundentur in ascensu tuo fideles 
Hii, aspiciente& cicatrices corporis tui. Fecit hoc Chri- 
stus, sicut jam superius dictum est. Facta praeda ia 
inrcrno, vivus exiii de sepulcro : ipse se sua potenlia 
susciiavit, el iterum se immaculaia carne vestivit. 
Discipulis suis a})paruit , ut dubilationem auferret in- 
credulis : clavorum vuluera deuionstravit , ut nullaro 
siispicioiicm rclinqueret Manicha^is. Manifeste maii- 
ducavit etbibit; poslca vero in conspeclu mullorum 
aiiparuit. Per nubein in coelos a-cendit, et se in sede 
siia ad Patris dcxteram , undc nunquain Verbum dis» 
cesserat, collocavit. Lxsulicnt crgo populi christiani^ 
pro quibus sanguis effusus est Christi. Jucundcmur 
omnes in Domino, qui resurrcctioneni cariiis sole- 
mniter celebramus in Christo, Oiniiisper lotuin niun- 
dum catbolica gratuietur Ecclesia ; qiiia Christus Do- 
minus et de sua divinitate uihil minuii» et hominem 
quem feceral liberavit. Unde exsuUantes vece humili 
aapplieemus, ut pro quibus ista pertulit, cum venit in 
muiidiimy iiberatos nos de manu inreri attollere secum 
^iigiictur in coeium : cui ts\ honor et gloria cum l^atre 
«i Spiriiu sancto ia sxcula sxTuIorum. Aroen. 

^ Hss. fere omnes. in cceto, * 



5ERM0 CLXI (a). 
De Pascha, m (6). 

i. Descensns Christi ad inferos elfectus, Digne, fra« 
tres charissimi, piis siudiis exsultemus in Ctiristo sub 
pr.rsenti solemniiatc , in qtia nobis Inferoruin dives 
spoliis terlia dies rcddiia est, cclsiliido de profundis, 
lux dc lenebris , vitu de mortuis. Ecce quanluni pro 
salutc oviuni perdilarum benigna pii pastoris sollici- 
tudo disciirrit. Siib ono eodemquc tempore et homi- 
ncin usque ad paradisiim rcvoGire dignatiir, et mortem 
usquc ad iiiferna pcrseqiiilur, gloriosius capiivandani 
in rogno sno, et mngniriccntius iii suis scdibus triuin- 
phandain. Ad dcsceiisuin itaque roclestis Doinini nro- 
fundiim inferi paiidiiur, pcregrimiiii sibi lumeii inlerni 
nox :ciernn miratur. E\p:ivit crgo nox subito non 
suuni mortuuin , imo cxpavit moriem suam. Adcrat 
ciiim ille, qui diidum pcr pnipiiciam suum dixerat : 
mors^ ero mors tua; ero morsus tuus, infeme 
(Osee XIII, 14). Et ideo non soluin in eo iiivcnire non 
poiuit q\iO(\ leneret ; sed etiam quos anlea retinebat, 
revocnri ad supcros se i.ocnte conspexit : ct queni 
debitorem suum putabat , cxactorem potius ex|>erta 
est ; et quem quasi captiviiin iiifcriii vinculis astringeii- 
dnm csse credebat, (|uasi libcratorcm cum rccepta 
ciptivitaie redire mirata est; ac sic quein dcscensiono 
hominem judicaverat, Dcuin regressione cognovit. 

2. Sine incarnatione Yerbi potuit komo liberari: ai 
non deeuit. Poluerat ouidem Dominus noster, fratres 
cliarissimi, hoslein bumani generis soia inajcslato 
prosteriiere sine incarnaiionis humilitaie , sine cer- 
tamine passioiiis : scd homo , qui propru» transgres* 
sionis crimine tenel>atur obiioxiiis , qui per culparo 
snam inciirrerat servitutem, non violeiitia libcrandiiii 
fuit, sed inisericordia redimendus. £t quia Deus 
aeqiiitas et justitia est, ipse sibi lex ost : el quia hoiuo 
judiiii ct juris sui :ic Iiberi arbitrii prxditus voluii- 
tate ; qui voiuniarius nierat , injiistuiu erat ut erigo- 
retur mvitus. iEquius et salubrius fuit , ut qui per 
superbiam a diatM)lo persuasus fuerat ad moriein , a 
Deo per humilitatcm sollicitaretur * ad vitam. Justo 
ergo ordine qui per callidiutcm maievoli serpentis , 
non impulsus, sed seducttis fuerat ad perditionem , 
rursum |H:r sapientiam benevoli Redempioris noM 
conipellitur, sed ducitur ad salutem : ut qui cum sua 

> lU Mas. potiores. N., md/srefur. Edillt •oUdaretur ;- 
et in.ra« soUdai et endt ad iHam. 

(a) oUm, de Tempore 156 ; et post» in Appendice 54. 

(6) Homiiia est intcr Euseblanas priinae coilectionis do 
Pascbate uona, ejusdera onmino, ut ex stilo et rebus Uquet, 
aucioris , chjus sunt HomiliaeUiidem de Nativitate Domlui S, 
de Paschata 2 , 6, 7 , 10 , 11 , et quae subsequitur de beato 
latrooe, aliaeque bene multae ; id est, Fausti semipelagianl, 
nosira quidem oplnione^ fetus. Ipsius certe sermones ia 
Homiiiarum coliectione illa sub Eusebii nomme plurimus 
obirudi liquet : atoue hunc in&ustum doctorem refert ilhnl 

imDrimis ex homiua 4 de Epiphania, c Gratia divina mii 

« {nflrmitaUs nostrae invenerit votum, supponit auxilium. » 
Itemque ex homiliade Pascbate i I istud : tPer liberumarbi* 
c trium est excepta capiivitas, per liberum rursus arbiuriuoii 
« erat restituenaa iU)ertas. Doininus enim qui januam rese* 
« rat, etiam sollicitudinem pulsantis exspectat. » Neque li- 
cet praeierire, quae ibidem proximo ante ioco babeotur 
verba : « Profiierea bomo, si mobedienliae lapsu el liberae 
« mentisassensu a dialwlo seductus fuerat, non coactus; a 
« toiius rationis aeqniuUsque auctore fadvilaQdos erat , ot.n 
« attrahendus : iniquissimum videtur siquidem, ut qui ce* 
« ciderat voluniarias, erigeretor mvitus. » Quae dicta in hoc 
eiiam 161 sermone, n. 2, iegere est absque uUa , quod ad 
seosum. varietate. Hic postremo Semipelagianorum tuere- 
sim reaolei doctrina iua, quod Tbomas resurrecUoncin 
Domini non negavit, sed « doceri vduit, oonlhtmri desidb- 
c ravit : t quod m ipso Christus « non dubUationis vitium, sed 
« solliciUKnnis in^raxit affectum : » quod denique « merito 
« ouriosae perscruUtionis noo est excluss seuulitas. » Do 
nvm. i vioie Eusebii bomil. 7 de Paacba; de num. 8 confer 
serm. Appendicis 105, n. 4, et Eusebii homil. de Paiacha eC 
11 ; de num. 5, conier Euseb. bomil.de NativitateDomini 2, 
de symboio 1 , 10 de Pascba, et 1 de A^icensiooo; do 
num. 4 ct 5, ooufer Eu>eb. homil, 10 de PSKha.. 



mi 



APPENDIX. 



fOfil 



Ecclesi;e populo nOTmn sacerdoiiam ei novum sncri- 
licium iniliavit ; ut vidclicel novum vinum in ulres 
novos mitlerctur {MaUh, ix, i7). 

2. Innovantur et anident omnia : tcrra fruetibui et 
floribus, coelum latiori facie. Sol jam clarior, Luna 
plena. Et ha^c hominit ergo : quanto magit ip$e debet 
Imtari, Quod si graiiuni frumenti cadens in terrain 
ct inoriuum tani inirabiliter omiiia innovavit {Jom, 
XII , 24) ; nuilio niagis in se ipso redivivuni ciiin 
fiucui niultiplicalo rcsurgons cuficia fccundavit. Et 
I 011 soluin spiriiualibus rationabilis lerrx incremen- 
tis, sed ct ipsis qii(H]ue terrcnis sciniiiibiis lioc tcm- 
pore ampliorem proventum dedit. Undc inodo in 
germina eruinpcntis lerra; tola hilarior facies vario 
suoruin fructuum omaiu , omneni hactenus quasi 
mortuam rcrum naturam , resursenti suo Domino 
conresuscitat : ubi arboruin et herbarum grata venu- 
fttas, diverso qiiidcm ccrmiiium munerc, p:iri lanien 
gesiu Ixtitise, singulari huic solemniiaii fesliva 
Ofcitrril. De coeli autpm nunc usaue quodam modo 
tristi, taiideni vrro Isia facie qiiiu dicam, qute ali« 
qirandiu jani densa caligine niibium adopcrla aeris 
bujiis spaiiuin omiie turbavil? Et ecce repenle, 
qiiasi juslilia dc ccelo in terraiii prospicieiite (P$al. 
Lxxxiv, 12)» mira sercnitas muiKlo arridet, el in 
uiiain K^etiiiam coeli el terne vota concurrunt : ul 
Peiim el hominein Chriaum communi exsullatione 
rxcipianl, qui conimunem utriusque paccm aflerre 
xencrat, et mediiim i>ariclem maceriae solvens , fecit 
litraque unum (£p/ies. n, 14). Hinc asirorum omniuni 
fomes , spiendor ille solaris suain frontem admodum 
ru^atain , jam janique expurgat : ct quasi rex con- 
spicuus in diadeniate capitis sui, in die despoiisa- 
tioiiis sii», ct in die laetiiiae cordis sui , caetciisque 
sidiis veiul comilibus suis largiora luminis sui dona 
iinpendit. Luna enim ab ipso orlus sui die scniper 
lii quodam sni dispendio posila, ad paschalia gaudit 
l'leno se iiiniine paral. Et ut cuncta breviier perslriu- 
g:)m; sicui omne qnod in rebus subsislit, divina 
di^^pensatione bominis iinperio servil : sic de salute 
bnmana omnibiis uiia exsultalio incumbit. Cum Igitur 
pio homine omnis creatiira tantis indiciis sua gaudia 
iiioiistret , consequcns est , ut ab hominibus ipsis 
le timoiiia tili l.Ytitiae iioii desint. 

3. Re$urrectio Chriiti prmpgurata in Adam, in Noe^ 
et ffi Jona, Prxligurata est in protoplasio Adam 
l.hrisU resurrceiio : quia sicul ille post soporero 
siirgens, Evam de lalere suo fabricalam agnovit (C^^ii. 
II, 23) ; iia Chrisius a morte resurgens ex viiliiero 
l.ileris sui xdilicavit Ecclesiam. Noe quoqiie vir agrl- 
rola, cuin plantasset vineam, et incbriaius vino ob- 
liorinisset , et discooperius jacerei iii tabernaculo 
Buo, expergeraciiis a soinno, lilio suo verecuiidiam 
Miam non celanli malcdictum perpetuo^ serviiulis 
iinponens, Christum signilicavit : qui vineani suam 
r cit Ecclesiam, cujus amore poculo passionis in- 
elirialus, ct assumptx cirnis tegmine nudatiis a mor- 
iiiis resurrexit, sicut ipr>e ait in Canlicis : ExspoUwi 
vte tunica mea ^ quomodo induar iUa (CW. v, 3)? 
Joiias vero qualiter et ipse in se Doinini niorlem ei 
1 e^urreclionem expresscril, evangelicus senuo aperte 
doclarat (Malth. xii, 40) 

L Paschce sjriritualis celebratio. Quia igitur, fratres, 
omnis creatiira quodam charitalis oflicio nostrje 
saluti con|[audet, nostrum est ex boc nobis in usum 
vivendi aliquid trahcre : ne communis omnium hcli- 
tia jus suum in nobis ainiltal, qiios caus» totius 
siimina in capiie speciat. Et primiim qtiidem, velut 
oves pasciio; Doinini, iii ara curdis, igne cliaritatis 
zissati , nosmelipsos offeramus liosiiam viveiiteni, 
sanciam, Deo placenlcm (Aoiii. xii, 1) : et azyniis 
cintinentiae, mortilicaia jam habentes membra nostra 
qu;e sunt super lerram, id est, (oruicationem, ini- 
niiiiidiliam, et caetera vitiorum ercastula declinemus, 
<:i in staticne virtulum sedem nohis apleinus : mor- 
tiiis qiioque operibus abrcnuntianies , fructuin opti- 
mum, ui lerra i>onn» alferamus, cxemploqut: boiix 



arboris in omni bonitaie et Jusiilia fnictlflcenm. 
Ne vero el claritas soJis nostrae desit eonversalioiil, 
luceal lux nostra coram hominibus, ut videanl open 
noslra boiia , et glorificenl Patrcm nostrum qui in 
Ciclis est (Matth, v, 16).- Si igitur ila agentes ultimus 
nos dics invenerit, erit nobis quandoque in pnenilo 
ijtsa quoque corporum resurrcciio : ubi ciini o^rtslM 
apparuerit vita uo$ira, tunc et no$ apparebinnu cum 
ip$o in gloria (Coton. iii , 4, 5), qui vivii et regoai 
Dcus per oinnia sxcula sxculoruiii. Aineii. 

SEi^MO CLXV (ri). 

IQ Pasdia, vu (6). 

1 . Mor$ et re$urrectio Domini varie preB$ignate$, in 
Adam^ in Noe. Sacramenium, dileciissinii, Dorninica 
resurrectionis divina voluit providentia variis flgurit 
rerum et Prophetarum oraculis aliquoties praesigiiari: 
quatenus per omiies s^culi lai)entis «lales omBis 
sanctorum spes ad iilum tenderet solum« qui eH 
exspectatio oninium gentium. Uiide illud quod ip 
ipso mundi nascentis exordio maler omiiium viven- 
tium Eva de cosla viri domiientis esl producta (Gm. 
II , 22) , matrem crcdcntium Ecclesiam ex lalectt 
Christi iii criice morientis niopstrat exorlam : slcol 
in actu evigilantis Ad.ne, (igura est Doiiiiiii resurgentif 
a morle. IJiide dicit Apostoliis, VcrcriM e$t primMg 
homo in animam viventem ; $ecundu$ homo^ in epiritmm 
vivificantem (i Cor. xv, 45). Noe vero qui in openi 
arc» et ipso suo nomine requiem Dei in sanciis 
signiflcal (iien. ix), in co vel maxime Redemplorii 
iioslri figuraio reprxsentat, quod cuin csset agncoia, 
vineam plantavit, et vini poculo ebrialus , in suo 
tabcrnaciilo est denudaius. Qujc res ad illuni proprie 
spectat, qui calice passionis adeo factus cst ebnuf» 
ut ipso tegmine corporis niidaretur ad tempus; el 
slatim in resurrectione evigilans, illis daret t>enedi» 
ctioncm, qiii iii mysicrio veiierantur ejus pasMiunein» 
irrisoribus auteni snis dignaui maledictionem. De 
quo calice dicit Psalmisla, Calix meu$ inebriaiit qumn 
priBclaru$ e$t (Psal. xxii, 5) ! el in Evaiigelio Domi« 
niis, Calicem quem dedit mihi Paler , non bibam iUvm 
(Joan. xviii, 11)? 

2. Jn Moy$i iHrga, in Jona. My$terium temporie ipsa 
celebratur Pu$cha. Vir^a quotiue Moysi iu terram pn^ 
jecta et in draconem conversa, cum tencretur per 
Ciiudam rediit iieriim in virgam ( Exod. vii) : quia 
ilhi potestasdivinae majestatis de coelo descendens id 
lerram pro nobis voluit esse niortalis : sed posl per» 
aclam carnis assumpi» dispensaiionein, recepit sead 
paternie dextcr.ie scdem. De Jona qiiciu abborptuui 
piscis evoinuit illxsum ui aridain, evidvntcin lialie- 
mus ipsius Domini senieniiam, quod sicut ille fuerit 
in Tenlre ccli tribus diebus et tribus noclibiis, iia (om 
rel homiiiis Filius in corde tcrr» ( Jona ii ; Matth. xii, 
40). Exstani et alia quam plurima dehac soieronital4 
soleinnilatum sancta prxconia, quibus oiiinibus asli- 
pulaiur ct ipsa tcmporum ratio, qux Paschalem ter- 
minum vernali dedicavit aiquinociio, expectato dun- 
taxat senuente primi mensis pleniluiiio : ut , sicut aA; 
inferioribus soi iu altum proficiens, priino nunc 
adcquat iongiiudine noctes , luna etiam per diurna 
sux lucis incrementa videtiir esse plenissinia; ii» 
resurgeiis ab inferis Sol ]uslili:e, Ecclesiaiu eatenus 
in lenebris constitutam suo illustrat et Iiimine. 

3. Mor$ et reeurrecUo Christi indtanda. Hxc sunt ssi- 
crosancta liiijus diei Paschalia gaudia, baec sa:cuii« 
omiiibus desiderata et prxdicata soleniiiia : qmc nos 
seniper animo venerari, semper opere pro inodula 
nostro justiim est iniitari , sicut dicit apostolus Joan- 
nes : Quidicit $e m Chri$lo manere, debet^ eicui Hh 
ambuUivit^ et ip$e ambuUire (I Joan. ii, 6 ). Et ilie qiii>- 
dem pro nobis ad lempus cruciflxus ; iios quotidii 



((]> AUas, de Tempore 153. 

(b) m Appendice nunc primum oollocatur. Remanseral 
dul.ius apud Lovaaienses : sed per vertinum et vindingum 
rojecius fuit. Nonnullam cum sermone superiore balict adH- 

niuicm. 



KN» 



SLIUMO CLXIY. 



SOC$ 



ez eo qood •eeuiiirls aliis primus gtgniiur. Prlmoge- 
niuis ergo Cbristus tocalur et mortuis, quod pri • 
mum illum ex inferni tenebris in lucem resurreclioBis 
partus ediderit. Parlus cnini dicendus cst, ubi per- 
mutalione qiiadam anima tnrtari legibiis morilur, ut 
redivivo corporis usui n*nascaiur. NalivU:is enim 
resurrectionis apud snperos, mors quxdam est iiife- 
rortim. 

5. Qui mon moriatur, Qui mor$ in vicloria con- 
tumpta, Uiide ipsa mors mortem quodaiii inodo pati- 
tiir, diim ei in vitani derunctorum mulliludo subtra- 
Liliir. Nam sic bcaius Apostolus dicil, Novissima au- 
Um ittimica destruetur mors; el ileriiin, Absorpta esl 
mors in victoria, Cum ergo absuniitur niors in victo- 
ria» defectionis qiiadam s»uu: internccione destriiitur. 
Defectionem aiilem patilur, cum poicslas cjus cun- 
ctis resurgeiitibus vacuaiirr. Videamus autem quid 
sil qood ail, mortem in victoria esse consuinptam. 
Consumpta est plane mors in victoria sua, dum Cliri- 
sium inJeriii lcgibus subjiciens, ipsa se, cum eum 
vincit, obruit. In eo eniin, in qno illum quem se so- 
perasKO credebat, possedit, ab eo vicla est cum re- 
surrexit. Totam ergo (idem nostram in resurrectionis 
gloria collocare debcmus, et in fiitura magis vita 
sperare de Domiiio. Sic enim ait beatus Apostolus : 
Si in hac vita tantum in Christo speramus, miserabi- 
Horestumus omnibus hominibus (lCor. xv, 26, 54, 19). 
Miser ergo estqui in baciantum vita sperat in Do- 
mino. Miser plane est; qiiia cito snes ejiissubducitur, 
dum cito hxc brcvis vila nnitiir. Nam spes illius ca- 
diica eflicitur, duni teniporali transitu diilcediiiis ejus 
Toliipt'is elabitur. De tali eniin spc dicit Aposlolus, 
Spes aulem quce videuir, non est spes {Rom. viii, 24). 
In futura igilur viia spercmus in Doinino, qux soliaa 
est alque perpetiia : ut non miserabiliores cunctis 
iMiminibiis, sed meliores esse possimus, per Doml- 
iiuin noslruin Jesum Clu^istuin, qui vivit et regnat in 
saHHda saeculorum. .Aiiien. 

SERMO CLXlll {(i). 

Dc Pascha, \ {b), 

i.Christidivinitatisindicia, Gaudete, fratres cha- 
rissimi, ouia redemptionis nostrx pretium persolu- 
lum est. Non modica quantilate coiislamus, pro qui- 
btis ipse factus est preiium qui redeniit. Christtis 
enim Dominus et Salvaior Ideo natus est, ut doceret ; 
fdeo mortuus est, ut sanaret *. Crux fuit inortifera 
Chrisio, sed salutifera cbrisiiano. Stirrexit S;iIvator 
cnnctis divinitatis siia; manifestus indiciis. Nam se- 
cuta esl eum stella post uterum, gloria post sepul- 
erum. Regressum custodit angelus, qui nuntiavarat 
nasciturum. Reddunt iiiferna viciorein, et saperna 
suscip;unt triumphanteni. Tulit errorem natus, nior- 
lcm calcavit occisiis, revocavit ab inleris qiiem crea- 
vit : in illius crtice el pretiuin noslrum pependit el 
rcgniim. Kedit iii liicein creatura cum Domino*. Lu- 
iiien jcnim ex lumine suscipere meruisli. qnod cum 
Christiis oculos clauderet, perdidisti. Projiciaiu su- 
peri tenebras, quas Sahator iioster etiam iiiferis 
dencgavit. Coiigaudeant hic elemenla quse planxe- 
r:int; quia Christus de sua majestate niiiil perdidit, 
el homiiiem quem fecerat liberavil. 

2. Mortis Lhristi necessitas, Judiei tamen perlidi 
monumeiiium lapide sigiiaverunt , ut non baberel 
Chrisius egressum : sed &i eiim niuiidus non capit, 
si-pullura quomodo custodit? Tenetur ibi, sed ubi- 
que r^nat *. Difiicile surgeret, si non anicqiiam 

* Addil Bls. cb., resurrexit ut muneraret, 

* El hic ia eodem Ms. additur, quoi oHmfuerat lenebraia 
wiaeulo. 

* Ms. idem , Qu<mwdo tenetur in tumub qui ubique re- 
gnat ? 

Sa) olira, de TemiKnrc 138; et post, in Appeadice S5. 
b) Incerti auctoris, (lui senlentias bic noonullas semio- 
cum Rusebii habet, sive huc ex Eusebianis sermouibud, 
sivc lo Eusebianos sermoncs hinc translatas. l)e n, 1, vide 
Ai>peiid. serm. iOO, n. 5. 



resurgeret alios susciuret. Nam qiiomodo de sepui* 
cro exire non posset, qiii cx iucorruptis visccnbus 
salva virginilale processil? Fefellii custodes, exsilivil 
de sepuicro, apparuit discipulis januis noii aperUs. 
Indeclausus exiit, huc exdtisus intravil. Immensa 
niajesiaiis arcanum fecit etiam in morte mysterinro. 
Criiiifixusredilab inferis, et triumphat. Iiifer ma- 
num luam, Thoma, lateri Salvatoris : tange vulnera» 
qu» nostra peccatu fecerunt : scrutare unde sanguis 
effluxit, ut iiobis saniiatis poculum propinarel. 
Intuere , Thoma, pretium noslrum , signa clavorum 
diligeiiter attende ; et in ipsis vulueribus medica- 
inentum vel thesaurum humani generis recognosce. 
Nisi hoc ligiio figerctur, ligni illius prxvaricallo 
minime tolleretur. Sed ideo se ille percuti voluit, 
ne iios diutius peccata percuterenl : innocentem 
tradidit, ut reiim absolverct. Quis tantam digne poK 
sit eloqui pietatem? Innocens affligitur, ut iioxios 
liberelur ; ut redimatur servtis , occiditur filius *. 
Ulitur pii et furtissimi regis officio , dum cicatrioes» 
qiias pro salute populi sui cxcepit, osteiidit. 

3. Cttf Christus cicatrices servavit. Aspicile , Phari- 
sxi , vacttum monumentum , ct impietaiis vestra 
co^noscite sacrilegium. Clavos quos lixeratis agno- 
scimiis , et quem occidistis adoramus. Videle quem 
compunxistis. Poterat clavorum suorum fixuras Do- 
minus resurrcciioiie sua componere : sed ideo reser- 
vaiilur, utqui hoc sacrilegiuin coniniiserant, videanl 
et coiifundantur. Pharisxi, impios vos videmus ei» 

Serfidos *. Uni mors data est, ut omnibus lolleretur. 
cd Chrisius Dominus quando mortem suscepil, ita 
corrtipiionem non sensit, quomodo quando natus esi, 
iniegritatem virginiias iion amisit. Properaie, liisci- 
puli , et accepta potestite per omnes gentes excur* 
rile. Uenascanlur in Spirilu, qui nascuntur in came: 
aqua lavacri diluat, quidquid prxvaricatio sordidavit. 
Bapiizeiilur omnes gentes in nomiiie Patris et Fiiii 
et Spiritus sancti : ul impleatur illud quod scrlptun 
est, ^"isi quis renatus fueril ex aqua et Spiritu sanelo^ 
non potesl intrare in regnum Dei (Joan, iii , 5). Ptos 
verOy charissinii, qui nullis praecedentibus meritis 
de infcri carcore et de tenebris aetern» noctis me- 
ruinius liberari , ita sobrie , caste ac pie vivere stu- 
deamiis, ut stolam Baptismi sine aliqua luxuriae 
macula integram illibaiamque servanles, ad aetemi 
spoiisi tlialamum , et ad illud coeleste ac nuptiale 
convivium charitate splendidi , bonorum operum 
margaritis ornali feliciter veniamus ; ipso adjuvanle 
qui ciim Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in 
saecula sacculonim. Anien. 

SERMO CLXIV (a). 

In Pascha, vi (b), 

i. Agni legalis figura impletur. Velus sacerdolium 
aboletur. Agnus ille legalis, ciijus immolatione aiiti- 
quiis Hebraeoruin populus .^gypliac servilutis jtigura 
abjecit , quomodo multimodis sacrameniis veriorero 
saiict» Ecclesiae hostiam in figura sui conlineal, 
tunc potissimum ipsa reruin veritale probatum est, 
quando Pascha nostrum immolatus est Chrislus (1 Cor, 
V, 7) : qui sicul ovis ad occisionem ductus est, el sieut 
agnus coram tondente se sine voce , sic non aperuU os 
suum {Isai, liii, 7). Iste est agnus qui ih altari crucis 
hostia viva Deo Pulri pro nobis in odorein suaviialis 
oblalus, Iransilum nobis de regione umbnc niortis 
ad terrani repromissionis patefecit. Iste est, inquam, 

3iii siinul victima et sacerdos, omnem veteris saoer- 
01 ii el sacrificii iimbram clara luce rcvelaiido, figiH 
lis et aenigmalibus ftnem imposuit : iiovo auteui 

i verbis, occiditur /!(titt, subjunguui Mss., AspicitCy Phar^ 
san. 
s liss., uno excepto, providos. 

(a) Alias, de Tempore iSO. 

(b) In Appendice nuuc primum collocatur. Dubius est 
Lovauiensibus, spurius Veriino et Viodingo. Alium longe 
ab Atigiisliiio exhibet, tiim diceidi ratione, tum Scri- 
pturarum usu cl applicjtioue* 



mi 



APPENDIX. 



f06t 



Ecclesi;e popalo noTmn sacerdoiium et novum sncri- 
licium iiiiliavit ; ut videlicet novum vinum in utres 
novos mitleretur (Matlh, ix, i7). 

2. Innovanlur et arridenl omnia : tcrra fruetibu» el 
floribus, cctlum laliori (acie. Sol jam clurior. Lnna 
plena. Et hwc hominii ergo : quanto magis ipse debel 
Imtari, Quod si graniiiii rrumenli cadens in lerrain 
ci inoriuum tam mirabiliter omiiia innovavil (Joau. 
xii , 24) ; miilio magis in se i|>so redivivuni ciim 
rniclii mulliplicalo resurgens ciihcta fecundavit. El 
I m solum spiriiualibus ralional)ilis lerrx incremen- 
tis, sed ct ipsis qiioque terrcnis scminibus Iioc tcm- 
pore ampliorem provenluro de<iit. Unde inodo in 
germina erumpentis terr» tola bilarior facies vario 
suoruin rrucluuin ornaiu » omnem hactenus quasi 
mortuam rerum naliiram , resurgenli suo Domino 
conresuscitat : ubi arborum et herbarum grata venu- 
ftlas, diverso qiiidem cermiiium niiinerc, pari lanien 
gesiu Ixtilise, singulari huic solemniiaii 'festiva 
orciirrit. De coeli auiem nunc usoue quodam modo 
trlsti, undem vero Ista facie quid dicam, quae ali- 
qiiandiu jam densa caligine nnbium adoperta aeris 
bujiis spatiuin omiie turbavit? El ecce repente, 
(|uasi jusliiia de ccelo iii lerraui prospicieiile (P$al. 
Lxxxiv, 12)» mira serenitas mundo arridet, ei in 
uiiam l^etiiiam coeli ct terne vota concurrunt : ul 
Peiim et hominem Cbristum communi exsullaiione 
rxcipianl, qui communem uiriusque pacem aflerre 
xenerat, etmedinm prielem maceriae solvens, fecit 
iitraque unum (£pAes. n, \k). Hinc asirorum omnium 
fomes , spleiidor ille solaris suam frontem aduuxlum 
nipatam , jam jamque expurgat : et quasi rex con- 
spicuus in diademate capitis sui, in die despoiisa- 
tioiiis su», cl in die laetiiiae cordis sui, caelciisque 
stcllis velul comitibus suis largiora lominis sui doiia 
iinpendit. Luna enim ab ipso ortus sui die semper 
iii quodam SHi dispendio posita, ad paschalia gaudit 
l'leno se iiimine parat. Et ut cuncta breviter perstriii- 
g:«m; sicui omne qnod in rebus subsistit, divina 
dispensatione hominis imperio servit : sic de salute 
bnmana .omnibiis una exsultatio incumbit. Cum Igitur 
l»io bomine omnis creatiira tantis indiciis sua gaudia 
iiioiistret , consequcns est , ut ab honiuiibus ipsis 
le timonia Uili Lrlitiae iioii desinl. 

3. Resurrectio Christi prmpgurata in Adam^ in Noe^ 
et in Jotta. Prxligurata est in protoplasio Adam 
t.bnsli resurrcctio : quia sicut ille post soporero 
siirgens, Evam de lalere suo labricatam agnovii (Gen. 
II , 23) ; iia Christus a morle resurgens ex viilnere 
l.ileris sui xdilicavit Ecclesiam. Noe quoqiie vir agri* 
cola, cum plantasset vineam, et incbriaius vino ob- 
(inrmisset , ct discooperlus jaceret iii labernaculo 
Buo , expergeracius a somno , lilio siio verecundiam 
snam non celanti maledictum perpetua; servitutis 
iinponens, Chrislum signilicavit : qui vineam suam 
r cit Ecclesium, cujus amore poculo pasi»ionis in- 
elirialus, et assumptx cirnis tfgmine niidatiis a mor- 
iuis resurrexil, sicut ip^e ait in Caniicis : ExspoUau 
vfe tunica mea , quomodo induar iUa (CW. y, 3)? 
Jiiiias vero qiialitcr et ipse in se Domini mortem et 
le^urreclionem expresserit, evangelicus sermo aperte 
declarat (Malth. xii, 40) 

k, Pascha sjriritualis celebratio. Quia igitur, fratres, 
omnis creatiira quodam charitalis oflicio nostrae 
saluti con|[audet, nostrum est ex boc nobis in usum 
vivendi aliquid tralicre : iie communis omnium LTti- 
tia jus suum in nobis ainittai, qiios causas totius 
siimnia in capiie spectal. Et primiim quidem, velut 
oves pasciio; Doinini, iii ara curdis, igne cliaritatis 
assati , nosmetipsos offeramus hostiam viveiitem, 
sanciamy Deo placentcm (Rom. xii, i) : et azyniis 
«ontiiientix, mortincaia jam habcntes membra nostra 
*\\vjR sunt super lerram, id est, foVuicatioiiem, im- 
niiiiiditiam, et cxiera vitiorum ergastula dedinemus, 
<;i in statifine viriutum sedem nobis aplemus : mor- 
tuis quoque operibus abrcnuntianies. fructum opti- 
mum, ut terra bona. alTeramus, cxemploque boiix 



arboris in omni bonitaie et Jiisiitia rructiflcenuift. 
Ne vero et claritas soHs nostrae desit conversaliooi, 
luceal lux nostra coram hominibus, ut videant open 
nosira bona , et glorificent Palrcm nostrum qui in 
Ciclis est (Matth. v, 16).- Si igitur ita agcntes ullimus 
nos dies inveiierit, erit nobis quandoque in prxniio 
ipsa quoqiie corporum resurreclio : ubi ciim Chrislug 
apparueril vita uostra^ tune et nos apparebimu» cum 
ipso in gloria {Coloss. iii , 4, 5), qui vivit et regoal 
Dcus per omnia sxcula sxculoruin. Ainen. 

SEUMO CLXV (n). 

ia Pasciia, vu (b). 

1. Mors et resurrectio Domim varie prsBsignatm, im 
Adam^ in Noe, Sacramenium, diieciissimi, Domiiiica 
resurrectionis divina voluit providentia variis flguris 
rerum et Prophctarum oraculis aliqiioties presigiiari: 
quatenus per omnes sxculi labcntis %tates omBis 
sanctorum spes ad iilum lenderel solum, qui cfl 
exspectalio omniuin gentium. Unde illud quod in 
ipso mundi nascentis exordio maier omiiium viven- 
tium Eva de cosia viri dormientis est producta (Gm* 
II , 22) , matrem crcdentinm Ecclesiam ex lalciio 
Cbrisli in criice morientis mopstrat exorlam ; siciil 
in actu evigilantis Ad;e, ligura est Doniini resurgeniii 
a morte. IJiide dicit Apostoliis, *Facriis est jnrinm$ 
homo in animam viventem ; secundus homOf in ifriritmm 
vivificantem (I Cor. xv, 45). Noc vero qui in opmB 
arcx et ipso suo nominc rcquiem Dei in sandit 
signiflcat (Gen. ix), in eo vcl maxime Redemptorit 
iiostri figurao) repncsentat, quod cum csset agncob, 
vineam planlavit, et vini pocuto ebriatns , in suo 
tabernaciilo est denudaliis. Qujc res ad illum proprln 
spcctat, qui calice passionis adeo factus est elNriiis» 
ut ipso tegmine corporis nudaretur ad tempus ; es 
slalim in rcsurrcctione evigilans, illis daret benedi- 
ciioncm, qiii in myslerio veiicrantur ejus passiuuem» 
irrisoribus auteni snis dignani maledictionem. D% 
quo calice dicil Psalmisla, Calix meus indfrians qumis 
prcBclarus est (Psal. xxii, 5) ! et in Evangelio Ooini* 
niis, Calicem quem dedit mihi Pater , non bibam iUim 
(Joan. xviii, ii)? 

2. In Moysi virga, in Jona. Mysterium temporis ^wa 
celebraiur Puscha. Vir^a quo<iue Moysi iu terram pn^ 
jecta et in draconem convcrsa, cum tenerelur per 
caudani rediit iteriim in virgam ( Ejro^. vii) : quia 
ilbi poteslasdivinaem.ijestatis de coelo desceiidens ad 
terram pro nobis voluit esse mortalis : sed posl per* 
aciam carnis assumpl» dispensationem, recepitseMi 
paternae dexter.ie sedem. De Jona qiiem absorpUun 
piscis evomuit itlxsum iii aridam, evidentem lube* 
nius ipsius Domini seiiieniiam, quod sicut iile fueril 
in Tentre ceti iribus diebus et tribus noctibiis, iia fo- 
rel hominis Filius in corde tcrr» { Jonce ii ; Matth. xii, 
40). Exstant et alia quam plurima dehac 8oleronital4 
solernnitalum sancla prxconia, quibus ouinibus asli- 
pulaiur el ipsa tcmporum ralio, qux Pascbalem ter* 
minum vernali dedicavit asquinociio, exptx'tato dun- 
taxat scnuente primi mcnsis plenilunio : ut , sicut a^^ 
inrerioribus sol in alium proficiens, priino nunc 
ad;cquat longiludine noctes , luna etiam per diurna 
sux lucls incrementa videtur csse plenissima; ii» 
rcsurgens ab infcris Sol ]usliti;e, Ecclesiam eatenos 
in tenebris constitulam suo illusirat et Iiimine. 

3. Mors et returreciio Christi indtanda. lixc sunt ssi- 
crosancta hiijus diei Paschalia gaudla, baec sa:culis 
omnibus desiderata et prxdicaui soleiiiiiia : quac iios 
semper animo venerari, semper opere pro modula 
nostro justum est imitari , sicut dicil apostolus Joan- 
nes : Quidicit se in Christo manere, debet^ sicui iik 
ambuiavit^ ei ipse ambulare (I Joan. u, 6 ). Et ilie qn^ 
dem pro nobis ad lempus crucifixus ; noa quoiniii 



I 



a) Afias, de Tempore 153. 



>) Ui Appendice nunc prinium oollocatur. Brmtnacril 
dul.ius apud Lovanienses : sed per verlinum et vindiiigum 
reicctus fuit. NonnuUam cum sermone superiore bal)ct ulD- 

niUlcm. 



1069 



SERMO CLITIII. 



mo 



cruoeni loUere, cl ipsum sequi oportet ( Lmc. ik, 23). 
Iloitem ille ad boraio gusiavit ; nos seinpcr debemns 
mortilicare membra nostra, quae sunl super terram, 
Ibmicationem, immunditiam , et ca^tera ( Colo$$. m, 
5). ilesurrexit ille a mortuis; resurgcre nos jubemar 
a Tltiis, diceiite Apostolo : Surge, qui dormi$t et ex- 
mirge a mordiic, et iltundnabii te Chri$tu$ ( Ephe$. v, H). 
Quod si modo carnem nostram pro Christo cum Titiis 
et coiicupisccntiis crucifixerimus, complanlati etiam 
similitudini niorlis ejus ( /?oi?t. VJ, 5), mortificaiione 
vitionim fuerimas, cum Christus apparuerit vita no- 
stra, tunc et nos apparebimus cum ir»so in gloria ( Co- 
io$$. 111, 4 ), qiii cum Patre cl Spiritu sancto vivit et 
regnat iu saecula sxculorum. Anien. 

SCRMO CLXVl (a). 

IQ pascba, vni {b). 

Saluti$ humano! taxaiio. Saliitis human» , fra- 
Ires charissitni , et mundi rediviva libcrtas oon 
modtca laxatione reqniritiir ; sed Christi sanguiiie 
temperator (c). Sed quantutn venerabilis diei hu- 
Jus offlcinm credcnlibus conlnlit gaudium , tan- 
liim incrediilis interilum poriavii et liicium. Confert 
Ixtitiam Chrislianis ex fide ; ingcrit poenam Judseis 
desperantibiis ex cruce. Illis injuria Filii Dei aetemam 
contulit mortem ; nobis ad perpit*tuam proficit saiutem. 
Qttis, rogo, divin» piclalis excessus est , vel qiianta 
amoris plenitudo monslratur? Ad hoc Deiis propier 
hominem perditum de coelo voluit descendere, non iit 
houorem in mundo accipere videreiur, sed ut suspen- 
derelur in cnice. Et duin Voluit deceptum laqueis mor- 
fiseximere, ipsam siibire non dedignatiis est mortem. 
Et 4|aalein mortem? Quae detestabilior omni morte 
exiititissei. Iloc Apostolus asseverat, dlcens : ^tftni- 
Uamt. Iiiqnit, $e u$que ad mortem^ mortem autem cru- 
d$ ( Pkilipu. II, 8). Unde post mortem victrix resur- 
rectio parabatur. uicamus, fratres, Htec e$t die$ quam 

iedt Dominu$^gaudeamu$ et epulemur in ea {P$al. cxvii, 
tl) : hoc estPaschaquod colimus; in hoc peregrina- 
imir, boc prxteritum redit, lioc volvitur in luturuin. 

SERMO CLXVII {d). 
IQ pascba, ix {e). 

1 . Quare agnu$ ad vesperam immolatu$. Dens mi- 
sericordiae et jusiitiae iiodie resurrexit a mortuis 
per potcntiam Patris, ut Paulus ait, Qui fusci/a- 
•jl aun a fnortui$ (^Galat, i, i ); et propheta, Inter 
mortuo$ liber e$t { P$al. lxxxvii, 6). In quo et nos 
omnes post resurgemus, ct vivemus.Quin enim pramti- 
tit nobis ducatum ad regniim suum, jiibemur et nos 
pra^parare viam Domino, hoc est, hiimiiitatem , di- 
lcctionem Dei et proximi, justiiiam, lionitaiem, inte- 
gritntem, paiienliam, charitateni, prudentiam, piela- 
tem et iiinocentiam. ILcc omnia prxcepit nobis Do- 
niiiius per semetipsuni exemplis, qui per agnum 
s^nificatiir. [(}ii:crilur ergo, quare agiius iste non 
die, sed ad ve peram imnioletiir. Hxc causa manifesta 
est. Dominus enim nosler ac Saivator iii consumma- 
4 lione ^«'eciiiorum passus cst , ut Joanncs ait : Filioli 
mW, nomama hora e$t (I ioan. ii, 18).] Hodie 
fides Ccclesiu! coiifirmala est in Christo, et in se- 



la\ Alias,de Tempore M^. 
(ti)ln.M.| 



tpendice nunc priinum collocatur. Dul.iiim lx>va- 
njenses lial)ent, verliaus et vindingus supposiiiliiim. Nec 
stihis, nec illa ^uae hic affertur Psaiini 117, j. 24, lectio Au- 
gustioo convenit. 

{c) Morel, Elem. Crit., pp. 181, 182, exislimat legendum, 
ecmparaturf pro, temperatwr ; ncc inuneriU). M. 

id) Alias, cfe Tempore 154. 

{e) lo A| pendice nunc primtun oollocatur. Dubius estLo- 
vaoiem^us : sed verlino et vindingo falsus ; neque tiis 
probttur quod auctor sine teste docet, in domtnlcum diem 
omoia ilia mcidiise roiracula, scilicet transitum maris Rubri, 
ba|.tismimi Cbrisli in Jordane, mutalionem aquae in vioum, 
qumque | anum multipllcationem, etc. Qux uncinis inclu- 
oimus, sunt cujusdam sonnonis uieronymo suppositi, qui 
tnscribilur, « In vigilia Pascha; de esu agni ; « el iucipit, 
• uodie, ratres ctiarissimi, populus israel. i Excerpta inde 
isii quae hic habeutur crcdimus, quia illic mngis cobaereat 
iiua ca*teri&. 



mine Abrih» omies geiites bencdicuntttr « ae Sai- 
vator mundi innotuit, et plenain siipeniis civibus «t 
iKiminiiMis laetitiam contulit, cuiii vivum se post pas- 
sionem suam praebuit Juxla promissum suum. 

2. Donduku$ (Ue$ quol mg$terii$ cUvru$. JudieH 
die$. Bene quoque dominicus scrmo ac resurrcctio 
Domini conjunguntur. Venerabilis cst hic dies, qui 
dominicus dies el dies pritnus atque perfectus est, ec 
dies ciarus, in quo visa est priina lux (Gen. u 5), ia 
quo transgressi sunt filii israel mare Riibriim sic* 
cis pedibus ( Exod. xiv ), et iii qito pluit mautia filiis 
Israel in deserto (id. xvi ), ct qiio Domiiius baptixa*'^ 
tus est in Jordane {Malth. iii). (}uo vinum de aqiit 
in Cana GaiiLex foctum est {Joan. ii ), qno bencMit- 
xit Dominus quinque panes., quibus satiavit quitiqae 
millia bominum (Matth. xiv). In qtio resurrexit Do- 
minus a morte ( Id. xxviii ), quo intravit Dominus in 
domos clausas, ubi crant discipuli congregati propter 
metum Judieoruni ( ioan. xx, 19 ) : in quo Spiritus 
sanctus dcscendii in A|)ostoIos {Act. u, 4), et in quo 
S})eramus Dominum nostrum Jesum Christum ad ju- 
dicium venlurum : in qiio die omnts crealura refor- 
mabitur in ineiius; ul sol et lutia, scptuplum lumen 
accipiant, et sancti homines vitam aaernam propter 
meriia boiiae oi>cdienli£ recipianla Dco. 

SEUMO CLXVIil {a). 

in Fascba t x (6) . 

i. Pa$cha Chri$ti quid $it. Pasclia Ghristi, fratres 
diiectissimi, regnum est cceli, saius mnndi, viia cre- 
dctitium, occasus inferi, gloria supernorum, resurre* 
ctio morluorum, testimonium miserationis divinae» 
pr:emium redemptionis humanse, contritio mortis 
abolitx. Qux festivitas Dei sacrata mysterio ct co- 
gnita sacraroento , virlutem Dominicae resurreciioaifl 
perAngelos indicat, per Apostolos manifeslat, jiar 
corda credeiitium boiia miiltipiicai. Hic igitur est dies, 
dilectissimi, quem fecit Dimiinus (^P$cu. cxvii, 14),^ 
ut audistis , exceisior cunctis , iuciiiior universis , in 
quo Dominus resurrexit , in quo sibi novam plebem, 
ut ipsi videtis , regenerationis spiritu con<|uisivit , in 

3U0 singulorum meiites gaudio et exsuitatione pcrfu - 
it. Hic ergo dies resurrcclionis Ghrisii, defiinctis 
vita, pcccatoribus venia, sanctis esl gloria : siquidem 
operatione virtutum elevat de imis, sascitat de terre- 
nis, collocat iii exceisis, consummat justos, firmat du* 
bios, damnat iucredulos. Ad hoc enim Dominus hodie 
resurrexit, ut imaginem nobis futurae resurrectionis 
ostenderet : et ideo hodie vitaii iavacro resurgens Dei 
popiilus ad instar resurrectionis £cclesiam nostram 
splcndore iiivei candoris illuminat. 

2. Baptismu$ (uturee re$urrectioni$ imago. Latroni$ 
devotio imitanda. Gratias Deo nostro agere debemus, 
quod duin sancti Pascbae solemnitatcni colimus, fii- 
tiirse rcsurrectionis speciem jam videamus. Resurre- 
ctiirum est enim humanum genus in saeculi con&um- 
matione post roortem , nunc resurgit in Baptismo : 
suscitandus est tunc Dei populusposl soporem» nnnc 
suscitatur post iiifidelitatem : libcrandus est tunc a 
luortali condiiione , nunc libcratur ab ignorantix ca:- 
ciiate : renasciiurus est ad xternitatem , tunc rena- 
scitur ad salutem. Omnes enim qui oliro in Gliristo 
bapiizaii, assumere non possunt candidam vestem^ 
conversationem saltem candidam non reiinquant* 
Soict sub nigro habitu aniina saiis pura laiitare ; nec 
miiltuni iutcrest si non habet quis candidam vestem. 
Talis bitro fuit ille in Evangelio, qui crucifixus cum 

(a) Alias, de Tempore 16S^ 

\b) In Appendice mmc primum ooUucatur. m Lovanieo* 
sium editione dubius est, suppositithis vero censura vei- 
lini et Vinduigi. conflatus est ex duabus partibus, quamm 
posterior quidem cxsarii, prior vero Fausti, stihun retert : 
sed in ista postcriore parte non conTcniuut manuacriptL 
Borum autem ulerique ad illa verha n. 2, c Atteudite ergo^ 
cfaarissinu et videie, » etc., dispuiaiionemdeincei)S mnxtme 
divcrsam subjiciuiit De num. 3confer horoil. H ex edit'« 
a a-iluzio, eicxsarii bomil. 13: de nuin. 4, Casarii bomii. 
35el3i. 



MTI 



APPLNDHL. 



wm 



^aivatore damaMe cliciliir, Memenio mei, Donnne, dnm 
venerit in regnum iunm {Lne. xxiii, 42). Atlendite crgo, 
cliarissimi, et videte quid fidelis oblinet, qiiid inere- 
uir. Begniim Salvatons latro poscit in cruce : et dum 
iM£iiae miiliituditieiii patiiur, ad prsemia aitern.i per- 
ducitur. Iniitumini crgo ejus devotionein, imiiamini 
aniare Christum : quod poscit latro moriendo , vos 
desiderate bene viveiido. lllius crediUilati paradisns 
aperitur, et noslrae spei aelernorum monslratur firnii- 
tas praemiorum. La^temur ergo et exsulteinus in liac 
dic, in qiia Dominus resurgens perculit mortem, iiitu- 
lii salutem. 

5. Fidejuiiorum cfficium, Hoc itaque admoneo, A-a- 
tres dilecUssimi,utquoties Pascbalis solemnitas venit, 
qiiicumqiie viri, quiecumque niiilieres de sacro fonte 
lilios spiritualitcr exceperuni, cognoscant se proipftts 
fidejussores apud Deiim exsiiiisse : et ideo seinper 
illis sollicitodinem vcrae charitatis impendaiil. Admo- 
iieaiit, ut castitatem custodiant, virginitaiem iisque ad 
niiptias servent, a maledicto vcl perjurio linguam re- 
rrenent, canlica lurpia vel luxuriosa ex ore non pro- 
feraiii ; noB superbiant, non invideant , iracuiidiam 
vel odiiim in corde non teneani ; auguria non obser- 
▼eni, phylacteria vel characteres diabolicos nec sibi 
nec suis aliquando suspendant , prxcantatores velut 
miuistros diaboli fugiani ; fidem caiholicam teneaiii, 
ad ea^lesiain freqtieniius currant, coiiiempta verbo- 
situte lectiones divinas atleniis atiribus anoiaiit; per- 
egrin<»8.excipiant, ei secundum quod ipsis in Bapiisnio 
dictum esl, oospilum pedes laveni (a) ; pacein et ip^i 
teneant, ei discordcs ad concordiam revocareconien- 
dani, sacerdoiibus ei pareiitibus honorem ei aniorem 
vcne cbaritatis unpeiidaiii. Ho^c ergo omnli ei his 
similia si fllios et lilias veslras admoiicre contenditis , 
cum ipsis ad aeiernam l>ealiiudincm feliciicr pcrve- 
nieiis. 

4. Ad afdifiealionem proximi quietfue tenelur, Nemo 
se circiimvenial, fratres charisstmi ; niiUtis hoino sibi 
soli vivil» aui sibi soli moriiur : sed si<'Ut frequenter 
tiiggessi, quaiitoscumqiie aliquis exemplo i»anclfle 
\ii'j!t aedificaTerii, cum lantis ei pio luutis incrcedem 
bcaias retributionis nccipiei ; el quanUscumque exem- 
plum malos conversatioiiis^ etbmsl non euiii ilii se-* 

^a) Haec verba, sicut illa Caesarii, infra» serm. 257, n. % 
ubi iiiler ea« pro quibus Dei juslitise ol)noxii sumus» recen- 
sct t quod secundum proiuissionero nostram in Baplismo, 
c bosiiilibus pedes lavare negleximus ; » lUustrautur anti- 
quis Ecclesia: rilibus a nostro Edmundo Martene nuper vul- 
gaUs, Kb. 4, 1 ag. 160, ubi ex Uissali Gotbico-Gallicano in- 
ier Baptismi riius reoenselur : « Duin pedes ejus lavas , 
c dicis : Kgo libi lavo pedes. sicut Domiaus nosler Jcsus 
« christus tecit discipulis suis, iu facias bospilibus et pere- 
c jg;rinis> ut habeas vitam ^teruain. » liem, i ag. iw, ex 
alio Missali Gallioo, post inrusum chrisma subjicliur Utulus, 
c Ad lavandos pedes ; » ac dcinde Iikjc formula : c Domi- 
c nus et Salvalor noster Jesus Cbristiis Apostolis suis pedes 
« lavit. Ego Ubi nedes lavo, ut et iu faciashospitibus et pe- 
c regrmis qui aa te veneriut : boc si fecens, habebisvi- 
« lam aeternain. » Concinit his veius uissale GsUIicuin liiissei 
italivi, iom. 1 ediium. sic enim hat)et : c CollecUo ad pedes^ 
c lavandos ; » ac deinde : c Ego tibi lavo pedes. sicut Do- 
c mmus nosier Jesus Christus fecii discipuVts suis, iia ct tu 
< fadas hos|)iUbus et pereffriuis. Dominus uosier Jesus cbri- 
« stus tersii pedes discipulorum siiorum, et ego lacio libi; 
«tu faties peregrinis, hospiiibus et laupcribus. • 
liine eoUigere esi Gallum luisse auctorem sernionis 
de UncUone copiUs el de Pedibus lavaudis, ediU in 
Appendice tonii sexU , ubi ad Neophytos hasc habetuf 
exboriaUo : « Iniplctis autem omuibus saLTamenlis, eiiam 
« maiidaium vobis ei exemplo et sermone tradiJimus. l^ 
c vimus enim siiigulorum ^edes, ad iaiitaUouem vos no- 
« stram , imo ipsius Domioi et salvaioris noslri , provo- 
« canies, ut queuiadmodum nos vesin-s pedes hivimus, 
« ita eliam vos pcdes fratrum et hospiium lavare debeaiis; 

• non sriuiu ho6f»iiales vos esse doccauiui», sed eliam hu- 

• oiilitcr hospites ita honorauics quos in vestra suscepislis 
« iiospiUa , ut erga eos servorum unilere non erubescaiis 
«uOicium. » 



quanHir, nrxbacril, pro tamis 86 malb ritloiieai no- 
verit redailunim. Et ideo, sicul jain supra suggesai, 
neophylis iiosiris,auxilianieDomino, exeinplom bon« 
conversationis, quantum possomus, debemus osien- 
dere : iit non pro illoruin destructione poeiiani reci» 
pere, sed poUus pro xdiflcalioiie ad indulgeiiiiain 
peccatorum mcreamur pervenlre ; pra^stante Domiiiii 
nosiro Jesu Christo, qui vivit el regnal m soicula s«- 
culorum. Amen. 

SERMO CLXIX (a). 

In Pascha, xi {b) 

i. Inlroitus Christi per ostia clausa niiraculum eu. 
Leclio evangelica, fraires charissiini, qtias nuper au- 
ribus noslris insontiit, conUnct magntim miraculiim* 
Quanivis ubique sit Dominus, ipsios miraculum con* 
Uiiet beneflclum, in quoaccepeninidiscipuliSpiriUmi 
safiGtum.Miraculum est, quod Domiiius iiosier JeMt 
Christiis in cariie vera intraverit ad discipulos per 
ostia claiisa. ilequirisa me forsiian raiioncm, ei argtt* 
menitim requiris. Si vera, inquies, caro fiierai qiM» 
resurrexil, quomodo ip^a clausis januis ad discipulo* 
iiitroivii? linne vero,iiiquies, ciijuspiam capii atMiios, 
quod non observat opus, et inlrare quisquain Itnien in 
corpore potuil? liedde mihi, inquis, ralionem. 

2. Hinc non dalwr ralio vel exemptum. Ad mirmeuim 
fides exigitur. Thomo! fides mortua. O homo, si niiio- 
iieiii a ine poscis, iion eril inirabile ; si exemplum 

Su.Trilur, non erit singulare. Credis iieinpe Dominum 
brisiiim super aquas maris flrmis gressibus ambo- 
lasse? Credis uUqtie. Dicis igitur mihi : Si per osifai 
claiisa Christus intravit, ubi esl corporis niodus? El 
ego respondeo : Si stiper mare anibulavli, ubi eai 
coi-poii.spondus?Recedaiitp:iulisper modus ei pon- 
dus : ille hac fecii, cui niliil impossibile est. Chnsiot 
qui carncm suam potuit de sepulcro prodiicere, ncin 
poluit claiisis januis ad discipulos introire? Quaiido 
audis miraculuni, serva fldem, non inquirat animns 
raiionem. Hinc esl qiiod et Thomas discipulus iilulm- 
vii, nrc credidit : sed eum Dominus postea coiiflnna- 
vii. Dixcrani enim ei coiidiscipiili ejus : Vidtmtic 0o* 
nmum. Ille autem : iVtct videro^ iiiquil, in manihf 
ejus fixuram clavoram , et mittam digitnm meum tn 
iatus ejus^ non credam, Scieliai enim clavis iii cnioe 
confixum, sciebat lancea latus percussum : bxcsignn 
quxTcbal, ideo non credehat. Maiius qu;iTebai el ia- 
tus ; et diiin curiosus cxi^Ut iii viilnere, morlem incor- 
rernt in flde. bcaie Apostoie, anteoculosluosCliri- 
shis Lnzariim potuit suscitare, ei ipse iioii polerai do 
sopulcro surgere? QuaTisloca clavoruin, et obliioset 
miraeiila t;inLi signorum? Noiiiie aiite oculos moft 
c;rcos illuiiiinavit, paralylicos s:inavit, leprosos niun* 
d:ivii?Sic p<*rdidisU in tridiio memoriam magisiri, 
ut poleniia: non credcres Cbrisii? Mors Cbrisii in 
Ciiriie, vita tiia debei esse in flde. VidisU quidem 
perciilientciii luiicea; scd divinam non peneinvU 
poiciiUan). 

3. Chiisti tactu rmxit. Ecce itcriiin veiiit Doml* 
iiiis, ne perirol discipiilus, et dicii Tlioin:i^ : Infer 
digltunHuatn huc^ itiide manus meas; et affernumum 
tuam^ et mitte in tatus meum^ et noli esse incredutut, sed 
fidetis.. pietas Salvaioris, quo; non dedignatur locnm 
ostciidcre cicairicis ! Resuondit Tliomas^ et dixit : Da* 
iNiiiiM meus et Deus meus ! Modo est Doiiiinus el Deiit 
tuus; qiiia voluii ut videres, no iiicredulilalc aiiiniaui 
pet deres. Merilo ad euui Doiiiinus sic loqiiitur : Quia 
vidisii me, credidisti : beati qui non viderunt , ei cre» 
dideruut, [Jonn. xx, 25-21)). Ecce discipuliis ire- 
pidavii : Lcclesia quod noii vidii cn^dii. Be;iinin 
iiuTUiiin noslruui, friilrcs, si iii Ecclcsia cailndlca 
leiiealur acccptmn. llic accipittir uierccs, ubi ver:i le- 
iietur cl cogiioscilur fides. iiauc igitur Eccirsiaiii 
Cliristus sua rcsurrectione consliluit, in hac a^lenui 

(a) olim, de Tempore 180 ; el poal, bi Appeodice ISS. 
{b) mcerU auciorls, qui rerbis uU:ur Augustini , :jGiia 
247, u. i, a:I V(.;l:iManu.n ti Isi. 137. 



.» 



8EAM0 CLXXL 



t074 



frwiiiacAlVMatlt. Credlle, fratres, illeiperei re<|uiem, 
^ui Don disee&serit a radice : cui est lionor ct gloria 
iii sa^cula sxculoruin. Amcn. 

SEHMO CLXX (a). 

lo Pascha, xu (6). 

1. In borto Tolnptatis Dominum requirit Maria, in 
neres^ilate desertionis Christuni moB^la requirit Ee- 
ciesiia : ut in paradiso saltcm iuveniat consolatorcm, 
c|uia in campis nreiitibus videre necduin meruit plaii- 
taiorcm. (Ibi Dominus snrgit, ibi piuin plaiitntorciii 
Ecdcsia tristis inquirit. Resurgit Domitiiis in horio 
deliciarum propagiiiatis sccuiiiplaniariisinoruiorum. 
El dcpictus est ille resurreclioiiis hortiis exceisiiiSun- 
ctoruio cedris, botris Prophetarum , piiieiis curo pal- 
malis, fructibus amicdalse, olivx, Abel, Enoch, Elix, 
laeliariaey Abrabse, Isaac, Jacob. Et in campo aie • 
«cenle requiritEcclesia Deum Abraham, Doum Isaac, 
ei Deum Jicob. Qiiis enim non delecletur post der«»r- 
■lilaiem desertionis per campos nullis vestitos aristjr- 
nun florentibus comis intrare paradisum voliiptatis? 
InUieri post dies siccitatis arefactiscorlicibusgemmas 
arbores lerrae plangeiites ; intueri mella fr.igr.intia, 
inalogranala roscidantia, kicteos et coccincos amig- 
dalanun el persicomm flores attendere ; quos Aii- 
jtdot delecialKit aspicere in illa horticuli casa, id esl, 
dlo aniffiiio sepulcro, uhi sedebant Angcli, unus ad ca- 
pul» altcr ad pedes? Foris per hortuin tegebant iiiun- 
diun vineae resurgentium beatoruin. Aiigeli delecta- 
btntur in itlo resurrectionis die, quia toiam (iacaveral 
lerrain. Deleclabateos velutainoiiiuni et cinaniomum, 
resurreclionis novus odor suaviiaiis ex mortuis, ubi 
fragrabant b:ilsama roraiitia, vnUn^ra Chrisli mortiios 
farijgantia. Oblcciabat rosa sanguinis cmicantis lilium 
a morle porrectum campi floreiitis. lilo Maria capiit 
anxiiim declinabat, et linieis domiiiicaf sepiiltune, ve- 
lat lalissimis platani foliis in plateis, suos tergebat 
flebilis oculos a lacryniis pickilis. Aspexit : vidit la- 
eum fontis de morte siirgoniis, el(|uasi herlns virides 
de illo lacu, qux uutrientibiis aquis per lacunea vcl- 
lera contexuntur. 

%• llla sindonem com sudario contemplala fonlem 
oon invenit, et iion est siticns saiiata , sed ardeiitio- 
re siliens deplorat afleclu. Nec plane solatium recepit 
Angelorum ; quia vidcre cupiebat primoceniium mor- 
luoruin. Dicunt ei Angeli, Mulier^ quid ploras? Ulinani 
ct nobis dicerent inter lacrvmas necessitatis nostrse : 
Senri Dei, quare ploratis? Esset uobis renovutio 
taudiorum in nioiiumenio, esset nobis et amocnilas 
uicauipo, et securitas in pelago, et munimen in ca- 
tlro. Atque utinamet ipse nos interrogel, qui dixi* 
Mariae, liulier,quid plorat^ el quid quteris? sic et 
nobis diceret, Quem qua;ritis, etquare ploratis?Di- 
ceremus: Doinine, nos plan^iinus, et te quaerimus, 
sine quo nihil valemus ; quia in te vivinius, moveinur, 
el sunius. Te quxrimus : quare vivos repulisti, qui 
niortuossusciiasii ? Fioruit resurgente te cuin irenio- 
regehenna; et niarcescit sine iructibus terra. Pe- 
tne ecce proruperunt plantariis moriuorum;rt sul- 
cl lerraruiii induralis visceribus, segetuin nesciunt 
ornamentum. Te, Domine, quicrimtis, a quo quxsi- 
lisuiuus; quia conversi sunt dies fesii nostri in lii- 
ruuii, et cantica in lanieiilniioiif*m. Allehiia, qiiui est 
drleciatio Angelorum,cum timorecniiiliir pirataruni ; 
cilliara nostra facta estluguhre c:mlicuin intcr lacry- 
Mas esurientium, etohscuraia supcr ciliginem fuiie- 
rd OKirtuorum. 

3. Dicainuset nos ctini Marin, Sustiileruni Doininum 
demonumenlo^ el nescio ubi posuerunt eum ( Joan. xx, 
li ). Dic nobis , Doiniiie , Quid ploiatis? quia in- 
lerrogatio tua est consolaiio nostra ; quoniodo si di- 
eai medicus jigrotanli, Noli flere ; nuniie cnitn dai ci 

(a) Alias , ex vignenanis 20. 

(b) in A^iendice nunc primum coUocatur. Nihil habet 
«ugustiniaui salis, i|«o etiam, qui primus hunc io Supple- 
mcDio openun Augustiui \iilgavit, judice vigi erio. 



securitaiem de fiirili sanitate? Ubi sunt Angeli lui? 
Dic4iiii nohis, Quid plomlis ? Et si non dicimus, Sus- 
tuleriiiit Dominiim nostrum; dicamus, Siislulcrunl 
patrem , sacerdotem , medialorem nostrum. Sicni 
enim siiie Doniiho erat moesla Maria ; ita sine pro- 

Erio saccrdole Irisiis gcmit Ecclcsia. Sed qoi dixil 
[.iriup, Vade^ die diuipulis meis, prascedant me in Go' 
Ulanm ( Matth, xxviii, iO ) ; ipse nobis dicet, Nun- 
liaie p<ipuiis meis. ut me prxveniant ad ecclesiam, 
ut cilo videant patris prxsentiam, et in ea percipiaul 
indulgentiam. 

SERMO CLXXI (a). 
In Pascha, xm. 

De Resurreeiione mortuorum (6). 

i. Certissima resurrectionis fides. Ventalis testlmo* 
mo a exemplo comprofrato. Certissima est flducia ChrH 
stianorum, diviuitus promissa resurrectio mortuorum. 
Haiiceniin Vcritas ipsapromisit : Verilas aulein men- 
liri non polest ; alioquin Verilas non esl, si menlifi 
potest. Vcra est igitur de resurreclione corponun 
promissa veritas : <|uia Veritas mentiri non novit, lo- 
tum nacesse esl utimpleat quod promisit. Haiicenim 
resurrectionem corporum, ut futuram certissime no 
verimus, ipse Dominiis nobis iii siio corpore dignatiw 
est demoiistrare. Kesnrrexit Christus, ut resurre- 
ctiinimse non dubitetchristianus. Qtiod enimpraecea» 
sit in capile, sequctur in corpore. 

2. Mortes duw. Mortis primee duce partes. Mors U' 
cunda. Mortis primrn partem secundam Christus suset' 
piU Resurreetio duplex. Nosscenim debemiis, dilectis- 
simi fratres, duas esse iiiories et duas esse resurre- 
ctiones. Dicitiir enim mors priiua, dicilur et seciinda. 
Porro, priniie morlisdux suiitpartes : una, qua pec- 
calrix aniina pcr ciilpam discessit a Creatore suo; al- 
tcra, qua jiidicnnte Dpo, exclosa est per pc&nam de 
corporesiio. Morsautemseciinda,ipsa estcorporisel 
ani iiae puiiitio senipiteriia. Pcr iiiortem ergo primam, 
aniina boni et mali hominis a siiocorpore separatiir ; 
per mortcni vero sccuiidam, anima solius mali homi- 
nis in acterniim cutn corpoi-e suo crnciatur. Utraque 
ergo mors omnem homiiiemteiiehalobstricium : quia 
naturx transgressio unumquemque peccaii propagi- 
netenebatobiioxlum. Venit aulem Dei Filius iinmor- 
lalis et justus, et ut morerctur pro nobis, carncm mor- 
lalem suscepit ex nohis : in qua carne quia nullum 
poiuii habere pccc^tum, sine realii ptTiHlil porcali 
supplicium. Secundam itaque primjc morlis partero, 
id est, sulius corporis mortem, Dei Filius pronobis 
accepit, per quain a nobis et dominationem peccati, 
et poenam aeterna' punilionis exclusit. Hoc ergoChri- 
stus in suis fidelihus misericordiier operatur, ut hic 
eos priiiio in aniina resuscitet, dunansfidcm, ul re- 
cte credant; irihucns charitaiem, ut bonis operitus 
libenter insislant : in novissimo vero dic ad hoc eis 
corpora resuscilare dignabiturS uteis a:ternam hea- 
liludinem largiatur. 

Z.Quiaprima venia/ifradieciffidam.Resuscitati er- 
goin auinia per liJem.diletlissiini fralres.cum justitia 
vivamus, utetiam cor|iorea<l a^Usrnaiii hetitiain n^sur- 
gamus. Discedamiis .ib opcrihus nialis,qii:emortific:ii>t 
aiiimam , etiam dum vivil corpus ; ut iiunternis bo- 
nis et anima nostra mereatiir esse et corpus. Scrve* 
mus primae rcsiirrectionis munus, quod nobis per 
fldem largitusestChristus; utcum resurrexerimus cor- 
pore» niereainur cuin Chrislo Salvaiore sine fine rc- 
giiare. Tunc ahsorhehitiir mors in victoria(l Cor.\y. 
54) , tunc dabitur tidelihus vera vita, vcraque la^titia : 
lunc Deiis pro meritis fidei a'.qiic bonoriim operuiii 
dahit suis fideiibus regiuim roelorum ;qui vivil el re- 
giiat cum Vatrc et Spiritu sanclo iii virtute Dcus, etc. 

• Apud odilonem sic habetur hic locus : Adhoceos corvore 
resusaiare diqnabitnr. 

(a) Ahas, de tenii^ore 162. 
'S^^ !? ;^l*P^ndice uunc jirimum coUocalur. Fjat Ijovamcn- 
smus dubius, lals:is verliuo el vindingo, qui ah Auguatioo 
auenum id cssc oiibervant quod hic habclur de dua^ par- 
llbiis monis pri oa?. In Bi!)liolli. cluniac. Uic ii sc Cil OdUo- 
nis Abhatis Seimo v de r.c^uri e.:iio.ie. 



«075 



APPENDIX. 



»7t 



SERMO CLXXU(a). 
Doiiiiiiica iu odavis Paschae, ad NeopliyU» (6). 
!. Pasclialis soleranilns lioilierna fc«liTiialeconclu- 
dliiir : el icleo hodie neophyloruni habilus commu- 
tiilur ; ila tameii, ul candor, qui dc liabiiu deponitiir, 
semp(»r in corde teneatur. lu qua primum quideiu in 
nobis agcndum est, ut cjuia Paschales dios sunl, id 
esi, indulgeiiliiB ac remissionis, iu a nobis sancto- 
nim dierura feslivitas agatur, ui relaxalione corpo- 
rum puritas mcniis non obfuscelnr ; sed poiius abstl- 
nentes ab omni luxu, ebriLiale, lascivia.demusope- 
r.-im sobriae remissioni ac sanciae sinceritati : nt ciiiid- 
quid modo corporali abstinentia noii acmiiriiniis, 
.m^^utium puriute quaBraraus. Ad ouines «inid.iin per- 
linei sermo, quos cnra nostra compicdiiur : verum- 
tamen hodie lcnninau sacrameniorum solcmnitaie 
vos alloquimur, novella germina, snnclitns regenera- 
ta tx aqua etSpirilu, germen pium. exainen noyel- 



nelnrarum^ el induUe vos arma lucii : mcut in die, hone- 
$te ambulemus : non in eomessationibus et ehriptilibus^ 
non in cubilibns et impudiciliis, non in coutentione et 
temulatione ; sed induite Dominum Jesum Chrislum 
( Rom. xiii, 12-14 ). 

2. Habemus, inqnit, certiorem propheticum sermo- 
nem^ cui benefadtis intendentes, lanquam lucernce in 
obscuro loc», donee dies lueescat, et lucifer orintur in 
cordibus vestris ( II Pet. i, 19 ). Sint ergo lumbi accm- 
cti, et lucerncB ardentes^ et vos sinutes hominibusexspe' 
etantibus dominum suum, quando veniata nuptiis{Luc. 
xii, S5,5G ). Ccce dies adveniunl,in quibus Dominus 

dlcit, PuuUum{Joan. xvi, 16), inquit, elc 

Tanto magis autem spirituali opere funditur, quaiito 
magis aiiiinus, qui eara fundit, a carnali voluptate sus- 
penditur. Qundraginta diebos jejunavit Moyses Lcgis 
administrator, quadraginta Elias Prophetnnira excel- 
lentissimus, quadraginu ipse Dominus tesliraonium 
habeiis a Lege et Prophetis, per quem baplismus illis 
pr^epoiritur. Joannes enim baptizavit Christura, cum 
se Christo pnditeretiir minorein. Christus autem ba- 
ptizat christianum.qui se osteiidit et Joanne raajorem : 
sicui circumcisionem carnis, quamvis eam ct Christus 
accopit. sediierao chrisiianusjaraaccipit. Meliusiiam- 
qiie iiinllo est sncranientum resurrectionis Chrisli, 

etc Unde ndvenienie jam mortis su« tempore 

Potro dixil, Poslulavit satanas vexare vos sicut triticum ; 
icd ego oravi pro te^ Petre, ne deficiat fides tua : unde 
€t tu conforta fraires tuos ( Luc. xxii, 51^32 ) Et pla- 
iie confortavii 1108 pcr Apostoliim : vel quatuloei runi 
his diiobuH jciuiiii hujus celebraloribus, Moyse vide- 
licct ei Elin, lu monte se ostendit. Nos autem quia 
tJni loiigiiin jejunium pcrpctuare noii possumus, iit 
per tot dies et nocles nihil nlinienlonim, sicut illi, 
accipianius ; sallem, quaiitnm possumns, fnciatnu$,el 
rxcoplis di(!bns, per quos certis de cansismos Eccle- 
sx prohibet jejuiiare, Domiiio Deo no-lro vel quoli- 
diaiin uiiobis crebrojcjunia cxi^amus. Scd licet sicnt 
a cibo ct poiu abslinentia pcr loi dics non possit esse 
continna ; tanien propter nominnm crrorcs, qni per 
vnnilo<|nia, ct seductiones, et pravas consuctudines 
nobis molcslani pro vobis cnraiii inferre non cessant, 
teinpns hniniliand;K nniin;c qiianlum |K)tui, commen- 
dnvi Siint enini qnidnni observatores Qundragesima! 
deliciosi potius, quara rcligiosi, ctc Considera- 



ii 



fa) olhn, de Tempore 197 ; et post, In Appendice 86. 

[b) iioc iiiso die legitur in Breviariis bene niultis cum 
Aiigiiiilitti iiomiae. Et exordiuro quidem, quod Incerii au- 
ctoris cst, ad hniic diem pertinet : sed reliqttum sennonis 
ab isUs nimiruin verbis, « habemus, inquit, certiorem 
« pro)<beUaim senaonem, • etc., ex sermoue 310, quo de 
Qvadragesimali jejunio agit Auguslinus, descriptiun fuitt 
■ttUa lere, nisi quae bic cemitur in serie dictdrum» HmU 
Mtatiooe. 



te, ftatres, ulrura christianus sll dloendas, qiii his 
diebus inimicilias noii vull fiuire, quas nunquain de- 
buit cxerccre. 

SERMO CLXXIIl (a). 

De i^Uoia, I (6): 

1 . Dies medicinates. Qualitar cum diaholo eertandum» 
Ecce , fratres dilectissimi, dies sancii et spirituales 
adveniunt, ct animabus nostris medicinales : et ideo 
qiiicumque voluerit peccatorum suorum sanare vul* 
iiera, non despiciat medi&imeiita salubria. 1|>se enim 
non requirit in diebos Ulibus medicum, ({ui se iion 
sentit acgrotura. Et quis est , fratres dilecUssiroi , qui 
sic sc in arena inundi istius gaudeat repugnare , ui 
nullum possit a diabolo vulnns excipere? Quis eniin 
contra raillia d:rraonuin die noctiiqne Ita sUre potuit 
seraper armatus, ut nunquara fuerit diaboli callidiuie 
percussus ? Quis etiim vel cogiure, non dicam eninne- 
r^re, pnrvaleat dolos et insidias hoslis anUaul, de quo 
scriptuin est , i Cul noinina mille , et roille nocendi 
arles? > Et ideo, fratres charissinii, quomodo ipee 
ex omni p:irtc nos scraper vuliierare conatiir;ita unus- 
qiiisque nostrnm cura Dei adjntorio contra illius hi- 
sidias toUs viribus prxpareiur : et quia nos non soliim ' 
l>er dura , sed etiara per blanda contendit elidere , et 
vulnera ab ipso inflicta non solum amara, sed, etiam, 
quod pejiis est , male dulcia frequenier exclpinius ; 
mcdicamenta spiritualia , id est, omnia boiia open, 
qunntum Domino larsiente possumiis, paraU seniper 
baliere debemus. Audiamusergo consilium beati Apo» 
stoli, et coiitra diaboli insidias arrais nos semper spi- 
ritualibus muniamns. Sumi>, inqnii,fnaifm /lifet, /on- 
camjustitice, et galeum salutis, et gludium sptritui^-quod 
est verbum Dei (Kphes. vi, 16 et 17). Quid eiiira maii a 
diabolo sustinere poterit, qui se tnlibus armis instru- 
xerit? Consurgit ille cuin infideliiate ; tn resiste^ illi 
cura fide. Ille pugnat cura superbia; tu,cum huniili« 
Ute : ille exliibet luxuriara ; tu reUne casUutem. Ap- 
prehendit ille nequitiam ; tu jiisUUam tene : ille suf^- 
gerit iracundiara; tusecUre palientiam. lile iinmittii 
avaritiam; tu exerce misericordiani : ille gulam, tu 
absUnentiam. Siinililer et in ca^teris rebus semper 
contraria adversus nequiUas dinboli sludeamus arma 
proponere ; et nunqnara nos poterunt illlu* machina- 
nieiiia decipere. Ut crgo haec possiinus , Deo auxi- 
liante, complere, et hosiem callidissiraum, opitulante 
divina praUa , revincere ; jejuniorora , ▼'^iliarum 
atqne orationura armis , iiobis debemus jugiter pro- 
viaere. 

2. Tres Letaniarum dies universa eelebrat EccUntL 
Castri ccBlestis desertor est ab ecetesia se subducens. Qpx 
licei nobis omiii tempore necessaria esse probentur; 
pniecipiie in istis tribus dicbus , quos regulariter i» 
toto ranndo cclcbrai Ecclcsia, nullus se a sancto con- 
vcntu subducat : nuilus ccclesiara quasi coelestis me- 
dici schoiam, occnpntus terrenis acUbus derelinqual, 
nullus caslra spiritualia descrat. Scientes enim , fra« 
tres chnrissimi, quia qui terrenoregl militat, si se de 
acie pngnaturus Umore compellente subiraxerit, nun 
solum gloriani vcl pro^inia parau non accipiel, sed 
etiatn presentis vitai periculuin non evadet : qualis 
ergo est ille qui lerreni regis exerciiuin deserit, slnc 
dubio lalis jndicandns cst et ille qui in isUs tribus die- 
bus ClirisU ecclcsiam dcrclinquit. Quicumque ergo 
sine atiqna inllrmitate, aut certa occupatione, in islis 
diebus Dei ptipulum drserncrit , in llo coelesti regno 
noii praiiniiiiii sed opprobriuni, uon gloriamsed igiio- 
miniuui rccepturuin se esse iioverii : et quidem taiis 

(a) Alias, ex vigQerianis 23. 

(b) IQ AppeQdice mmc i^riiimm ooQocatur. Raec ipsa est 
in Bibliotheca Patnim homilia caesarii 37, cui etiam in Ms. 
Poruruni et in aliis tribuitur. MuUlam et interpolatam \i- 
gnerlus dederat iu supilemenlo operum AugusUni. De 
uum. 3 vide Caesar. in flue homil. 35, et suiira, serm. i4i, 
n. 7 ; de num. 3, vide serm. sequentem , n. 35, et serm. 
140 , n. 1 ; de num. 4, vide Cxsar. hiiUo bomil. \% cl 
Append. senu. 45, q. 4. 



1077 



SERMO GLXXIY. 



quMl rogiliviis et deserlor cnstromrn cQnlestium, xter- 
iMfii eonfusionein et (iigntiin m(*rilis siiis siippliciuro 
sustiiielMt. Sed absit, fnilres charissimi , ut de vobts 
lalia SQspiccmur. Undc timens lioc poiiiis , quam de 
vobift sinisinim aliquid credens , pncsumo sugge- 
rere : magis enim de vtistra devotionc confidciis, credo 
vos velot apes* prudentissimas ad 'alveariuni Cliristi 
tideliter f(*stinare; ut diilccdinem spiritualis mellis ei 
dirinis lectioiiihns possitis accipere, el cum propheta 
dicere, Quam dutcia faudbui meii doquia tua, Domine^ 
iuper mel et ftnum ori meo ^Pial, cxviii, i03). 

S. LeUmiarum dies qualiter celebrandi. Qui$ inde 
frueiui. Peecatis cessantibus cessant et flagella. Et quia 
per lotum annuro , fratres cliurissimi , nobis pcccaio* 
rum vulnera sabrepuiit, in islis tribus diebus fideliier 
ad eccleftiam curramus , et contrito corde vel liuroi- 
liito corpore Dei misericordiam deprecemur : ut 
oiniihim peccilorum nostroniro vulnera, isio tridu.ino 
compunctionis medicamento, ad sanitatem pristinaro 
revocemas. Neroo ergo sibi ex industria aliqiias occu* 
l>atiniieft stiidcat providere , neroo se otiosis fabulis 
oceapare : ne inde sibi vulnera faciat, unde sibi para- 
re medicaroenta potuerat. Ncmo in ististribus diehus 
aut sangiiinem to4lal, aut potioiieni accipiat ; nisi forle 
iHic infinnitas nimium periculosa coropellai. Convi«> 
viob nobift etiani quadragesiroali ordine pnrparemiift, 
el magis legiMido, psallendo vel onmdo, animabus 
iiofttrls spirituales epiilas , quam corporales delicias 
rcqniramiis : ul ad integruro Deo vacantes, et roiseri- 
cordiam Ulius suppliciler eiorantes, ct a cunctis infir- 
niiiatibus sanari , et a peccatis oroiiibus erui , ei de 
ttni freqoenti inundatione aqiiarum merearour per 
Dei misericordiam liberari. Pro cerlo enim credere 
dcliemos , fraires charissimi , quia si peccata nostra 
ccsftarenl, fttatim fla^clla nobis debita diviiia miseri- 
ei»nlia removeret. Sic eniro ipse per propbetaro pro- 
roitiere dignatus est « dicens, Convertimini ad me^ H 
c^murtar md tos ( Zaeh. i, 5 ); et iteroro, Cum conver' 
uts ingemueriif tunc salvus eris ( iioi. xlv, 22 ). Coii- 
veriamor ergo ad meliora , dum in noslra suiii pute- 
fttale reroedia , et piuro ac roisericordein Dominum, 
qiiem peccando imtavimus, bonis operibus ad miscri- 
c(»rdiam provocemiis : ut ipse secundum suam con- 
ftoetudinem, et adversa repelhTe, et prospera nobis 
dif iietur pro sua pietaie concedere. 

4. Quatiter ecclesia cum fructu colatur. Itenim alqiie 
ilemui ro|[o, ut qui ad ecclcsise alveariiim, sicut jam 
dlxi, quasi ;id dulcissimum Christi favum, plena devo- 
lioiie concumint, velut apes prudentissimse de diver- 
ftlft divinarum Scripttirarum floribus intra se cellulas 

girpareiii, ubi sancta et coelesiia mella suscipiaiit. 
li vero et tarde veniuut, et cito discedunt, iiec con- 
tenti ftunt exspectare, donec divina iiiysieria complean- 
tur, non ftunt iuter Cliristi examina reputandi : quia 
non bonift moribus spiriliialia mella couficiiint , s:'d 
per superbiam et coutemptum el sc impeJiunt, ei alios 
exemplomalxconversatioiiis everliinl. Et ideo, fratres 
diarissimi, qiiicumqiie Domiiium in veriUite diliguiit, 
el ad ecclchiiim cito veniunt, et tarde discedunt, |)cr- 
sevcrent in opere bono, ct otiosas vel soeculares fabii- 
las, velut venenuro iiiortiferuin respuentes, inagis 
psallere cl orare coneiitur : ct coiuemnenles amaritu- 
diiiem iniiiidi , iu ecclesia requirant, iinde accipiant 
duicedinero Christi. Qiii vero negligentes sunt, et ad 
eodcsiaro nou solum tarde veniuiit, sed etiam prius- 
qoaro mysteria complcantur, abscedunt; et in ipsa 
ecdesia otiosis fabulis vacaiues, iicc ipsi psallunt, 
nec alios psallere velor.ire perniittunt : qui lalessiint, 
cilo fte corriganl ; ne sibi iii eo toco pneparent mor- 
lem, ubi invenire poterant vitam. h)go quod meiim est 
admoneo : qiii despicit pnccoiiem , tiineat judiceni. 
Dura quidem suntniedici vulnera* ; sed sanos faciunt : 
dulcia videniur inuiidi obieciamenia , sed iiialc dcci- 
pinni. Audiie ergo me, fralres, rogantcm, auditc pa- 

t sie unus Ms. leredo velut ape$], 
* Idem m y ferramentn. 



t07S 



terna pietaic adroonenlem : nt vobis Deu*; ei iii hoe 
saculo saniuiem corporum , iibertalein fructiium, et 
peccatorum indiilgentiam iribuai, et in futiiro ad 
aeterna pra^mia feliciter pervenire conccdat. Sic eroo 
divina pielas moderelur actus nosiros, el animns no« 
siras gubemare dignetur; iit cum temptis retriliiilio» 
nisadveiierit, et ego qui vos ciim chantate admoneo^ 
obtiiiere merear veiiiaui, et Charitas vestra pn> beiil- 
giia obedientia perveniat ad coronam ; prcstante Do- 
niino nostro Jesii Clirislo, cui eal honor el iiiiperiuai 
ui fta.'cula sx'Culoruni. Amen. 

SCRMO CLXXIV (a). 
De Letania, u (6). 

i . Tristitia brevi cavenda est oHerna. Scire debcmuji 
et intelligere, fratres charissiuii, quia dics compun- 
aionis et poenitentiae cdebramus : el ideo non nos 
oporiet nimio risu vel in aliquo minus cauto et coq- 
{[ruo cachinno dissolvi; timcnlcs illiid quod Doniiuiift 
m Cvangelio dixit, Vte vobts qui rideiis, quia lugebili$ 
et (tebUis (Luc. vi , 23) : et illud qiiod alibi scriptum 
esl, Exlrema gaudii tuctus oceupat (Prov. xiv, 13). Nec 
aliquibus dururo essc videalur, quod magis ad tristi- 
tiam vel plaiicium , quani ad Ixtiliam, vos provocare 
videmur. Si eniin diliffeiiter attciidilis, fralres, in 
omnibus Scripluris lioc Domiuus liortatur el admont ty- 
ut sic in lioc sxculo dcbcaiiiiis esse soHicili, ul in fu- 
turo possimus esse securi, sicut ait Psalmista, Quist' 
minant in lacrymis, in gaudio metent {Psal. cxxv, 5); 
et in Cvangclio, Beati qui lugent, quoniam ipsi conso- 
tabuntur (Matth. v, 5) : quia arctaet angiista via est 
quae ducit ad vilam ; lata et spatiosa qux trahit ad 
niorlem (Id. vii, i3e< U).Melius est iiobis post paucas 
aiiguslias ad xternam beatitudiiiem pcrvciiire, qtiam 
post brevem InGtiliam ad inreriii profunda dcscciiuere. 
Unde totis viribus eiaborare debemus, ul poMiam pur- 
purali divitis |)ossimus evadere , et ad beatitudinem 
pauperift Lazari pcrvenire ( Luc. xvi ). Quid euiro illl 
profuit ftuperbia diviti, quod hic parvo teropore luxo- 
riosus pascebatur deliciis suis, et nunc sine ullo ter- 
mino infcriii flaromam pascit medullis luist Meliuft 
esl crgo ut vos parvo lempore ad salubrem tristitiam 
provocemiis, et postca vohiscum ad xleniam Istitiam 
pervenlre mcrcamur; quam si tobis ad tcmpus fal- 
sam dulcediiiem velimus iiigerere, et postea vobiscum 
pcrpetuam ainaritudinem sentire. 

2. Dierum istorum exercitia et ftnis. Pax temporum 
pace cum pronms procuranda. Ct licet oniiii tem- 
pore, fratres cliarissimi, vobis oporieat Dei miseri- 
cordiam corporu coiitrito et corde coiiipuncto requi- 
rere, et ab illo indulgenliam peccalorum fidctitcr 
posiulare : niinc tameii propter iniminenlcm peccitis 
noslris debilam et gravissiniam sevcrilaleiii, cuin in- 
geuti rugiiu vcl gemilu, assiduis orationibns et lar- 
gioribus cleemosynis debemus Dei misericordiam iin- 
plorare ; ul ipse iiobis misericordiam et bcnedictio- 
iicni aquarum coelestiiim tribuat, pucem reddcre 
dignetur, (>cccaturuin indulgeniiam darc, et prospcra 
dignelur pro sua pielate concedere. In his dicbus 
priccipueoiiosis fahulis fineui conemur impoucre; et, 
quantiim vlres sii)ipL'luiit, orare studeaiiiiis ct psal- 
lere. Ct si pacem temporum desideramus accipere, 
non dissimulemus paccm cum proxiints custtidire. Si 
euiui iu vcritate vis ui vincatur diabolus ininiicus 
tuus, cito tibi rccoiicilietur proxinius luiis. Coulra 
nullum hominem dcsx\iat ira tua ; ct cito a tc indi* 

(a) Alias, de Telnpore 173. 

(b) in Appeodice nunc primum coUocatur. Dublum l^iva- 
nienses, falsum verlinus et vindtngus habebant. Ca:^an1 
geuuluus est stilus, ejusque usiutse suot istx phrascs : « in 
t onmibus scripuiris divinis. El licet oomi lcmpore. Dun 
t ingeuii rugilu vel geiniUi. lode sibi &iciunl crudelia vul- 
t nera, unde habere i)otueranl medicaroeuta saluLria. Cre« 
t do, » seu, t crediiuus de Dci misericordia, » etc. De 
num. 1 vide CaasjiTu houiil. 6 et 7, et II ex eJitis a Ba- 
Inzio; de num. 2, vide su(>ra Appendicis serm. 173, n. i; 
de num. 5 vide sermoncm sui>eriorcin. n. 3. et Cattartt hi^ 
mil. 10, 12, 39, etc. -^ ^ ^ 



9079 



APPEND13L 



toao^ 



gii^iio divlna eessabit, secundum illam promissio- 
iieiii Domiiii et Salvaloris : St, inquil, dimiurilis ho- 
minibus pucala eorum, dimiUet et vobit Pater vester 
eetlestis peccata vestra (Matth, vi, 44). 

5. Ecctesia frequentanda. Nulliis sibi de indiistria 
aliquas occupationes inqiiiral, per quas se de eccle- 
8i:e conveiiiu subducat. Sine dubio peccatonim siio- 
rum vulnera diligit, qui in istis iribiis diebus ju- 
junandn,orand(yet psallendo iiiedicamcnta sibi spiri- 
iu tlia non rcquiril. Abundani, et nimium abundant 
negligoiiiiu!, quas per loium anni spaiiiim cotigroga- 
viiniis : et idco vel in isiis iribus dicbos, qiiod ad ni- 
torcm vcl purgaiionein auimae perlinct, agcre stu- 
deainus. Nolite vos de eccIesiGR conveniu subiraliere ; 
qiiia non iam longo spalio faiiganuir, ui boc susti- 
iiere non valeamus. Sicui qiii in isiis sex horis de 
conventu ccclesiae non subducii se, magnum reme- 
dium animae suae noscilur providere : iia e conlrario 
qui aui per cupiditaiem, aui pro alla qualibet minus 
necessaria occupatione adesse nolueriiit, indu sibi 
faciunt crudelia vulnera, uiide baberc poterani mcdi- 
camenia saliibria ; el inde se ^ravant, uiide sublevare 
potiierant. Sed credo de Dei inisericordia quod ita 
T«ibis inspirare dignabiiiir, ul non negligeniiam p«'C- 
caiorum acquirere, sed magis ner compunctioncm 
jejunando, orando, psallendo, eieleemosyuas Taciendo 
ad remediiiin p<»ssitis indutgcnii:e pervenire; pne- 
fitanie Domino nostro Jesu Cbrislo, cui est honor et 
gloria in saecuia sa^culorurn. Arnen. 

SERMO CLXXV (a). 

De Leiania (d), m. 

1. Jejunandum prcesertim a vitiis. Qiioiiiam jojii- 
niorum t4;mpus est, Jratres cbarissimi, de jejunio 
ctiin SanciiUite vestra iraciandiim esi; ul sciaiis 
^uemadmodum jcjuneiis. Jrjunia ciiim Christianonim 
spiriiualiier potius, qiiam cariialiler exercenda siint. 
Unde a peccaiis principatiier jcjunemus ; iie jejunia 
nostra, sicut Judii^orum jcjnnia, a Domino respiian- 
tiir. Quale est enim ui a cibis quos Dominus creavit, 
ncscio quis impostor abstineai ; et peccatonim sa- 

fina pingiiescat? Non tale jejunium ego elegi, dicit 
hminus, Nam si flectas, inqnii, ut circuium cervicem 
rtiam, cilicium autem et cinerem svbstemas ; nec sic vo- 
eabo^ inquii, jejunium acceptum, Scd quid? Sohe, in- 
quit, omnem nodum iniquilalis, etobstinationemmalomm, 
Jjimitte affictos \n requiem, et omnem iniquam conven^ 
tionem dissipa. Pariiin est cnim jejunium abstiiiere 
taiitummodo a peccntis , nisi addamus et bona. 
Frange, inqnit, esuricuti panem tuum, et egenos sine 
tecio induc in domum tiiam. Si videris nudum^ vcsti 
eum {Isai. lviii , ,5 7), Porro autein jejuniis noslris 
eiiam iliiid 0|MHMet acccdere, qiiod Doininus in Evaii- 
gtlio prxceplt : Cum jejunaiis^ inquii, noltc fieri^siC' 
ut hypbcriice, trisies ; exterminant enim facies suas^ ut 
pureant howinibtis jejunantes : amen dico vobist rece" 
perunt merccdcm sunm. \os autem cum jejunatis^ un- 
gite capila vestra^ ne pareatis hominibus jejunantes : et 
JPater vester qui videt in occulto^ reddet vobis in palam 
(Matth. VI, 16-18) Qiiare, fraires, pervidet Sanctitas 
vesira, aliier jejunia nccepiari non posse, nisi conti- 
gcrit legaliier jcjunare. 

2. Jepmium sine sanctitate Deo ingratum. Sccuiidum 
Apostoli dictum, Fraires^ me quidem hcec eadem vobis 
dicere non piget^ vobis aute^n lutissimum (Philipp. 
III, \). Sed et Doininus in Gvangelio, Omnis^ iii(|uit, 
scriba doclus in regno ccelorumf similis est homini pa- 
irifamilias, qui profert de thesauro suo nova et velera * 

* sic Fx. Lugd. ven. IjOv. sic eiiam graecum et vulgata. 
Iq R., qfi profert de horreo suo nova et velera. M. 

(a) Alias, de Tem|K>re 172. 

(b) In A[ipendice nunc f rirouro collocatur. Erat Lovanicn- 
thjm judido dubius, vcrliui auiein ei vindiagi senttiti ia 
|iro{ iCT siili duriiicm, supi;osililiiis. Jcjunii tem| ore hal)i- 
tum esse liquei, sikI au eo quod niiiir. Rogalioaum a;)|.ei- 
lai«ir, iiicertuni esi : iamelsi sermr) locuin in edilis ei u a- 
Duscrii tis obiiiieat aiite fesuuii Ascensioiiis. 



(Matth. xiii, 52). Ut ergo sciat Sanctitas vestra, fr»- 
tres, non soluni n »va dicenda sunt, sed et vetera re- 
petenda. Leginius Spirituni saiictnm per Isaiam pro- 
phetam laliier imperrecios increpanlem : Neomenias 
vesiras et sabbatum et diem megnum non sustineOf dicit 
Donunus (Isai, i, 13). Jejunium est quod probat Al- 
tisstmus, non solum intermissa corporis refectio, ve- 
rum eiiam a malis actibiis lacta discessio. Itaque cura 
ne mens tiia gnivetur oppressa peccatis, neque ani« 
miis tiius viiiorum illecebris delecietur; etdigna heo 
exs(»Ivi^li jejunia. Ca^ternm si corpiis tuum jejiinia 
loiiga consninpseriiit, atque ilii subiraxeris eibum ; 
cuin noii deirahis vitia in malis perseverans, mjigift 
horres quam placcas Deo. Tunc eruot Deo accepta 
jejunia, si operibus sanctis fuerit expiata conscientia. 
Curenim corpusfamediscrucias,cui turpiter peccando 
blandiris ? Principaliter ergo animns j^unet a malis; 
ei sic corpus subeat exercenda jejunia. Nam cum sit 
Jejiinium aiiimae humiliatio, quale esl huniiliari cibo, 
etaiigeri peccato? Qui igitur corpori suo jejunia de- 
votus iiidicii, principaliter renuntiet vitiis, cupidita- 
lum fomiies coinprimat, frangai impelus luentis, iW 
bidines vincat, faces avariti;u ardentis exstingual, 
latius(|ue factis vim dilectionis exteiidai, ati|ue in 
alimenia pauperum abrupli apparatiis impeudia lar- 
giatur. 

5. Nec Deum movet ad vota impetranda. Quee autent 
facile impetrent, Omnia ergo corporis nefanda peccata 
animi virtute caicenlur ; ut et aiiima sanciitaie cor- 
poris adjuvelur. Tunc enim et iinpetrari poterit quod 
opiaiur, si corpus castum animusque devotos ad offt- 
cia sanciitaiis implenda per curaiii ol>servationis in- 
cedat. Hxc suni qiise divinam commovent pietalem, 
qiiae ad impetrandain prccibus sanctitatem seuiper 
adilum faciunl. Ca>teruin si caput substemasy atque 
cineres desuper spargas, si denique ceUiim tuum ve- 
lut circuium lorqueas, ati|ue ad exorandam demen- 
tiam Dei largos fleius efTundas, niliil proficies. Com- 
movere cuim divinaui non poieris pietaiem, qui 
circa proxinios tuos neglcxisti debitam charitatem : 
scriptum est enim, Non talejejunium ego eiegi^ dicii 
Dominus. Nam si fiectas ut circuUm cervicem iuam^ 
cilicium autem et cinerem substernas; nee sic vacabo^ 
iiiqnii, jejunium acceptum, Sed solve omnem nodum 
iniquitatis et obstinationem malorum. Dimtte quassaios 
in requiem, et omnem iniquam convenUonem diseipa. 
Frange esurienti panem ftiuitt, el egenos »ne tecto iii- 
duc in domum tuam ; si videris midfcm, veilt etcm« ei 
domesticos seminis tui ne despicias : tune erumpei 
tcmporaneum iumen tuum et vestimenta iua eito wien' 
iur S et prceibit ante te justitia tua^ ei claritag Dei 
ciraimdabit te : lunc exciamabis^ et Deus exaudiet te ; 
dum adhuc toqueriSf dicety Ecce adsum(Jd.Vfn\^ 5-9). 
Hxc sunt enini quibus hoino et rcfecius cibo frequeu- 
ter impcirat qiiodexoptat,et jejunans uajora praeinia 
conseqiiilur sanciitaiis. 

4. Quai Deo accepta jeiunia. Tale jejunium delectat 
Christnm, tali denique delectatiir omnipotens Deus, 
quem ad jejunandum non immanium dclictonim fre- 
qiiens reatus impellit, noii denique adipiscendas glo- 
nx iemporalis, vel ciimulandi patrimoiiii cupiditas 
iiianis incendit ; sed urget semper religionis aflTeclus 
et devota sinceriias : quam cum fuerint coinitata 
plense pietatis orficia, quantum ille valebit, (luantum 
ille profieiei? Taliter agendo merebitur staUm pras- 
senteni Doininnin propiiiunique sentire. imple ergo 
. niiseraiionis officia ; ei saiictiricasti jejunia. Sagina 
paupernni viscera ; et anima iua muneribus sanciilatis 
pingnescit. Vesti nudum ; et tua peccata contecta 
suiii. Peregrinum hospiiio luo contende susciper» ; ul 
ct ie DtMis in cceloruiii regiia suscipiau 

< ifs n. , Tunc erumpei quasi mane tumen tuum , ci 
samtas tua dtius orietur. 



«Ml 



SEimO CLIIVIL 



toa 



SERMO CLXX¥I (a). 
In Aiceosiooe Domiiil, i (b), 

1. Jflfiaai/lci Domim propter noi, Ascensio illius cau- 
ih noUrm. ChrisU dum natwa, Oiunia, ch:irissimi, 
4pse Daniinus Jesus Christns in hoc mundo sub fmgi- 
Ittate Doslra niiracula edidil, nobis proflciuni : ^ui 
dam humaiuim conditioiiem sideribus importavit, 
credentibns coelum paiere posse monstravii ; et dum 
▼ictorem mortis in caJestia elevavil, victoribus quo 
sequantiir ostendit: Ascensio ergo Domini calholicae 
Mei coiiflrinatio fuit : ut securi in posterum credere- 
mus miraculi illius donum, cujiis jam in pra*senti 
percepisserons effectum ; et fldelis qiiisque cum jam 
taiita perceperil, per ea quae cogtioscil pr.i!Stita, discat 
iperare proinissa, ac Dci sui pneterilam pnpsentem- 
qiie bonitalcm, quasi fulurorum teneat cautionein. 
Saper excelsa ergo cceli terrenuin corpus impoiiitur, 
ossa intra sepulcri angUNtias paulo ante coiiclusa, An- 
gciorum ceetibus inferuntur, in gremium imniortili- 
tatis mortali^ nalura transrunditur : et ideo sacra 
apostolicae lectionii tesiatur historia, Ctim hivc dixii' 
sel, inqnit, rrideniibus iliis elevaius eet {Act, i, 9). Dum 
aodis elevaium, agnosce militiae coelestis obseqiiiiiin. 
UiKie hodiiTiia festivit;is hominis nobis ct Dei sacra- 
ineiita manifestit. Siib una eademque pcrsoiia, iii eo 
qni elevat, divinam poteiitiam ; in eo autein qui ele- 
vaiur, bumanam cognosce sul)stan(iain. 

3. Euluchetis error. Arii error unde profluxil. Idco- 
queomnibus modis detestanda sunt veiiena Orienmlis 
eiToris, qiii impia novitate praesumit asserere, Filiiiin 
Dei ac fllium hoininis unius esse natune. In alterutra 
eoim parie, vcl qui folum hominein fuisse dixerit, 
oegabit Conditoris gloriam : vel qui soiuni Deum, iie- 
fsmi misericordiani Redemptoris. Quo genere non 
ikcile Arianus e^angelicam poterit habere veritatem, 
■bi Filium Dei nuiic flequalem legimus, nnnc miiio- 
rein. Qiii eiiim unius naturae Salvatorem nostriim 
mortifen persiiasione credideril, aut solnm honiinem 
de eoelo missiim, aut solum Denm cogitur dicere cru- 
rifixiiin. 8ed noii ita est. Moriein eniin nec solus 
DeiM setitire, nec solus homo superare potuisset. Nos 
ergo noverimtLs duplioero in Christo gemiiiamque 
•«bsiantiam ; de Patre coplestero, de matre terrenani. . 
Qnm Qtramqiie in ono eodemqiie Redeiiiplore suis 
promptom est testimoniis explicare. Quasi homo di- 
«elMl, Quiu Pafer major me est { Joan, xiv, i8 ) ; sed 
idem quasi Deus jpronuntiabat, Ego et Pater unum 
mmms (Id. X, 30). Quasi homo dicebat, Tristis est ani- 
IM mea tisque ud mortem (Mallh. xxvi, 38) ; sed quasi 
Deus flducialiter loquebatur, Potestatem habeo ponendi 
0nimam meam^ et potestatem habeo iterum sumendi eam 
{Joan. X, 18). Quasi homo in cruce pendebat; sed 
ooasi Deus regnuni coeleste donabat (^tic. xxin, 43). 
Ariani antem c<»iifusa mente distincias substantias pe- 
nltiis iioii videntes, qii» erant liomini:», ad Deum im- 
pie retulerunt, credeiiies qiiod minor loqtiefctur di- 
vinitas, iibi jiincta Deo hominis deinonslrabatur inflr- 
mitas. Nullam itaque facieiiles inter cceiestia et 
terrena rjtioiiem , dum inter Deuin et hoininem di- 
siinguerc ncsciunt, Dei subslaniiam diviseruut : et 
diiro ad sola hominis verba respiciunl, Deum sine 
iutellectus luniine perdiderunt. Nos vero, ut prxfaii 

!a) Oliniy de Tempore 17C ; et i)osl, in Appcndice 58. 
b) sub Aug[usUai nomine legitur in Brevi^io nomano in 
odava Ascensionis. Expuactus autem luit a Ijovanieasibus, 
eo quod esset inier Eusebianos de boc festo secundus. Seo- 
leotas non paucas oontinet ex Paubli lib. 1 de Libero Ar- 
hltffio, et ex ejusdem ad Gregoriuni diaconum epistoia. Cu- 
jos etiam iibri ac epistolae |)Teraque ar^iinenta seu verba 
reperire est in Eusebii bomilia de Naiivitate poiniiii pnma. 
Uiide et Qostra de Eusebiauis Homiliis, quoa semipelagia- 
num illum doctorem pluriraae rcbipiaut, opinio roboraiur. 
De uum 2 vide Faust. cap. 1, lib. i deljbero Arbitrio, etin 
eptst. ad Gregorium diaconum, et Lusebii bomil. 1 de Nati- 
vitate; de num. 3 vide Euseb. homil. i de vativitate 
Doniini: de uum. 4 vide Euseb. in fine hoiiul. 1 de 
Aacensione, et bomiL 2 de Symbolo. 



sumiis, Dei et horoinis duplicem subsianliam, sed 
simpliccm noverimus csse personam. 

3. Vatentini error refellitur. Ille etinm error valdc 

rcfugiendus est, qui impie asserit quod beala Maria 

solum Deum pepereril, eo qiiod sibi Salvalor no&ter 

coelestcin nescio quam carneni intra visccra matema 

perlecerit, cl itn transieril per Virginis utcniin, quasi 

per corpiis alicniim. Sed cum dicat prr prophetam 

SiTmodivinus, De torrente in via bibil; propterea exul" 

tabit caout (PsaL cix, 7) : si non est corptis iiostrum, 

quomodo est capul nosiruni ? Et cuni alio loco pro- 

phcia cotniiicmorat, Parvulus natus est nobis (fsai. 

IX, 6) : non nobis iiatiis est, si nihil sumpsit ex iiobis; 

si inhil de nostro suscopit, nihil nobis pra*siitlt. 

Proiude, cliarissiini, si non iii nostra cariie diabolum 

Iriuiiiphavii, sc exercuit, noii n< bis vicil : si non in 

nostro corpore resiirrexit , conditioiii nosirae resur- 

gendo nihil contulit. Ilxc qiii dicit. susceptx* ct 

assiimpla! carnis non intelligit raiionem , confiindlt 

ordincm, evacuat uiilitatem : si non in nostm carne 

pcrcgii iiiedicinam , solam ergo cx hoiiiinc nascendi 

elegit injuriani. Ueccdat a sensibus iiostris kiiii pcri- 

culosa ficrsuasio. De noslro est quod apprehendit ' } 

de siio est quod dotiavit. Metim lcstor esse (|uod ceci- 

dit, ut mcuiii sil quod resurrexit. Meuin testor esse 

2U4)d jacuit inlr;i tumiiluHi, ut nieurii sit quod ascen- 
it in coeluin. Iii illo ilaqiic iiosiri generis corpore 
nos Chrisli mors viviflcavit, iios re-urrcctio erexit, 
nos ascensio consecravit. In illo iiostrK originis cor- 
p)re coelestibus regiiis arrhain noslras coiiditionis 
imposuiu 

4. Ascenditur post Christum^ spe et cufriditatum re- 
stinctione. Elaborcmiis «rgo, charissimi, ut quemad- 
modum Domiiiiis in hac die nostro ctim corpore ad 
snpcrna conscci;dit; iu iios post illoin, quomodn 
*pos8iimus, spc ascendamus, et corde seqiiainur. I|t80 
aflccui pariicr ei profectu ascendamiis posl illoro, 
etiam pcr vitta ac passiones nostras. Qiiotnodo per 
passioiics nostras? Si utique unusquisqiie iioslruni 
subdcre eas sibi sludeat, ac super eas siare ctmsuc- 
scat, ex ipsis sibi gradum coiistruit, quo possit ad 
superiora CQJisccndere. Elcvabunt iios, si fucriiit In- 
fra nos. De viijis nostris scaiam nobis facimus, si vitia 
ipsa calcamus. Nani cum boniiatis auclore non asceu- 
dit malilia , nec cuin roagistro humilitalis superbia» 
nec cum Filio Virginis libido atque luxuria. Non, in- 
qiiaro , asceiiduut viiia posi virtuturo parentem, pec- 
caia posl justuro, nec inflrroitates ac roorbi possunt 
ire post medicom. Igiiur si intrare ipsius roedici re- 
gnuin voluinus, prius vuliiera nostra cureuius. Oidi- 
nemiis et custodiamus iii iiobis statuin uiriusqiie sub- 
stantiae : tie aiiiinam, nobiliorem utique horoinis por- 
tioneni, tarlaro p.'«rs devolvat iufcrior ; sed secum 
p()tius coelo sanctilicatum rorpus acquirat natura glo- 
riosior : ipso adjuvaiitc, qui vivit et regiiat in sa^ula 
sxculoruiii. Auicn. 

SERMO CLXXVII (a). 

In Asce..sione Domini, u (b). 

I . Qualiter eum Christo ascendatur. Salvator noster, 
dilectissimi fratres, ascendit in coelutn; non ergo 
turbemiir in terra. Ibi sit iiiciis, ei hic erit requies. 
Ascciidumus cuiii Christo iutcrim corde : cuin dies 
ejus promissus advenerii, scquemur et corpore. Scire 
taiiien debemus, fraires, quia cuin Christo non asceii- 
dit superbia, non av.-iritia, noii luxuria, uulluin vi- 
tium nostrum ascendit cuin Medico noslro. £t idc«» 

' Ita Faiistus in Epistola ad Gregorium. Atediti, op- 
pendit. 



(a) Alias, de Tempore 175. 



[b) in Appendice nuuc primum oollocatur. in Breviano 
Romano et aliis quibiLsdam legitur Domiuica iafra ociavam 
Ascensionis. ijovaniensibus tamen dubius, veriino ot vio- 
dingo falsus videiur. Habet uonouUa Eusebiani sermonis de 
Asceusioneprimi et secundi : sed multo plura Augustuiiarii 
sermonis 2oi. De num. I oonfer sermonem sui eriorem, n. 
4 ; de num. 3, vide Augusiini serm. i3i et 3di. 



2085 



APPENDIX. 



f064 



ni post Medicum de^^ldcramus asceiidere, debemas Ti- 
Ua vel peccaia deponere. Omues eiiim quasi quibus-^ 
dam compedibus iios premunt, ot peccatorum nos re- 
iibus ligare contendunl : et ideo cum Dei adjulorio, 
sccundiim qiiod ait Psalmista , Dirumpamus vincula 
eorum (PsaL ii, 5); ut securt possimus dicere Domino, 
DirupiiU vincula mea, tibi sacripcabo ho$tiam laudi$ 
(Pioi. cxv, 46 el 17). Rcsiirrectio Doinini spes iiostra 
esl, ascensio Domiiii gIori(ic:itio noslra esi. 

2. Sursum cor dupltciter. Asceiusionis hodic solem- 
nia celcbramus : si ergo rede, si fideliier, si d(*voie, 
81 sancte, si pie asc^iisioiiem Domini ceiebrainns, 
asceiidamiis cuin ilio, et sursiim corda liabeainiis. 
Ascendentes auiem noii exloilaniur, iiec de iiosiris 
quasi de propriis mcriiis prxsuinafnus. Sursum :iu- 
tem corda habere debemus ad Doininum. Siirsum 
eniiii cor non -ad Dominumy superbia vocalur : sur- 
fium autem cor ad Dominum, rerugiuni vocatur. Yi- 
dete, fratres, magnum miraculuiii. Aitus est Deus : 
erigis te, et higit a le ; humilias te, et descendit ad te. 
Quare hoc? Quia excel$u$^ et humilia re$picit, etatta de 
longe cogno$cit (Psal. cxxxvii, 6). Humilia de proxinio 
re$picit, ul altollat; alta, id est superba, de tonge co* 
gno$cit^ iit deprimat. Resurrexit etiim Christus, ut 
speiii iiobis daret, quia surgit horoo qui moritur : ne 
nioriendo desperaremus, et vitain nostram in morte 
lini^am |)ut:iremus, seciiros nos fecit. Soliiciti enim 
eramiis de ipsa anima ; el ille nobis resurgendo de 
carnis resiirreclione fiduciam dedit. 

5. Fide cor mundalum Deum ad $e allicit. Hu" 
militate retinei. Chri$tu$ via ei patria no$tra, Crede 
ergo, ut muiidcris. Prius te oportet credere : ut 
postea per fldem Deuni inerearis aspicere. Deum 
enim videre vis? Audi ipsiim, Beali mundo corde, 
quoniam tpct Deum videbunt ( Matth, v, 8). Prius ergo. 
C(»gita de corde inundando : qiiid<|uid ibi vides quod 
displicet Deo, lolle. Venire ad te viilt Deus : audi 
ipsum dlcentem, Ego et Pater veniemus, et nuin$ionem 
apud eum faciemu$ (Joan. xiv, 23). Ecce quid pro- 
ipiltit Deus. Si ego quali$cumque fnigilis homo, veii- 
tiirum me ad domuin tuam j>romitlerem, sine dubio 
mundares eam, siiperniia projiceres, quie eranl iieces- 
saria pra^parares : Deus ad cor tuum venire vult, et 
piger es ei doniuro mundare? Omnia vitia ininiica 
•uiii Deo ; ei idco ipso auxiliautc projice illa, si vis 
excipere Deuin. Non eniin amat Deus habitare cum 
avariiia iiiiiniinda, sordida et insatiabili, cui inndeles 
homiues servire volutit , el Deum videre ciipiunt. Et 
tu ergo munda cor tnum. Si poles, id age, id operare, 
ut Christus inundel ubi maneat. Roga , suppliai, liu- 
miliare : audi Scripiuraui dicentem, Deu$ $uperbi$ 
remtit (I Petr, v, 5). Esto humilis, ut in te reqiiiescat 
Deus. idem ipse Christus tibi est via et patria; se- 
cundum hominetii via , secundura Deiim ^ialria. Si 
fideliter curris, per ipsum vadis , et ad ipsum perve- 
nies. Ltenim tibi aeterna via assumpsit qiiod non 
erat, non aniisitquod erat. Ipsius ergo niisericordiam 
depreceiiiur ; ut nobis tideni rectain el intellectjuiii 
ftibi placiluiii ad exercenda opera bona concedat : 
quod ipse pnesiare diguelur, qui vivit et regnat i>er 
omiiia. 

SERMO CLXXVIK (a), 

In Chri$to divina et humana natura, 

In Ascensione IXMnioi, ui (b), 

i . Ascensionis Domiiii iiostri Jesu Cbristi sanctus et 
solemnis dies liodie illuxii ; exsuitemus el jucundcnmr 
iueo. Chrisiusdescendil; iiileriora ^tueruut :Christus 
ascendil ; superiora ciaruerunt. Christus in scpuicro; 
mentiaiiiur custodes : Christiis in inferno ; vi^iteiitur 
quiesoentes. Chrisius in cceio ; cred.mt oniites geiites. 



s 



Ui) Alias, de Tempore 177. 

[b) Uk Appendice. nouc primmn coUocatur. Apiid l^ova- 
Dksnses dubius, m verlini autem et vindinjp opiniooe iion 
omnUio spurlus est. Qu^iaiii hic re^era sapiunt Augusti- 
nuui, su4i noQ- ouinia. 



Ipse ergo debet esse aiiclor nosirf sermonis, qui est 
largitor nosirx salutis. Nam de qno aliquid loquamur 
vobis, iiisi de illo qui modo ex Cvangelio loqiiebatur 
omnibus nobis? Ascensurus eniin Ad Patrem dtcebal 
discipulis suis , H(fc locutu$ $um vobi$^ cum adkuc e»- 
$em vobiscum, Paracletu$ autem Spiritu$ satirlffa, ^em 
mittet Pater in nomine meo^ ille vo$ docebii omma, et 
commonebit vo$ omnia qucecumqne dixi. Pion lurbelnr 
eor veitrvm^ neque formidet, Audi$ti$ quia dixi vohis^ 
Vado ad Patrem meum ; quia Pater major me e»i» 
Asceiisin-um euini se dixit ad Palrcm, et contrislali 
sunt discipuli, qiiod eos corivorali forrna deseroret : 
et aii illis . Quia dixi vobis^ Yado ad Patrem^ iri$iiiia 
implevit cor ve$trum, Si diligereti$ me, gaudereti$ iHf- 
que^ quia vado ad Patrem ; quia Pater major me e$i 
(Joan. XIV, 25-28) : hoc est, ac si diceret, Ideo sul>«> 
traho veslris oculis istam servi formam, in qua Paier 
major me est, ut ab oculis carnis servi forma re- 
mola Dominum spiritiialiter videre possitis. 

2. Ergo ei propter veram fonnam servi quam su»» 
ceperat, verum dixit, Pater major me esf;qiiia nti- 
qiio bomine major est Deus : et propter veram for- 
mani Dei tn qua permanet cum Patre, verum divit^ 
Ego et Pater unum $vmu$ (Id, x, 30). Ascendit ergo 
ad Patrem per id quod homo erat : sed mansit in Pa« 
Ire per id qiiod Deus crat ; quia in carne ad no6 pro- 
ccssii, el a Patre non rccessil. Ascendit, inquam, ad 
Patrem Verbom quod caro factum est, ut inhabitarei 
in nobis (id. I, ii); et suam pr:esentiam repromisii, 
dicens, Ecce ego voln$eum $um omnibu$ diAu$ ueque 
ad con$ummationem $aculi (Maith, xxviii, 20). Secuii'> 
dum formam servi (a), dicit de illo Joanues aiHMUolun, 
lp$e e$t veru$ Deu$^ et vita ceiema (I Joan. ▼, SO) : se- 
cundiim Dei formam dicit de illo apostolus Paulus, Qm 
cum in fonita Dei e$$et^ non rapinam arbitratu$eHe$$e$€ 
eequalem Deo ; $ed $emeiip9um exinanimt, formam §eni 
accipien$ (PMlipp, ii, 6). Secundum formaro Deiipsa 
de se loqtiitur, Ego ei Pater unum $umu$ : secuii- 
duin formaiii servi dicit, Tri$ti$ e$l anima mea u$qme 
ad mortem (Mauh, xxvi, 58). Uiidc ilia flducia, nnde 
isla formido? lila utique vox ex proprietate subsiea- 
li.^e ; ista vero ex participatione iiiUrniitaiis assumplae. 
U;«c ergo, charissiini, prudenter inielligentes de Scri- 
ptiiris saiiciis, dum iegimus discernamus : sed du» 
disctTiiimus. iie furiasse erremus, intelleclum tb ips# 
Domino postulemus, cui est honor ei glorui im scoila 
sxculorum. Ainen. 

b£RMO CLXXIX (b). 

Uk Ascensione DQmiol, iv (e). 

\. Apo$iolorum animu$ dd4i$cen$um Cikrtttf. Ascen* 
sioiiis ergo Dominic;e indytum et regale mysterium, 
quod Chrisius lerrain levavit ad cceiuin, canit eliam 
totus niundus, et fcstis agit gaudiis triuniphos Do- 
mini sui : quia erexit a leira inopem« el de stercore 
exaliavit pauperem (P$al. cxii, 7), eumque lcvavii 
ad Patrein. Quis igitur illuc potest ascendere, et ae- 
reos dj^mones traiisire, nisi ille soius qui peccatum 
1)011 poluit habere? Cnix ergo ilia non obfuit» sed 
profuit ; qiria el nobis Christus vicit, et ille in ea su- 
perari noii poluit. Non sepulcra, non iiiferi victricem 
doinuere carnetii : expeiidil Deus pro bomine qiiod 
decreverat, et rapuit queni volebai. Vident hoc pra^- 
sentes Aposloli, et paulaiim seinetipsum ad snperna 
tolleniem, pectore pavidi, mente coiifusi, oculis ire- 
pidi coiisequuiitur, doncc ullro soiutam nubero se- 
rena dies exc^iperet, et fulgore corusco vallatiun hu- 
inanis conspectibus occullarei. Ciim ergo eiim disct- 
puli tanto lumine percnlsi noii videretit, et curio6«is 
ociilos jiibar rubidum coruscis ictihusevilard, cotiftf- 
stim ex viciorihus angeli directi duo, metu el dolore 

(tt) Forte, Dei. 

(b\ Ahas, de i empore 178. 

(C) \a Api»endice iiunc priimmi collocstar. Duhltare de 
boc pemiiuuni Lovaoienses; repudiari volt post \ erliiiti n 
Vindiiigus, incpii («eiie potius qiiaui oraiuri» eruaitiopus 
deiiionstruitj». 



.^ ••• -^ 



fOSS SEaMOCLXXXI. 2036 

IKostralos Aposlolos verbis lalibus coiisolanlur : Viri 
GaliSin. auidstalit asviciente$ in ccelum ? Iste Jctui aui 



GaliUtif quiditalii a$piciente$ m ccelum i isie J($us qui 
assumptu$ e$t a vobis in cxlum, iiu veniet guemadmih' 
dum vidistU eum eunteinin catum {Act. i. 11). Sic ve- 
iiiei, iiiquiunl, mauifestus, qiiennadinodum nunc ex- 
lollilur ftuper aslra praiclarus : el poli secreta siisci- 
|tiunt qiiem refundant. 

S. Aeri$t cmii ciBlitumque alfectio. Sanctificntiir dj- 
viuo comitatu immensns aer, et oinuis illa \olitaiis 
turba per auras Cbrislo ascendcnie traiistringil, pa- 
vei onine ccelum, nHiiantiir aslra, concurrit confe- 
sUm fiilmineus iUe militix coeleslis exercilus. Vident 
regeni suiim vivse carnis manubias reporlare, aique 
boste delicllalo lioiiiiiiein in sui>erna consccndere : 
agiioscuiii in cicalricibus signa bellorum, adoraut in 
canic vulnera jam saiiaia, ubi niliil peccali niacula 
cxstinxcrat, nec quidpiam siia virulenlia gravidus ille 
veiieiii draco vomneral ; serpens enini vestiginm in 
pelra non figebat. Plaudunl agmiiia, lubae sonaut, Ix- 
tis se iniscentia blanda modulamina cboris fuiiduniur. 
Ecce confestim splendidus ille senatus coilesris ex re- 
giiis solvilur. Nainque in iinis poli Ixta canniiiibus 
ri*gia ampla Dei reseraiur, uiidique siderci repiiguU 
coeli, atque astriferi orbis arcana soluia penitus com- 
page paiescunt. Recessit in gemiiiam aicem divisus 
aer, et lati ardua coeli latera concisis marginibus de- 

Eiideruiit. Fit oiius ibi sine coelo dies, et claris titu- 
t ' fulgoribus, et tunc alternis inter se ita resonant 
obsequia keu carminibus : TolUte pcrta$^ principe$^ 
vesiras ; et detanmi^ jfortcB atiemales, ei iniraiinl rex 
§laritg. Ascendebat eium cruoris nibore peifusus, a 
tnmaeis victricibus laureaius. 

5. Aagelorum adndratio. Yiderunl coelites cuiicli 
apeciosum vulncribus Cbrislum, spnlia ciislris tyraii- 
Mcia reponala ; el admirantes fulgentia divinae virtu- 
tls vcxiua, talibua concrepant hyinnis, deducuiitque 
laelantes : Qm$ e$t^ inquiunt, i$te rex glorice? Et aiuiit, 
Damiwts ffirtutum ipu est rex glorias (Psal. xxiii, 7, 
10). Hie est ille candidus et roseus, coinpunclus a 
Diultiludine : bic esl ille qui non babuit specicm ne- 
quedecorem {I$tn. liii, 2), infimius in laqueo, forils 
in spolio; vilis in corpiisculo, armatiis iii pra*lio, foe- 
dus m morle, pulclier in resurrectione ; candidus ex 
¥irgine, rubicuiidus in cruce ; fuscus in opprobrio, 
clarus in coelo. Qtiando id quispiam, fraircs, nosset, 
■C Dens lateret in carne, majesus babitaret iii cor- 
|iore ; et iu in mundo gereret praelium, ut ipsum cor- 
pus post sepulcra mox levarct ad coelum T Recepit 
igitur se iutra velamina divina cum c;irne majesUs, 
diclicit ccelum porUre Iiominem, aioue sub pedibus 
Gliristi faniulantia aelbera jacuerunt. Ecce jam porU 
patet, quam clauserat Adam ; claustrum quod ccelo 
HiiquiUs iiifixeral» reseratum est. Si quis se ad Cbri- 
stum leuuerit, ct unii|s subsiantiae Patrem et Filium 
et S^iritum saiictuin confessus fueril, cfleli janiias per 
iptum securus inirabit. Amen. 

SCaMO CLXXX (a). 
In Ascensioae Domini, v {b). 

1. Ccehrum gaudia in a$cen$ione Domini, Quan- 
tis omatibns gaiidioruin refulsit hodie aula coe- 
loruiul Angeli ciiim vou sua sper.ita diutius recepe- 
runl, et liymnum dixerunt. In allcvatioiie poriarum 
lux iDCoelis, splendorin januis ; qoia Cbrisius rursum 
ascendit procedcns de ibalamo suo {P$aL xviii, 6), 
ascensurus in Ibrono suo. Unde sanctus David posuit 
orgasum suum iii foribiis coelonim, cantans canticum 
iiovum : qooniam qui de$cenditf tpu e$t qui a$cendit 
super omne$ ecelo$ {Ephe$. iv, iO). Laetioribus ergo 
plectris organum langens resulut, et dicit pr«)tofcriim 
jetemi consulis cemeiis non aoro gemmisque deoo- 

* Forte, ruiilat. 



rum, sed nubium glncie caodiJatum : Oui ponil^ in> 
quit, nubeiu asccnsum suum, qui ambulat super |ieD- 
nas veiitoruin {P$al. ciii, 3). Jaiu eniiu super aspidciii 
et bnsiliscum ambulavit, et conculcavit Iconem et 
dracouein {P$al. xc. 15) : pede niortis, piausu resur- 
rectiouis. Mirabilis iii ociiUs iioslris, clarifieatus oo- 
niscat asccnsiMnis viriuiihus, sedcns super nuliem 
levein, complueiis Apostolos pncis baiiediiate et le- 
suunciilaria ebarilnic : Pacem^ inquit, meam do w>bi$^ 
pacem relinqno vobis {Joun. xiv, 57). 

2. Aposlol.orum mcerentinm obsecralio. Ad hiiic ine- 
lodi ira sonaiiliuiu org:)noruiii , onlc aulnin regiaiii 
coeloriim iiivilaii srqiiisniur Apostoli, beuedictioiiis 
grnliam peiiluri : gr.idiuiilur cuiii Domino Ulii spoiisi 
pignus accrpiiiri Spiritiis sancli. Levnns aulem manus 
suas bencdixil eos {Luc. xxiv, 50) , dcdit eis nrrbam 
sponsalein iiiuueris prctiosam , non ex auro gcmiiiisi- 
quc disliiictnm, scd cliaril^ilis ansulis couiexUin cate- 
nain , qua alligali sequaiilur euin ad sponsain Agni 
Jerusalein patriam sempiternam. Domine, iiiquiunt, 
qiiarc nos dereliiiquis ascendens, qiii nos elegisii in 
ripa prspcedens? Doniinc, quando suinus venia tua 
siiper mcl et favuin emiuus perceptiiri, et stillantis 
roraiiiisqoe gralix bal>amuin de tui^ labiis ac tnnci- 
biis libaluri ? Aut instrue qiio asccndis, aut iie descras 
cuin ascendis : quasi sciilo beiiigniutis tu;c remansi- 
miis in operio nudati , lauquam pulli matris ample* 
ctciitis pciinakc vclainiiie destituti. Quaiido veniesad 
iio<, qui redemisti iios? Mors tua fuit peccatum no- 
siruni , sit ascensus luus pignus nosirum : ne nimla 
absorpti moerore mcrgamur, quos elevasti de gemiti- 
bus inferoriim. 

3. Eorum contolatio. Ascendcns ergo Dominus alu- 
mnortim suoruni tristitiam excelsa de nube suspi- 
ciens , einiilit amsolatores moeroris , niintios ascen- 
dcniis, et indiccs revertentis. Viri, inquiunt, Galilm, 
quid slatis a$f»ciente$ in eoslum ? luc Jesus qui auum* 
pius e$t a vobis in ccetum^ $ic veniet, quemadmoduis vt- 
distis eum euntem in coetum {Act. i, il). Sie veniet : 
uiia cril cveciio, una leciica nubifera, una species 
ninnsueta ; sed jusiis clariltca , ct peccatoribus me- 
lueiida. Nou vos lcrrcbit advpnlus , qtios consolatiir 
ejus asccnsu<i. Sic veniet , clnvorum vulnera illa*sa 
deinonstrans, et foraminiiin crueiila moiiilia. Vobis 
llliis spoiisi cum coroiiani coelestis exliibebit imperii, 
crucis viilncra non mulabit; quia signum Filii homl- 
iiis fiileebit. Accepto ergo Apostoli asccndentis man- 
dato {Luc. XXIV, 49), desuper venturo saiicii Spiritus 
pignurc preiioso, in tcmplo erant unanimes collaur 
dantes Dominum (Act. i, i4), ut una eos invcnirct 
coruna igiiea adveiiUiilium graliarum. Iiiteniplo ergo« 
fraties, semper uuanimes demoremur, et in domo 
Domiiii ambulantes cum concordia pacis ejiis S|)ere* 
inus adventum, et in lemplo ejus omnes dicamiit 
gloriam {PsaL ixvm, 9) ; ul eliam ignis gratiae iiisi- 
dat suuer nos. Amen. 

SbRMO CLXXX1 (a). 
In Ascensione Domlui, vi {b). 

i . Apostolorum affectusinaKensione Umsti. Dcleclat 
aspicere Cbristum Dominum porutoriis nubibus as- 
cendeulem , cum resurgens a mortuis reverti coepit 
ad coelum , unde veiierat salvare genus bumanum. 
Qui suntquiexspecunt(c) ascendentem?Qui vidcruiit 
resurgentem, fugerunt pi'ndentem,el seqiiuntur oculis 
ascendentem. Timor iii cruce , amor in nubes, visus 
delecubilis in aere. dulcis descendentis afTectus! o 
delecubilis evolaniis aspectus! Facit vale, et bene- 
dicil in pace. Illi se commendant ; et ille benedictio- 
nis gratiam relinquit. Bentdiciteos exiensrs manibna 
et pru^paraiis in occursum imponiiur nubibus {Lue. 



(a) Alias, de Tempore i79. 

(b) in 



Appendice nuoc primum oollocatur. DnbiusLova- 
oiei^bus, Sfiurius verltno et vindiDgo videtur. superiori 
tenuoni stilo et ratiooe dicendi non absimiiis. sub Fulgea- 
Cii iiouiine ante aliqiiot anuos perperaiu ediius lucrat cum 
JU)«e44uenU scrinone» cujus coufer uuiii. 5. 



(a) Alias, de Tempore 180. 
(b) 



in Ap|)eDdice nunc primum oollocatur. Et istum Lov» 
nienses diuumn , vei'Unus et vindinmis spurium bi^ut. In 
quibusdam maouscripUs iribuitur ttugentio : sed eidem iri- 
buendus auctori, cui duo supcriorcs. Oe num. Scoiifer 
.sennonen antecodentem, n. 5. 
(c) F^speclani. 



5037 



APPEND1X. 



toss 



XXIV, 50, 51). Finit elofiuum, el jam repeiit coBlum. 
Candidaenim subiioHpparuit nubis evectio,parata in 
coelo. Apparuit nubes, inlravil in eam, qui educit 
iiulw»» ab extremo icrrae {Pnalm. cxxxiv, 7): uio!»le- 
ctftret oculos eorum nubis ainaenitas,ot irroraret eos 
ftsiendentis de roelo suavitas, ne sola desiderantiuin 
inanis remaneret anxietas. 

2. Angeli mysteriorum nuntii, Ecce in cly|>eo* 
Actuum Apostoiorum pendcnliuin vivunt picta lu- 
mina piscatorum : adestconsolatorqui ascenditsal- 
vator.'Mitiit contiuue diios coelestes practores, ut alu- 
mnos suos securos reddcret metuenlcs, et in gatidium 
convertcret lacrymanies. Oporiebat eniin Cii;lcsles 
mitli consolatorcs , ne rcmanerenl trcpidi piscatores. 
Nam el cum imperalor de urbo transit nd ui-bcm , et 
ciiis nunlialur adventus , non niitdintur nisi doiticsti- 
ci, pnctores * ac palatini , ut nunlient provinci:iiibu8 
quod est rcgis adventus aut reditus : ita et lK)mino 
ascetideiile prxlorum ccelesiiuin rurba resplenduit 
decantantium , ut tanquam proviHci;iliiim respirare 
racerent a timore corda i^aslorutii. Qiiando eliaiii pa- 
titur ac resurgit , domesiici Angeli desiinaiitiir, ut a 
nui>e ac pra^lorio monumenli resiirre^tisse iiuuiiarcnt 
Ooininum cocli : el nunc cum asceiidit, de choro pnc- 
cedeurium Potestalum et muititudine cantantium in 
aere castroruin, duo palatini coelestis imperii dirigun- 
lur; iit ei fiebilia requiescerent lumina piscaioruin, 
liymniini coelesleni recilant. 

3. QualU rediturut est Chrittu$. Piscatores viri, in- 
quiunt, Galilasi, qnid aspicilis in Jcsutn eunlem in cod- 
liim? ^'fr veniet quemtidmodum vidistis eum eunlem in 
eoelnm (Act.i, il).Prorecliis estdesiderabilis, non veniet 
vobis (crrii)ilis : nubes in occursu , nnbcs in reditii. 
Viilnera portavit; ipsaiterum re|)ortibit. Criicein re- 
tnlitcum iriuinpho, signuiu Fibi iioniinis vubis parebit 
in coelo. Sic veniet, in ipso corpore, iii ipsa niibe, in 
ipsa vcritate; vobis in ainore, iinpiis in tremore. 
Beati quibus vere dicilur, Sic veniet , quemadmodum 
vidistis eum euntem in ccelum, Nuniiiuid sic veniet oculit 
peccatorum ? Ipsa erit veriias; sed non erit ipsa secu* 
ritas. Dies erit trcinendi judicii • descrnsus An^elo- 
riim , resiirreciio moriuornm. Ascendenl Angeli, ct 
qiiodam digito tub;c sonuntis tangcnt sepiilcra terne 
trementis ; ut nigiiora re.stiiu:int tlirono igneo judi- 
ciiiitis. Ascendent Aiigeli ad sepulcra Pmplietarum et 
ifisorum Apostolonini omniiimqne sanctorum , et di- 
cenl eis : £cce est qui sic iterum reditqiiomodo asceii* 
dit. Nos diximus quia Sie ventef, quomwio eum vicHsiis 
euutem in ccetwn : qui deduxisiis enntem, suMripile red- 
eonlem. Ista allocutio iionest llnguarum septuiiginia : 
sed patenier nobes dicuniur pluviates,ut occurrant 
in rore et refrigcrosa amo^niiate, qiu conscientiar non 
continent qiixsiioncm. Pct:imus ergo a Douiino Deo 
noslro, nt sicut hodie Ascensiunis celel)ramus lempus ct 
dicrn, ita rcvertentis iiiereamnr ni;autinani suscipere 
pietaiein : ut dicamus ei , Mane aaarabo^ Domine; 
nmne astabo tibi,et contempLubor te{Psol.y^ Aet 5). 

SEKMO CLXXXII (a). 

In Pentecosle, i (6). 

i . Sphritus sanctus Deus. Majestatis socius. Trittitatis 
expressio, Redemptoris vicarius. Posl illam .«lingularcin 
ln.Kignemque victoriam , qua pubiicus propiignalor 
iDiindo et militavil et yicit , postquam rrftgilitaiem 

* Cujatius siibsiiiuendum puiat, proteclores. 

{a) Alias, de Tempore 185. 

(6) In Appendire nunc prlmum collocalur. Dubiiisper 
Lovanieris«s remanspral ; per Vorjinum aiitem »»1 YiDOin- 
gum ralsiis asserilur, lum ex stili diversiiate , tum ex eo 
qiiod vox f gladialores » [>erperam usurpatur hoc loco 
II. 4: € in tradilorem el gladialorcs gladium siriiiKit i Hu- 
;U8ce porn> sermonjs verba qua>d;im lieprehendimus in 
Eiispbianis llomiMs, sc;licel f de Symbofo isihafC : • Ro- 
«gabo Halrem. lilius est qui inlelllgitur rogalurus, Pater 
<*'Stqni indiralur rogandus. Spiritus sanclus qui pro- 
«miiliiur a Patre miileiidus. > kt nonnulia iiem in Ho- 
iu:l de Pentecoste. De n. 1, ronfer Eusebii verba homll. 
t de symb.; de n. 5 et 4 conferEoseb. lioiuil. de Penlec. 



conditionis nostnv nor. solum de inferis enilt, sed 
eliarn in regni sui cxccUa subvexit, in liac die juxU 
verbum suuin snnrtiim Spiritum donavit, de quo jani 
Apostolis suis dixerat, Et ego rogabo Patrem, ei 
alinm Paracietnm dabii vobis{Joan. xiv, 16). Aliain 
utiquc non minorcin; alium Paracletum, id t*st| 
similis gloria; vel nalura^, ejusdenique substantiz : 
ut (ii^cipulorum Hdes veri.lica sponsione ad exspe- 
ctaiionein lanti inuncris praeparata,illum quenisibi 
a Doiinnoin locumDei promissum esse nieininisset« 
verum Deum esse cognosceret. Et aUum^ inquit, Pa- 
racletum : majeslatis iiitelligc socium, quem maie- 
stati perspicis comparatiini. Et ego rogabo^ inquit, 
Patrem , et alinm Paracletmn dabit vobis. Qii:iiii 
beiic sub tiiiilo promissionis , distinctionem applicuit 
Trinilclisl Paier esi qui iiidicaiur rogaiidiis, tilius 
est qiil intelligitur rogalnriis , Spiritus sanctns ijui 
promillilur a Patre miitendiis. Quanta et^ quaro in*> 
efiabilis pietas Redempioris! Homineni pbrlavit ad 
coeluni , et Deuni iiiisit ad tenas. Qitania est auciort 
cura pro iiistauratione facturx sua:! Ecce iiiTum 
nova de supemis medicina mitlitur : ccce iterura 
infirmos siios p<T se ipsain majestas visitare dignaiur. 
Ecce iteruin biiinsnis diviiia tniscentur, id est, vica- 
rius Redempioris -, ui beiielicia qux Siilvalor Domiiias 
inchoavit, peculiari Spiritus saiicii vtrtute consum* 
niet : el qiiod illc redemit , iste sanctilicet ; qnod iUe 
acqiiisivit , iste custodint : ac sic unitas deitaUs ptf 
iinit:itein gratia: ac muiieri^ approbiiiinr, ot Spirtlus 
s.tnctus Deus in subslantia uniis , in pcr><>na uliiis» 
scqiiali 4niS4.'ratioiie uuicus, xqiiali reverentia sit cu* 
lendus. 

2. Non jam visltator^ sed habitator atemne» Per 
substantiam, non per operationem solam. Apaaoii ao* 
Us radH et lampades veriiatis. Ergo Spiritiis fiaiictiit 
in hac dic ad prsepamta sibi A)H)stolorum suorani 
templa, velut inilier sanctificationis illapsus est, non 

iam visitator subitiis. sed perpetuus consolaior, et Im* 
litator xterniis. N.un slciit de semctipso Apostiilis 
suis dixerat, Ecce ego vobiscum sum onuiibut tUelme 
usfineadconsummationemswculi (Haith. xxviii,SO) : iU 
etiam de Spiritu sanctOv Paracletum^ inquit, diAii «o- 
bis Pater^ qni vobiscum sit in wiemum. Adfiiit ergo in 
liac die (Ideiibus suis iioii jain per gratiain visiiailo* 
nis et opi^rationis, sed peir ipsaiii pr.esentiam roajesui- 
tis : atqiie in vasa iion jain odor balsami, sed ipjsn 
snbstanlia sacri dcfluxit ungiienti, ex eujus fmgmiitia 
latitttdo lotius orbis iinpleretur, et sppropinqiitntet 
td eorum doctrintm, Dei fierent captces tlque ptni- 
cipes. Sedit ergo su|>cr singulos qiitsi ignls, de qno 
Salvator noster testalur, ignem veni uutten iu imrm» 
{fM. XH, 49), de quo dictum est, Deueuoeter tguit 
eonsument eti (Deui. iv, i4). Ip^e ita^iie Aposiolos 
siios viva; lucis fonie perfudit ; ui ipsi p«)8im(idiim 
universum mundum tanquani diiodecim solls rtdii tc 
totidein lampades veritalis illumincnt, et inebriati no« 
vo vino repleaiit atque irrigcnt siUeotia cordt popuio- 
rum. 

3. Apostolorum perfectioni quid adjedt advenius Spi* 
riius sancti, Inqnirainus boc loco poi>t resurrrclioiiem 
vel ascensionom Douiini, quid adhuc adjici possit Apo- 
stoloruin perfectioiii per narticiptionem Spiritus 
sancti. Erat qui(iein in eis (ides; sed iiducia; consian* 
tit decrat. Jam quidem Cbristum per universt pote* 
rant prxdicare : sed adhuc pro Christo tisque ad 
mortem certare non poterani; nsqucadeoutnullum 
ex (iiscipulis coronaverit palma martyrii anleadven- 
tum Spiritus sancti. Pra;tcrea jain recesserat ex ocolit 
eorum Dominus Jesus, qui eos pra^dicatione visibill 
os ad os loquens corroborabal, et virtutum mirtculis 
insiruebat : et duin cuin eo erant, facile credebtnt 
qux videbanl ; fides adjuvabatur aspectibus. prae- 
sentibus conlirmabatiir operibus, signisac virtutibus 
pascebatur. Poslquam vero Doiiiiuus Je^us sublatns 
ex ocnlis eorum rccessit in coelum, non sufliciebant 
attoiiits ac irepida; eoruni mentes, ut dignumertt, 
codcstia el xterna cogitare : uec prxvalebant adliuc 



EM9 



SF.nMO CLXXXII. 



2090 



pfMrUre angusta eorxm pcclora diviiiorum scusuum 
magnitudiiiem ; iit (lossent inlelligere Chrisium quo- 
modo erat Verbum Deus npud Dcum, sicnt cis ipse 
Dk>minus adbuc in corporc constiluius cvidenler insl* 
mial, dicons, Multa hcbco vobis dicere ; sodnon po- 
t€$ii$ ea porlare modo : cum avtem venerit Spintus 
9eritati$^ip$e ro$^oeebit omnem vmlalem (Joan. xvi, i% 
15). Vides qood postdiscessioiicinadornndaR siiinmu!- 
que Virtulis discipulorum pectiira dilatala siinl, ad 
sustinendnm nincnittidinein divini luininis el intelli- 
genliam verilatis? Deus iinque cst qui poiesl post mu- 
iiificentiam snam accumulnrc grntiain, angerc sa- 
pienliam, confinnare constanlinin. 

4. Apo$tolornm $tatu$ ante el post adventiim Si)iritu$ 
laitcti. Ante enor^ post iapinitia, Thomw inpdelitas, 
Atiortim postmodum fide$, Petri in persecutores jndi^ 
dum. Slephanus po$tea corrigit, Qui ante timidi^ finnl 
tubiude ad omnia tormenta iiitrcpidi. Vidcaniiis ergo 
Mile visitaiionem coclcslis consolatoris quanlum cis 
de ningitauiniilatc, quauluui dc pcrrccii.iiicdcruorii. 
Nam primum cum eiim supra tuineniia inaris dorsa 
vidissent sub tratis fluctibns anibuianljcin, ot cuiii 
aqnarnm ilcr instabile sub dixinis solidnret uiida fa- 
mu!a vesligiis, turbati siint diccnlcs, Phaniasma est^ 
et prx timore clamavernnt. Post iiifusioncni vcro 
Spiriius sancii jam non diciint, qiiia plinnlasma cst : 
sed, In principfo erat Verbum, et Verbum erat apud 
Deumy et Deu$ erat Verbum : ct itcruin, Erat, inquit, 
fii.r Pfrn, qi^a illuminat omnem hominem venienlem in 
Imne mundum (Id. i, 1, U); ct Aposloliis dicit, Quia 
ip$e e$t ante omne$, et omnia per ipsum constant (Co^ 
lou. 1, 17). Uniis autem ex disripulis Thomas nondiim 
biijos muncris bcncdicrrone ditatns, cum in corporc 
jnni glorificalo, in corporc jnin coBlcsli per carnis vul- 
nera Dcum qunTerct, ct ad crcdcndain incorruptibi- 
lcm diviuilatcm lixuris clnvormn elclcalricum testi- 
moniis indigeret : Nisi videro^ inqnii, in manibu$ eju$ 
fixuram clavortim, et mitlam maitum meam in latu$ eju$, 
noH credam (Joan, xx, ^). Alius vcro jam snncti Spi- 
ritns eruditione rciib^tus conndenlcr cxclamat : Quod 
erai ab initio, quo4 audivimus, quod vidimu$ oculis no- 
$lri$^ quod per4peximu$, et manu$ nostrce palpaverunt 
de Verbo vitm, ei annuniiamu$ vobi$ vitam wtcmam^ 
qumeratapud Palrem, et apparuitnobis (iJoan. i, i cl 2). 
Et Hernui alio loco Paulusapostolns lantx majesiatis 
locupletatus iltapsu fiducialitcr proteslatur : Etsi co- 
f Jtovfimis secnndum carnem Christum, $ed nuncjam non 
momauu (II Cor. v, iC). Beatus Petrus Domini passione 
jam proxiina, noiidum divina ParaclMi inspiralione 
fundalus, bolens a se Cbrisium corporaliter separari, 
in tradiiorem et gladialores * gladium stringit, et viui 
tI achtimat rcpellcndam. Stcpbanus autcm pleniis Spi- 
rilu 8;incto jam non in terra CbriUnin rcqnirii, sed 
apcrto coeto vidii gbirinm Dci .: iie iuc jani dc vin- 
dicta cogitat, scd pro pcrsccuioribtis snis exoral et 
supplicai : Dominc^ne statuasiUis hoc peccalum (Act.w^ 
59). Aiite advenluin vero Spiriltis saucti.snb ipso cru- 
cis dominicj? leuipore, alii ex discipnlis efl^ngnnlur, 
alii aiiiiis :incill:e vocc terreniur, et metu corda irc- 
pida penciranle , Doniinum sunm negare coguntur. 
Posl iUustraiioncm vero et conlirmalioncm Spiritus 
sam-ii, custodiis excrucinii, vcrlieribns alllicli, iliant 
gaiidentes, qnia digni essetil pro Clirisii nomine con- 
tiimoliam paii : et qui anlc ne^averant ciim juramcn- 
U\ Quia Kon novimus bomlncm istuin ; nnnc proptcr 
ciiin iii suppliciis gloriaittur, et opernnle iii se Spiri- 
lu sancto, p;irum pntaiit esse quod pro Cbristi aniorc 
pairnniur. Ktquiante vcrbisdcterrcbanlnr, nunc poe- 
nis ct crucialibus roborantiir, et Cliristum Dominuin 
non jam vocibus, sed mortibus conntcntur ', ac di- 
lecliouis magnitudinem snuguinis efl^usionc testantur : 
01 inter ba:c calcfacti ct accen&i moro doininica! cba- 
rititis exciamanl, Pion $unl condignce pa$$ione$ hujui 

* A MS. vd. abest , ei gladiniores. 

* !^ic lcaeudum cuni codice vd. \$ed moribu$ canli" 
tentur.] ' 

Patrol. XXXIX. 



temporis ad fufuram gloriam, qutt revelakitur m mMe 
(Hom. vm, i8). Ergo benti Apostoli illolidei ignc f.^r- 
ventes, de quo ipsc Doininus iWcii, Ignemvemmittere 
in terram, et quid voh, nisi ut accendalur (Luc. tn. 
41») ? ab impia mnliiiudinc pulabnninr cbrii et musto 
pleni : ei dicebnnt ad inviccm, Quia musio pleni $unt 
i$ti (Acl. n, i3). Al vcro novo vino rcplcti ernnt ; 
quia Spiriiu snncio jam fueranl innovaii, et nppnrc- 
bat in eis quod ipss Dominus divcrat, Noviim vinum 
in utres novos mitiendum est (Matih. ix, i7). 

5. Non $oli Apo$toli Spiritu$ sancti musto inebriati ; 
hoc fervent vitam perfectam sectantes; fcrvebant ei 
martijres. Islud vero noviim vinnin non piite:nus solos 
tunc Aposlolos susccpisse. Iloc muno innnmmnntwr, 
et boc prycclaro pocnlo quotidic inebrinuiur ciiam 
corda fldrlium. et animnc convertentinm. Qnnd frc- 
qncnler licri videmns, qnando pro dcsidirio snliiiis 
sux» parcntes et palriam suain fiigiu t; cxciint nullo 
coinpellenlede tcrraet de cognniione sua, et morlul 
buic mnndo, alios splritualilcr nnimnrnm inquijuul 
parcntcs, et libcri sub jugo veniunt, cl panlo aiito 
clari ntquc sublimes bumilin alTcf taui, siipcrba fasti- 
diunt, ei cnpinntesse quod aniedcspox.ianl, et odisse 
incipiunt quod fucrant : pnEscniium hospiies, futu- 
rorum appetitores, aiternam illain palri.im contempta 
lcmporaliom fnlsitnte » suspirant. Hoc ilaqnc muslo? 
spiriinales anim.-e incbriaU-ect |)eniinscommulat.cab- 
stincnliam deliciis, vigilias dnlcibus somnis, pauper- 
lalem divit is anleponunt : ardniim conlra viiia labo- 
rcm, jncundissiinam compntanl volupinlem. Dnlcc^ 
sciinl eis vilia ; cl qnai prins fucranl prcliosn, vile- 
scunt. Diligunt inimicos siios, cl bcncraciunl bis qui 
sc odiTunt : iion convincuntnr • indignnntibus, noii 
irriianiur in opprobriis , non frangunlnr in injuriis ; 
proisns Iioinin nibil scntiunt propier forvorcmSpi- 
ritns sincii ct propier aicrnani relribniioncm, lloc 
spinlnali inero calebant martyres, qnando abjici.Mites 
ci post sc jnciantes omnia sajcnli blandiraenia , ibani 
nd pnssioncs, oblivlscrnles facnllalcs ctaffeciioncs, 
pnli imonia ac matrimonin sun ; ct vincciiics nmiatani 
roMira se pnrvnlornm pignorum flclibus piclitcra. 
vocileranles quidcm pnrcntcs, pulvercm miltcntes lii 
cnpiia sua, cl mnlrcs facics suas avulsis crinibus di- 
laccranles. Scd illi ba^c omnia, tnnqwam ebrii, non 
vi<lcbant, ncc cognoscebant snos : qnia iiifuso pr.-e- 
cordiis suis Spirilu sanclo, ad dolorcs, ad snpp!icin, 
tanqnam ad consolationcs ct ad praniia fcsiinabaiit. 

6. Qnomodo quolidie invitandus apud nos Spiritus $au' 
ctus. Itaqiie anniversariumquidemdicm celcbramusde 
ndvcniu Spiritus sancll : sed nos ita ngamus, iit quo- 
lidie cum nd nos castis operibus ct castis pecioribus 
invitcmiis. Ita enim puri ntqiic puigaii sensibus ct 
cogiiationibus cssc debemus : iia nos oportct ori el 
cordi adbibcre cusiodiam, ut nos dignos scmpcr ejiia 
visilatione ct illnminaiione facinnms <t viilcainnrlibr- 
ri esse ab omni iinmunditia cogiialionuin ; quia ul 
dixi, Perversw cogitationes separant a Deo (Sap. i,*5). 
Studeamus liberi csse ab omiii obtrectaiione omniqiiu 
malitia; qui;|^ iVi malevolam animam non iiigreditur w- 
pientia, nec habitabit in corpore subdito pcccati$^ 
(irf., 4). Per iram ac superbiam, animu» iicgligenliuni 
Spiritus sancti custodia et proteciione nudanlur. Non 
crgo per liujusmodi passioncs contrisiemus SpiriUim 
sanctum ; sed potins eiim ad scdem cordis noslri pei 
gratiam bumilitaiis et pacis mansuctudinem evocc- 
mus nc lajtiflcemus eum operibus et profeciibus no- 
stris : quia ipse dicil, Super quem requiescam, niti 
super humilem et quielum, et tremetUem $ermone$ meo$ 
(l$ai. Lxvi, 2)? Si ergo promcreri cupimiis tanti visi- 
tatoris ingressnm, mundemus priinum domum anim» 
noslra; ab indignis carnalis eoncupisccnlias passioni* 
bns, a supcrbiai abominatione , a fetore jactaniia;, a 
teporis horrore, de quo ipse Dominus dicit, I/Mnam, 

• Ms. vd., felicitate. 

•Forte, conviciantur. 

» Er. uigd. ven. lai.^^nec lutbitat ii corpore $'jijdito pcc 

rSoixani^%\ 



m: 



APPF.iNl)I\. 



t(H7€ 



nnovfibu faciem tcrroi (PsaL ciri, 30). Ucnovaln esl 
vcre ICTM! facies, innovala in moliori, (^iianclo lln?(iia 
«iicharis laudes decaniavii polcnli;e CflBlcslis , el me- 
1f»8 insonnil deilatis. De islo Spiritii sancio ideni 
proj>liela dixil , Verbo Domini coeli firmati $unt , et 
\Spiritn oris ejus omnis virtus eorum {Psal. xxxii , 6). 
Jgnivil coclos , qui recernl ocelos : roisit fl.imniam 
•*divinam, ct pra»paravit ad cantandnm orKaiia siia. 
fingo, fralrcs, isluin dicm cum limore Dei celcbrcmus, 
fHUindo indulgenliam acciperc Spirilus sancli iiuTui- 

mns. 

SERMO CLXXXVII {a). 
in Pentccostc, vi (6). 
Lex scriplatt /ex^ra/fa^Iiisuperioribusroeuaculi in- 
veiiitApostolos,ct scripsil Lcgem in menlibuseoriim, 
qiii in allo moiitc Legem in tabulisscripserat : in l:ibulis 
lapidfisproptcr duriiiamcordis Jud.-eorum ; at nunc in 
ineiilibus Aposlolorumiquia ibi irrror, et hic ainor. Ibi 
scripsil Lcgein cum fiilgore prxmicaAte ; bic instrtixit 

(a) Alias, intcr \ignerianos!25 , in parte secuoda Supi.lc- 
mcnii. 

(b) in Appendice nunc primum collocatur. Iton Augnstini 
est , sed auctoris cujusdam ignobilis, uti Vel ii se sentit , 
qui ia i tom. suiplementi vulgaverat Vignerius. 



aposlolicas linguas in igne refrigerante. De monle 
ilio fngiebanl populi , ne vocem Dei terribililcr U^ 
queniis audircnt; liic omnes de toto 8:rculo n.itioncs 
non fiigiunt, sed conveniunl audire loqiientcm in or« 
gaiiis suis Spiritum sanctum. Audislis iioniinatot 
Parllios, Medos, Indos et Persas, Crcies ct Arabet 
{Act. II, 9), ac cj^leros quos leclio Actuum Apostolo- 
riim nomiiiavii : toiiis mundus ibi erat, qoadi-agesiiii.i 
dies ascensionis Doinini cos congregaveral : qiiia 
deccm pr.ccci toriim niimcriis totiin auctorilatem 
Scrplurariim complectitur in orbe ierrunim. Idoo 
qiiaiuor dciii facinnt qiiadrnginta, siipcrest alius de- 
nariiis , qiii cst vila; nnlern:i; dennrius , iit mercedcm 
de pignore sancti Spirilus ncciperent Piscatores. Iii« 
vcntum cst; impleliim esi quod promissiim est. Daia 
est denarii pretiosi decim.i sacrnmenti arrha ; super- 
cst quinMunginta dierum gralia promissa, et perfccia 
lo^titia. Conclusiim ost Pascha , lacct Alleluio, scd 
non cuin moestitia ; quia pignus sancti Spiritus acce- 
pimus preliosum : ut quoiidie habeamus ipso habi* 
lanle soialiiim, iit ciim Clmsto vivamus, et pcr ipsiim 
ad Pasclia vcnturi temporis incolumes iieruin venia- 
mus. 



4 4 



CLASSIS IIL 

m 

SERMONES DE SANCTIS. 



<&&mf&^ 



SERMO CLXXXVIU (a). 
in festo S. vincentii (6). 

4. Exordium, Cunctorum licet, dileclissimi, glo- 
riosas martyrum passioncs, quos dislincla regio- 
iiibns loca meruerunl , una fldes faciat omiiibu.s indi- 
ecrelo bonore venerabiles; propriam tamcn sibi In 
4ioc venerationis obscquio illi vindicant di^niiatem, 
<|ai Ecclesiam Dei ei documentis prj} ccteris erexe- 
riint, et patrociniis adjuverunt. Inier qiios justc bea- 
tum* lcviiam Vinccntiuin,cujus confcssione et morte 
Ohristum incredulis prxdicatum incunctanler agno- 
{«cimus, catholicis studiis celebramus. Qui ut fide- 
lium devoiionem Deo studiosius commcndaret, altiori 
cliaritalis flammescens affectu, morti sese tandein 
fideliter obtulil : qiio videlicet robur fldei in soiidis- 
«ima petra Cliristo fundatum, seqiincibus imitandum 
daretur; necnon ct semen apostolicx prxdicallonis 
per eum pluribiis disscminatum, ope suac interccssio- 
nis tutuin acperfecUe coiisumniationis fruge rcfertum, 
in ccelestibus demum horreis ronderctur. Hunc ergo 
amplius propria venerentur, qucm eiiam peregrina 
\niraiitur : qiialenus eis se largiorem exliibeat in be- 
iieficiis, qiiibus sc amabiliorein cognosccl in gaudiis; 
iiaiqiie in ejiis solemnitatc ubcrior la:litix ambiius, de 
quo fldei crevit cflocius. 

2. Levila sanguinis Dominici minister, Tormentis in- 
liclus. llujus denique spirilus tanto viriutum inunere 
claruit, ut sacri minislerii fnltiis officio, qiii Filium 
i>ci Dominum nostrum secuiurus csset iii passione, 

<a) Alias, de Sanclis 15. 

{b) In Appendice nunc primum collix^iur. in cxcusis 
Iwis locum obtinuerat inter sermones ta l.eoois et Augu- 
elini > huic vero in nostris | rope oinni))us maiiuscriptis assi- 
ffiudialur. Sed necLeoni necAugustino irilmi lalitur stilus, 
{udice Quesnelio in Operuin S. l^onis tomo 1, pag. 384. Et 
vero se ipse auctor U'is}.anum gente declarat in scrmonis 
exordio : isiisque pra^sertiin verbis , « iiunc ergo amplius 
• projiria venerentur, quein eiium peregrina mirautur, » 
ftlgnincat se vincealium mar^eni apud eos celcUrare , qiii 
locum inoolunt praedicatiooe ipsius ct [ assione vel oorpofis 
^fttseiiLia illuslnuum et consocraumi. 



cjusdem Christi caliccm credentibus prius mlnistraret 
in saluteifi. Cujus haustii feliciter mente cbriatus, ra- 
l)idi iiosiis aique in Chrislum sxvientis insaniam Iih 
terrilus adiii, modestus sustinuit, securus irrisit; 
sciens paratns csse ut resisterct, nescicns elatus esse 
quod vinceret : quia ciijus amore spiritualibtis armis 
prxinuiiitiis rcsistebal, cjus adjuiorio quidquid poe- 
naruni in illuin furcntis ira excogitabat, insupembitis 
fortiler patiendo vincebat. Idco hunc non lamin;e 
ignitx Sartaginis, non cquulei, non ungul^ rerrea*qiie 
manus, non vires iiavendx c;cdcntiuin, nec dolor 
scissorum membrorum, non foci fragor ct strepentis 
in patentibus visceribiis snlis injcctio, Daciani quive- 
runt aliqiiatenussubdcrc jussioni : scd dum in tanliim 
ejus vecordit^e tuinor excrcscorct« ut taiilis passionum 
subactum doloribiis aiit vicisse aiit interemissc sc I:b- 
tabundus «xlolleret , suscepia spe frustratus, unde vi* 
ctor visus est apparere, inde victus compulsus est 
erubescere; qitoiiiam quo Dei Marlyr duriori urge- 
batur poena, eo ampliori confessionis exsultabat cou 
stantia. 

5. Operatio diaboli in Dnciano^ Christi in Vincentio, 
Clam torquetur Vincenlius. Uiidc ipsius passionts vel 
ultima ptTvidere scii mcniorari, fratrcs, cvideiilius 
plaret; qiiaionus animadvertat Sanciilas vestra, qiio 
diaboliis suum perdnxcrit dolis ministrnm, vel qiio- 
niOilo Cbristus snum in nnem iisque servaveril famu- 
lum. Ex qiio illiid .sane era| uiir.ibile, quia qu:intum 
iste extrinsecus miiltiplici pceiiarum gencrc contritus 
arctabatur, tantum intrinsecus ex>ultantc intcriori 
homine dilatabaiur : quanlumque ille cxterius ja» 
ctantia teiiiporalis poteiiti;e inflabatur, lantuin iuie- 
rius despici se perpendens, interiori vexatus liomine 
pr;rff)cal)a(ur. Coiiiemni igitiir se videns sxviebal» 
iiec inqiiemjam vindictam infcrrot invcniebat. Vidc- 
bat naniquc desievicntiuin manus carnificuni plus in 
eo invenire vuliieris qiiam corpDiis : solumque vigen- 
tcm spiriltim eo slultitiam exprobrarc stiam, quo pro* 
vocabat veritaiis norma. Quapropier credens quod 
• causam confusionis averteret, si personam qii;e se 
sprcvcrat, :(b!,riiiarc(, miiiusquc Daci.mus enzDesoe- 



tm 



sei;mo clxxxvi. 



2094 



■on licne scqnllttr, pedes dehiles habel; qiii vpritalis 
Ificcm non videl, ooiHorum caliginen. paliiur; fpii ini. 
scricordirfriiclurn non hahcijnaiiuiim aridilntc sicca- 
tuT. Id ergo agiie, id clahoraie, ne aliqua meiuhro- 
nim vcstrorum p^nio hac dchirttate viiiciur, ue aul 
ffiiia in ^ohis horrcat, antavarilia displiceal, aiil iu- 
lidelitas langiicat : ut emundati pcniiiis ac piiriric:iti, 
babitacalum Dci eniciamiui, cl Spirilus sanctus qui 
desccndisse hodie logiiur, in vohis scmpor esse dij^ne- 
lur; pr.rslante Domiuonostro J<»sii Clirislo, qiii vivil 
ei regnat in s-.ixula surculorum. AmcD '. 
SERMO CLXXXY (a). 
In rcateco^te, iv (b)- 

i. Quorumdam opinio de Ascensione Domini m die 
Penieco8te$. Cur quadrnginla diebus posl resurreclionem 
kicremansit. Sanclitati vestrc, charissimi, votoriiin 
jam noia dehoi essc fcsliviias. Quid enim, qua raiione 
curemus, e\ ipsa annua celehritatc cognoscimus. Nam 
cum in vcstigia sua iierum rcvolviiur iransacla solc* 
niuilas, doctiores efiicimur, diim eamdem s:cpius cc- 
lebrnmus. Pcnteco.^tes crgo curatiir * hodic, hoc est, 
qninqungcsiina dies a resurrcctione Domiuica : nun 
quod hac die, siciil plcrique putanl, ad coclos Salva- 
lor ascenderit. Nam post rcsurrectioncm cum Apo- 
stolis convcrsatus, quadragesima die ad Dci Patris 
dsxlerain remcavil, sicut Lucas cvangelista ait: Qui- 
bus etiam exliibuit se ipsum vivum post passionem suain^ 
per dies quadraginta apparens eis (Act, i, 3). Quadra- 
ginla ergo dierum curricuio conversationem suam di- 
scipulis Salvator cxhihuit ; scilicet ut tanto numero 
resurrectionis cjus gratia Ixlaremur, quanlo ct pas- 
sionis ejiis injiirias fleveramus ; tolidemque dierum 
spalLO eo renccremur pnrscntc, qiio jejunaveramiis 
•bsente. Non igitur hodie Chrislus ascendit ad coclum; 
sed Christi Spiritus desccndit de coelo, sicut ipse 
Dominus promittens ait : Cum autem ascendero ad Pa- 
Iremy mittam vobis Paracletum^ Spiritum veritatis; ef 
ifse vos docebil omnia {Joan. xvi, 7). Magna plane gra- 
tia, duplex gaudium; quod et aheunlcm Christum 
non amisimiis, et venientem Spiritum possidcmiis. 
Nam illum retinemus iidei merito, bunc saiictificatio- 
Dis accessu. 

2. Christum regnanlem aslruit Spiritus adveniens, 
Spiritus sancfus quid doceat, IJnius est cum Christo 
snbstanlias. — Cum iero, inquit, ad Patretn^ mittatn vobis 
Pttfaclelum. Credimus ergo ad Patrem pervcnisse 
Filium, cum vidcmus ad Aposlolos dcsceudisse Para- 
clelum. Credimus eum , inc|uam , regnare in coelis , 
qoein cernimns munera donare in terris ; sicut scri- 
ptiini est per Prophctam : Ascendens in altum , capti- 
uum duxit eaptivilatem , dedil dona hoimnibvs (Psal, 
L(Ti|, iO). Victor utique muneratur. victor dona lar- 
gitnr. Uude et Salvator victor, diabolicuro post trium- 
pbum, qnos de paptivitate liberavit, etiam benedictione 
dltavit. Ubemvit aulem nos , cum ad resurgendum 
per se ipsum taftara nohis aperuit ; dtlavit , cum ad 
lefnaiidum pcr Paracleium nobis coelestia reseravit. 
Qoibus4am enim qi|asi profectuum gr^dibus tunc de 
morte ad vitam didicimus rcmcare : modo autem de 
lerris ad coelos docemur ascendcre, sicut scriptum 
est, Ipse vos docebit omnia. Quid docet Spirilus san- 
aus? Utiqiie hoc novil doccre qiiod sanclum cst. 
Quid docet nos Paraclo.ius? Illud ulique quod dixit 
Salvator : Multa liabeo vobis dicere ; sed non potestie 

• la manuscripiis desnnt verba , prccstante Dontmo , 
atc., usfpic ad finem. 

* Ediu, Pentecosten ergo agamus. >:aauscripti autem, m- 
Toiur, id es^ celebratur, Quae vox et eo sensu in bomiiiis 
liaximi 1 et 3 in Pentecoste usurpatur. 

fa) cHim^ de Tempore 183 ; et post, In Appendice 60. 
b) In Thcodericensi codice Amhrosio perperam iribuiiur 
iuia com trilms aliis , qui in caetcris manu^plis nomiae 
Unimi praenotantur. ipsaenimirum sunt ejus horoilix ircsde 
boc feiio, quarum duae inter Ambrosianos eliam sermones 
impressae reperiuntur. De num. 1 oonrer bomil. Maximi 3 
io Pentcoostc; dc num. 2 vide Riaximi homil. 1 et 2 hi • 
Peoiec 



portare modo : cum vencrit ille Spiritns veritatis , ipsB 
vos docebit omnia (Joan. xvi, \^et 13). Boniis igilur 
magislcr csl Paraclelus , quia docci qiirc Chrislus di- 
ccnda scrvavit. Hoc enim dcicct Spiriius sanctus, qiiml 
Doininus diceudum hahere sc dixil. Bonus plane ma^ 

Sislcrcst, qui praccplorum cxeculor cst Salvaloris, 
[ecessc cst igiiur ut unius sil cum Christo substanti;e, 
qiiem videmus unius cum Chrislo esse doctrinas. 

5. Adhortalio. Et ideo *, charissimi, muudemus no« 
ah omni inquinamenlo carnis ; ul Spirilum sanctuni 
proincrcri et accipere possimus. Si huiic miiudurn 
idinquifuus, iios similem Paracletiim, sicut Aposloli, 
id cst, Spirilum verilatis quem initlcl nohls Palcr, 
accipieiiius : quoniam non est pcrsonarum acccpliQ 
apud Deuin Patrcm ; scd promissa Aposioforiim nobis 
proficiunl, si opera ci desideria et aclus gcrimiis quo^ 
Aposioli fecerunt. Si vcro lcgcm D.»mini immaculat 
tam ct coiivcrtcnlem aniinas implcndo mandata ejus 
pcrficiamus, nosmetipsos hccredes Domini et c^dh-cre- 
dcs Chrisli ad h.Treditalem scmpilernam, ct ad comr 
moralioncm Angelorum cum graila Christi committir 
mus : quod ipsc praestare dignctur, qui vi\iiel rognnt 
in siccula sxculorum. Amcn. 

SERMO CLXXXVI (a). 
iti Peatecosle, v (b). 
i. Dies isteomni cevo solemnis. Prce caHeris eminet 
sncramentis. Perpetui muncris rcfulsit hodie ornamciiT 
Uiin, (juando congrcgalio sancla discipulorum accipere 
meruii Spiritum sanctum. Anle hos dea-m circilcr dic^ 
celehravimus Domini Chriati piuui ascensum : Domi? 
nicae rcsurrcctionis quinquagosimus hodie dics eluxit^ 
in quo die Spiiitus Dei flamir.ala charitate radlavit. 
PalriarclKT omncs ct ProphcUe solcmnitatcm isloruni 
festorum dierum sancla vcneratione deputahant : sct| 
istum diem prcc oinnibus solemnitcr colehrahant. Iq 
isio numcro quinquagenrc suppuLitionis mulla siiut 
inyslcria sanctitaiis : qui annus vocatur Remissionis , 
propinans servls miinera liherialis. Pauliis bcaJii^ 
lestinahat istum diem Jcrosolymis cclehrare, qucn^ 
scichnt prx omnihus dicbus sacrameulis mirifici^ 
eroincre. In isto die , lunc dictis jara temporibus ir| 
monte Sinai Moyses Legem acccpit , et mandata De| 
populo propalavit. ihi Deus in montcin doscendit c 
nic Spiritus sanctus igncis linguis demonstratus ad? 
venit. Ibi tonitnia, at voces; hic flammati linguis 
Tariis emicant Piscatores. Sicut modo divina pagin^ 
loquebatur, Cum compterenlur , jiiquit, dies Penteco- 
costes (Act. 11, i, si^.j, etc. 

2, Apostoti bene dteuntur musto pteni. Quam puU 
chra est , fratres , charitatis conjuiictio , qnae para- 
Itim cor semper exbihel Deol Invenit eos concor, 
dia charitatis; et colhistravit eos iqundans divir 
nitas deitatis. Advenil ignis divinus, Qon comburcns, 
sed illuminans; non consumcns, sed Incens. |n- 
venit cordium recepiacula muuda ; et tribuit gratif 
cbarismaium dona. Vidit sanclonim vasoriiin piirissk 
inum siiium ; et vinum miltere dignatijs est noyiim. 
Coeperunt vasa eorum vinqm bulliendo ructarc , e( 
linguis omniiim genlium resonare. At quomodo noq 
cunclaruro nalionum habcrent noiitiam linguaruni, 
qui in sesa siisceperniit sancli Spiritiis mysterjum, e| 
ignis gratiac sacramcnlum? Dum ronlti de tam mngni) 
arcano mirarenlur, ahi deridcntes dicehant, Quia muz 
sto repleti sunt (Act. ii , 43). Dene quidcm nescjppie^ 
dicebaut : quia mustum ebuUiendo omne^ sorde^ 
projicit foris; ut ct odorem custodiat, e> suavitatcm 
ahscondat. Utres novi vinum novum su^perunt; iit 
el vinum ill«$ai» reservarent, et ipsi jn noviute sanr 
cii Spiritus ambularent. De isto bpiritu sancio pjro- 
pbeta diccbat, Emitte Spiritum tuupt^ ei ereabui^Hr ; ef 

« conduslo haec abest k l. Hs. Qiiae quidem totldem ver- 
Dis reperiuir in homiliaquam de eodm festo edidit Rahauus 
Ifciurus, cum quo leginiMs paulo supra , noi simitem wa^ 

cictwn acespfemus; pro, non simUem paracletmri,..,. 

acapmua. 

te> Alias, hiter vign. 4, Ui parte priroa 8a| 



{b) la Append. nunc prtmum collocapir. Kfhii habe| ^jjs 



tm 



Art'feN'DIX. 



im 



^13^$ cosJes ; hic cst niane rapicns. Nam cl quando 
/idatus esl Slephanus primus marlyr pro nomine 
Ckrisli , cvidenlius adcrai ei Saulus : ct sic adcrat 
taiNdaiiiilHis, ul non ci sunicercl si tantum suis mu- 
liiDUS hipidaret. Ut enim csset in omnium lapidan- 
iium manibus^ ipse omuium veslimeiita serval>at : 
inagis sa!Viens omnes adjuvando, quam suis manihus 
lapidando (Ad, vii, 57). Audiviinus, mane rapiet; vi- 
lleamus ad vesperam qualiler dividat escas. 

Z. Ad vesperum dividit eicas. Paulus (orma credere 
ineipientium. Voce Chfisti de cobIo prbslratus , ei ac- 
dpiens desupef interdictum jam sxvicndi , cccidit in 
feciem siiam; prius prosierncndus, postca crgtmdus ; 
prUisi perciitiendus, posteasan:iiidus : noneiiim in illo 
|K>stca Christus viveret , uisi occideretur iii eo qiiud 
tnale anie vixisset. Quid ergo prostratus audit? Sau^ 
ie^ Saule^ quid me persequeris? Durum est tibi eontra 
slimulum cnlcitrare. Ci ille : Huis c$, Domiue? Et vox 
ilesupiT : Eqo sum Jesus Nazarenus quem tu perse- 
(Ifueris. Menibris adhuc posilis in tcrra capUt ci:)mal>at 
in coelo , cl non dicebat , Quid perseqiieris fideies 
lueos; scd, Quid me persequeris? Et iWe iQuid me 
ftibesfdcere?liim parat se ad obediendum, qui pruis 
tecvicbat ad perse(]iiendum. Jam formaiur ex perse- 
cutdre prxdicator, cx lupo ovis , ex hosle mites ; au- 
dit quid faccre deheat. Cu*cUs sane facius cst, iit iii- 
icritirc lucc fulgeret cor ejus. Exterior lux ad tcnipns 
iubtracla cst pcrsccuiori, iit redderelur pr.Tdicalori : 
et lamen co tenipofe quo c;iUcra non vidchat, Jesum 
fidebat. Ita etex ipsacxcilalceiiisinrormahatur m^^ste* 
Htim credentium, quod qui in Chrislum credit ipsuni in- 
iiieri dcbct,cxteranec nata computare.Creatura viles- 
bat, ut Creator in corde dulcescat. Vidcamus crgo. 

4. Sanli immauis fama. Adductus est ad Aiianiam, 
i^t Ananias iiiierprelalurOvis. Eocc lupus rapax ad- 
Uticilur ad ovem seqiicndam, non rapiendam. Sed nc 
ttipicntcm ovis cxpavcsceret lupum, Ipse pnsicr do 
toelo qui omnia faciebat, nuntiavit liipum venturum 
tivi , scd non sreviiurum. Et lamen tam immaiiis fama 
bipum illuiii prxcesserat , ut non posset ovis audilo 
cjUs nomine non coiiturbari. Nam cum Dominus Jc- 
ftijs eidcni Ananix nuniiasscl Saulum vcnisse^ jam ut 
crederel, ct ad <Mim Ananiam*ire debere; ait Aii.i- 
nlas : Domiue, andivi a mullis de viro hoc^ quod mul- 
la mala sanctis tuis operatus cst ; et uunc litteras accepit 
n principibus sacerdotum , ut ubicumque invenerit tui 
nominis sectatores , pertrahnt. Dominus autcm ad il- 
lum : Sine ; cgo illi ostendam quanta iitum opor- 
tedt pali pronomine nieo (Act. ix, 4 16). Mira cft ma- 
pv\ res gcritur : lup) sxvilia inlerdicilur ; lupus ad 
ovem capiivus diicitur. Tuiita autcin prsecesserat 
fama lupi raptoris , ut cjus noniine audito timerct 
Ovis ctiam sub manu pasioris. Conforlalur; nejam 
putet sucvientcm . nc linical rmicntcin. Ab Agno pro 
ovibiis niortiio, (it ovis sccura do liipo. 

5. Qiinniumvis paliamur, prayondcrat quod spera- 
,mus. — Ego, iii(|iiii,i7// ostcndam quauta illum oporteat 

pati pro nomine mco. Ubi terror, ibi salus ^ Qui fa- 
cieixit conira noincn pasloris, patitiir pro iioiiiine 
pastoris. sajvitia ! o ir.iscricordia! Vidcs ilhim 
pnepararc ferrum : sccatuniscst, non percmniurus; 
curatunis, non occisurus. Ciirislus diccbal, Ego iHi 
Qttendam quanla illum oporteat pnti pro uomine meo. 
Sed qiio finc? Ipsuin qui patiebaluraiulitc : iVon sunt 
€ondigua! passioncs hnjus temporis ad futuram giuriam 
quce reveUibitur in nobis (Hom. viii, IS) ; ac si dicat , 
Soiviat miiiidus, freinat mundiis , increpot liitguis , 
coruscet nriiiis, quidquid potest faciat; quid factet ad 
id quod acccpturi sunius? Appendo qnod palior con- 
tra id qu6d spcro : hocseiiiio, illud credo; et tamcn 
plus eslquod credo, quam qiiod sentio. Quidquidcst 
quod sx*vit pro uomine Chrisli si polest vivi *, tole- 

* ita ia M8S. nonnollis et In sermone alias de Dlversls 36. 
A4bilis.de coliura , cbi errorjbisalus. in m., ibi terror ? 
•bisaulus? 

* ]:a MS8. At editi hic et moX) vinci. 



rabiie est; si non potest vivl, migrare hinc facit : non 
ox<itin((uit , sed accelemt ipsum praMuium , ipsam 
d.tlcedincm ; qux cum vencrit, sinc fine erit. Opus 
cum fine; merces sine rinc. Nam etopcrarius defice- 
rct in via, nisi attenderel qiiid accepturus essct. Cum 
enim attendcris quid sis accepturus, omiiia tibi enml 
vilia qu.e pateris, ncc digna xstimabis pro qnibiis 
illud accipias. Mirahpris lanium dari pro tanlillo la- 
borc. Via nostra Christus e>t, Chrisium aiiendite. 
Pali vonit, scd et glorilicari ; conlemDi,sed ctlam 
exaliari ; mori , sea etiain rtisurgere. 

6. Pauliconversionisulititas. Isia cogitan*cs, fralfi^ 
charissimi, non dcspercmus; quia ctsi peccatores 
8umus,magnum medicum habcmus. Ipsum Mcdicum 
audite : ?ion veni, inquit, vocare iusios j sed peccatO' 
res ad pcenitentiam (Matth. ix, 13). Utilitas autem rei 
gesia^ hujiis h:ec est : Apostolus ipse commemorst in 
Episldlissuis. Dicit eniin ad hoc sibi veniam datam 
omiiiiim peccatorum suorum, ut ncnio de se dc- 
sporet, qui fuerit magnis peccatls involutus, ct in 
niagnis scelerlbus irrciitns : quasi veniam non sit 
acceplurus, si coiiversus fucrit ad eum qui pendens 
iii cruce et pro persecutoribus oravit, dicens : Pater^ 
ignosce itlis, auia nesciunt quid faciunt (Luc. xxiii, 54). 
Factus est ille cx perseculorc pru^dicator ct doctor 
Genliiim. Qui prius, inquit, fui llasphemus, ci pene- 
cuior et injuriosus * (itim. i, i3). Vides meritum ctti 
poena debcbaliir ? Ergo poema iioii redditur, sed nii- 
sericordiain pro pociia eonseqnitur. Gi*aiia onim snlvi 
cfncimnr de pcccatis noslris ; largiente ipso Domino 
iiosiro Jesu Chrisio , qui vivii et regnat In sxcula sa^- 
culorum. Amen. 

SEIIMO CXC {a). 

In Caihedra S. retri, i (b). 

i . Festivitatis ratio. Institutio solemnitaiis hodicniae 
a scnioribus nostris Cathedrx nomen accepit , ideo 
qn.Hl priiniis Apostolorum Petrus hodie episcopatiis 
<-aihedrain su cepisse rcfenitur. Recte ergo Ecclesi:e 
Natalcin sedis illius colunt, qiiam A|)osiolus pro 
Eoclesiariim s.ilute suscepit, dicenle Doinino : Tu es 
Petrus i et supcr Imnc petram cedificubo Ecclesiam 
meam (Malih. xvi, 18). Petruni iiaque funtlamentuni 
Ecclcsi:c Doniiiiiis lioiiiinavk : et idcodigiie ruiidameu* 
tnin lioc Ecclosia colil , supra qiiod ccclcsiastici a;di- 
ficii :iItiiudo coiisurgil. Uiido convonienicr l^saliiiiis 
qiii Icctus est, dicit, Exalient eum in Ecctesia plcbis^ 
et in caihcdm seniorum laudent eum (Psal. cvi, 3i). 
Bene auicin euin Deus iii Ecclesia exaltari pr;eccpit; 
qiiia dignuni est ut fundamentom hoc iii Ecclesia ho- 
noreinr, per «iiiod ad coeluin conscenditur. Quod na- 
laiis crgo oaili<-di':e hodie colitur, sacordotalc hono- 
raiur (sflioium. Sibi hoc Ecclesia} prj^staiit quihus 
iteccssc C)t ul taniu plus habeant digiiitaiis *, quanto 

* Inscrit hic Ms. do Ciiliii\ a : sed misericordiam coiue* 
cuius mn. Hcec nnsericordia* dom fuermit^ non debita me* 
ritorum. ut ergo cmn nominiut su; rocaret^ quas meriia 
ejus praressertnU ? .\ondico qmpmcesserantcoroiuuulum, 
sed auo! danmandum. Ecclebio! perseciitorem fedi pacis 
prwaicatorem. Ecce , fratres , cui debebatur ptjena , coiorm 
debetur. pj/i, incfuity fiii btasphemus^ et persecuior, ei injn- 
tiosits. rides, clc. 

• sic Mss., At cdili, sibi hcec Fcclesim imicem prcesiani; 
quia tanto necesse pius habet Ecctma dignitatis. 

(n) olim, de sanclis 15, et posl, iu Apimndice 74. 

(b) Incerli aucloris, non Auguslini. judido lx>vaniensiiina: 
licct hac iijsa die sul) ejus nooiino legjtur ia Roniano Bre- 
viario. Augustiiio altjudicant etiani verlinus et Yindingiis. 
Usum eniin oonrerendi cibos et vlnnm sitper tumulos de- 
fhncloruni , qocm hic mirari se dtcit rx>nt;i()nator. fre^iuen^ 
laKiiii in Atrica viderat Auguslinus, utj \Yklel ex lib. 6 Con- 
fe&>io.r.nn, cap. 2;de Moribus EcclesiiC, cap. 34; coo- 
Ura Fuiibium, lib. ^^cap. 21 ; epislola 3i, n» G, etc. la 
inanu9cri|lis (]uidem nonuullis post hxc verlsa , t quanto 
« sacerdolale otliciuin plus honoris , » uihil de illa | njrsns 
observaiione , sed deincti| s de bujus festivitatis occasiono 
tantuinmodo dispulalur. Verum hxc fesUvitas A'rtca»i)t 
Iffnota fuisse videtiir aelate AugusUoi, nec in Fcdesise Car< 
tMgfli«nsis Calettdiirio Dupf rrime vnlgato reperKur In 
Ms. 8. PeUi Caniulcnsis adscribilur S. Ckineml. 



1097 



SCRMO CLXXXIX. 



SOM 



i«t, si Vinoenlium popiilus iion vidi rct, jussil eum a 
pubiico removeri. Secl ne sic quidetn carorel suppli 
ciOi contusa quo jncebut tesla stibslerniliir; ul vis 
acuminis concisam molcin supcrjccli corporis plusdi- 
scinderet, niqno reddila torinenlis mcmbra qux so- 
carent, obvia suscipereiit frngiuinu 

4. A Deo sanatur, et in moUi lecio moritur. Fallili.r 
tamen vinccndi opinionc ca*ca cnidelilns. Nam divina 
boniias dilectum siiiiin ainpliiis iii confessione comi - 
lata infert novam lcnebris luccm, el lal)criiaculiim 
sple:»didum ol)SCiirum reddil ergasliilum. Fovebatla- 
ceros arius medica Dei mauiis, et vrnusliori prisliiKi; 
sitniUilis augmento fossi laterisdamna supplcbal. In- 
6obui igilur bujus luniinis clarilaic pcrcul^i obsiupuc- 
rc cusiodcs : quin el vocem, Angriis hyinnuin Deo 
conciiieiilibiis, mens pallidi janiioris expnvil. Cuirit 
exanimis minister nd pr;esiilem, quem gravius rclalio 
nuiilii, quam ictiis erat percussura gladii : etcum iion 
possct ex mngiiiiudinc rci tacere quod vidcral, Ire- 
nior judicem occupal. dolor iacerai, furor iuflaminat. 
El ne in pcRnis vincens Yincenlius glorinm martyrii 
obtinercl, Ciliu'*, iiiquil Dacianns, prodiicamr c car- 
ccre; ne duin insislinius rcbellcin pnnirc, vidcamiir 
«um potiiis victoria coronarc. Proferlur ilaque cx illo 
lelri carccris baralliro, coclcsii quidcin gralia piil- 
cbrior, el si adbiic cssct passiirus, robuslior. Sed 
ubi desidcrium ad regni vocalionem tendenlis iiiillo 
poDiiarum vel morlis geiiere fraiigendiim inlelligit, jii- 
bei invida mcns lcnioris slraii fulcra subsiiiui, ac 
blnndiori cum n^quie coufovcri: sciliccl ut si amolo 
fiauiulum carniOce aniinam quicius exlialarci, dicoic- 
tur non es<e occisiis, scd inoriuus : qiinsi iioii euin 
poena pcrenieril, cum quo et pcena siinul poric- 

Flf 

5. Feris objectum corpus ejus. Iiiterea benliim Vin- 
renlium coelcstis anla siiseipit, ac bcal:c fclicit^ilis 
munere donat. Ad cujus ingressum angclici l.-cianliir 
spiritus, omnesquc simul concivesgratulanlur saiicti. 
Nosqi!e libi graliasagimus, DomineJesu, quodaniina 
tuo digiia consonio, qu;e pcrlinax tulil siipplicinm, 
niendax fiigii obseqiiium : ct quB fuit conlcnia pcrse- 
cnlor qiiod fureret, sit dedignala quod parccrct. Co- 
ffnilo igitur snncto ejnsabccssu judex insanus, el quia 
Christus vieissei iii Vinccnlio ncscicns Dacinnus, il- 
lius sibi promiltit cndaveris exposiiione vindiciam, 
ciijiis gemit ex virlute vicioriam. Feris nnmquc et 
eanibns coepla furoris snperbia absumendum piojici 
mandat linoribus : ut lali pasiu eoruin implerel ven- 
trem, quoruin ipse gerebai inentem. 

6. Corvus tuelur, lupus veneraiur, Sed ut divinis 

«xcrcscenlibus bcneliciis majoris victoriie yinconlio 

paiia coiifornlur, millilur corvus, avis inimicn cada- 

veribus, expositas corporis dapcs servatura jcjuna. 

Jlinc, fralrcs dilectissimi, hiiic ndvertile disliiicla 

mcritorum obscquia. Elias quondam impias Acbab 

-▼el Jezabelis uiauus c:iule detiiiians, in descrlo cor- 

irts ministraulilms pasciiur : asscrlor aulem veriiaiis 

i^ii:ceniius Daciani rabie perempius, feris exponiiur 

«onsiimendiis, scd corvo famulanle servatiir iliicsus. 

Cblinuit ergo Elias divino niiiii, corvis pnrslanlibns, 

quoalcrelur (III Reg, xvii) ; pncslitnm esl Vinccniio, 

«lisequenle quoqne corvo, ne coincdcrclnr. Qui iit 

coclitiu; se custodcm designaium osienderet, ndven- 

taiites rcliquasaves eminus iion scgni iinpclu periiir- 

babai ; inter quas immancm qiioqiie lupnm propius 

scccdcnlcm, veluli qui cominissiini tbesaurum sacri- 

lega audncia aliaminarc pnrsiimeret, pcnnis et alis 

divcHienms prociil nliegil. Srd ille quod non tam ad 

ijiferendam venissct injiiriam , miam ad augendam 

miraculi ponipam, qiiadam sni habitudine stupidiis 

indicabat. impiidcns furor, et stulia vesnnial Cor- 

vus ol)Scquinir, lupus veneralur ; Dacianus persequi- 

tur, - nec criibcscit vclle sc adliuc fcn^x perdere , 

quem roansuefacta besiialis fcrilas salagebat prote- 

gcre. 

7. /fi fMflr^ deinersum liilori ridditur. Unde adoccu- 

leiidam Marljris luudcm non jnm secretum» sed pro* 



fundum elegil ; crodens sibi atl dclitrscendain ejus 
gloiiam noii clau tra fidem scrv.iiura, sed maria: 

Suusi non idcm elcineiili Dominus cssct, p(*r qucni 
uduin ci carccris abdiia caMesti fulgore radiaia mi- 
cuisscnt. Dalur nautis incrgcndnm corpus in flucti- 
biis;ut ad auxilium s;iliem scquura nronccrent, cui 
ad vincendum Cbristi inillteni tcrra derccisset. Ciia- 
vigalis iiaque inagiia cx partc frcti gurgitibiis, proje- 
ctuin intcr sorbcntcs iindas pr.rpotons esl Doi dexle- 
ra consccuia ; ct (|U.t. spiriluin inlub-rai in coclum, 
corpiis mox rctulil ad sopulcrum. S.c pra^dicator vor 
rilnlis, ciinris>imi, ncc lormenlorum vhicitur p(eiiis« 
r.cc tciiebrosi carceris siipcratnr nngnsiiis. Nou be*- 
stiis projcctus dilanialur, non profundo ccbilur; scd 
liUori reddilur, praxonio dilliimnlur : ut qui vcra 
confessus fncral nomcn dciiatis, in vcritate sibi ad- 
esse cxpcrirclur divinui suITiagiaboniialis. Ciijusglo- 
riosam virtulum vilam ila prolios;c inortis gratia de- 
coravit, ul quod viveudo docuil, moriendo consum- 
tcr nstruxcrit : eratque conscqucns (|ualcnus ad ejus 
visioncin pcr mortcin allingorcl, qucin probabilis vi- 
ix convcrsationc scmpcr atlcsiatiis fnissci, scicns 
qiioJ dc conlcmptu pncscnlis vit;c gloria surgil bca- 
titudiiiis xtcrua!; prxstante D(mniio nostro Jesu 
Cbrislo, qui vivit ct rcgnat Dcus iii sxcula sxculoruuu 
Amcn. 

SERMO CLX\XIX (a). 
lu festo Conversionis S. imtili (6). 

1 . Prophelia Jacob de Benjamin in Paulo impleturs 
llodie de Aciibus Apostolorum leclio lucc pronuntiata 
c t , ubi Paiilus apostolus ex pcrsccuiore Cbristiano- 
rum, nnnuntiaior fuclus esl Cliiisti. Piostravitonim* 
Cbrislus pcrseculorcm , ut faccrcl Ecclosix docto- 
rem : pcrculienscum ctsanans, occidcnsetvivificans» 
Occidit ngnus bipum, facicns agnum dc lupo '. Ii» 
eiiiin cral iii imrclara propbelia, cuin Jacob patriar. 
c!in bciicdicerct (iliissuis, pra^sentia tangcns, fulurj 
prospicions. Pncdictuiii crat quod in Panio contigit. 
Er. t aulom Pauliis, sii ul ipse lcstatur, dc iribu Beii- 
janiiii (PliiHpp. iii, 5). Cum nutem Jacob benediceiis 
liiios suos, V(*ni^scl ad beiicdi. cndum Bcnjamin , ail 
dc illo : HenUimin tupus rapax. Quid ergo? lupus ra- 
pax scinpcr : Ab>il : sod qui mane rapiet pradam^ad 
vesperum dividct eicas (Gtu. xlix, 27). lloc in apos- 
lolu Paulo iniplclnm cst ; quia cl de iUo dictum erat. 
Jain, si placot, audianius illum manc rapicnlcm, ad 
vcsporain escas dividiutom. 

2. Puulus^ lupus mnne rapiens. Mnnc et vcspcrc po- 
sila sunl pro eo nc si dircrciur, Prius ct poslca. Sic 
crgo accipiainus, Priiis rapiel, po^lea dividot escas. 
Attendile rnplorcin : Suulus, inqiiit, acceptis epistoiis 
a principibus sacerdotuni ibut, ut ubicumque invenirel 
Cfiristiauos ', ad sacerdotes attraherit et adduceret 
{\ct, IX, I, 2), uti(iuc punicndos. Iliat spiraus ctaa- 

* iiic ^rss., omissis, rroslravit enunt eic, sut\jicitmt, Per» 
aUiens eum christus, etc. 

* lla Mss. Ai editi, occisus agnus a lupiSf faciens agnos de 
lu^ns. 

* sirmondusc l^ss. m. et v. ^cumque mveniret vtrs Dct 
sectatores. 

(d) Alias, de sanclis 14, ct dc nivcrsis 3i!{. 

{b) In Apj)ondice nuiic i.rinmin collr^calur. Constal ct 
seruionum divei^sorum rragmenlis. Kam exordium, a llodio 
« de Aciil)us A|.ostolorum , « clc. , est sernionis 278 , ex 
cujus inilio desumi timi etiam illud ost,(itiod bicpro ciii- 
clusioue ponilur, « LliliUis aul(^ni roi gostsc, » ctc. Medt ioi 
vero, ab islis verbis, « Pcrcuticns eiun ot sanans,occidens 
c el viviQcaus , » etc., pertinet ad serinonein do a|)ostolo 
Paulo, 279, qui intcr sirmoDdianos erat 24. Alque hac toU 
est slructura sermonis alias 14 de sanctis, qui iu Roinnno 
Breviario el aliis quibusdamad Fcslum(x>nvers)omss. raifli 
legitur : at sermo qui de Divcrsis iueral55, nihil ^) \\\o bi 
pnma et media parte dilTerens, boc in posU^enia diversus 
erat , quod biscc verbis, « audiio ejus uomine nou coutur- 
tbari,» i<roxime snl jungebatur conclusionis loco, «o 
« beate Anania , merito in tiinorem tc dare», » elc.,(yieii»- 
admoduin h&bes infra in fiac &erQQOui& ^« 



8103 



APPENDIX. 



SiOi 



Non cogilal lal)6nles aquas , noii fliieiila currcnlia : 
t'X (lam Christum rci^iVicil , iion respicil elenieiiluni ; 
credil fidein eliam inler undas solidum invenire ve- 
sligium. Jactciur licet fluctibus innrc , ventis pelagus 
roiiturbetur ; noii laincn Petri turbatiir scmila , qua: 
ducit ad Dominiim. Ambulnt igilur super aquas Pe- 
trus, elsuh pedibiis cjiis mollis unda non ccdit. Legi- 
iiius in Vetcri Test.-unento , filios Isracl per inare 
Itubrum siccis itiiierib'is ainbuiassc , ct ad sccurita- 
tem gradicntium , ne laberetur unda , in solidilaiem 
quamdam fuisse muiatam {lixod. Xtv, ^9). Qoanto 
liic melius , quando ambuiaule Peiro ncc inutaiur 
unda , ncc iabilur; nec solidaiur aijua , ncc rcfiigit? 
Melius , iiiqunm , esl, ubi eadeui unda quac niicliiat, 
et sustenlal ; ubi idein gurges qui niergit , cl famula- 
tiir. lilic ut portarelur por maro populus Israul, inea- 
lum suum nalura perdidcrat : hic portalur in aquis 
Petrus, el cursum suum flucnta non perduut. 

3. DeftcieiUe pde deficH seimia, Nonnisi per pericuUi 
venitur ad Christum. Temcrarius ergo viator Aposlo- 
lus novi itiiicris viain carpit , modo curvati gurgitis 
moleni asccndil, modo subsidcnli) undx sinus desccn- 
dit , et iiiter inariiios fliiclus asccnsus illi itiiicris 
dcsceususque non dccst. Scd ubi turbatus vcnlis, 
exa^italus procellis, iiicipit limere quod credidil : 
slatim ei gurges sublrahilur, unda siibducitur. Mox 
cnimdefaiiscenti flde, def:\liscil etscinita. Tiiiicexcia- 
mans ad Dominiim Jcsum , salvuoi se fieri dcpreca- 
lur. Quein apprt^hcnsum innnn Salvator libcrat, ct 
subjungit diceiis, Modica: fidciy quare dubitasii (Mallh, 
xiv, 30, 3i)? Iloc est, Ciir tam parvx fidci cs, inqui 
crcdciido in mare anbiilare co^pcras , non id persc- 
vcrando transircs ? scriptum est enim , Qui perseve- 
raverU nsque in finem, hic salvus erit {^ld. x , 2i). Scd 
dum cunctaris el dubitas , iler quod ingressHS fucras 
pcrdidisli. Cur, iiiquam, tam modicx fidei es, ul non 
ea Hde qiia vcnirccoeperas, pervenircs? iulelligeergo 
quia in mari crediilitas le porttbnt , per/idia subiiier- 

Sebal. Igitiir , fratres , snnclus Petnis dum fliioliiat, 
um incrgiltir, dum pcriclitaiur , sic pervenit ad^Do- 
minum : ostendens nobis quod nonnisi per pcricula 
propcratur ad Chrislum. Mulii enim diabolici fliiciua 
sunt in lioc mundo , icntatioiium multa iiaufragia , a 
quibtis ita liberari possumiis , si clamanlibus nia- 
niim sunm Salvalor cxleiideril. Nos crgo clamnre 
ad Domiiiiim non ccsscmus , ille auxilium solitiim 
non iiegabil * iesus Domiiius iiostcr, qui cum Patrc 
ct Spiritu saiicla vivil ct rcgiiat in sa^cula sxculurum. 
Aincii. 

SEUMO CXCIII (a). 
De Annuntiatione Dominica , i (b), 

\. Diaboliis ea nrtc qua hominem delusernt, a Chrislo 
delusns Christus Deus et homo. Fraln^s dtlecfissiini , 
liodic dies illuxit, iii quo Christus ex Virgine carnem 
suscepit. Humilitalis voluit inducrc roriiiam, uta pcc- 
csitis libcrarct animas noslras. Traiisgressio illius primi 
homiiiis toliim deccperal mundiim ; ut nulliim esset 
salulis renlcdium, iiisi Christus advcnirctecoelo. Gau- 
dcbat lctorrimiis draco , quia vcnenuni pra^paraverat 
hoiiiiiii novo : scd ad hoc descendit Christus in utc- 
rnm Virginis, ul cxinde huinana suscipcrei mpmbra, 
qiia; Iradcrcl Ciuci,cl mortcm indiiccnu anliquodra- 
coni. Usiis cnim fucnit diabolus consilio malo, ul pcr 
beipeiitcm mulieri loqiicretur, et diabotus iion agno- 
scerctiir. Sed hinc ad niliilum redigit illum Deus Dei 
Kilius , qui de ccelo descendit , ut hunianum suscipe- 

* To ipnniiscripio TheodericeDsi claudilur Sermo per 
verba, non negatnt. 

{a) Allas, de Tempore U. 

{b) In Appendice nunc pnmum collocaliir Dubius Lo- 
vauiensium optiifone, spurius sententia Verlini atque Vin- 
dingi, qui hunc sermonem Nativilati Chrlsti imprudeoter 
adscnplum in anle editis fuisse reprehendil ; c ipso, i 
iflquii« f exordio reuuente el lolo cootextu, i quo de In- 
ranuiiono. disseritur. Sedin maouschptis tamenomnibus 
•itiam intcr serinones de Nalali Domlui locum habuit. 



rct corpiis, tcndcns ci laqucum mortis, per visionem 
vidclicct carnis; ut quasi ad hominem solum tentator 
accederct, et Doniiniim penitus ignoraret. Vtdebal 
cariiem, sed ignorabat Domini majcstatem ; ccmcl>ai 
infirmitatem, et non videbal dcitatcin. Remansit con* 
fusus diabolus, duin in homine apparuit Dominus. Sic 
a Deo Patre descendit, unde nunquam discessit. In 
terris erat ; et coelos mui deserebat, sicut ipse Domi- 
nus ait : Nemo ascendit in coslum, nid qui de atlo de- 
scendit, Filius hominis qui est in coelo {Joan, iii, 13). 
In tcrris ut honio loquebatur hominibus; ct in coclo 
se esse ralcbatur ut Deus. Deitas cniin non miiiora- 
tur, cuin infirniitas asstimitur; et illud quod non erat 
accepit, el Dcus maiisil quod ab initio fuit. Q'i<>denini 
hoiiio fuit, nobis profuit, sibi nihil minuit. Exinauivit 
plenitudiiieiii deilalis, formam suscepit humiliiatis; et 
Palri maiisit a^qualis. 

2. Mario! meritum et prcerogativas, Talis cligitur Vir- 
go,«de loio scilicet mtindo, qu% tantum haberet mc- 
ritum, ut Dei Fitiuin in scmetipsa siisciperet, ei post 
partum omui modo virgo permaneret. Ave^ inquit, 
Maria , gratia plena , Domiuus tecum ; benedicta tn ta- 
ter mulieres : qiiia ecce concipies ct panes filium^ et ro- 
cubis nomen ejns Jesum ; ipse enim sabum faciet popu- 
lum snum a peccatis eorum {Luc. i , 28-32). Virginita- 
tis jura scrvahis » niiuin habcbi<i , et nonien vii-ginis 
non amittcs. Taiiia cst cnim illa divina potcnlia , ut 
el inatrem rcddat rccundam, el virginem scrvet illa;- 
sam. Ideo bcnedicta tu hiler niuliercs, quia cx Spiriia 
sanclo co:icipies , ubi non cst cnrtialis mariius, scd 
divinadignosciturvirtus.Lactabis infanlem proprium, 
Creatori succuni porrigcs Lictis, eicibis coelestibiis sa- 
tiabcris. Paniiis iuvolvi^s pueruin , qui tibi iiiimortale 
condonabit indumenlum. In prxs«'pio pnncs infantiiia 
membra, qui coelcstcm tibi prxpuabit mcnsain. Om- 
niaqu.i^ nuiricis causa dcbcnlur circa pueriini celebra- 
bis , lit qu(»d ipsc promisit sanctis suis » ct tu ipsa li- 
bcntius coiiscquaris. Quid multa ? Exsulta, Virgo, de 
tanto proiiiisso, iiunliiis discessit an^elicus; ct veu- 
tris liospitium ingreditur Dcus, qiii vivilet regnal ui 
S;LCuIa sa:cuIoruni. Aiiicn. 

SEiaiO CXCIV (a). 

De Annunlialione Dominica , ii (6). 

1 . Ev(e damna^ et Marice beneficia. Adcst nobis, di- 
lectissimi , optalus dies beala^ ac venerabilis sem[)er 

(a) Alias, de Sanais 18. 

{b) m Appendice nuiic primum collocatur. Dubiura re- 
liiiquuut lx)vanienses, et rulgentio a quilnisdam tribui di- 
cuut. ivejiciunt omuino utlalsum verliuuset Mndiugus. n«h; 
injuria sanc, tamclsi ia Breviarlo t\oinauo et nonnmlis aJiis 
legatur sub Aiigustiui iiomine die 1 et 2 anoux solemnitaUs 
propter Dei):>arae Naiivitaiem celebrandam ioslitutae. Eiuni- 
vero si de Nativitate B. \ irginls , sicuti vere in manuscri- 
ptis noslris, uno excepto Corbeiensi , inscribitur , composi- 
tus iuil , auclDrem babeat neccsse esl receutiorem Aiigu- 
sluio , qui aliquoties lostaiur in Sermoiiihus de Nativiiate 
Joanais Baplistae , hujus taiitum et Christi Domiui Naiiviu- 
tem in Ecclcsia ajvo suo celebrari soUlam. Sed in quani- 
cuinque B. Mariai (.'«em referatur serniouis exordium ; certe 
nullum iisius virginis festum exhibel (silendarium anti- 
quiim iu carlhaginensi Ecclesia usque ad Auguslini saltem 
obituiu qui in eo consi^naiur , usitatum. inrxterea quod hic 
frigidissime num. 2dicilur de^bcUiauis, Q.igere illosqiiod 
Maria,nou decursis noveiuaconcepUoneinensabuspepererit 
Cliristuin , sed forinilo re|icrerit paivulum, id nequc modo 
relutalur, nequc alias unquam relutalum vel commemora- 
tum esl ab Augusiiiio : iuio Fau^ipassiaaos, qui sunt sal)el- 
liaDi,dixisse iiisum Patrem natun) ex femiua , observat in 
serm. 52, n. 6. Nec praelereundum silentio est sermoncni 
in duobus maiiuscriptis Germanensibus praeferre Domen 
Hicronymi : quo uomine peraque indignus videlur. opus 
q^ui, j»e esl imperiii alicujus cousarcinatoris, qui huccoogcs- 
sit I iiir«'s ifd verljum senientias superiorum sermonum il», 
liO, lil , iiecnon scruionisi08,dc Assumplione B. Mariau 
De num. 1 vid. sciiii. 120 a n. 2 us<iue ad 8, ni&i quod ihi 
plura hinc iude iuseruulur; de nuui. 2 confer seriu. 208, 
deAssumpt. B. M. uum. 4; de uum. 3, videscrm. ISC, 
D. 7, et serm. 121, n. 4 ; de eodem uum. 3 et 4 vide serm. 
119 Append., n. 3-4; de ouiu. 3, serm. 2J8, de As- 
sum;t. u. ii. 



SERMO CXCIY. 



%m 



\H Mnriac : idco cnm summn rxsuliaiione gnu- 
erra nostra, taiit» Virginis illustraln die snleni* 
Haec est enim flos campi, de qua orium est pre- 
B lilium convallinm , per ciijus partum mulalur 
I, protoplaslorumquc deletur et culpn. I*r;rci- 
Stt in ca illnd Evse iMrelicitnlis clogium qiio di- 

/n tmtilia parie$ filiot (Gen. iii, 16) : quin isia 
ilia Doiniiium pnrturivit. Evn enim liixit , isia 
taTit ; Eva lacrymns , Maria gaudiuni in veiitre 
irit : quia illa peocnlorem , isln edidit innocen- 
Virgo quippc geiiiiit , qiii:i vir;ro conccpil ; in- 
I pe|iQril, qui.i in coiicoptu lihido non fuit. Utro- 
iDiraciilum , et sine corriiplioiie gravida , et in 
▼irgo piierpera. Des<*endii angelus de coclo niis- 
Ihilre Deo In nosir»! redeinplionis exordium , 
ilainsaliitandam Mariam : Ave^ inqiiit angeliisad 
§ra^a plena , Dominus tecum, linpletn e^^t ergo 

gratia , et Cva vacuata est a culpa. Malodi- 
Svae in benedirtionem mntiitur M iri^e : Ave , 

flena , Dominus lecum, Teciini Doininiis iii 
f tecani iii venlre , tecum in ulero , tccum in 

tarla omnem superat laudem. Gralulare, beatn 
: Chriiitus rex e coelosuo venit in uterum tuum, ex 
atris in utcrum dignalur dcscendcre iiiatris. Be- 
I, inqnit, <u, »i mulieribus^ qu:u vilam et viris 
li«ribiis peperisti. Mater generis nostri po^nam 
mando; Genilrix Domini nostri saliitem auu- 
ido. Aiictrix pcccati Eva; aucirix merili Maria, 
xidendo obruil ; Maria vivincando profuil. Itla 
sit; ista sanavil. Pro inobedieniia eniin obc- 
1 commiilnliir , fidcs pro pcrfidia coinpensaiur. 
giturMaria gcsiat infaniem. cxsnltnns amplcxa- 
am , poriat a qiio purtabatur. Noc fortuitu , iit 
L S.ibt*Hiani, reperit parvulum ; scd decursis no- 
lensibus poperit Clirislum. IMaudat nunc orgn- 
ifia, et intor voioocs aniculos tvmpana piier- 
iiNicrepent. Concinant lactantes ciiori , et alter- 
W modulis diiloisona c^rmina misccantur. Au- 
itur quemadinodum lympanislria nostra canla- 
ail ciiiin , Maguificat auinM mea Domiuum ; el 
wH gpiritui meux in Deo $alulari meo : quia re- 
kMmiiitatem anciUce iua: ; ecce enim ex hoc bea- 
r iUcent omnes geueralioncs. Quia fccit mihi ma^ 
f potens est. Causa igitur t^inUe invalescentls lae- 
■at mirncnlum novuin. Novus Mnrias pnrlus par* 
rae evicil*, et Evie plnnciuin Marisc cantiiscx* 

!mndi saivs ex Mancs as$ensu pendet, Marii ina- 
m§o. Nupsit ipsi Deo. Jeremia: de Alaii t pro- 

Deniqiie posl illius bcnedictionis pracsagiiiin , 
cila secum Virgo mcntis altercationc conflige- 
lalis cssct isin saliilatio; nuntius intcrim coB- 
ixseqiiitur : Ne timeas , Maria ; iuvenisti gra- 
md Dominum. Ecce concipics in utero et paries 

ef vocahis nomen ejus Jesuxn. At Hla : Quomo- 
jnit , fiet istnd , quouiani virum non cognosco ? 
flus ad eum : Spirilits , ait , sanctus superveniet 
l virtus Allissimi oliumbrabit tibi; ideoque quod 
T ex te Snnrtum , vocabilur FiUus Dei. Jam au- 
wnodo firl /luf. rospondc ntinc vcrbuin; iit'|uid 
ft modn ^ ? Aiulisti quomodo fiet hoc , q,iiia Spi- 
^Htlus supervcmet in te , til prolcni gignas , ct 
lalem non perdas; liliuni proforas, ct |M)sI par- 
corrupta pcrniancas. bcaia Mnria , sjMuluin 
laptivuni tiiniii di^procaltir asscnstiin : tc , I)o- 
, mundiis suuc (idei obsideui fecil. Noii niorari, 

Bditi. Acccdiuii gr. diio, ia qiiibiis, soiemmtate. cor- 
I autem liabct, conccptu. Alicr ilcra corbeieosis 
siatensi, cvcessu. ^iidiaoliniis vero, KalaU. 
d>. Ils. ct 111.« nisi (|uod in lioc est, erraU^ {iro, Ueti- 
ditis aiitein : Causam ujitur iiwaiescentis errati mi- 
\ novi partm evicit. 

lic seculi sumus Ms. cb., ciim in aliis Jibris stt 
supra scrm. 120, n. 7, rt^mi (;uid tricas nw.nuu ! 
e, U nonnno; ul bU^T t, scnn. 120, n. 7. 



Nirgo : nuniio fcstinanter rcspondc verbum, ei su- 
scipe aiium; da fidcm, et senti virtiitem. Ecc€, In- 
qiiil , anciiiif Domini , fial mihi secundum verbum tuum 
{Luc. 1 , 26-38 , 40-40). Nec mora , reverliiur nun- 
tJiis, et virginalcm tb.ilamuin ingredilur Christus. EP- 
«citur snbito pra^giians beata Dei geniirix , et cuncla 
|)cr saecula prcedicatiir binc fclix. Concepit mox nd cre- 
dulilaiem verbi, virilis ignarn consnrtii : implctur ute- 
rus nullo huniano poHulus ninploxu. Exsint itaque virgo 
cum coiicipit, virgo gravida, virgo cnm parii. et virgo 
posl partum Prjcclara erpo illa virginitas, et gloriosa 
fccunditas. Ex.sullat Maria , rt maircm se lata iiiira- 
tiir, el deSpiriiu snncto se peperissc gnudet : nccquia 
peperit innupla, terretur; scd quia gcnuerit, cum ex- 
sultatione miratur. Gaudeamus crgo el nos , fratres , 
in die lanUe Virginis ' , quuB dnin dcsponsarctur fa- 
bro , coeli nupsil archilecto. Promittitur enim ci Fi- 
lius per visitniionem sancti Splritus. Hiec illa andicns 
gaudct , cupitque cfrici malcr. Quid igiiiir mirum , si 
siiie corrnptione nascitur, qni de sanciificatione con- 
cipitur : Non enim decebat ut ille qui nobis afliere- 
bnt snlulein, mnlr! prirriperet inlcgritaiis dignita- 
lem. Nam qui lerra, mari coeloque non capiiur, in- 
Ira uniiis corpusculi menibrn siiscipiiur. Hoc esl illa 
novilas Jeremix prophel.-c vaticinio pncnuntiafa : Fa- 
ciei^ in(|uil, Dominus novum super tirram ; femina cir- 
cumdabtt virtim (Jerem. xxxt, Si). femina stipcr fc- 
ininas benedicta, quae virum o inino non novii, et vi- 
rum suo utero circumdedit ! Circumdai vinim Maria 
aiigelo fidem dando; quia Eva pcrdidit viruin serpenli 
consentiendo. 

4. Angeii ad Mariam verba. Maria: obedientia com- 
mendatur, Salulat aiigciiis piiellain viri saliitaiioiiis 
ignaram ; terretiir Virgo noviiaie vorborum. Ad qiiam 
angelus, ut superins proiuliinus, dixit : Netimeas, 
Maria ; invenisii enim graliam apud Dominum, No, 
inquit, a conspeciu nico, maier Domini mci, ter- 
rearis : ego conccplionis lii;e ministcr adveni ■, non 
iit virginitalcm ainittcros inlervcni ; ipse me misil nd 
tc , qui cst nasoiturns cx te. Concipies cnim et paries 
fiiium ; non ciijiislibet meriti liominein , scd tulius 
sneculi Salvatorcin. Recole , Maria, in libro Isaiu*, 
prophetos virginem qiiam priturani lcgisti ( Isai. 
VII , 14) ; et gaude alittie exsulta , quia lu esse nie- 
ruisti. Tu ibi prxfigurata es Virgo, tn cccc conoipics 
in ulero, non de viro , sed de Spirilu sanito : et grn- 
vida cris, et incorrnpla ■pormnncbis. I^iries qnidem 
(ilinin , et virgiuilalis non patieris dctriinonliim. E'- 
ficicris gravida, et eris maier scniper intacui. Sen- 
ties pondera venlris, et piidorem non pcrdcs castila- 
tis. Intumescontuberatiia, et inlacta maiicnt gcniialin 
ttia. At illa dixit, Ecce ancUia Domini^ pat mihi se- 
cundum xerbum tuum. rdix obedicntia , o insignis 
gmtia , qua; dum fidein bnmilitcr dcdit , coeli in sc 
opificcm corporavit ! Implcvit ii» ea Dominus, qiiod 
diidum pncdixcrat : Obedientium maio qunm sacrifi- 
riufii, et scientiam Dei plus quam hoiocuusta ( Osee vi, 
6 ). Hxc fuit vera obediciitia omni sacrilioio gralior, 
lia>c voluiitns ctinclis liostiis accopiior ; liinc pnmie- 
riiit gloriam, qiiam ipsa poslinodum plausit : Ecce, 
ail, ex hoc beatum me diccitt omucs geueraiiones. 

5. Ad bcalam Virgincm precatio. bcata Maria , 
qnis tibi dignc valcat jiira graiiaruiii ac laudtim pra:- 
coiiia ini|)ciidorc, qiia; singulari tno assonsu niuiido 
stiociirristi perdito? Qiiasiibi laiidos fngiliias Iiuinani 
gcncris pcrsolvat , (|u:e soio tuo (oinnicrcio rccupe- 
raiidi adituni invenit ? Acoipe itaqiic qnasouiiKiue 
cxiles, qiiascumque meritis tuis inipares gratiarnm 
actioiies : ct cum susccperis voia, culpas nostras 
orando exciisa. Adinitle iiostras pre<!es intra sacr.i- 
riiim exauditionis, rcporta nobis antidotum reoonci- 
liationis.Sit per tc excusabile qiiod per te ingerimus ; 

> Hic edlti coDtra tidem Mss. looo, tanUB Viraitils ; siibsil- 
tiiebant, annumiationis quw per Angelum hoduf fccla est (ui 
uures tirginis. 

* In Ms. m , uuntLis. 



{ 



8103 



APrENDlX. 



2104 



Non cogilal lal)6nles aqiias , noii fluciila currcnlia : 
<!t ilam Christum rcspicil , non resnicil elenieiUuni ; 
credit fidein eliam iuUT uiidas solidum invenire ¥6- 
stigium. Jactctur licel fluctibus mnre , ventis pelagus 
roiiturbetur ; non lamen Pelri lurbatiir scmita , qua: 
ducit ad Dominiim. Ambulnt igitur super aquas Pe- 
trus, el suh pedibus cjiis muHis nnda non ccdit. Legi- 
iiius in Velcri Tesiamenlo , filios Isracl per mare 
Itubrum siccis itineribus ambulassc , et ad securita- 
tem gradieiitium , ne laberctur uiida , in soliditaiem 
qunmdam fuisse mutntam (Exod. x%v, ^9). Qiianlo 
liic melius , quando ambiilanle Peiro ncc miiUilur 
unda , ncc labitur; nec solidaiur aqua , ncc rrfiigit? 
Melius , iiiqunin , est, ubi eadem unda quac fliicliiat, 
et suslenlat ; ubi idem gurges qni iiicrgit , et fumula- 
tiir. lllic ut porUirelur per maro populus Isracl, mea- 
lum suum natura perdiderat : hic portalur in aquis 
Petrus, et cursum suum fluenla non perduiit. 

3. Deficiente pde deficH semiia. Nonnisi per pericula 
venitur ad Chrisium. Temcrarius ergo viator Aposto- 
lus novi itineris vtam carpit , modo curvati gurgitts 
molem asccndil, uiodo subsidcnti) und^ siniis desccn- 
dit , et iiiter iiinriiios fluctus asccnsus illi ilineris 
dcsceiisusqiie non dccsl. Scd ubi turbnlus venlis, 
cxa^italus procellis, iiicipit Imiere quod credidit : 
slatim ei gurges subtrahilur, unda siibducitiir. Mox 
cnimdefaiiscenti fide, dcfatiscitctseuiita. Tuiicexcla- 
mans ad Domiiium Jcsum , salvuoi se fieri depreca- 
lur. Quem apprehensum mnnu Saivator liberat, ct 
subjiingit diceiis, Modicce fideiy quare dubitasti (J/a/l/i. 
Xiv, 30, 5i)? Iloc est, Ciir tain parvx fidei cs, m qui 
crcdciido in mare anbiilare cocpcras , iion id perse- 
verando transires ? scriptum esl enim , Qai perseve- 
raverit usque in finem, hic salvus erit {^ld, x , 2i). Sed 
diim ciinciaris eldubitas, ilerquod ingressus fueras 
pi^rdidisti. Cur, iiiqiiam, tam modico^ fidei cs, ul non 
ea fide qun vcnire coeperas, pervenircs? IntcHigcergo 
qiiia in inari crediiiilns te porUib:it , per/idia snbiiier- 
gebat. Igitiir , rrnlres , snnclus Petnis dum fluotuat, 
dum mcrgilur, dtim pcriclitalur , sic pervenit ad^Do- 
minum : oslondens iiobis quod nonnisi per pcricula 
properatiir ad Christum. Multi enim diabi)lici flnctua 
sunt in hoc mnndo , tcntationum multa iiaiirragia , a 
quibus ita liberari possumus , si clamnntibus ma- 
niim sunin Snlvator cxtenderil. Nos ergo clamnre 
ad Dominiim non ccsscmus , ille auxilium solitiim 
non iiegnbit * iesus Dominus noster , qui cum Patrc 
ct Spiriiu saiicia vivil ct regiiut in sa^cula sxculurum. 
Amcii. 

SF.UMO CXCIII (a). 
De Annuntiatione Donunica , i (6). 

1. Diabolus ea nrte qua hominem delusernt, a Chrislo 
delusHs Christus Deus et homo. Frain^s dtleclis^imi , 
bodie dies illuxit, in qiio Christus ex Virgine carnem 
suscepit. Humililatis voluit inducrc rorniam, ut a pec- 
catis libcraret animns nosiras. Transgressio illius primi 
homiiiis toliim deceperat tnundum ; ut nullnm esset 
salulis remcdium, nisi Chrisius advcnirclecoelo. Gau- 
drbat letrrrimus draco , qiiin vcnenuin pra^paraverat 
honiini novo : si^d ad hoc descendit Chrislus in utc- 
nim Virginis, ul exinde humana suscipcret mcmbra, 
qua: traderet ci iici, ct mortcin induceret nntiqtio dra- 
coni. Usns cnim ruernt diabulus consilio maio, ut pcr 
berpeiilcm mulieri loqiicreiur , et diabotus iion agiio- 
srerctiir. Sed hinc ad iiiliilum redigit iilum Deus Dei 
Kiiius , qui de ccelo descendii , ut hunianum suscipe- 

* To mnniiscripio Theodericensi clauditur Sermo per 
vrrba, non negabit. 

(a) Aiias, de Tempore U. 

{b) In Appendicenuncprimnmcollocaliir DubiusLo- 
vaniensium optiifone, spurius sententia Verlini atque Vin- 
dingi, qui liunc sermonem Nativilati Christi imprudeoter 
adscnptum in ante editis fuisse repreheiidit ; < ipso, i 
iiiquli, < exordio reuuente el lolo contextu, i quo de In^ 
ranuiioni^ disseritur. Sedin manuscriptis tamen omnibus 
•ftiam intcr serinones de Nalali Domiui locum habuit. 



rct corpiis, tcndcns ci Inqucum mortis, per visionem 
vidclicet carnis; ut quasi ad hominem solum tentator 
accederet, et Doniiniim penitus ignorarcl. Videbal 
carnem, sed ignorabat Domini majcstalem ; cemcliai 
infirmitatem, et non videlial dcitatem. Remansit con* 
fusus diabolus, duin in homine appnruit Dominus. Sic 
a Deo Palre descendit , unde nunquam discessit. In 
terris erat ; et coelos non deserebat, sicut ipse Domi- 
nus ait : Nemo ascendit in caelum^ nisi qui de cmlo dt- 
scendit, Filius hominis qui est in coelo (Joan. iii, 15). 
In tcrris ut honio loquebalur hominibus; et in coelo 
se esse ratcbatur tit Deus. Deitas cnim non niinorai- 
tur, cum innrmitas assumitur; et illud quod non erat 
acccpit, ei Deus maiisit qiiod ab initio fuil. Q'.i<>denim 
hoiiio fuit, nobis profuit, sibi nibil minuit. Exinanivit 
pleiiitudiiiem dcitatis, furinam suscepit humiliiatis ; el 
Patri maiisit a^qiialis. 

2. Marioi meritum et prcerogativas, Talis cligitur Vir- 
go^e toto scilicei mundo, qux lantum haberet me- 
ritum, ut Dci Filiuin in semctipsa susciperet, et poM 
partiim omui modo virgo permaiieret. Ave , inquit , 
Maria , gratia plena , Domiuus tecum ; benedicla tu tn- 
ter mulieres : qtiin ecce concipies ct pariei filium^ et vo- 
cubis nomen ejns Jesum ; ipse enim sabum faciet popU' 
lum suum a peccalis corum (Luc. i , 28-52). Virginita- 
tis jiira servahis , (ilium habehi*^ , et mmien vii-ginis 
niin amiltcs. Tatiia est cnim illa divina poteiitia , m 
el niatrem reddat rccundam, el virginem scrvct illse- 
sam. Ideo bcnedicta tu hiler niulieres, quia cx Spiriia 
sancto co:tcipics, ubi non est cnrnalis maritus, sed 
divinadignosciturvirtus.Lactabis infanlem pronrium, 
Creatori succuin porriges Liclis, ctcibis ccelesliiNis sa- 
tiabcris. Pannis iiivoivtis pueruui , qui tibi uiimortab 
condonabil indumentum. In prxs<'pio poiics infantilia 
nicmbra, qui coelcstcm tibi prxpaiabit incnsam. Oia- 
niaqu.e iiuiricis causadcbculurcirca pueruni celebra- 
bis, iit quod ipsc proinisil snnctis suis» et lii ip^ 4|. 
hcntiiis consoquaris. Quid mulla ? Exsulta, Virgo, do 
tanto promisso , ntintiiis discessit angelicus ; ct vea- 
Iris liospitiiim ingrcditur Dcus, qiii vivitet rcgnat iy 
SiLCula su:culoruiu. Aiiicn. 

SEIUIO CXCIV (a). 

De Annuntintione Dominica , ii (6). 

1 . Evo! damna, et Murice beneficia. Adcst nobis, di- 
lectissimi , optatus dics beauc ac venerabilis sein|)er 



(a) Alias, de Sanais 18. 
(b) 



. , in Appcndice nmic prlmum collocalur. Dubium re- 
lliiquuut Ijovanienses, el Kulgeotio a quibusdam trilHii di- 
cuut. ivejiciunt omnino utfalsum verliuuset viudiogus. N4*c 
injuria sanc, tamclsi iu Breviario Romano et nonnuilis aliis 
legatur sub Augustini nomine die 1 et 2 aunux solcinnitatis 
propter Dcif arse Naliviiaiem celebrandam institulae. Eulm- 
vero si de ^ativitate B. \ irginis , sicuti vere In manuscri- 
|)tis noslris, uno excepto Corbeiensi , inscribitur , composi- 
tus fuit , aiiclorem habeat uecesse est receutiorem Aiigii. 
stiiio , qui aliquoties tesuiur in Semiouibus de Nativitate 
Joanuis Baplistae , hujus taiitum et christi Domini Nativiia- 
tem in Eoclcsia xvo suo celebrari soUtam. sed in quam- 
cuinque B. Mariaj c'»em referalur scrmonis exordiwn ; certe 
nullum i|;sius virginis feslum exbibet calendarium anti- 
quiim in carthagincnsi Ecclesia usque ad Augustini saltem 
obituiu qui in oo consi^naiur , uaitatum. inricterea quod Idc 
frigidissiine num. 2 dintur de "^tUiaiiis, Q.igcre ilTosquod 
Maria,nou decui^sis noveinaconceptionemeDbibuspepereril 
CJiristum , sed foiiiiiU) re|iererit parvulum, id neque modo. 
relutatur, neque nlias unquam relutatum vel commemora- 
tum est ah Augustiiio : inio Pau*i|)assiaiios, qui sunt sabel- 
liani,dixisse iiisuni Patrem natum ex femiua , observat in 
serm. 52, n. 6. Nec prxtereundum silcntio est semioncin 
in duobus manuscriptis Germanensibus praeferre nomea 
Hion>uyini : quo nominc perseque indignus videtur. opus 
q^tiii pe est imperiii alicujus cousardnatoris, qui bucooQgei- 
sil I liir.'s :«d verhuin sentenlias superiorura sermoQumTl9, 
iiO, 1-21 , iiecnon serinonis208,de Assumptioue B. Maria^ 
De num. 1 vid. senii. 120 a n. 2 us^jue ad 8, n\&i quod ihi 
plura hinc iude inscruntur; de nuoi. 2 coufer seriu, 208, 
deAssumpt. B. M. uum. 4; de uum. 3, videserm. IJC, 
0. 7, et serm. 121, n. 4 ; de eodem num. 3 el 4 vide serm. 
119 Append., n. 3-4; de oum. 5, serm. 2J8, de As- 
sum;l. u. ii. 



1105 



S'ZRMO CXCIV. 



vrgiiiis Mnriac : idco cnm summn rxsuliaiione gnu- 
dcat terra nostra, tanUe Yirginis illustrala die snlcm* 
ni ^ Hxc cst cnim flos campi, de qua orium est prc- 
liosum litium convailinm , per cujus parlum niutatur 
natora , protoplaslorumque dcletur et culpa. iViPci- 
snm est in ca illud E\x i!irelicii»iis elogium quo di- 
citiir, In tristitia parie$ filioi (Gen. ni, 16) : quia isla 
in laelitia Dominum parlurivit. Rva enim luxil , isia 
exsullavit ; Eva lacrymas , Maria gaudiuni in veiilre 
portavit : quia illa peccatorem , ista cdidit iiiiiocen- 
tem. Vii^o qnippc geiniit , qui:i vir«^'0 conocpil ; in- 
violala p^^jiQril, (|ui:i iii conroplu liliido non fuit. Utro- 
biqiie miraculum , et sinc corriipltone gravida , el in 
ptrtu virgo piicrpera. Descendii angeliis de coelo niis- 
sns a Pairc Deo In nosinii redemptionis exordium , 
ad beatamsaliitandam Mariam : Ave, inqnit angelusad 
eam , gralia plena, Dominus tecum, Iinpleta e«t ergo 
Maria gratia , et Eva vacuata cst a culpa. Malcdi- 
ctio Evx in l>enedictioncm mntitur M iriie : Ave , 
fratia plena , Dominug tecum, Tccnm Dominus in 
corde, tccuni in veulrc, tecuni in ulero, tccum in 
auxilio. 

2. MoTia omnem superat landem. Gratulare, beata 
Virgo:Christusrexecoelosuo venitinuterum luum.ex 
sinu Patris in utcruin dignalur descendere niatris. Be- 
Hedicia^ iiiqnil, /ti, iii muUeribus^ qu:e vilam et viris 
ei miir.eribiis pepcristi. Mater generis nostri pocnam 
liiiiilit mundo; Genitrix Domini nostri saliitem aUu- 
lil muiido. Auctrix peccali Eva; aueirix inerili Maria, 
Eva occidendo obfuit ; Maria vivificando profuil. Illa 
pcrcussit; ista sanavit. Pro inobedienlia cniin obc- 
dieniia commutatnr , fidcs pro periidia compcnsatur. 
Mjxlii igiturMaria gestnt infaniem, cxsiiltniis amplcxa- 
ftur lilium , portat a qiio portabatur. Noc fortuitii . iit 
Anguiit S.iboHiani, reporit parvulum; sed decursis no- 
^em mensibus pcpcril Cbristutn. Plaudat nunc orga- 
Bis Maria, et intcrvcioccs ariiculos tvmpana pner- 
pene concrepent. Concinant Ixtaiites cliori , et alter- 
mntibus modulis dulcisona carmina misccantur. Aii- 
tlite igilur qiiem:idinodum lympanistria nostra cnnla- 
'Y^erit : ait ciiiin , Maguificat auinM mea Domiuum ; et 
^xsuttavit spiritus meus in Deo salulari meo : quia re- 
mpexit humilitatem ancUlce sua: ; ecce enim ex hoc bea^ 
Mam me dicent omnes geueraliones, Quia fccil mihi ma^ 
^na qui potens est. Causa igitur tanUe invalcsccntis lae- 
ftillae erat iniracnlum novuiii. Novus Mari:c pnrlus par* 
lum Evx evicit', et Ev;c planciuin Marix canluscx* 
duftit. 

3. Mundi salus ex Maria: assensu pcndet, Marin ma- 

Mer et tirgo, Nupsit ipsi Deo. Jeremia: dc Maii i pro^ 

^^hetia. Dciiique post illius bencdictionis prxsagiiiin , 

^um lacita sccum Virgo mcntis altcrcationc conflige- 

TOt , qunlis essct ista salntatio; nunlius intcrim COB- 

ftesiis exseqnitnr : Ne timeas , Maria ; \nvenisti gra" 

9mm apud uominum. Ecce concipies in utero et paries 

0iium , el vocahis nomen ejus Jesuxn. At Ula : Quomo- 

aio , ini|iiil , fiel istnd , quoniapi virum non cognosco ? 

JKi angelns ad etim : Spirilns , nit , sanctus superveniet 

«M ie , et vlrlus Aliissimi obwnbrabil tibi ; ideoque quod 

9sascetur ex le Sanctum , vocabitur Filius Dei. Jam au- 

«listi quomodo fiet /lur, respondc nnnc vcrbuin; ntqnid 

Eurbaris modo ^ ? Anilisti quomodo fiet hoc , q,nia Spi- 

wiius santtvs superveniel in te , nt proleni gignas , ct 

'Virginitatem iion perdas: tilium proferas, ct im)SI p:ii'- 

tuui incoiTiipta permaneas. beala Maria , s:i'(uliiin 

^niie caplivuin tnuin deprccatnr nssensiiin : te , Do- 

niiiia ^, niundiis suui fidci obsideni fccit. Nuli niurari, 

* Ita editi. Acccdiint gr. duo, ia qiiibiis, solennntate. cor- 
beiensis autem liabet, conccplu. Ailer ilem corbeieosis 
cum Passatensi, excessu. ^iicliaeliiins vero, Katali. 

' Ua cb. Ms. et m., nisi (|iiod in boc esl, errali, (iro, twti' 
tite. in editis auteni : causam vfitur invalescentis errati nu- 
raculinn novi partus evicit. 

* H liic secuti sumns Ms. cl)., ciim in aliis Jibris sit 
qiomodo supra scrm. 120, n. 7, vitatn quid tricas mrnuu / 

^ Furtc, te nontino; ul sui.r i, serin. iiO, n. 7. 



2108 



N irgo : nunlio festinanter rcspondc verbum , ei su- 
scipe niiuni; da fnbmi, et senti virtutem. Ecce , iu- 
qiiit , anctiln Domini , fiat mihi secundum verbum tuum 
(Luc. I, 2G-38, 4G-49). Necmora, reverliiur mm- 
tJiis, et virginalcm tb.ilamuin ingredilur Christus. EP- 
ticilur siibito pnrg.ians beata Dei geiiilrix , et cuncla 
pcr saccula priedicatnr hinc fclix. Concepit mox ndcre- 
dulitaiein verbi, virilis igiiara consortii : implclur ute- 
rus uullo buMiano pollulusamplrxu. Exsiat itaqiie virgo 
cum coiicipit, virgo gravida, virgo cnm parii, et virgo 
post pariuin Pnuclara er?o illa virginilas, et gloriosa 
fecundiias. Exsullat Maria , rt mairem se Urta mira- 
tiir, et deSpirilu snncto se peperisse gaudet : necriuia 
peperit innupia, tcrrelur; sed quia genuerit, cum ex- 
sulUitione miratur. Gaudeamus crgo et iios , fratres , 
in die lanla» Virglnis » , qu:E dnm despoiisarctur fa- 
bro , coeli nupsit archilecto. Promittitur enim ei Fi- 
lius per visitaiionem sancii Spiritus. Hiec illa audicns 
gaudct , cnpitque cffici maler. Qnid igiiur mirum , si 
sine corriipiione nascitur, qni de sanciificatione con- 
cipiiur : Non enim decebat ut ille qiii nobis afTere- 
bat saluicin, malri pnrriperel inlegritaiis dignila- 
lem. Nain qui lerra, inari coelociiie non capiinr, in- 
Ira uiiins corpusculi mcnibrn siiscipiiur. H.ic est illa 
novilas Jereniiae prophel.nD vaticiuio |)r;rnuutiala : Fa- 
ciei, infjuit, Dominus novtim super tnram; femina cir- 
cumdabH virum {Jerem. xxxi, ?.i). femina snper fe- 
ininas bencdicUi, qiia; viriim o i nino non novii, et vi- 
ruin suo ulero circumdedit ! Circumdai virum Maria 
angelo fidem dando; quia Eva pcrdidil viruin serpenli 
consentiendo. 

4. Angeli ad Mariam verba. Mario) obedienlia com- 
mendatur. Salulal angeius piiellani viri saliitaiionis 
ignaram ; lerretur Virgo iioviiaie vorborum. Ad quam 
angelus , nl superins proiuliinus, dixit : Ne timeas , 
Maria ; invenisli enim graiiam apud Dominum. Ne, 
fnquit, a conspeciu meo, maier Domini mci , ter- 
rearis : cgo conceplionis lu:e niinister adveni ■, non 
iit virginilalcm aniitlcres inierveni ; ipse ine misil ad 
te , qui csl nasciluriis cx te. Concipies enim et paries 
plium ; non ciijnslibel ineriti liominein , sed toiius 
sneculi Salvatorem. Recole , Maria , iu libro Isaia*, 
propheUc virginem qnain priturani lcgi.sli ( Isai. 
VII , 14) ; et gaude atrjue exsnlia , quia tu esse iiie- 
ruisli. Tu ibi prxfiguiala es Virgo, tn ccce concipics 
in ulero, non de viro , sed de Spiriiu s:m«*lo : et gra- 
vida cris, et incorrnpla pcrninnebis. Parics qiiideni 
filinin , et virgiuiUilis non palieris dctriiiimlnm. E*- 
ficieris gravida, et eris inaier seniper inUicta. Sen- 
ties pondera venlris, et pudorem noii perdes castila- 
tis. Intumcscent ubeia tua, et inlacta manent geniialia 
tiia. At illa dixit, Ecce ancilla Domini, fiat mihi se- 
cundum verbum tuum. fclix obedientia , o insignis 
gratia , qii:e duin fidetn liumilitcr dedit , coeli in sc 
opificem corporavit ! Implevit i» ea Dominus, qnod 
diidum prxdixerat : Obedienlium mato quum sacrifi- 
cium^ et scientiam Dd plus quam holocnustn ( Osce vi, 
6 ). ilaic fnii vcra obedientia ouini sacrilic-io gralior, 
Ikvc volnnUis cnnclis liostiis acccpiior ; binc proine- 
riiit gloriam, qiiam ipsa postinoduin plausit : Ecce, 
ail, ex fioc bealum me diceiit omnes generaiioues. 

5. Ad bcatum Virgincm precalio. bcata Maria , 
quis tibi digne vaical jnra graliaruin ac landnni pra;- 
conia inipendorc, qii:e singulari luo nssensu niuiido 
snccnrrisli perdito? Qiiasiibi laiidcs fragiliias bumani 
generis persoUat, (iu:e solo tuo coinniercio recnpe- 
randi aditnni invenit ? Accipe itaque qiiascuin(|ue 
cxiles, qnascumque merilis tuis inipares gratiarnm 
actioiies : et cum susccperis voia, culpas nostras 
orando excnsa. Admitie iiostras prccrs iiitra sacrn- 
rinm exandilionis, reporta nobis antidotum reconci- 
lintioiiis.Sit per tc excusabile qnod per te ingerimus ; 

> llic editi contra tidem >:ss. looo, tanUB Virninls ; subsii- 
tucbaat, unnutuiationis qvur per Angelum hodfe fccta esl (ut 
aures rirginis. 

* lii .Ms. in , nutitits. 



SI07 



APPENMX. 



2t08 



Itat impclrabile quod fida moiitc poscimos. Accipe 
guod offeriinus, rcKloiia quod rogamus ; excusa quod 
timemus. (Quia (u es spes unicn pcccalorum , pcr le 
speramus veniam deliclnrum ; cl in te , bealissimn , 
nostroruni csicxsprctalio prxMiiiorum *.) Snncta M.i- 
ria, succurre miseris, juva piisillanimcs, refove fli- 
bilcs , ora pro populo, inlcrvcni pro clero, inlerccde 
pro devolo feminco scxii. Seiiliani omties (unm jiivn- 
men, quicumquc cclcbraiii tuam commemoralioiicm '. 
Assisie paraia volis poscenliiini , et repende omni- 
bus optatum elTccluni. Sit libi sludium asstdue orare 
pro populo Dei, qu.c mcruisli bcncdicta prciium 
ferre mundi ' , qui vivit et rcgiiat in s;ccnla s;vcu- 
loruiii. 

SERMO CXCV (n). 

De Annuntiatione Dominica^ iii (6). 

i. Maria^ porla in domo Domini clausa. Castissimum 
Mari;£ virginis uterum, sponsae virginis clausum ventris 
cobiciilum , signatuiii pudoris coeiiaciilum incrito ple- 
nissinie collaudareni, si messcm meterem quam non 
seminarem, de qiia sic Apostolus dicit, Qucecumqne 
uminavcnl homo^ liascel metet {Galat vi, 8). Yerum est 
omnino, verum cslliocomiiem bomincmmetcrequod 
seroinavit : Dcus soliis potesl melerc qiiod non semina- 
vi(, sicut ipse Filius Virginis in quadam lectione Evan- 

?:elii ail, Melo uhi non ieminavi^ ei coUigo ubi non sparsi 
Li<c.xix,2^). Dica(,dicat :soliisdicatiiatusexVirgine, 
Filiiis Mari;c, dical sponsai ma(ri siirc, Meto ubi non 
seminaviy et colligo ubi non spnrsi. Dira( et Maria : Et 
cgo tc filium gciieravi ; sed virgiiiitatem mcam non 
violavi : rcgnum lenui virginiiaiis, ct regcm genui 
cnslitatis : iiigredicn(om e( cgrcdicn(cm Iinbui iii pa- 
lalio vcMlris Filium Impcratoris, c( de manibiis mcis 
non amisi clavcin rcgii pudoris. Por^a facia sum 
coeli ; janua f.ic(a stini Fiiio Dci. 1'In porla rncia sum 
claiisa , qiiam in visione divina Ezecbicl vidit pro- 
plicla, dc qun in mc dici( proplictizntis. Vidi poriam 
in domo Domini clausam : et dixit ad me angetnSy Porta 
licec quam vidcSy non aperietur , et homo non transiel 
per eam ; quoniam Dominns solus intrabit . et egredie-' 
tnr per eam^ et clausa erit in ceternnm (Ezpch. xliv, 
2). mirnbilis Propbelic visio ; sed mirabilior pro- 
. pbc(i:u ndiin|ilc'(io ! Qiiid cst porta in domo Domini 
rlaiisa , nisi qiiod Marin Virj»o senipcr erit in(ac(a ? 
E( qiiid esi, Uomo non trausiet per eam ; nisi, Josepb 
1101) cognosce( cam ? E( quid cst , Dominus solus in- 
trabit et egredietur per eam ; nisi, Spiridis snnclus 
iiiipra>gnnbi( eam, ct Angclortim Dominus nascetitr 
pcr e:)m ? Et quid es(, Clausa erit in wternum , iiisi 
qnia cri( Maria virgo niUc par(utn , virgo in pnr(u , 
virgo post par(um ? Dicnt crgo Maria : Portn facta 
siiin coMi , j:i!ina rncta siim Filto Dci : illi facta siini 
jatiiti claiisa. qiii po^- iiiam resiirrcc(ioncm ingrcs- 
sns cs(ad dis(-ipu!o:s suos per ostin clausa ; qiii natus 
de vcMlre ineo, inc niaircm dlmisit in(ac(:ini, adini' 
plevit ven(retn nKMiiii divini(alc , ct utcrum mcuni 
noii cvncuavit caslitatc : exivit de ven!rc mco, gi- 



* verbn hic parciUhosi tnclusa dcsuut in maiiuscriptis et 
bi serm. 208, de Assuin|.lionc. 

• l(a Ms. cb. ciiinftdilis. Alu,rt/tmt yatate.Ei iufra, in serm. 
iOS, de AssuniT)tione, tuum nomen. 

•Editi, Reaemptorem ferre mmdi. Ms. m., p-olm 
ferre mundi. tniis cx gr., benediclam prolem proferre mun- 
do. Alter gr., benedictam precem profrre mundo : perqiise 
vorba in iisdem Mss. scrmo claudilur. Seculi suuius Ms. 
cl)., tu quo ba^c insuper addilur clausula , prcestante nei ct 
hominis FiUo, quetn portasli in ulero nedemptorem ac no- 
minumnostrwn Jesum (Iv islum , qui cum Patre ac spi itu 
Siincto unus Dcus in Trinilate vicit et r« gnat pcr omnia loe- 
eula scBCutorum. Amen. 

(a^ olim, de Tempore 18; et post, in Appcndicc 25. 
. \b) Hominis est iueruditi,jndicio (.ovanicnslnm. in cndl- 
cibu^ admoduin v^luslis inveuilur : iinus cx illis Corbelea- 
sis Anibrosium, caeteri fere Augustiiium auctoreiu , sed iiu- 
mierito, designant. 



gan(eo ciirsu mngnificus, ei venter men§ non est pu - 
dore evacundis, ncc in crTnceplione mventa sum Mne 
pudore, iiec in parturitione inventa sum cum dolore. 
mira ct laudabilis in(er feminas , in qiia ab angclo 
est saluUita virginitas , sola imjir^egnala nec viliau, 
cxonern(a ncc cvacnaia; quia sic cst ab angclo snlii- 
ta(a, Ave , inqut(, gratia plena, Dominus teeum ! Fe- 
lix umbiliciis cas(ila(is, qiiein amplexus iion letigit 
mari(alis ! Considcro concep(um (uuin , beata Virgo , 
et cxpnvcsco ; inlueor partum (num, et contremisco ; 
adoio Filiuni tuiiin , ct revivisco. 

2. Angelica salittaiio. Enarra, obsccro, mibl , qii/w 
mndo merutsii dici tiurus Domini , cl sponsa Filii 
Dci ? Quod rogo, indica mihi ; scd tamcii colloqtienti 
tcctim igiiosce mibi : ignosce , inquam , milii , quod 
aitdeam servus, atqiie utinam vel boiiiis, et non 
etiam inutilis ct malus servtis, et ideo malus senms, 
quia non leciim cum trcmore loqiior nt servns : ig- 
nosce ergo mibi , qiiod audcam cum sponsa Domini 
mei confabplnri ; et tamen indica mibi qiiomodo po- 
tucril Dei Filius pcr te gonerari. Audite, fra(res, au- 
dite Mariain nobiscum loquentem ; cnrne absentem 
et spiritu pra^scntcm ; yerecut:dia virgliiitatis vul- 
tum avertcntem a collocu:ore, et indicanlem quo- 
modo impnignata sit a Creatore. Eram, inqnit Ma- 
ria , in domo mea, pucJla Jud:ca , ex scmine David 
rcgis generata : aduUa fac(a siim, et despoiisala sum 
conjugi , et placui alterf,non intcrvcnicnte adullcrio, 
sed intcrcedenle Spiriiii sancto. Dcsp<msata suro fio- 
mini Judseo, ct placui homini Deo : desponsnvit 
mc vir Jiid:cus, et adamavjt me Cbristus Deus. Igno- 
ravit qtiidi*m sponsiis meus Joscpb qiiod me adamas- 
set Dcus meus , et putavit quod adtilterio impr.-cgna- 
tus esset vciiicr nicu«. Namqiie ignnranle Joseph 
sponso mco . vcnil ad inc quidam magniis Chrisli 
pnranympbus , non patriarcba primiis, aut prophoia 
cgrcgitis ; sod Gabriei iile arcbangcius, facie ruli- 
lans, vcsle coruscnns, iiiccssu mirabili, aspectii terri- 
bili. visilavit ct pcrturbavit me, salntavitclgravidavit, 
dixilquc milii : Ave, graiia plena, Dominus tecum. De- 
minus^ inquit , tccum ; sed plus qiinm mecum. Domi- 
nus tecum ; scd non siciit mccum. In me enim licet 
sit Dominus, memeiipsum crcavit Dominus ; pcr te 
auiem nascilurus cst. I(a est enim, Maria, Dominus 
tecum, ut sit in cordi* tuo, sit in iilcro tuo ; adim- 
pleat mcntcm (unni, adimplcat vciitrem tuum ; pro- 
ccdat formo^us de iitcro tiio, (anqttnm sponsus de 
tbalnmo sno ; egredintnr rex ex imiino ventre luo, 
tnnquam rcx de ciibicnlo siio ; procc<lat princeps cx 
aiila regali ; ita ut virginitalem tuam non faciat vio- 
lari. 

5. Scquitur dc eodem argumento. Dixitque ei : QuO" 
modo fict istud^ ttt utcro gravescatn piidico, et iminii- 
nis siin a mnrito ; quoniam virum peniius non cognO" 
sco ? Desponsaixi namque siim hoiiiiiii jtisio ; si oiim 
illo iion convencro, unde crit qtiod gt^nerabo ? S<'d 
si poiest ncrt ut et concipi:im mlacla , et gcncretn 
cbiiisa , iiidica modtim, ct pnratuni invcnies aniiniim 
mciim. Omnibus enim mc modis cxopt'» cgo Dco 
mro : ut ct babpain prolem, cl noii pcrdnm piidoreiii. 
Hefm angclns Gabricl inodiitn conceplionis, qiiod 
in verbo firrci Salvaloris. 0, inquii, Marin virgo Dci, 
spoiisn IVi ; dilccta Dci, filin Drl, inatorDci, si hnnc 
a mc niodnm requiris, qnomodo virgoconcipias, vii^o 
parias, ct post pnrliim virgo permaueas, vel qnomoilo 
ftct in (e qui fecit tc ; audi mc, et ne pcrturbcris in 
tc: Spirilus sanctus superveniet in te, etvirtug AUiuimi 
obumbrabil libi (Luc. i, 5i, 55 >. lia Ui virtus Allissimi 
obumbrnbi(, u( nec xstum patiaris libidinis, el ma- 
ter sisCrcatoris. 

4. Joseph turbatur. Ncscit interca Joseph Mariae 
sponsus , quid citm ca cgcrit angelns. Siibito Joscph 
intiiitu familiari et liccntia maritali aspicit Mariam 
conjiigein siiam : vidii in ea tiimcscentcs vcnas In 
giilturc, et aiicnuari fnciem , postrcmum vidit eain 
gressibiis gravari ; inlellcxit Mari;c iiteriim gravidari. 
Turb.idir Joseph hoino jui»(us , quod M«riaiM quatn 



de 
gra 



SERMO CXCVI. 



2110 



: templo Domlni acccporal» cl nondiim co^novernl, 
avidnm scntiehal \(.'l qnam non mcrncral m coiiju- 
gti honore , jam liabcrct in confusione ; secuniqne 
diu TStuans ac dlsputans, dicit : Unde hoc coiitigil ? 
quid evenil ? Non cognovi, non leiigi ; si non leligi, 
non violavi ; si non violavl, non gravidavi. Heu ! 
Iicu ! quid contigit ? quid, piKas. evenil ? per qiiem 
llaria sic cecidii ? qucm sihi i Ins quim me aiiulan- 
tem invenil ? ego enim cum licentinm liaberem mi- 
rU:ileni, nnle ihorum nupliarum pUollareui non vcxavi 

Bidorem. Timni , mullumque perlimui , quod in ilio 
osnico libro Lcgis scntentiali cst vcrbo pnrnxum : 
quod quxcumque virgo palcrnam doninni foe iavcrit 
adnlterio, morienda lapidibus subjacebit : similiter 
ti vir qui pudoris Testimentum palri non dclulcrit ^ 
roramqiie testihus repliciveril , pudorisque signucu- 
tiim nou demonstraverit , moricndum ct ip>i cura 
virgine erit. Ulrosquc crgo libidinarios hac Moyses 
fenteiitia feriri voluit, siinulqiie ailulteros pcrire nian- 
davit. Sic namqne ait : Auferetis opprobium de domo 
Israel ; ei omnis qui audierit , timebit , et non aget fm- 
frie {Deut, xxii , 21, 2i). Ilanc Moysi scnlentiam 
pr:eravebnm, ipsamqiie luxnriam iii ineo corpore re- 
frenal>am, maxime quia ct David (iliam csse, et regali 
nie faiicliim sacerdoilo pnfiiosccbam *. Sed quoniam 
nihil inihim est , nihil noviim, nihil abscoiisum qiiod 
hon reveletur, et occullum quod non iii publicum 
venai, in David regis Glia aliquand<» recolo hiintoriam. 
David regeminBetbsabecllria^ Ceiha^i mulierem aii- 
dacia extulit regalis, nec eum limor tcrruit maritalis : 
Mariam David regis liliam cogilaiio iinpulit puellaris, 
iiec eam tenuil terror parentalis. Qiiid ergo faciam ? 
qiiid agam ? Anxior, gemo , doieo , curro, consiiium 
diKTro, nec plenum ifvcnio. Prodo, aul taceo ? Qiiid 
iaciam penitus nescio. Proilo ndnUeiium , aut lacco 
propler opprobrium ? Si prodidcro, adulterium qui- 
dem non consentio, sed na^vuin ' crudelitalis incurro; 
quia secundum librum Moysi lapidandam esse cogno- 
sco. Si lacuero , malum consenlie ; et cum adullcris 
portionem mcam pono. Qaoniam crgo tacere maluiii 
est, adulierium prodcre p^jiis esl ; r.e pcr me fiat lio- 
micidium , dimilf.am lacito coiijuginin. Co^)/at;i7, in- 
quit, Josepli ,&icui Evangcliuni dicit, occuUe dimit' 
tere Marinm conjugemsuam ( Malth. i, 19 )• Cogitavit 
ui cssct alierius, cuin jnm esset nlierius ^ non men- 
lis rerragalione , sed lidei conccptione. 

5. PerAngclHm Joscph pacalur, Prophetiw de 5!aria 
^plicaniur. Sed non tiincat Maria David illius iniigni 
regis filia, quoniam sicni in David veniain C( ntiilit 
sermo prophclalis, sic Marinni iiberat angcius Sahn- 
toris. Veni jnm, Mater Domini casin, in qua non init 
virilis appelitio, sed Spiritns sancli adimplclio; (luam 
mm violavit Joscph vir Judxus, sed solus impru^gna- 
vit omnipot^ns Deus ; qtia! non es commixta Joseph 
^ponso tiio, nec cogniia alicui viro, sed soli otimipo- 
teiiti Dco. luvoca, Virgo sancta, Domiiium ttium Da- 
vid patrem tuum, non illum David adullerio fit.sca- 
tom, et Uri;e Celiia^i boioicidio divuigntum : sed illum 
dico David forli mnnu pra;liatum, diu cuin diabolo 
altercatiim. Surgat Deits in niijiiloriuni tuiim ; miltat 
(lecoeloangelum suum, et visitet in somnis sponsum 
tuiim. Suspcmlai judiciuin Muyscs suuni, iie Joseph 
viiidicet in adnlterium Inum. Panlitaque Joseph ani- 
muin in tempore , quo Mariam possil occulte 
dimiitere. 

6. Sequiiur de eodem argnmenlo, Ecce iterum Vir- 
Einis illc paranymphus, non hotno, sed angelus Ga- 
briel ille conspicuus, coeli ciirsor acqnissimus, medio 
iioctis libramine dicit ad Josepii iii visione : Josepli, 

* Mss. potioTC^, post verhum, sentiebnt, subdanl, secum' 
quediUj etc, omissis verbis inlermediis. 

« In Mss. nonnuliis et reqale sacerdotium prmnoscebum, 
Id ediiiti auiem, qnia Duvid fUium me esse sciebam. 

* Mss. velusliores, necem. Al. n.. nefas. 

* lla Mss. poiiore.s. Quidain alii, ut easetadultera, Edili 
odttlierit r&t. In n. coOlce, id esset adulterium, cum Jam 
e$set mytteriunu 



inqnit, fi!i D;.vi.l. cur tanlum Iribularis, qnid multum 
contrislaris, cur fii somno cogiiando oesudas, cur 
vigilandotristisambiilas, cur dc Maiia malain libiui- 
gcris snspicionem, cum ipsa libi genoralura sit Sal- 
vatoren» : Anfer zelolypiae animuin ; qui nascctur eA 
ea, ipsecstqui inipnrgnavit eam. Ideoenim, Joseph» 
tri^lis cst anima tua, quia qu:ecumque legisti in pro- 
plietia, non inlclloxisti in .Maria. Ilinc est omnis tri- 
siitia tun. quod sponsam tuam nondum cognovcris, 
ct grayidain sentis, necaliud In ca nisi adulteriitm su- 
spicaris. Joseph, !ili David, nalus cx gcncre saccrdo- 
tnli, non soluni snccidolali, voruni oliani ct rcgali, 
lilins Proplieinnim, socius Scribarum : illc Dcus qui 
scripsit mir:ibilia in Lcge sua, ipse fecil mirabilin in 
conjnge lua. Qiiid aiiiemsnnt D(;i mirabilia, nisi (pi:u 
himiinibus siint impossibilia ? Mirabilia ergo Dei in 
Lege non leffisli ? Quod si ctiam Icgisti, qiinre noii 
inlellexisti ? Tpsa cerle, Lex quam quotidie lcgis, sine 
graphio scilpta est in tabulis lapideis. Lege ct iiitclli- 
ge quod paiiem in cremo lerra produxerii, ciijus se- 
men in tcrra arator nullus induxil. Virga cliam Aa- 
ron annis sicca qiiam plurimis siiie aipia rcvixit, in 
templofloruit, nticesque clausa sub tccto produyit. 
Ergo qiii scripsii lapidcas tabulas sine stilo fcrreo, 
ipse gravidavit Mariam Spiritii sancto : ct qiii produ- 
xil panem iii eremo sinc seminaioro, ipse fecundavit 
Virginem sine corrnplione : et qui fecit virgam sinc 
pluvia gf-rminare, ipse fecilliliam David sincscmine 
genorare. Postremo, Joseph fllins David, filius Pro- 
pbelarum, non Icgisti Isaiam eximiiim Propbeiarum 
quiddixerit, quemadniodum scripscrit, Eccevirgoin 
utero accipiet^ et pariet tiliumy et vocabitur nomen eju9 
Emmanuel{ Isai, vii, 14) ? Quod crgo legisli in Li- 
brisluis, aspice in Maria octilis tuis : ut digiie dicas 
canlicum David patris tui, Sicut attdivimus^ iia etvi^ 
dimus in civitate Domini virtulum, in civltate Dei nostri 
( Psat, xLvii, 9). Accipeeij[o Mariamconjugemtuam, 
semper de ea secnrus, et iii iinllo sis soUicilus : quia 
quoti concepttmi cst in cjus utero, noii cst do pccca- 
to, scd de Spirilii sancto ; ct qui nascclui* cx cjiis 
iilcro, non vocabilur lilins Jnd:vi, sed vocabiiur Fi- 
liiis Dei. llabe ergo, Joseph,cuin Maria conjiige tua 
coniinuncm virginitalcm iiicmbroruin ; qiiia (Je vir- 
ginibusincmbris Virius nascilur Angebuum. SilMa- 
ria spoiisa Chrisli cnrnis sinc virgii.iuue scivaia ; sis 
autein ct tu paicr Cbrisii cnra castitatis, el honoiifi- 
ccntia \irginitalis : ut de virgmibus ineinbris genere- 
lis sxcnlis cbrislianis sponsum virginiiatis et mari- 
liim casiitatis, communem singulis virginibns ct ma- 
rilaiis, in quo nuUa sil zclotypia ; qnia virginiias sa- 
lijtaiione iinpr.Tgnala cst in Marin.Mngnum meri uiii 
virginilalis, frnlrcs. Virginiias Marix angcli salnta- 
tioiie esl impnrgnata, a Joanne de uloro esl salulata, 
el gfncrans virginitns .Mari:e ab Angolis ei»t hodic 
coUaudala, ct laclans vir^inilas Maii;u perslollamde 
CQcloest prxdicala, et a Magis muneribus lionorala. 
Cande itaquc, Joseph, niniiiimque C(m<:audc virgini- 
tati Mario;, qnia solus mcruisti virginnle possidoie 
conjnginnt : ({iiia per meriium virgii.ilaiis iia scpa- 
ratuses a concubiln uxoris, ul palcr d.caris Sal- 
vnloris, qtti vivit et regnat in sa:cula sa^culorum. 
Amcn. 

SERMO CXCVI (//). 

IQ Natali Joaonis 6a[>tisla?, i [b). 
i, llatio singularis hujus festivilatis. Joannes iypus 

(a) olim, de Sanctis 20; et fost, m Ajipcndice 76. 

Ib) Hac ips^ die in ncMuano Breviario ie{?iUir sid> noniine 
Augustiut : sed ipst taipeu haud immeritoftiilper l^vanien- 
ses perque Verliuum el vindinauin abjudicaius. Cimsensio- 
nem in sensibus et in verbis nabet quaiu nlurimam cum 
Fausti scriplionii)us variis, scilicet cum iioniilia quam 
Iijsius essc siqjra ad sermonein 170 diximus ; Kusebiaua do 
Christi Natali prima, ubi modo eodem expiicaiur | rocossio 
Verbi a Palre. Ciiai ejusdem FausU E| isi( lis i.Tima ad Feli- 
ccm et so.xta ad Uuricium conveail iu distiugneudis duobus 
abslinenliir generibus : cum iisius Hbrodu li&\^t<^ K:&Vsf\^^ > 



Sitl 



APPtNDlX. 



2112 



Legi$. Postilluinsacrosanctuni Doniini natalem diem, 
nuflius hominis nntivitatem lecimus celehrari, nisi 
ftolius beati Joannis Baplistx. Tn aiiis sanclis cl ele- 
elis Dei novimusillum diem coli, quo illos postcon- 
summationem iaboium, el dcviclum triumpliatum- 
que niundum in pi^peluas aitcriiiiatos prx\sens lix*c 
vita parturiit ; in aliis consummala uliimi diei mcrita 
celebranlur : in hoc eliam prima dies et ipsa etiam 
hominis iniiia consecrnntur; pro hac absque duhio 
causn, quia per hunc Dominus adventum suiim, ne 
suhiio homines inspcralum non agnoscereiit, voluit 
esse tesialuin. Joaimcs nuiem fii^Mira fuil vetoris Tc- 
sinmeiili, ei in se roniiam prxlulil Lcgis : ct ideo 
Joannespncnumiavit.Salvniorcm, sicut Lex gratiam 
prccucurrit. Quod auiem nondiim natiis de secrcto 
niaterni uteri prophciavit, et expers lucis jam lestis 
est veritatis : hoc est iuielligendum , quod lalens sub 
velamine el carne littcr:«, et Redcmptorem mundo 
spiritu pnedicavil, et nobis Dominum nostrum de 
quodam Lcgis ulero proclnmavit. Ergo qiiia Judai 
crraveruiJl a ventre, id est, a Lcge (\u\v Chrislo gra- 
vida ornt ; Erravemnl a ventre, locuti sunl falsa ( Psal, 
Lvii, A ) : idco fiic venil in testimoninm, ut testimoniuni 
perhiberel de lumine ( Joan. i. 8). Qiiodaulcm Joaii- 
nes in carcerc consliiulus ad Chrislum discipiilos suos 
ordinal ( Matth, xi, 2 ), Lex ad EvaMgiilia traiismit- 
tit. Quae Lex juxia typuin Joannis quasi ignoranliae 
clausa carcere, in obscuro et in occiilto jacebal, ct 
Judaicx cxciuitis scnsus intra liltcram tcncbaiur 
iiiclusns. 

2. Lucerna ardens. Dc hoc beatus Evahgi lista pro- 
loquilur, lUe erat lucerna ardens (Joan. v, 5.5 ) ; id 
csl, Spirilus saneii ignc succonsus, ut muiido ignoran- 
li:e nocte possesso, lumen salulis ostenderet, et qua- 
si iiiter densissiinas der.clorum lcncbras, splendidis- 
simum justiii:e sohMU lucis su:e radio dcmonslraret, 
de se ipsodicens, Eyovoxctamantisin deserto{ Malih. 
in, 5 ). Vide:imus in quo dcsiTto, id est, in Geniiiim 
populo. Vacun eiiim limore Dci peclora, ei Spiritu 
saiicto carenlia, doserio squalonlis oromi comparan- 
lur. Desertus eiiim crat hic iniiiidiis ab omni cultiira 
fidei et timoris Dei, el pcccalorum spiiiis obsiliis 
squnlebal Uinquam ngcr inciiltiis, ot iiulhim penilus 
bonorum rpcrum recuiidilntem atluleral, nuUum im- 
brein graiue spiritualis accoperat. Miltiiur beatus 
Joannos, qiii euni pcr prophcticam atqiic apostolicam 
pi*aRdicationom, annunliaiido poenilcntiam, qiiasi rii- 
dom campum procinderel, feciindarct et cxcoleret, 
divini verhi seininibus implerel : el ad inaturaiii fru- 
geiii,i«l cst, ad regoncralionis grnii:im praiparnret. 

5. Qnossuoin orlu revelct. Jam illiid quant£ gloriie 
fst, quod Zachari:e saceidoti seiii et Elisabcth steri- 
ii a Gabriele, id esl, ab illo angclo promiliilur, a 
quo Mari:e nnlivilas Domiiii, niintinliir : et qunsi ex 
aliquo similis Domini, prcmiltitiir hlius stcrilis ante 
filium Virginis, n; scio quod majiis miracuhim ipsa 
nativilale declarnns. liispcrata prole poslcritns inu- 
nerniiir ; quin novo parlu erat miincrnnda et ditnn- 
dn virginiins. Pra*mitlilur aiile Jostim Christuni Jo:in- 
nes, qiiasi Teslamcnlum vetiis niite novum ; ul dies 
diei oniclet verbum, ct sacrnmenlorum ohscura pro- 
fundiias cvidentioribus nov:cdoclrina»mysteriisrevc- 
loliir. Pra-mitliiiir orgo luccrna aiite soloin, serviis 
aiite Domiiiuin, amiciis ante sponsum, pnrco anlc 
judicom, vox aiite verbuin. Et ideo de se dicii, Ego 
vox clamantis in deserto. Qiiid cst qiiod bealus Jikiiiiics 
vocem se essedixii? Id esl, quia Verbi annuiitiaiorct 
pra^dicalor eral. 

cap. 0, in nonnuUis qxm hic nam. 6 legantor verbis : cum 
homiha etiain ioter Busebianasde Naiivilate sancii Joannis 
seconda, quam qiiidein ex isia pncserliin 8tiiiteniia,« Sci- 
vit qnod Qon sufflceret eligenlis gralia, nisi irivigilaret 
collaboranlis industria. « Faiisti esse coniiciinus, qui si- 
miie quiiipiain dixii in libro Ide Liboro Arbilrio. Observa- 
roiis tandem Eosebiana homilia a«i MonacUof secumlacoa- 
Uueri |iartem sermonis hujus nun extgn-^m, nb illisniinirum 
ferbis nuin. 6: « Novimus (|iiia r:«iniTiariicr ni iis liuiiiaDa 
« io diversik hujus inuu li iHeccLn?, « eic. 



4. Verbum quid «tf, quid vox. Hic jam sollicite re- 
quiramiis quid inlcr verbiim sil et vocem. Scriplune 
sanclai verhum esse definiunt, quod inlra animi si- 
lentiuin mcnle concipimus ; verbum esse dehniunt 
ipsain cogiiniionem, qiisR adhiic Inlra conscioiuioe se- 
crcla rctinetiir : vocem vero, pcr quam verbum pro- 
fertur in mcdiiim. Vox, sonus est index cogitationis ; 
vcrbum vcro ipsa cogitatio. Sicut enim quando ver- 
bum corde concipiinus, ncccssaria est vox quasi 
quoddnm vchiculum verbi; et qiiamlibet vcrbuiii 
ipsum per oris sonum ad alium Iransferamus, lameii 
iilud intogrum ciiam intra nos, id est, clausum a Io« 
^uente transterlur, iit tamen in sua sede leneatur: 
ita et onini|)oleiis Pator innotescere nobis volenSy 
S:ipiontiain et Verbum illud qiiod in principio erai Deui 
apud Deum (Joan, i, 1), sicut ipse tesialur, Erucia^ 
vit cor meum verbum bonum(Psal. xliv, 2), beiitum 
Joannem, quasi vocem per quam nd nos verbum suuin 
proferrcl, assumpsit. Quod qiiidcm verbuni de illa 
sedc ita nd nos descendit, iit in sinii, id esi, in pro- 
fu:ido Paieriii pectoris permaneret, terrena \isitaiis, 
ct coslcstia non rclinquens. 

5. Joannis prce cxtcris Propheiis gtoria, Mediaior 
csl novi et veteris Testamenti, llnnc ilaque gloriam 
bcatiis Joanncs Baplista non dc longiiiqno, sicut re- 
liqiii Prophota* ; sed vicinus et proximus antecessil. 
Illi advenlum regis ante mulla tempora pncdicave- 
runt, alii dixcrunl, Qiiandoqiie ventnrus est; atii, 
Ecce cito venit : iste autein quem venlurum pnc- 
dixit,- veiiisse monslravii, et propheliam siiam ipso 
qiicin annuntiabat assisicnle cmnplevit. Adliiic itaqae 
in uiero malris suoc Spiritu sancto est replctiis, et 
suam ipsius nativitatem prophotando prxvenit ; ad 
simililudinem Domini saiiclificatus antequam natus, 
intra viscera CKSulians, ct Salvatoris advenlum ma- 
tcruo ore protestans. >'ere lucerna ardens, in quo 
tam singularis gralia divinx dignaiionis elTuIsit, ut 
jam jamque adfore Rcdemptorem snncue genilricis 
voce narraret ; et per eam, vclut per quaradam ve- 
ritaiis liicernam, iiondum in liiccm prolalus oslen- 
dcret. Ilic est ille novi et veleris Testanienti idoneus 
niedialor, et gloriosi Agni dignus ostensor : qui Do- 
niiiium suum ct annuniiarc uno tempore meruit eC 
videre, una eademqnc suae naiiviiatis a:tatc et nova 
incipiens, ct vetera concliidoiis. 

C. Vf5 facicnda proptcr regnum codorum, De per- 
sona hujus Cvangclista testaliir, A diebus, inqiiit, 
Joannis regnum ctelorum vim patiinr (Matth, xi, 21>. 
Novimus quia familiariicr mens huniana in diversit 
hiijus miindi illeccbris et concupiscentiis devicta fa- 
git laborcm, cxpctil voluptatem, et vix adducilur ut 
consucludinem a se vitj^ prioris excludat : sed cum 
coepcrit cogiLire uliimi dici nccessitiiiem, ac futiiri 
jndicii pondiis, incitiia ct slimulata vel spe praemii 
vel timore supplicii, volunlariiim beUiim indicit pas- 
sioiiibiis, ct viin Tncit pristiiiis suis dcsideriis, et 
violontcr se vinccre ipsa conteiidit. Non eniin siiie 
violciilia fieri polest iit dc ahundantia ct dcliciis 
nd rnincin et sitim, ad abslineiitinm et crucem 
traiisoat; ut somno prius alqiic otio aniicam carnein 
conlrilione vigiliisqiie coiificinl. Non, inqiiam, siiic 
violciilia lieri jioiost ut unusqnisque irncundiam p.i* 
tlentia, superbiam hiimililate comtniilcl ; amore pau- 
pcrtntis, divitiarum ac sufncicnii^c aniiientiam su- 
perci ; vinolentiam sobrietate, luxuriam castitaie 
coiidemnci; et homo subiio in vinim transforme- 
lur perfectum, et quodam modo alter reddatur ex 
altcro ; ac sic a talibus per violciitiam regnum CCB- 
lestc diripitur. 

7. Duo abstinentice genera, Dtio antem sunt absti* 
nenti.-e et crucis geiiera, unum corporale, aliud spiri- 
lunle. Unum a potu atque epiilis lemperarc, appelituin 
gul:e a delectationibus Qlmollissimis suavikitibus coer- 
cere, ab his qux per tictum et gustum visumqne 
dccipiunt, sensum viriliter revocaro, ac violenier 
abstruhcre. Alterum abstincntia! et crucis genils est 
pretiosius atuuc subliniius, motus aninii regerc, cl 



Sit3 



SEIIMO CXCVIL 



iiii 



pertarbaliones illius moilestioc tranqnillitalc placnrc, 
irae ac snperbix Tmpelus qunsi ferniu besiinui rcfre- 
iiare, liiigare quoiidie coiilrn viiia sna, incrcparc se 

Suadam xnsoria aasteritate virtutis, ct rixam quu- 
am modo cum bomine interiore consererc. Pretiosa 
hxc in conspectu Dei ct ^loriosa crux, cogitaliones 
malas in potcstatem redigere, voltiutatcs proprias 
aibuegare, casquc inleriori examinationc discutcrc, 
€i rcgentis iinperio subjiigare; a scrmonc niqiie 
opere quo anima Ixditur, tanquam a cihis noxiis 
abstiiiere, et sensum ab bis qux contraria sunl, spi- 
rituali teinpcrantia sobrium custodirc. H.tc qiii faiit, 
perriipto passionis muro violentcr ad ca^loruiii i rgna 
cousceiidit. Yim itaquc sibi faclura est auima, ut 
fialmam Inbonim, qunm sibi subtrahi niiiltis inimicis 
adTcmntibus sentil, viribus conlendnt cripcrc. Nc- 
cesse crgo est ciim summo laborc ex lioc muiido ra- 
pcre palmam saluiis, cl qiiasi cxctibanlibus circum- 
jcctis bostibus obscssos pcrvigili intentioiie fruclus 
dcccrpere, ct pro^dam a ibcsaiiro vitx vclut de me- 
dio at)reptam sxciiii biijus inccndio rcportare. 

8. Rapil Ecclcsia Sytwgoga* regttum. Regtium no- 
sirum Christus. Rnpiuui el homines angelis aposiatis. 
Est f t aliud dircptionis griius, qtiaiido aliis promissa 
et oblata diripimns. Salvaior ad Iioc vcl maxiine 
suscepta iiicarnatione dcsccnderat, ut Judxorum po- 
pulum jiisiificaret : sicut ipse iii Evanj^clio loqiiiiur, 
rfan stitii, inquit, missuSf nisi ad oves qucB perieruni 
iiomtts Jsrael (Matth, xv, 24). Scd ct discipuli iia iii- 
credulnm Synagog.!* plebeui coaiYucbatit : Vobis, in- 
quiunt, prius oportuerat vvrbum uei loqui ; sed quia 
V09 indignos judicaslis ceterttai vitas, ecce coticertimur 
ad Gentet (Act, xiii, 46). Kr^o cuin Judai muiiera 
sibi parata respucrcnt, pubiicnni et peccatorcs ex 
Genlibus crediderunt; ac sic rapit Ecclesia Syiia- 

1;ogK regnum. Regiium ctriin noNirum Chrisius est. 
iapimus itaque etiin, cum a Judxis occidilur, sepe- 
litur n fiobis. Rapimus auleni cum illis dormicnfibus, 
sicot ipsi in Evangelio conruenltir: bicitey iiiquiunt, 
tpua discipuli ejus nocle vetierutit, et fnrati sunl eum 
9obiM domticniibus (Matth. xxviii, 43). Surgal ergo 
qui domiit ; ne forte Christum pcr ncgligciiliain re- 
Sfilutus amiiiat, dum mens ejus in infidelilate et in 
tnrpore dormitat. Rapiiur itaqtie regnum c<£!orum, 
duin negaiur a domesticis, ct a GentJhus adoratur. 
Rapitur, cum aliis ad saluicm mittitur, ab aliis inve- 
iiitur; eum sui eum rccusant, suscii>iunt alicni; in- 
seclanlur proprii, complcctuntur iiiimici : quando 
habreditatcm civis respuit, pcrcgrinus invadit ; filius 
repudiat, servus recognoscit. Adhiic el alio ordine 
reguum ccelorum vim patitur, qnando illud homines 
aeqniruiit quod angeli pcrdiderunt, quando illiic ado- 
ptati bumilcs ascenduiit, unde suporbi iiicolx ccci- 
dcrnnt. Ergo cum inler tanlos iiividos, inlcr t:iiitos 
btrones et invisibiles itisidiatores vivainus, qtiibus 
tandem viribus coeloriim regna capiemtis ? Quis, 
iiiqnam , nisi obediesido doctoribus, ct vitiis ei iii- 
Jiisiitiis ex ctipidiiate nascenlibus resisicndo, de- 
flendo p<*ccata, et ea jcjuiiiis atque elccuiosynis 
r^inicndo ? 

SERMO CXCVII (a). 

In >aiali Joanuis Baplistse (b). 

' i . Solius Domini et Joattnis Piativilas celebratur, 
Qm ez muliere, inferior est Joannc, Nalalcni sancti 
Joannis, fratres charissimi, bodie celcbramns, qiiod 
iinlli unqiinm sanctorum Icgiiiius fuis^:e coiiccssiim. 
Solins enim Domini et l)eati Joanuis dies nnliviiatis 
In ttniverso niiindo cclebratur et colitur. liliim rniin 
sterilis peperit; istum virgo concepit. In Elisabetb 



(aS Alias»desanctis2i. 



In Appendice nuiic primum coUocalur. llanebat apud 
Lovaoienses dubius : rejeclus est pcr verii .um et Mmiin- 
gnm. COQStat exeerf tis ex supcriore scrmone, ex Eusebia- 
nis de boc festo uuobus > ex co qui apiid Amhrosium 
esl fln endem celebritate seciindus, cx duobus demum ioier 
AHgaitinianos 287-280. Gonclusio sliU csl cxsariani. 



steriliUis viiicilur; in licnta Maria conccptionls con- 
suettido mutiilur. Elisnbctb virum cognosccndo filium 
gcnuit ; Maria ancclo crcdidit, et conccplt. Hominem 
conccpil Elisabelh. et homliiem Maria; sed Elisahetb 
solum homincm, Maria Dctim et bomincm. Quid sibl 
vult ergo Joannes? Undc iuierpo-iius, unde pre- 
missus? Mngnus igitiir Joanncs, cnjus magniiudiiii 
ctiam Salvalor lcstimoniiim pcrhihct, dicens : yon 
furrexit inter natos mulicrum nwjor Joannc Raptisla 
(Maiih. XI, 11). Pncccllit cunctis, eminet univcrsis; 
nntecellit Propheias, snpergrcdiiur Patriarchns; et 
qiiis<iuis dc muliere iiatus e^t, inferior csl Joannc. 
Dicit fortasse aliquis : Si intcr natos miilirruiii Joan- 
nes luajor csl, ni.ijor esl Salvatore. Ahsit. Jonnncs 
ciiim iiaius niulicris, Cbristus aulcm virginis nMtns 
esi; ille corniplihilis uteri siiiibus clfusus csi. iste 
impc>Ilutin vulvac flore progcnilus. Mco autcm cuin 
Joannis nalivilaie Domini gencratio dcpulaiiir, ne 
Dominus cxtra vcrilatcm vidcnlnr condiiionis hii- 
manaj : si comparetiir hominihiis J«an:jes, pra^mis- 
sus esi ante Dciim. Taiita iii iilo exccllcntia crat, 
tanta gratia, ul ipsc puiatiis sit Chrislns. Qiiid crgi* 
dixit dc Cbristo ? Nos omncs de plenitudine ejtis ac- 
cepimus (Jom. i, 16). Quid esi, ^os ottincs? Ergo 
Propbcta-, Patriarcb*, Apostoli, quolqiioi saiicti, et 
aiite incarnallonom prcrmissl, vcl ab incarnnio mlssi, 
omncs nos de plcnitudiiic ejus accepimus : nos vasa 
sumiis, ilie fons cst. 

2. Ut Christi, sic Joanms nativitas pletta mysterio. 
Item et utriusque passio. Si ergo iutellevimus niyste- 
rium, fratres mei, Joaniies Iiomo est, Chrislus Deiis 
est : humillctiir homo, et exalietur Deus, secuiidum 
illud quod de Domiiio ipse Joannes dixit, i//Mm opor- 
tel erescere, me autem minui Ud. iii, 30). Vi huml- 
liarciiir bomo, eo die nalus est Joaniics, quo incipiunt 
decrcsccrc dies : ut cxalletur Deus, eo die naius esl 
Christus, qiio incipiunt crescere dies. M.igniim sa- 
cramentum, fratrcs charissimi. Ideo celehramus Na- 
talem Joannis, sicutet Cbristi, quia ct ipsa naliviuis 
plcna esl mysterio. Quo mysterio, nisi humililniis 
nnstr.T; sicut nativiias Chiisti plena est myslcrio 
alliludinis iiostnc? Ergo in bomine minuamur, ut in 
Deo crescamiis; in nohis hun)ilierour, ut in illo 
exaltemur ; bumilietur huinana prxsumptio, ut crc- 
5cat divina miserniio. Nnin htijus rei sacrnmrniuni 
ctiam in passiunibiis nmboritm implctum esl. IJt mi- 
iiuerctur boino, caput Joaunis ahscinditur : ul txal- 
letur Dcus, CIirisiu.> in Ii"[no siispendiiur. 

3. Cnr Joannes luccrna dictus, et ante Christtnn praS'' 
itiiisus. Cur vox. Legis lyputngessit. Qnnre autcm healum 
Joaniieiii DominiisetSnlvator nostcr lucernnm essedi- 
xei-it,ctqiiarecummitlianle sevolucrif,hrevitcr,siju- 
betis, Charitaiis vcstrx nurihuscupiinusiutiiuare. Pro^- 
missus csi cnlm veliit vox nnte vcrhuin , luccrna ante 
soiem,prxcoantejudicem,servusanlesd(miiiium,ami- 
ciis aiiie sponsum. Et quia univcrsum mundiim pec- 
catorum tciicbrae ct nox iiinderiiali& oppresser.a , et 
solcm jiistitia: aspicere non valehat, bcaitis Joaiines 
quasi luccrna pra^niitiilur, ul cordis oculi , qiii lippi- 
tudine iniquitatis oppressi mngniim et vcruiii luuica 
vidcre iioii poicrant, ad lumcn luccrnx' prinium <|iinsi 
tenuom splendorcm videre consucsccrent ; et patila- 
tim peccaiorum mihilo reinolo, ct inndclitatis hniiiore 
digcslo, advciiicnic Christo, ab illo ca^lesli lumiiic lae- 
tificari possent polius quam torqiicri. Siciit enim Iip« 
picntcs oculos ad videiidiim provocns, si cxiguuro 
splcndorem lucernsc ostcnderis ; el amplius ci ticias , 
si luiiicn magniim ingcsseris : iin Domiuus cl Salva* 
tor nosicr , qui cst lunieii veruni , nisi priiis healun: 
Joaniicm vclut Iticernam pnrmiiteret , claritatem U« 
litis totus mundus susiincre non posset. Loquaiur 
Jonnnes, et dicat, Ego vox ciamantis in deserto {Jd,f 
1 , 25). Vox crat ; quia Verbi Dei spiritu replebatur *• 

* Ita editi et F.usebius. Al Mss. duo cb., vox ertti;quia 
Ferbian pr<gibat : clamabaif qma spirilu sancto plenn 
erai. 



2115* 



APPENDIX. 



S!t6 



Sicul sermo vocis quodam modo minislcrio ac vehi- 
ciilo ail audicnlcm a loqucnle iratismiliUur ; iti ille 
Chrislum soi»ans, Verbi eral minisler el i>oHilor. 
8:Hiclus, inquam , Joanncs lypum in se Lcgis, qiKT5 
Chrislum longe persign:^ ct indicia nionslrab;il, oslun- 
dil; el idco misil ad Chrislum duos de discipulis suis. 
Isli duo discipuli a Joanne ad Cliristum uussi , forte 
duo populi sunt, quorum unus cx Jud;vis credidil, al- 
ler ex Geniibus. Joanncs dirigit ad Christum ; Lcx 
miiiii ad graliam, el per Evangclii ndem, vclcrem de- 
sidcral aslrui vcrilatem. 

A. Adhorlatio. Nos vcro, fralrcs charissimi, ul t;im 
sanctam fcsiiviialcm non solum corporali , scd cti;mi 
spiriluali cum g;\twlio celcbrare possimus, sccund:im 
vircs noslras ad dandas elccmosynas, et ;id lencnd.un 
cuin omnibns pnccm noitros animos pnrp ircmiis : et 
ab omni scun ilitate vel tnrpiloquio i.oa solum nos- 
melipsos, scd ct omncm familiam nostram ct univer- 
Ros ad nr,s periincnies pro amore Dci et zclo sanclx 
disciplin;i; prohibere tolisviribu» hiborcmiis, necpor- 
niitlanms voli:plnosos quosque solemnil;iteni sanctam 
fanlica luxurios.i proforendn pollucre. Tunccnim pro 
nobis s.anclus Joann 8 quidqnid pclierTmus potcril ob- 
linere, si nos feslivilalcm suam padlicos, sobrios, 
castos , absque ullo turpiloquio cognovcrit ccielirare. 
ILcccrgo, fralrcs cbarissimi, pro patcrna solliciiu- 
dine suggero : na:u Deo propiiio ita de vesira dcvo- 
lione ConrKio, quod non solum vos ipsos , scd eliain 
onmes qui aJ vos pertincnl , ciim omni honeslate ca- 
sios sobri<»squc conscrvciis. Unde Dco gralias agens 
supplico , ut qni vobis dcdil ca qu;c sancta sunt lide- 
iiler incipcie, conccdal vobis fclicem perseverantiam 
custodire, qui cum Palre ct Si»iritu bancto vivit el le- 
gnat in sxcula s;cculoruin. Amen. 

SEI\MO CXCVIII (a), 
in ^alali loannis Baptislse, iii (b), 

i. Joannes swqulari cetebritnie colilur, Htmana 
gxcedit merila, tlodie, dilcctissimi fralrcs , Joan- 
ni« qui Domini prtrcucurrit advcntum , nalalcm dicm 
cormins,quod nulli sanciorum meminimus allr.bu- 
tum : hodle , impiam , natalem dicin iinica ac singu 
lari celebriiaie veneranmr. Unde quia eum rccle exr 
lollcre non valemus Immana; vocis fiflicio , prrdi» e» 
imis dominicm aitcsiationis oracnlo , proloqucme 
Christo, quia inter natos mulienim non cst major 
Joanne Baptista (Mnlth, xi , \\). Ipse hoc dicil : cl 
Ideo cognoscc magnificentiim laitdis ex digniialc lau- 
dantis; ap sic dum nemo illo csse niajor asscriiur in 
natis mulicrum , datur intclli^i , quod J •annes huma- 
norum fiigil mensurara meritorum *. 

2. Vcx est, Chrislo crescente minuitur, Christum ortu 
et conversatione signavit, — Ego vox clamantis in de» 
serlo (Isai, xl , 3) : hoc est diccrc, Non sum ego Ver- 
bum qiiod erat in principio Dens apud Deiim; scd vox 
potius, id esi, minislersum Verbi, ut per me ad aq- 
ditus hominiim sensusqiie pervcniat. Unde bealus 
Bapiista pari hiimiliiate pronnntiat, Ulum oporlet 
frescere; me aitiem minui (Joan. iii, 30). Illutn, iiiqnil, 
pporlet crescere; qiiia per omnein mundiini Christi 
l^vangelium dilalatur : me autem minui, qtiia Joannis 
prophetia finitur. [lUum oportel crescere, qui eril cxal- 
landus in cruce : me autem minui , qui sum truncan- 
^tis in capite] Joannis enim prophctia finem acccpil; 
quia is qui prophctibatur, advenit. Joanncs ergo for- 
piam vcnluri Domini nativilale et coiivcrsationc * si- 
gnavii. Joannes nascitur de scnc patre : Christus do 

t iia apud Eusebium. At io Mss., humamrvm fuU men- 
SJira meritortm. m editis autem, rjpra hmumorum fuil 
mensuram meriUrmm, 

* Us. gr , natmiatem et convcrsalmem. 

la) ohir., de sanctis 36; et post, io Appendice 8i. 

\b) Maximo pert^crani auiscribilur io Theodericensi. 
Ms. Eusebiaoa est homilia de hoc festo prima , sed mu- 
Mlata et interpolaia. Ad istam hoiniliam quaecumque non 
perthieQt, conuoeiaur aosulis ; eaquc Cxsariuo) referre vi- 
Centur 



molre yirgine in naiindi senesccntis aelate; .'cialc, Iq- 
quam, iila quae ciat fide el o|)eribus infccunda. Joao- 
nes venit desperala gencratione per slerilcm; et Chri- 
stus naiura obstupcscente per Virginem. Ille sahilein 
prxdicavit; hic conttilit. Ille boplizavit in pusiutcn- 
tiam ; isie rcgcneravii in gratia. 

3. Libertas illius in argucudo . Pravorum correplio 
quaudo extra cutpam ontiitiiur, Pium ad pravos corri- 
gendos artificium, Hic cst enim Joanncs (lui iinpicia- 
lem regis Ilcrodis, qui nxorcm fi alris vivenlis iiivase- 
rat , publica auclorilale condenmans , proptcr jusli- 
tiani nerdidit vitam , scd IncraUis csl gloriam. El nos 
inlerdum pro gralia honiinum vcl limore oficnsionuin 

Fir.Tfcrimus adulalioncm , et vendimus vcriiatcm , 
non limenlcs ilitid qiiod lerrihiiiicr scriplum esl, Si 
non annuntiaveris iniqno iniauitatem suam , sanguinem 
ejus de manu tua requiram (Ezcch. iii, 18). Solent U- 
nien aliijuolics doclores Kcclcsi;n non pro negligcuiia 
peccantium ab increpalione cessare ; sed quia eos ti- 
mcnt ex i|)sa castigatione ad pcjora mala (irorumpore. 
Quando pro hac rc non prrdicant sacerdotcs , no» 
p )ssunt habere de taciturnitale rcatum : qiiia siciiV 
viii boni intcrdiim cx dura increpalione corriguiitur; 
ila e conlra omues cliam supcrbi Icnissima adiiioiii- 
tionc ad pcjora pr.Tcipilia provocanlur. Nain in lan- 
tiim pncdicatores Ccclesi.ne aIi(|uoties uon cx volun- 
Intc, sed ex necessitate peccalorcs non arguunt; iit 
iiiterdiim spirittiali mcdicamenio ct cliaritalis arlifi- 
cio supcrbos quosque etiam uidignis laudibus prose- 
.qiiantur : ut diim crubescunt falsa esse qux de eis di- 
cunlur, ad emendationem viiae et bona opera provor 
centur; sccundum illud qiiod scriplum csl, Quoniam 
laudatur peccntor in desideriis animo! suw; et qni iniqua 
gerit, bcnedlcitur (Psal, x,3, sec. Ilcbrmos), Et quia 
vcra cst illa sapienlis viri sententia , Sicui vcra laiis 
ornat , ita falsa castigat : non est tamen im^iossibilc 
apud Dcum , ut cliam illi qui humanis laudibiis invi- 
lati bona opera e\ercere ccDperint , Deus illis boc in 
amorcm ei consuetudinem vertat; secunduro illuil 
qtiod de sapientibus quidam dixit, Bene consuescere, 
Plldebi^ dissuescere :el ilerum, Bona loquamur, inins- 
iet serino in aCTectum. Bcatus -timcn Joanncs plena 
et pcrfccta libertate malnit injusta sustinere , quam 
jnsta non dicere.1 Unde evangelico bcatus ipse Joan- 
nes alloquio corda noslra .saluiifero pulsat oraculo di- 
ccns : Ego vox clamantis in deserto , Parate viam Dei- 
mini , rectas facile semifas Uci nostri. Si teneamus ia 
nobis verbum vcritaiis, afiectura justitia: ; erit in do-^ 
bis illa via , per quam htimanum peclqs Christus iii- 
gredilur. Ideo atitein dicit , Ego vqx plqmaniis. Vox 
prxcoiiis judicem loqyitur, clqnior judicium cami^i- 
natur, 

4. Status miserite vel felicitatis quandoque muUmilmi. 
Et consequcnter annuntiat, Omnisval^sintfUtiiur^ ei 
omnismonset collis humiliubitur (Luc. iii, 4, 5). Hoe 
esl crgo quod aliis vcrbis Evangelisla commcmoral , 
Qui se exaltat^ humiliabitur [Id, i^iv, II) [Veniet lem- 
pus , fralres dilectissimi , ut se superbuin fuisse Mpe 
uUo rcmcdio doloat , qui se nunc salubriter hnmiliaK 
dissimulat. Venict tempus , ut liumiles clcvcntiir in 
cochis, ct superbi in infcrni profunda merganlur. Vc- 
niel lempus ut se avari omnes fuissc divites doleant, 
aquibiis iiunc Chrisli paupcres irride:.tur. Non scm- 
per iste qoi punc esi , htimait.x consuctudiiiis orilo 
scrvabilur : non semper Lazarus fame lorquebititr , 
nec scmper avarus dives dehciarum abundaniia per- 
fruelur : scd cito ct ille dc sterquilinio ab Angelis 
elovabitur in paradisum , ct 11 le qui eleemosynam no- 
luit dare,si poeniteniia mm subvenerit . de 1ui(urio60 
coiivivio rapieliir ip lartarum ; ut qui in hoc sxculo 
pauperi noluit d.ire micam , in inferno iion mereatur 
accipcre gutlam ; et qui pauperem pascere noluit do 
deliciis suis, pascat flammas de medullis suis.] Nos 
vero, fraircs, quantum i)osstimtis, laborenius, ut qu.Kl 
supcrbia tumidum elattimqtic reddiderat, humilitale 
et mansuctudino complanctr<r ; qtiodiniquitasdcpra- 
vaveral, direclione jnsiiiix corrjgaiur; quod niaiitia 



2117 SERMO 

exasfMsravernt • boniuais gralia lcmpcrclur. \iiWr h.TC 
M«dia iiiTeaial mts Ciirislus Dciuii;us; quia ipse coii- 
ferre digoatus est viain , per rjuam nos pcnlucnl ad 
palriam : ut de iiobis diccrc digMCliir , Et iuambulabo 
et mhabitubo tn eis^el ero Ulorum bcm (Levil. xxvi , 
12). 8i in isto soiculo ambuiaverit in nobis , illic bni>i- 
latbit in noins , qui vivil et rcgnat in sa^cula sxculo- 

ruiD. Amen. 

SERMO CXCiX (fl). 

ID Natali Joannis Baptislx, iv (a). 

i. Joai.nes parenlibus commeudatur. Aurum dc tcrra 
lcgere qui noveniut, ubi diviteui senscrunl vonnm, 
ibi quidqiiid cst artis , quidquid lnb(yris esi, impcii- 
dnnt. Kt nos, frntres, qiiia iii saiiilo Tacliaria ro^le- 
slein videmus latcre tbesaurum , iii ipso tolum qiiod 
scnnouis est noslri, quod vcsiri audi(us cst, occupc- 
itius ; qnnlcuus comniunc liicrum sit , (juod fiierit 
cnmmnni labore acquisitum. Fnitf inquit, in dicbus 
Herodis regis Judcew^ sacerdos quidam fiomine Z icho' 
rias^ et uxor ejus nomiiie Etisubeth de filiabus Anron. 
Kl eranty inquit, ambo justi ante Deum, incedeutes in 
entnibus mandatis et jusiificationibus Domini sine que- 
rela. Beali igittir, fralrcs, quos iii sxculo isto aliqua 
ciilpa noa percutit, iiullum viilncrnt crimcn. Ceuti 
plane isii, quos ulla noii poiuil aliquando tnugere 
qucrela. Inccdentes, inquil, in omuibus mandatis et 
justificutionibus Domini sine queiela. Si pucritia , si 
adole~»ceiilia, si juventus coruin exsiilii siue quorcla, 
ubi totum mnxiinc solct essc qucrela ; qunlis csso 
potiiit eorum sencctus? Si tale fuil iiiiiium, qiialis 
esse po'ait nnts? 

2. Elisabeth sterilis , donec transiret cupidiiatis sen' 
$ms. Joannis encomia. — Et non erat^ inquil, Uiis fiUus, 
eoquod esset Elisnbeth sterilis (Luc. i, 5, 0, 7). Noo 
dixit, Non ernnt illis rilii; sed, Non erat iltis filius: 
quia singulnris fuiuriis erat , qui dc talihiis crat 
naaciturus. Audi Doniinum diccnicm , Non est major 
inler natos mntierum Joanne Baptista (Matih. xi, il). 
Eo quod essct Elisabeth steritis. Erat quidem Elisa- 
bclh sterilis.corporc, scd fccuiida virtutibus ; (arda 
soboli, sed iion tarda Dco ; non germine clausn, sed 
tempore; non negala pignoribus, scd scrvaia my- 
sierio. Fratres , blisabetb sanctai pnrtus non ablatus 
est ; sed dilalus , doiiec perlransiret tempus carnis, 
passio corporis, conjugii necessitas, voluptatis causa, 
cupidilatis sensus , et totum quod bumauam confun- 
dil^graval, onerat conscicntiam. Mundabatur enim 
lofigo temporc sacrificii domus, sanctitiitis hospitium, 
motalum inelaloris Christi , angeli domicdium, aula 
8pirilos sancti, Del templum. Temptum Dei estis, 
finquit Aposlolus, et Spiritns Dei habitat in vobis 
(l Cor. 111, i6). Denique ubi (ota corporis sedata est 
quercla , et in totum facti sunt sine querela ; mox 
ftlerilitas fugit, reviviscit sencctus, lides concipil, 
parit castilas, nascilur inajor homiDe ^ par Angeiis, 
tuba coeli, prxco Christi, arcanum Patris , Filii iiun- 
lius, signifer supcrni rcgis, peccatorum venia, Judxo- 
rum correclio, vocalio Gcnliuin, et ut proprie dicam, 
Legis et gratise flbula , nux diploidcm summi sacer- 
dotis sancto Patri jungebat in corpore. Evangelista 
ergo virtules patris mntrisque describit : ut ex 
fenerantiiim mcritis dignitas gcrminis nosceretiir; 
el probaretur major liomine , qui ortu suo cxccdebal 
legem nativitaiis humansc. Sed si processurus est, 
jam nuscatur Joannes, quia instat nativitas Christi. 
Surgat novns lucifer , quia jiibar jam vcri solis 
erumpit. Det vocem prxco, quia adest judex ; clnmct 
luba, quia venit rex : et quia proccssnrus est Deus, 
aogelus jam pnecedat. 

5. Quam iHustris angeli de Joanne prophetia. Eam 
ip$e implet necdum natus. Verum quia quod supra 
liominem cst, homo referre non suflicit ; virtutein 
> In Mas., hmmnum. 

ia) dim, de sanclis ^ ; et post, in Appendicc 77. 
(b) Ipsa cst Petri chnfsologi Ravennatis episcopi homilia, 
h^ laioea opQ procul ab exoraio decurtata. 



CC. 



2118 



nnsceutii angcli angelus jnm loqnnlur. Di.ril, Inquft, 
Aiiqelus ad Zuchariam : Ne timcas^ Zacharia^ exaudita 
est obsccratio tua^ ct Etisabeth uxor tua pariet 4iH 
filium , et vocabis nomen ejus Joannem ; el erit gan^ 
dium libi et exsultatio , ct mutti in nativitate ejus gan^ 
debunt. Erii enim mngnus corain Domino ; vinum et 
siceram non bibet, el Spiritn sancto replcbitur adhuc e% 
utero matris suce , ct multos fitiorum Israet convertet 
ad Dominum Deum ipsorum. El ecce pra^cedet unte 
ittum in spiritu el virtute Elice conrertere corda patrum 
in fitioSy et increduios ad prudentiam justorum, parare 
Domino ptebem perfeitam (Luc. i, io-IT). V;.cat Iiir, 
fralrcs, hun:niius serino, silet |>r:rdicalio iractatoris, 
quando aii^clico pnrcouio Joannis gloria pnvdicntur, 
virtus iiisonal , laus collaudaliir : ncc cst qiiod illi 
iam adjiciat Iiomo, cui Deiis conlulit lotum. Spiritu, 
inquit, sancto repltbilur adliuc ex utcro matris suic. 
Videti> fratrcs, queniadinodum Jonnncs ante per* 
venit nd ca*luin, quain taugcret tenam ; nnte ncccpit 
diviuum Spirilum , (lunm humauuin ; anlc suscepit 
divina iiiuucrn, quam corporis nicmbra ; aiite coepit 
vivere Dco , ^iiam sibi : imo anlc vixit illc Deo, 
qiiam Deiis viverct illi, juxta illud Aposloli, Jam non 
ego vivoj sed vlvit in me Christus (Galat. ii, 20). Scxlo, 
inquit , incnsc sua^ matris cxsullnt in ulcro (Luc. i, 
44), et in ulerum Virginis vcni: se iiuiitiat Chrislum. 
Fcrvcns uuiitius, qui aiitc gcsiivit niiiiliarc quam 
vivere. Impntiens dux , qui nulcquain pervcniret ad 
corpiis, pcrvciiii ad regeiu, anic rnpuit arina qiiam 
inembra, niiie acicm poiil qunm liicein, et ut vincerel 
inuiidum, vicit aute nalurain. Ipse ciiim siiie viscc- 
ribus visccia niatris exsuscitnl ; ct quia tnrdabat 
corpus , so!o spiritu iu plct evaugelizanlis oflicium. 
Quid diciun , fratres ? Joaiines autequnm Christum 
pi.ircedcrcl , se ipsum pr.Tcessil. I*airis , mairis, 
lilii cordn unus nlqiic idem iuiplet Spiriliis sanclus ; 
nt uuo snuclilatis urg:)uo i-c&oiicl nutixilatis Doiiii- 
nic£ caiililciia. 

Sr.RMO CC (a). 

lu Natali Joaoms Baptistsp,v (b). 

I. Imperator coeli et lcrne qui nos fuit visiiaro 
dignntus, Prophetarnui oraculis olim csl pra^dicatus. 
Ab ipso quippc cxordio mundi prxdicatus cst nobis 
advciitus Doiiiiui Salvatoris. Non euim potuil veniro 
Vcrbiim in terram siiic voce prxconis. Pr.edixenint 
PropheUc, qiii vcnturum Domiuum Christum nun- 
tiavcrunt in cnrnem ; saiictus vcro Joaiincs, cujiis 
hodic cclcbrandus Naialis illuxit, non solum Verbum 
prophclavit , sed cxtcris dcmcmstravit. Merito inter 
cxleros Prophetas mnj<^r appellaiur , qui non solum 

Eraedicavit ct mon^^lravit , scd cliam bapiizavil. 
lajor Joannes Baptisla dictus est : iit lamcii non 
sit discipulus supra Mngistrum, neque servus supcr 
Doinliuum , In imtis , inqiiit, mulierum non surrexit 
major Joanne Baptista (Matth.\i, li ). Mutierum 
dicit : nam qui ex Virgine natus conditor cl rcclof 
mundi est et dominus.... 

' 2. Missus est angelus in lemplum ad Zachnriami^ 
qni suscepturum euin filium in seucclute nuiiliavit; 
Virgini ctinm Marise angclus nunlius fuit : scd Maria 
credidlt , Zacharias diffidit Et qiii diflidit , sileniio 
condemnalur; quae crcdit, laudibus honoralur.... 
bcata maicr, qux talem portavii natum, qui Dci 
Filium praTuiTOiis uuntiavit, niquc bapt'zavit! Caruit 
Elisabelh sierilitatis opprobrio, qu:c gcnuit (iliuiq 
de ralo promissum, qui inuudi divilias contenmens, 
coelcslia regiia qiixsivit. Ut pra^irct Verbiim in vir^ 
tutc ci spirilu F.li:c , adhuc iii iilero positus, Matri| 
Domini adcsse pnrscntiam cognovit. S'cnicnlis teslis 
est fidelis, Scripturn dicenie, Ut facta est vox salur 
tationis tua in auribns meis ^ exsuttavit infans prm 

(a) Ahas , inter vigncrianos 5, iu parte secunda SupplOf 
menti. 

(b) in Appendice nunc pnmum coUocatur. Mutilus est et 
mcndis multis inquinaius, neque cum Augustiuiaai»> s( 
diceudi raiioncm specles , comparaudus. 



2119 



APrENDIX. 



2m 



gawRd in ntero viic. ^r^ a ihi dcnionstravit quia lii 
C8 malcr Domini nici, qux vcnisli ad nic. Anlc milii 
magisler faclus esl qnam niius ; anle njc ipsc docuil, 
qiiam ego eum laclarem ; nondiim seil pulsare ubcra 
?nca, einovii inslrnere tonscicniiani mcam : coelnm 
cl lerram nondum vidil, et inlra viisccra mca Deum 
cccli ac lerrae cognovil. Qnalis esi isic nuiiiiiis, qui 
de occultis cognoscal Dominum ? In occultis ioquitur 
niysterium, nunliat miraculum. 

3. Unde , inquil , mihi , vl vcnint ad me maler Do- 
mini (Malth. i, il, UyAo)t Vnde hoc,i\\q\\\{,niihif 
Ipse enim Deus, cgo Iiomo ; illc Dominus, cgo au- 
tem scrvus ; ille Crcalor, ego rrcaiura : ipsc ine 
plasmavil inlra visccra , qui sna^ nialris implevil 
visccra. Unde hoc , inquit, mihi? Nulia snnl merila, 
cl pra^ccdunt mihi divina hcnciicia. Dn:c invicUe 
virtuiis sunl malrcs, slcriiis, ct virgo. Dnsc navcs 
onerntaj de coelo : una fert promissuni de viro, alia 
portal Vcrbuni ex Deo : una pnvmisil praxonem, 
alia tulit judiccm ; una luccrna iliuminatur , alia 
soic : virgo porlat sponsum , slerilis fert amicum. 
Nam et temporibus distinciis pnrucrunt cerlissiina 
signa sanclitnlis. Joannes nascilur dfie dcncienlc ; 
Dominus nasciiur dic cresccnle : ut caro dencial, 
spiritus convalcscal. Oporlet crgo, fralres cliarissimi, 
in t^mlis mirabilibus gaudentcs , ut credamus ct de 
Adam facere * , ct fecundam reddere sterilcm. Qui 
mntris servavit pudorem, assump^it nomen floris, 
non amisii candorem ; prdorem servavlt yirginis, 
mysicrii liimen cxhibuit. Qui sc ipsum tradidit pro 
nobis, pra'stct ctiam et prospcra nobis. Qui vivil et 
rcgnal in sxcula s:cculorum. Amen. 

SEUMO CCI (fl). 

1n >atali apostolorum Pctri et Pauli, i (6). 

I. Petrtis per iigna, Paulus per Epistolai ubique 
tlarui, Pnmum Petn $iguum claudi sanatio, Rei hufm 
convenicuiia. Petrns petra , Pnutui ras ; ambo quam 
EccUsiw uecessarii. Noiuin vobis omnibiis est, fratrcs, 
et uhivcrso inundo noiissimum , quod bealissiinorum 
Petri ct Patiii Matalis est bodie,, nec aliqiiam partem 
orbis lalcre potcst tanla devotio : siqiiidem cum de 
his dical David propheUi, Jn omnem terram exiril 
ionui eorum^ ct in finei orbii terrce verba eorum (Pial. 
xviii,5); in omncm lcrram mirabilis Peiri virtiis 
diffusa cst, ci in rmcs orbis terrai Epistolarum Pauli 
verba pcnclrarunt. Qiiis eniin non audivit, quod pri- 
mnin * bcatus aposlolus Peirus sedcnti ad Speciosam 
i)ort.-)m tcinpli cliudo, ct ex niairis su;je venire olim 
jain debili , pedum icstituerit- firmitatem , ut quod 
iiaiura niinu> coiiUilcral, aposlolica gratia rcpararet? 
Ciim enim claudiis ille slipcm rogans, aliquid pecii- 
n\x se ab Aposiolis crederet acceplurum , ait illt 
af)Ost()Ius Peirus : Argenium et aurum non habeo ; ied 
qnod habco^ hoc tibi do : in nomiue Domini nostri Jau 
Ciiristi Naznreni surgi et ambuta (Act, ui , G). Beata 
plane laigiias, qu:i: pclciili argenlum qiiidem non 
conlulit, scd conlulit saniiaicm l Beaia l:irj;iias, qu;c 
de tlicsauris auruin non proliilit , scd protulit rncdi- 
cinam ! Dcatiis ct illc claudus, qui dum sii|;ein quxrit 
pccuni;c, divilias incoluiniiatis acccpii! Itoc cnim ab 
Apo>tolis donaliim mcruit, quod nullis tliesauris a 
mcdicis redinicre poiuisset. Primuin ergo signum 
mirabilium suonim Peirus fecit, claiido pcdum resti- 
tucndo vostigia. Diximtis rrequenier, ipsum Pctrum 
peiram a Doiniio nuncupaium, sicut ait, Tu es 
Petrui , et super hauc petram adificabo Ecclesiam 
meum (ilatth.wi^ 18). Si ergo Peirus petra csl 
supra quam xdificalur Ecclesia , rccle prius pedcs 
sanat ; ut sicut in Ecclcsia fidei fundaiucntum tou- 

* Fone, ui credamui , el Deum matrem facere virgmem, 

* Ediii AugusUuiuni, primui ; repugoaDlibus AmbrosiaAiB 
ctld&s. 

(a) olim, de Sanclis 26; et post, in Appendice 78. 
(6) Exsiat quoque iiiter \ulgatos Anibrosii nominc Senuo- 
nes, ipsi verius torte quam Augustino tribuiu». 



linet, ila et in homine membrorum fundamenta con- 
ririnel : rcctc, inquam , primum in christiano pedes 
curat ; ut jam non trepidus, nec imbecillis possil 
supra petram Ecclesisc siare , sed robustus et fonis 
inccdcre. Ubi aiilem verba Pauli aposloli non legnn- 
tiir? Quis locus ca litlcris non inscribit, cordc rctinet, 
coiivcisatione cusiodit? Qui Pauliis a Domino vas 
clcciionis csi nominatus. fionum vas, in quo pretiosa 
mai.datorum Cbristi prxccpla condiintur : bonum 
vas, de cujus plenitudine subsiantia viia; populis 
sompor erogatur, et plenum est. Opiima Apostoloruin 
noinina, petra et vasculum, necessaria domiii Saiva' 
toris. Domiis enim petrarum fortiiudine constniilur, 
utililate vasis ornatnr. Peira ad firmilatem, ne labaii- 
tnr, suslcntnl pnpnlos : vus ad cublodiam , ne ten- 
tcntur, opcrit CLrisiianos. 

2. Quam congrunt quod una die paai , quod Pcirui 
conpxus cruci, quod de Pauli cervice lac pTo(iuxerii. 
Exitiis vcio coriim de hoc sseciilo quam bcatns fue- 
ril, nemo qui ncscial. Nam prima hxc in illis licati> 
tudo cst, quod anibo iiiia die passi esse nosciintur: 
scilicct ut qiios una fides serviiio devinxcrat , uiia 
dics marlyrio coronaret. Deinde ipsa passio diversa 




itudine nec 

in morte discerptus est : scilicet ut qucm imitabatur 
fidc, imitaretur et passione. De Pauli vcro cervice» 
ciim cam pcrseculorgladio percussissel, diciiurfluxisse 
magis lactis unda, quam sanguinis, et mirum in mo- 
dum sanctum Apostolum Bnptismi gratia in ipsa cacde 
exstiiisse splcndidum poiiiis qiiam crucntum. Q«» 
quidcm res in sancto Paulo siupenda non est. Quid 
enim mirum, si abundat lactc nuiritor Ecclesiui?sic* 
ut ipsc ad Corinihios ail, Lac vobis potum dedi^ nm 
escam (I Cor. iii, 3). IIxc cst plane repromissionis 
illa terra, quam pairibus nostris promisit Deus, dl- 
cens : Dnbo vobis terram fiucntem lac et mel ( Exod. 
III, 17). Non enim de hac tcrra locutus cst, qux ma* 
nantibus aquis cocniim involvit, lutuinquc permiscet : 
scd dc illa terra Pauli et similium Pauli, quo» jusitcr 
piirum siiaveque distillat. Qiix enim Pauli Episiola 
non melle dulcior esi, laclc candidior? Quae Epistolae 
tanquam ubera , Ecclcsiariim populos enutriunt ad 
salutem. De ccrvicc crgo Aposloli pro sanguine lae 
manavit. Legimus in Episiola ipsius, guoniam caroH 
ianguii regnum Dei non poaidebunl (I Cor. xv, 50). 
Jain igitur Pauliis possidet regnum ; quoniam carac 
sanguine, qui impcdire dicitur regnaturos. Adhue 
crgo Paulus in terris posiius, etiam in regni cceieslis 
subsianliam transformatur. 

3. Quomodo martyrum celebranda memoria, Ideo 
fratres charissimi , quoiiesciimqiie martynim nie- 
morias ceiebramus , prxtcrmissis omnibus sa^oli 
aciibus siiie aliqua dilaiione concurrere debemus ad 
domum Dci, rcddere illis bonorificenliam» qni nobis 
salutem efTusione sui sanguinis pepererunt, qiii tam 
sacralam hosiiam pro nostra propiiiatione Duniino wo 
obtiilerunt : pncsertim cum dicat ad sauctus suof 
pninipotens Deus, Qui voi honorat , mehonorai- d 
^iii voi ipernit, me ipcrnit (Luc, x, 16). Quisquis eVffo 
honorai mariyres, bonoriit ct Cliristum ; ct qiii speiw 
nit sanctos, spcrnit Doininum nostrum , qui vivil el 
rcgnat cum Patre ct Splrilu sancto Dcus >, eic. 

SERMO CCII • (n), 
In Katali apostolorum Peuri et fauli, n (6). 

1. Apostoli inter se parci, Petro tamen ct PaUo ta- 
feriores. Petro potentioe^ Pauio icientia (davii crediia. 
Cuin onincs bcali Aposloli parcm gratiam apud Do- 

» Ha;c clausula scrmonis 201 abest toU a Hs. t.,nec nde> 
tur cohaerere cuiu superioribus. 

(a) olim, de saiiais 27 ; et posi, in Appendice 79. 

(&) In excusis locuiu etiam hal)et iutcr senuones AmtHt>- 
uauos ei Maxiouanos. Ex uiauuscri|)tis vero,Augusano quh 
dam, alii Ainhroslo, scd mullo plures ViaxiuH) aaOinMiBL 
limus nomine legitur in Itomano Breviario diequiotii juiy 
l)e num. 5 vide llegesipi um , lib. ?, cap. 2. 



m\ 



SERMO CCIII. 



miiiuin sanctiUiiis olHineanL nescio qiio (amen pacto 
Petriis el Paulus Tidentur prse cseieris peculiari qua- 
liain in Salvaiore fidt i viriute pnBcellere. Quod qui" 
deni ex ipsius Domiiii judicio possumus approbare. 
Nam Potro, sicut bono dispensatori, clavcm rcgni 
nBicstis dedil; Paulo, tanquam idoneodoctori, magi- 
sleriiim ecclesiasticae institutionis injunxit : scilicet ut 
quos iste enidierit ad salutem, ille suscipiat ad quie- 
tom; ut quorum corda Paulus patefccerit doctrina 
Tcrbonim, eorum animabus Petrus aperiat regna coc- 
lorum. Clavem enim quodam modo a Chrisio scien- 
ti;c ct Paulns accepit. Clavis eiiim dicenda est qua ad 
fidem pcctorum dura corda * reserantur, mcniium se- 
creta punduntur, et quidiiuid intrinsecus clausum le- 
iietur, in palani raiiiuiauili manirestaiiune produci- 
tur. Clavis, inqiiam, est qiKc ct conscieiitiara ad con- 
fessioiiem peccati aperil, et gnitiam ad a:teriiii:iteiii 
Niystcrii saln.aris includit. Aiiibo igitur claves a Do- 
niiiio pcrceperunt ; scicntix iste, ilie poieiitiac. Divi- 
lias iniinortaliiatis ille disponsat; scieiiti» thesauros 
isie largilur. Sunt enim tliesauri scienti:c, sicut scri- 
plum est : In quo iunt omnes ihesauri sapienlim et 
seientiai abuonditi ( Coloss, ii, 3 ). Ergo beati Petrus 
et Paulus euiinent iiiter iiiiiversos Apostolos, et pecu- 
iiari qiiadaiu prairogativa pr.ccelluiit. 

2. Petrus et Paulus nieritis ffquales Cnr uno die^ uno 
in loco, sub uno tyranno poiii. Cur in Occidente, Ve- 
riim inter ipsos quis cui prxponatur, inccrtuin cst. 
Put«) enim ilios a^quales esse meritis, (|ui xquales 
6Uut passione; et siuiili cos fidei devolioiie vixisse, 

auos simul vtdemus ad marlyrii gloriam pervenisse. 
ion eiiim sine causa factum putcmus, quod una dic, 
luio in loco, uoius tyraiinl toleravere seiitentiani. 
Ufia die passi suiit, ut ad Christum parilcr perveni- 
reiit : uno in loco, nc alieri Roma deesset ; sub uiio 
|icrseciiiore, ut xqualis crudelilas utruinque constrin- 
geret. Dies crgo pro meriio, locus pro gloria, persc- 
cutor decretus est pro virtuie. Et in quo tandein loco 
martyrium pertuleruiit ? In urbe Koniana, qiixprinci- 
patum et capui obtinet natioiiuin : scilicet» ut ubi ca- 
piit siiperstitionis eral, illic capiit quiesceret sancti- 
titis; ct iibt Geniilium principes tiabiiabaiit, illic Ec- 
drsiarum niorereiitur priiicipes. Cujiis autem meriti 
sont beatissimi Petrus et Pauliis, hinc possumus in- 
teHigere, quod cuin Doniinus Orientis regionem pro- 
pria illustraverit passioiie , Occideiitis plagam, ne 
quid iitinus esset, vicc sui Apostoiorum sangiiine ii- 
lumiiiare diguatiis est. Et iicet iliius passio nobis suf- 
fidai ad salutem, tauien etiani liurum martyrium uo- 
bis contulit ad excinplum. 

3. Mortis eorum causa, Orationis virtus. Cur Simoh 
Uag^ voiare in allum permissus llodierua igitur die 
licati Apostoli sanguinein proruderunl : sed videamus 
caosam quare ista perpessi sunt : scilicet quod inter 
extera mirabilia ctiam magum illum Simonem ora- 
tionibus snis de aeris vacuo pra?cipiti ruina prostra- 
wint. Cum enim idem Simon se Christum diceret, 
ct lanquam filium ad Patrein assereret volando se 
posse conscendere, atque elatus subito niagicis arti- 
Ims vuiare coepisset; tunc Petrus iixis genibiis preca- 
tus est Dominum, et precatioiie saiicta vicit magicam 
ievilatem. Prior eniin ascendit ad Dominum oraiio 
quani volatus,et ante pcrvenit justa petitir> quam ini- 
qua pra^sumptio. Ante, inquain, Petrus in terns (tositiis 
obtiiiuit quod petebat, quam Sinion perveniret ad cce- 
lestia quo teudebat. Tunc igitur Petrus velut viiictuin 
ilium de sublimi aere depostiit, ct quodam pra;cipitio 
iu saxo elideiis ejus crura conrregil; et hoc iii oppro- 
briuui facii illius : ul qui paulo aiite volare leiitave- 
rat, siibito aiiibulare noii posset ; el qui peniias as- 
fiumpserat, piantas aiiiilltTct. Scd ne rurle lioc mirum 
vide^ilur, quoil magus islc pr;eseiite At>oslolo fier ae- 
rcm aliqiiaiidiu vuiit.ivei it, hoc paiieiitia Pelri fecit. 
Permisit enim iiluin subliuiius a>ceiulero , ut aUius 

> lU in Augustiaiants el Ainbrosianis editis et ia nonnul- 
iisiisft. lu aiiui auieai ei a^M.a .\.axi>iiuui , peccatorufn dura 
cordu. 

Patrul. X\XI>^. 



tm 



caderet : voluit eum in cxcelsum levar! ad conspec- 
tum omniiim. ul ruentem illum de excelso oculi om- 
nium perviderent. Ilapc Igitur est iniquitatis elatio, ut 
in altum se ferat, in sublime se erigat: scd sancta ora- 
tio omnem hamiliat superbiam, universani dcjicil va- 
nitatem. 

SERMO CCIII (a). 
In Nataii apostolorum Petri et Paull, ui (6). 

1. Petrus ad Judceomm^ Paulus ad Gentium salu» 
tem electus. Hodie daos christiani notninis riindatores 
exsultantis Ecclesiae festa concelebrant. Hi enim duo 
clecii siinl ad duorum populorum salutem; Pelrtisad 
Judx^orum, Paulus ad Gentium : Peirus, ul in Juda^a 
veterem ac desertum repararet agrum , afqiie eum 
sub unihra Legis infructuosum et a calore veri solis 
absconditum, iidei salubriute el graiiae fiHnindarel; 
Paulus vero ad Gentes mittitur, ut terram. novam, 
qux nullam antea dederat friigem, nullum fuerat ex- 
pcrta ciillorem, aratro dominicse cruris proscinderet, 
et in rudi campo Christi noveitam iiifatigahilis opcra- 
riiis excitaret. Petrus itaque vineam ubi jam fuerat 
rei^rat; Paulus plantat ubi non erat. Petrus in Jii- 
dutis arborem ab antiqui germinis nobilitale dcgene- 
rem in radice sua excolit; Paulus vero in alleno fo- 
mile per^rinos Gcntium rainos inserit. Petrus in Ju- 
d;eis de vite spinas rcsecat; Paulus in Gentibus uvam 
dc rubeto viudemiat. Petrus domum reaediflcat in ruh 
nosis; Paulus novis eriga fundamentis. Petrus in 
Juda^is inale fecunda excolit; Pauliis in Gentibus 
nonduin culta fecundat. A Petro in Judxis olea repa- 
ratur ; a Paulo iii Gentibus oleaster inserittir. Petrus 
in Jud;eis mollit diiritiam; Pauliis in Gentibus iilunii- 
nat igiiorantiam. Petrus tenebras vitiatis peiiit ex 
oculis; Paiilus reddidit oculos a nativitate caccatis. 
Vario ac diverso genere innuineri populi ad nnius re- 

8is militiam congregantur; ac sic duo potenlissimi 
uces Petrus anti^uum de veteribiis reducit, Paulus 
novum de tironibus Christi condiicit exercitum. 

2. Negotiatores sunt, el spirituales ditpensaiores. 
Discurruiit itaqiie per universum muiiduin duo splen- 
didissinii negotiatores , poriantes coram Gentibus ct 
regihiis et filiis Israel pretiosa fidei morcimonia. Cir- 
CuinferiinlaromaU) justitia*, thiira divinx vciieratioiiis, 
incensum conipunciionis, balsamuin castitatis. Illi igi. 
tur sal prudentiae spiritualis, dc qiiibiis dicitur, Vo$ 
eslis sal terrce {Matth. v, 15); quibus uiique aniina; 
cotidiantur, et inviolaue ab icterna pcccati corruptione 
serveiilur. Erogantperomneiii tcrram •^piriluales dis- 
pensatores pretia salutis , thesauros sanctitatis. Quae- 
runt qiios secum ad coelum attrahaiit piissimi ani- 
maruni parentes, dispares partiiim studiis, operuui 
nieritis pares. 

o. In muttis CB(juales. Patilus Novi Testamenti Jonas. 
^quales enim illos ac simites pcr varia ac diversa 
Yirtuttim geiicra dixcrim. Nam etsi cum Petro Chri- 
stus vixit in lerris ; scd Paulum compellare non de- 
digiiatur e coelis [adhuc ctiam persequentem. Sed 
in opere perse(|iieiitis Apostoli fidem pnevidebat; et 
ideo qiiia prospexil zcliiin, hotioravit alTectuin. Et 
quia sub proposito placendi Deo, agebatur ignarus ad 
Gulpam; stalim post adinonitionem cucurrit dcvotus 



(a) Alias, de Sandis 29. 



la Appendice nunc priinum oollocatur. Dubius 
erat' aimd lx)vanieuses , supijosititius apud Verliuum 
et vinuingum. si cum Euselnana de boc festo homilia 
contuieris, uon difficiie ex vertns et modo loquendi in- 
teliiges ejusJein esse auctoris nlruiuque semiouem , sd- 
licel ipsius, nisi lailimur, Fausli semipelagiani. Certe 
pei;igiaui hoiuinis sunt verl)a ista niiin. 3 : t sed in opere 
« persequentis AiKjstoii fidein nrtevidebat; etldeo quia pro- 
«spexit zeluin, honoravit aDeaimi. » vcrba banet Am- 
brosiani sernionis de ss. Nazario etCelso. Oonclusio aiiunde 
sermoui assuia videiur; et Auguslinuiu , ctijus nouine in 
itoinaao Breviario legitur in tesio s. Petriad vincula, miiii* 
nie re:ert Denum.l, i ct 3, vide Euseb. bomii de httQ 
r»5lo. 

(Soucante^-iBpU) 



s:2; 



APPENDIX. 



2121 



:id gratiam M. QiiaiDohrcm clsi iii cor})ore non esi lo- 
fiihis ciiin Ciiristo P.iulus, non ininus iilud cst quod 
l'icuius ost Cliristus in Paiilo, diccnte codein : An ex^ 
pmmenlum qHwritis ejus qui in me loquilur Civritlui 
III Cor. Mii, 3)? Ac sic quem foris pncdicationibus 
profcrehai *, iiilus corde gesiabat. Nescio igitur quid 
ei derueril snnctitalis, dc cujus pectore Dominus, 

3uasi de pcculiari templo suo, saiularia populis red- 
ebat oracula. Petrus ambulare superaqiiasdebiiasoli 
Deo potestate prxsumpsit , et rerum obstiipesccnie 
natura per insucti itineris novas vias pendulum in- 
rereiis gressum , tumcnlia maris dorsa caicavit : scd 
iion minor Paulus, qui, sicut ipse de se dicit, nocle 
el die in profundo maris ftiit (Id, xi, 25). Non minor, 
inr|uam, Paulus, qiiem velut Novi Testamenti Jonam, 
die ac nt.cle pcr maris profunda jactaliim absorimit 
Aucttis , et reddidit , quasi sacrum deposiium violare 
iion audens , qtiasi famiilo eum sinu unda custodicns 
illcesum populorum prxdicationibus rescrvabat *. 

4. Pelrus destruclor SynagogtB^ Ecclesiis reparalor, 
*IIic est quof|ue beatus Pclrus in illa coeleslium discipu- 
lorum scliola praecipuus, ac prinuis idoncus qiii verba 
vilaeex Cbrisii orc suscipiens,pcr Cvangdii poiesiatem 
Judxorum geniem perditam quxrcret, et abdicutos 
ad bgereditalem vocaret, interpres Legis, asserlor gra- 
liae, desiruclor Synagog:r, Rcclesiie reparator : et ideo 
soliis inler Apostolos incruit audire , Amen dico titii^ 
quia lu es Petrus, el super hanc petram wdificabo EccU^ 
siam meam {Matth. xvi, 18) ; aignus certe qui a>dili- 
candis in domo Dei populis Inpis esset ad fiindainen- 
tum, coltimna ad susienlaeiilum, clavis ad regnuin. 
De lioc ait sermo divinus : Et ponebantf intiuit, infir- 
mos stios, ut umbra saltem transeuntis Petri obunibraret 
eos {Act, V, i5)..Si tunc opein ferre poterat umbra 
i!orp(»ris, quaiito magis nunc plcniitido virtiitis? Si 
tunc suppliranlibus proderat aura qua^dain portrans- 
euntis, qiinnto magis gralia nunc pernianentis ? 

5. Vinculorum Petri commendatio. Merito per oinnes 
Christi Kcclesins auro pretiosius habetur ferrum illud 
poenalium vinculorum. Si tam nicdicabilis fuit obum- 
Lrnlio visiiantis , qunnto mngis calena vincietitis Y Ut 
umbra , iuquam , transeuntis Pelri obumbraret eos, Si 
iiianis quaedam spocies vacune iinaginis habere potuit 
in se viin salutis , quanto plus de corpore meruerunt 
AUraiiere saluhriiatis ferreo pondere sacris impressa 
niembris vincula passionis? Si ad prxsidia suppiican- 
4ium lam poteiis fuit ante mnrtyrium , quanto magis 
efficax post triuuiphum? Felices illi nexus qui de 
manicis et compedibus in coronam mutandi, Aposlo- 
luin contiiigenles mariyrem reddiderunt. Felices 
catenae^ qu» nudatis pcne ossibus inhxrenles , vivas 
reliquias de SAngninis siidore jain attriti carne ra- 
puerunt, kictusqtie membrorum crucUiius sui sancti- 
iicat instruineiitiim , in qiio duni afflictio croscil ad 
poenam, causa pcen» proficit ad|[Ioriam. Felicia vin- 
cula, quac rcuni suum usqiie ad Chiisti crucem non 
lam condcmnatiira , quam consccratura miserunt. In 
illa itaque cruce imitari metuens sacrificium Redem- 
ptoris, capile in lerra demergi elegit. virlus hu- 
mllitatis ingonit;e, honorari eliain supplicii genere 

* Qtixclaudunturaiisulis, omitlit Ms. f. 

* Ms. f.: ^c Mc qiddem (forte, quem) Hngua prtBdieans 
hominibus piceferebat. 

* Quae sequuntur non habet Ms. f., sed eorum looo bsc 
subjicil, qu£ et apUus cohaereot superioribus, et Etisebia- 
nos ex dicu honuiia seosus magis exhibent : Petrus igilur 
regni coileslis cUwes meruit ; et t*auto adhitc in corpore 
cotistituto coslorum clausira patuerunt^ siaU ipse dicU, sdo 
liominem in christo^ sive in corpore sive extra corpus^ oeus 
scit^ raptum usque ad teitium cxium. qucb cwn ita sini, 
non solum bcati apostoli retriis et Paulus, sed etiam multi 
cum eis et per eos ca^testes Uliis claxes tenere arbitrandi 
smty qm stbi piis laboribus, intntantc et cooperante Christo, 
mvis soBCidi joiuiam patefxiunt^ qid sili portas justilia in- 
hoducente qratia re^raiit spintiudi feluiimi meritirum; 
ygnante nomino nostio Jesu ciuriuo, cui est himor ei gluria 
VI i^cul.i saculorum. 



poriimcscil; ct qiii iKm recusai dominici tormenta 
palibuli, siiuilitudinein expavescil Iriuniphi ! 

SKKMO CCIV (fl). 
In Natali apostolonim rctri et Pauli, iv {b). 

1. Petrus a Paulo qiKjBritur, ei limet. Filioli mei, 
audite nos, et libcMie vos. Currile pro vobis, cl nobis 
prxstaiis et vobis. Comniiinc erit gaudium nostrum, 
s[ vos vidcriinus ij;duere Christuin. Juvenes et vir- 
glnes, seniores cuin jiinioribus ad gratiam fi^linciit : 
mater nostra paricndo non disceriiit xtates. Ipsa ge- 
nuil Petrum, ipsa gcniiit Apostolos omnes, ipsa genuil 
Paiilum , nt ex lupo (lerei agiius. Tanquam iiatus est 
Saulus. crevii, et fnctus est magnus. Baplizatus est 
a matre, illuininatus a Patre; el coepil velle Pctrum 
videre : ct cum qiKcrcret eiim valde videre , magis 
eiim Petrus coepil timorc. Audivit eniin Peirus quia 
Saulds eum quaereret. Noli timere, beate Petre; quia 
iion Saiilus tc qiijerit, sed Paulus vas electionis le 
cupii vldere. saiiclc Petre , I>cnedic Patroin , el 
suscipe fralrcm ; cl habci cum quo possis defeiiderc 
inntrom. beatc Petro, quia coiiversus est Sauliis, 
mirnris; qualis es tii, cril ct ipse Ltlis, et uniis vohis 
erit Natalis. Qiii fecii cx Saulo Paulum , ipse fccil ex 
Siinone Pelrum. Uous vos honoravit, uiius vos coro- 
nabit. Mutavii persecutorein , mutavit et piscatorem ; 
etsi le nriorcm , illum posicriorcm : tamen ambobus 
unum donavii honoreni. Veni, snncte Paiile, veni, 
scaucre Petruni ;.scd doceiiteni, non fugientein. Fu- 
giebat, qiiando te nesciebat. 

2. Pauli salutem oratio meruit Stephani. Nam iste 
iHjatissimus Pauliis, sicut in leciione Actuum .Ap^isio- 
lorum, cum rcciiarelury audivimus, ccelesti voce 
p:ostratus est. Dum furit ad caulas lupina rabie, duiii 
eNosum sibi nomen iniiocentis Agni pcrseqiiitur, duiu 
qiia^rit discerpere aut vexare gregem, audivit altiso- 
iiuin voccin , SaUle, Saule, qnid me pcrsequeris? Qiiid 
Inislra insaiiisii conlra nomen mcum, et occidihii 
Mnrlyrem meuin? Oliin quidem debui pcrdere lc; setl 
Slcphanus mcus oravit pro le. Et ille: Quis es, Domi' 
nef Ei Doininiis ad illum : Ego sum, iiiquit, Jesus 
Nazarcnus quem tu persequeris [Act. ix, 4, 5). Ca|Mil 
de coelo clainnt pro membris. Inquietalur corpiis ; et 
de coelo intonat Chrisius, Saule, inqiiil, SauU, quid 
me perseqneris f Quid est quod rugientis poli inugit 
arcanum, el contra sajvitiam Pauli militia conqueritur 
coeli; nisi ut qui non credidcrat resurgeniem, snlleiii 
crederet in coelo sedentcm? Nam dicitur Anauia! : 
Accede ad eum , et signa eum charactere meo : multa 
enim patietur pro nomine mco. Et ille : Domine, audim 
a multis de viro hoc, quia multa mala fedt sanclis tuis. 
Ail illi Doininus :,Vade, quoniam vas electioms esl tmki 
(Ibid., 15, 15). 

3. Paulus patitur qme infiigebat mala. beate Ana- 
nia, incrito in timore tropidares, si fortis maiiu non 
esset cui militares. Nam ideo prostemitur stipcrbia, 
ul erigatur sanciitas. Vcnit ergo Ananias, baplizavit 
Saulum , ct fccit Pauluni. Baptiznvit lupuin , ct fecil 
agnum : et coepimus habere prxdicatorcm, qiicm ha- 
buimus persecutorem. Denique coepTl praMlic;ire Chri- 
stum, cui antea resislebat ; paratus pati pro co, coiitra 
qucm aiitea pugnabat. Paiitur Paulus quod fecerat 
Saulus. Saulus lapidavit ; Paulus lapidatiis est. Saiiius 
Cliristiauos virgis affecit ; Paulus pro Chrislo quiu- 
quies quadrngonas una miiius accepil. Saulus pcrse- 
culus est Ecclcsiam Dei; Pauius submissus est in 
sporta. Saulus vinxit ; Paulus viiictus esl. Kt dum 
S;iulus su!vions qu.crii luinuerc numerum Christiano- 
ruin , etiaiu ipse accessit ad iiumerum confessorum. 

(a) Alias,deSaoctls25. 

(b) In A[n.en(hce nuuc itrimum collocatiir. Duhium re- 
liiiqiiunt Lovauionscs, rojiciuut ut Galsum veriiiius ei 
\ iiidingus. Lcoui iu veteri codlL-e Cort)eteosi adscribiuu-, 
in aliis quibusdaui AugusUao : sed honira sane doaonuo 
erudiiionu- ct gravitaie imlij^nus csl stilo parum disut a 
Mi|'erioril)US seniiouibus On ei Ii5. llahcl verl« ciitui 
iK.uaulia seruiuuib proxiwe Mii^^equuKi^ 



)]i5 



SEUMO CCV. 



iJi(i 



El dum iiircrl aliis imh ciu, su ccpil ipse pro Chri^io 
incrlem. Duin iiilrai lupiis ra|K»x iii siahuli ptTinlis, 
«iubito el ipsc facius esl ovis. liacpio qiiis j:nii ihspcTel 
de maguiMiiie cnminis, :uit ile huniililale geiierivi? 
N:i?n bealisriimuin Pelrum piscaloreiii mndo geiiibus 
provolutis adoral excellenlia imp»?raloruin ; iminanem 
iredentium pcrsi^cuiorem Pauloni vcneralur Genrmin 
muUiliido credentium , per Douiinura nostrum Jesum 
Cbristum, qui cum Palrc et Spiritu sanclo vivil ct 
regnat In su;cula sa^culorum. Amen. 

SERMO CCV («). 

in Natab apostolorum Petri ei Pauli, v (6). 

\ . Petri rocatio exponilur. Piscatoris ct pcrsecutoris 
sacniissimum diem . ffeminre fcslivitalis occursu, de- 
TOtione pmccipua hodic cclchrainiis ; ille quo relia . 
cvasit strculi , isle qiio ox pi\Tdonc confessor factus 
esl Christi. Eligit ecce duos, imum piscalorcm, nltc- 
nim grassiiloiein. Illuni vocal cx ruiore , ad iblum 
clamal cx aithcrc : iiliim ncccisilcx poiiio, istum ter- 
ret de coelo. Dum cnim Peirus linca casira laxnrct in 
frclo, Christiis relia misil iti verho. Ccpit Cbiislus, 
oepitet Peirus; Chrislus discipuliiin, Pclrus piscicu- 
luin : et dum circumdat geiilem snuamcam, ips«^ iu- 
cidit in retia. Prateriem, iiiqiiit, Jesnsvidit duosfta- 
tres . Siinonem qui dicitur Petrus , et Andreani fralrem 
eJHS, relia mittentesin mare; erant enim pi.<catores. Qui- 
bus Christus tic ait : Venite, iiKiuil , post me, ct (aciam 
vo$ fieri piscatores homiwm, At iUi relictis rctibus , se- 
ruti tunteum (Matth. iv, 18-20). Suibat Petrus mohi- 
liuiie gurgitis peiidalus,et iiiter ohscuras aqiias in- 
quieti iiiaris, viclum qnem non habehat, ariilicio 
re<|atrebat. Nulahalsuper ainbigiiatii undam, ut pos- 
si*x indagare capluram. Vario fcrlur referturque vchti- 
gio, stat mobilis, et movetiir stabilis. lUuiiiiur inlcr 
t:ecos luarini gcrminis fluclu», ci sub obscura iiiida 
liigilivam inseqiiitur prxdam. Coiiclusiis aqua carccr 
)ftctatur in pelagus, disposila pr;itcndilur inuscipula, 
<Tigiliir maCtilosus siib unda parics, fit cxca pisci- 
bus in mari ciislodia : ei dum iiisidiatur Petrus gre- 
gibiis aiqiioris. ipse iii rclia incidit Salvaloris. Fil de 
pridoiie praeda, dc piscalore piscaiio, de piraia ca- 
pliviias. Vfm'/«,inquil, post me, et faciam vos fieri pisca^ 
tures hominum, At illi rellciis retibus suis^ secui sunt 
^nm. Duin eiiiin Peirus iii hnino quairit concbidcn^ pi- 
sccm, hamumvcrbi misii Chrislns, el ipsuinleuiiil pi- 
siaiorem. Distcndehai Pelrus sinuoso lini volumiiie 
vacuain cortinam * : cl duiii in>c(piiuir gravidi sem|KT 
aMfuoris prolera , caplorem suiiiii iecit in ruiore Chri- 
blum Salvaloreiii. Trabehai, el irahobaiur : cxercelial 
in x»quore violentiaiii , cl palichaiur m niente caplu- 
ram. aquigeiium pirain rcpiilium , deseruisli arti- 
licium boc, mulasli de pis- e ad piscein. ( Est eiiiin 
Christus piscis ille, qui ad Tobiamascenditde nuinine 
\ ivus : cujus jccore pcr prunas passionis assato, fuga- 
lus e>t diabolns; ci pcr amariiudinem fellis afflaius 
nst c«cus, el iUnminatus est inundus.) De pisce, in- 
quain, ad pisccin , de reli ad Eiclesiam, dc inari ad 
luniein , decaplore factus csl captura. RcUquil cniin 
saliim flucluans, et C(E;)it amhulare post pisccin. Si- 
mititudo artis inflainmat dcsiderinm andiciilis ; ul qui 
ante caplorium jacicliat in salo , verhi nunc retia 
spargat in mundo. Timc enim pisces induxil; nuiic 
aiitfm homincs sagenis spirituaUlms iridivil. 

2. Pauli conversio, Paulus anleift pnrvus, sed ex 
p;irvo niagnus, duni diccreiur Sanlus, sidcrou; 

» Ita Mss. r. et gr. At f., sinuosa wtutnina, ct vocat 
colwrtenu la ediUs auleui, ul alii quain phircs hiijus ser- 
munisloci, sic et i&te vitiise reddel)aiur iu huiic luoduiu, 
ntium Ivd, volvit in se vacuam cortimm. 

(a) Alias, de Sanctis :28. 

(b) Ui Ap|)endice nunc priinuin collocalur. Ex I^va- 
nieusium ccusura duliius, cj vcrlini aulcmet vindiugi 
sentenlia sui>positilius csi. ^on |.criUori slilo conscii||lus, 
quain sernio superior , quo cuiu scnuone in &onlciiliis ci 
verbis quibusdam couveuii. 



voc.is tiibn conterritus, cadit elisus aiidnci.i . ut setmx- 
iiet ciectns iii mundo doctrinam. SaulCy inqiiit, .Sau/e, 
^tii^ me prrsequeris? Ibat eiiiin Sauliis luri.i: eqiiig 
invectus, dirum toto pcclore viriis eniahat, sancto- 
rumque sanguincm sitiens , per totain Jud;eam insa- 
niae ferelialur hibenis, ut Cbrisii roembra laniaret in 
terris. Fit vana religione crudelis et quafestlonarius 
innoccntium. Per campos sceleratissimi aggcris eva- 
galur; ui Jtidaca qux jain priino s:evicrat in capitc, 
crudelilatem exeiceret in corporc. Acoepcrat eniin 
Saulus potestalem a principihiis snccrdoinm , ut ho- 
inines fidei nostre occidcrei , et germiiiantem fldei 
ojimpum manu ncfaria dctruncaret. Dum ergo portnt 
Sanlus funereum contrn miiitcs Chrisli gladiiim, fnl- 
mincum de coelo nccipit teliim; diim grassatur, per- 
cutiliir; diim Cbristi sanctos pcrsequiiur, violento 
radio coelcstis luininis cuicatur : ct qui sufBatorio sii - 
perbi.T adversiis Dciim erigehntar, divinx vocls terri* 
biliiale prosternitur : Snulet iiiquit, Saule, quid me 

f)ersequeris (Act, ix , 2 9) ? Caput pro membris clainat. 
nqnieialur corpiis ; ct inlonat Christus in coelis, San- 
li* , Saule , quid me persequeris ? Uuid est ipiod ru- 
gicnUs poli mugit ^ arcaniim, el contra saivitiam Pauli 
proviiicia conqucritiir C(eli ; nisi iit qui non credide- 
rnt resurgcntem, sallein crederetin C(clis sedentem : 
el qui defimcto Apostolorutn Domino asseveraveral 
cx scpid« ro nieiidaciHin, dc coelo viventis accipcret 
lesUmonium? SdM/^, \n(\\ui^ Saule, quid me perte- 
queris? Snbito igitur hasia divin;B iiicrepalionis pro- 
stratns ad lerram , ei s:cvitiam (lerdit ct scinitam ; 
deponit ferilntcm , et incurrit ocutorum can^itatcm ; 
cm\ni habi^re ducalores, quos babuerat ante seou- 
lores. 

5. In Judwos increpatio, Ubiiiam, Paule, curre- 
bas, qiiando vidcbas ? Ecce nunc oberrans qiine- 
ris locum; et qiii persequebaris Christum, c;cciis 
curris ad mannuu Saule rapax lupe, coniedisU : 
sed exspecU) pauliilnm. etdigerens digereris *. Cn^lis 
ergo, Saule, in Deo, adhibes lidein pcrfido? Noa 
solcnt isloc inaiius in sanguiue pollui, si non le adhiic 
ab eis vidcris criiciari. Parura ernt geiieri luo, quod 
eruciflxcrat Christnin ; insuper et maiiiis mitlerc iion 
formidavit in ccBluin. Impressit palibiilo carneni, |k)- 
suil ad ostiiim sepulcri custodes. Jam Christiis asceii- 
dii ad Paircm; ctadhiic genilrix tua iion caruit feri- 
latc. Juda^a IM^nphctarum sanguine lemiilenia, neo 
dtim satiatn es? A sanguine Abel usqiie ad saiiguinem 
Zacharia; flumina lui socleris spumant ; et lc adhii : 
usqiie nonsaliaiil?Aborigiiiemundi sangiiinem bibis, 
et adhuc sitis? Necdum tiii facinoris in Christo unda 
siccavit ; et jam alveiis lui sceieris siiii? Mmlo Cbri- 
stum pntibulo conlixisli ; et tain cito ciipiditate saii- 
giiinis aruisti?Sed ecce prosternilur criidelitis, iil 
erigatiir Siinciitas : cadit miles diaboU, ut surgat si- 
gnifer Christi. 

4. Pelri et Pauli marti)rium. Mittit Pelnis iii salum 
retiaculum ; circumferl Pnulits doininicum in miiiido 
vexiilum. Et ille pt^c^itur liomiiies. et iste titutn 
Cbristi signat Gentiles. Cnrrunt ulrique ad palmam 
mnrtyrii , el utriqiie perveirtunt ad coronain : non 
qiiidem eodem teinporis ciirsii, sed eodem anni re 
vcricniis occnrsn. PelruN pro Cliristo capite deorsum 
in Ugno snspcndilnr; P.iuliis pro Cliristo pugioiiit 
Inincalnr. Ille propriis grcssibiis pmnciscebatur ad 
Cliristiim , ocnlisiiue snpcriora respiciens, bealiiin 
spiritiiiti deducehal ad coclnni ; iste cervicem ciirvabat 
ad poenam , et otTcrehai verUcem capiiisadcoronam. 
Petruin crux necat; Pauluin gladius immolnl. Diio 
gcnera suppliciorntn Doinini et Cliristi , in duohiis 
AposloUs ChrisU. Petrus patitur criicem ; Panlus scn- 
tit Dominici lateris pugionem. Piscalorem suspendit 
banius crucis ; pcrsccutorcm mucro ininuit pcrsecii- 

* cdiU, m\git poptUtis; Ms., rvgiente poptUo: t\ mox, mi^ 
titia cojujuertiur; pro, provinciu, t-turiaconsem sccuU siiinu)^ 

« Ms.r.ydigeres; f.» digereris. Mox uicrque, (uUnbes eifjO 
fidcm vidco; vcl iHjims^Juddo, 



SIi7 



APPKNDIX. 



1128 



toris. Nunc ad memoriam piscatoris flcctuntur genna 
imperaloris. Ibi radianl gemmae diademalis , ubi ful- 
gent beneficia * piscaloris. Ex piscalore fecit Donii- 
nus Aposiolorum piincipem; ex perseciiiore fccit 
apostolicum confessorem. Pra*st!iit passio socios, 
(|iios fecerat Hdei praedicatio copulatos. Yeneremur 
crgo priiicipcs gregis , si \-olumus xterni caulas ifl- 
irare pa^toris. 

SEUMO CCVI (a), 
m Natali sancti Uarentii, i (!f). 

1. Laurentiui munduminflammatadmartyrium, Mar- 
tyrium spirituale. Igne ignis vim re$tinguil Laurentius. 
Beatissimi Laurentii marlyris , cujus Natalem hodie 
celebramus , passionem nosse vos credo ; et quanla 
In persecuiione perlulerit , Dilectionem vestram scire 
posse non dubilo. Tanla enim ejus marlyrii gloria 
exslitit, ut passione siia mundum illuminaverit univcr- 
siim. lUuminavit plane munduin Laiirentius eo lumine 
quo ipse siiccensus est ; et Oammis qiias ipse pertulit , 
oninium tbristianorum corda calefccit. Quis enim boc 
excmplo noiit pro Chrisio ardcre ciim Laiirentio , ut 
possit a Cbrisio cum Laurentio curonari ? Quis nolit 
ad horain suslinere Laurentii igneni , ut xternum ge- 
benn;B non paiiatur iiicendiumy Beali igitiir Laurentii 
exemplo provocamur ad martyrium , accendimnr ad 
fidem , incalescimus ad devolionem. Etsi nobis pcrse- 
cutoris flamma deest ; fidci lamen ihmma non deest. 
Non ardemus quidem corpore pro Cbristo, sed arde- 
mus affcctu : non subjicit mihi persecutor ignem, sed 
suggcrit mibi ignem desidcriuin Salvatoris. I^se autem 
Salvatoris ignem iegiinus in Evaiigelio, dicente eodem 
Domino , ^escilis qtda veni ignem mittere in terram ? ei 
quid voto , nisi ul accendalur (Luc, xii, 49)? Quo igne 
suceeiisi Ainabiis et Cleopbas dixerunt • : Nonne cor 
noslrum ardens erat in mobis , duni toqueretur in via , el 
aperiret nolfis Scripturas (Id. xxiv, 33) ? Iloc igitur 
igne etlam lieaius Laurenlius accensus , fiammarum 
■on sentit incendia : et dum Cbrisli ardel desiderio , 
persecutoris pcena non ardet. In quaiitnm enim in 
illo fidei nrdor fervet , ui tantum siipplicil flamma 
frigescil. Corporali enim beatus L»ureiitius laborat 
iiiceiidio : binc ainore Cliristi succenditur, inde per- 
sccutoris flainma torquetur : sed divinus Salvaloris 
ardor materialein lyranni restingiiit ardorein. Quam- 
▼is enim in favilla membra solvaniur, fidei tamen 
fortiludo non soiviiur : corporis quidem detrimentuiu 
gttstinel , sed lucriim salutis acquirit. 

% Diuturnum patilur supplicium, Tribns pueris nan 
inferior, Noii cniin , fratres , bcatus Laurentius ciui 
vel simplici passioiie perimitur. Nam qui gladio per- 
cotitiir, scniel moritiir;qui in flaminarum camino 
mergilur, uno iinpelii iibcratur : liic autem longaet 
muiliplici pceiia criiciatur ; ut mors ei non desit ad 
iupplicium , et desit ad finem. Dicitur enim ab illo 
saevissimo perseciilore hxc beato Laurentio conslitula 
pcena , ut ardentium cxposita mole carbonum , insii- 
per euin ferrea cmie distentum lenta flamina consn- 
nierct ; nt non tani inflanimaiido eito interinieret bo- 
minem , quam diu exurcndo torqueret : ila ut cum 
ununi latiis exustuni persecutor cernerct , alind latus 
ignibus objicercl exurendum. Legimus Ananiam, 

* m lis. r., futaet supplicium, 

* Editl, duo iia disciputi dixeruni. At cb. vs., AnuUms 
et cteophas dixerunt : quomodo eliani bahel idem sermo 




Ambrosins|)orro in l ucae cai» 
ncw et deopbani vocat. 

(a) oliin, de sauclisSO; et post, in Af>pendice 80. 

{b) Dignus esl qui legatur, Lovanicnsium judicio. Inter 
Anibrosii Seniioiies reperilur in excusis, ii.sique in Ms. 
Corl)oiensi et in Theoaericensi inscribitur. Conter ad ejus 
(X)iunienlaria inLucam ct ad sernmnes bujus Appendicis8G, 
87, commenlariis iisdem plurimum congruentes. Caeieruni 
tondusio ab istis verbis, • Nos vero, fratres dileclissimi , » 
eic., desumpti cst ex Caesarii scruiooe de ):viyribus , qui 



Aznriam et Misaelem beatissimos piieros a rc|;e in 
camino ignis inclusos, in poenaruni SMarum deambti- 
lasse flammis , el igneos glolios petlibiis conculcasse 
{Dan, iii , 24). Unde ct beatiis Lauroniius non niinori 
cst gloria prxferendus : siquidein illi in poenarum 
suarum flammis ambulabaiit ; bic et in ipso supplicil 
sui ignc discumbit : ilii vestigiis pcdum coiiculcave- 
runt iiicendia ; iste laterum siioruiii diff^usione resiin- 
giiit. illi , inquam , slantes in poena clevatis manibut 
orabaiit Dominum; bicautem prostratus insuapociia, 
toto corpore Dominum dcprecaiur. 

3. Igne duplici se rogat exuri. Iterum ergo beatus 
Laurcntius in dorsum siipinus verlitur, et renes ejiis 
igiiibus exurunlur : ut impleretur P^salmi proplietia . 
quaedicitex persona Laurentii, Proba me^ Domine ^ 
ft tenta me; urerenes meos et cor meum {Psal. xxv, 
2). Duplici se utiqiie postulat igne comburi. Nam sl 
de solo mundi i^e loaueretur, sutficeret rciies tan- 
tum exiircndos incendiis obtulisse. Cor autem iii^i 
Cbristi flamma non uritur : atque idco ad compro* 
bandam devoiionem suam geminum sibi ignem pos* 
tulat ; ut Inctamine babito ostendat in se plus posse 
amorem Cbristi , quam poenam tvraniii. Honoremus 
igitur, fratres, beatum Laurentium , qui dum fide 
sua persecutoris flammas vicit , oslendit nobis per 
i^nem lidei (jebenii£ incendia superare , ei amore 
Cbristi diem judicii non timere. 

4. Ut marlyres imitemur. Mos Tero, fratres dilec-^ 
tissiini , si ad consortium sanctornm martyrum per- 
venire volumus , de imitatione martyrum cogilemu^. 
Debenl eniin in nobis, etc. (a)...., ut ni futuro saeciilo 
bonorum fructus colligcre euin gaudio et exsultaliouc 
possiinus, pncstante Domiiio iiostro Jesu ChrisUi « 
qui vivit et regiiat in sxcula s.xculoruin. Ainen. 

SERMO CCVil (b). 

1:1 Kattli sancli iturcnlii, n (c). 

4. Martyribus nuid debeamus. Laurentius ob trU 
merito colendus, Ciim oinnrs bealos martyres, quos 
nobis aiitiquitas tradit, bonorificcntia digna mi- 
remiir; pr;ccipiie tamcii beati Laurentii niarfyris 
triuinpbiiin debemiis toia dcvotionc suscipcre. Majo- 
rem ergo afiectuin ibi dcbco, ubi crcdulitalem mcam 
co^ii eoniemplatio , quam ubi ftdem meam hortaior 
opiiiio. Majorem , iniiuam , afiectum ibi dcbeo , ubl 
perea qiix vidi, compellor devotione credere eliam 
illa qux non vidi. Nain cuin odio, aliquanta milii im* 
possibilia videbantur : scd coepi ea credere poluisse 
neri , duin similia facta csse conspcxi. Et idco tcin- 
poris iiosiri passio , liaiic iiobis tribiiit coiiferre gra- 
tiain , iit fidem prsRterilam confirmaret. Siipradictum 
igitur virum bealum tota debcmus devotioiie snsci* 
pere : piimum, quia pretiosum saiiguincro suiini 
propter pomiuum iradidit; deindc, qiiod pncnigati- 
vam nobis apnd Doininum nostrum non minimain 
tribuit , oslcndens qiialis csse debeat In Cbrittianis 
fides; tertio, quod idem lam sanctx conversalionis 
fuerit, ut coronain . martyrii tcmpore pacis iiive- 
nerit. 

2. Quare cruciatus, Sed cnm sancliute tanta bca- 
luni Liurentium pro Cbristi nomine vidissent cerlare 
Geiitilcs , erroresquc corum manifestos rationabili 
eastigatione convinccret ; tunc illiinebriali furore ra- 
nueruiil eum , cl ca^dc cruilelissima sauciarunt ; luiic 
ix*ati viri eorpus flaiimiis iii craticula Iradideruiit. 
Verc bcatum corpus , quod non nd pceuain funcsius 
ignis, vel tormenta a lide Cbristi iiniuutaverunt;se«l 
ad requiem doiuinicam sancta reiigio coronavit. Sed 
ct ipsa flainina idco suscepit Martyrem ; iioii ut eum a 



(a) C£tera repele ex serm. 221, n. i. 



[b\ Alias, de sancUs 32. 

(c) m Appendice nimc primum ooUocatur. Dtduiis erai 
Lovamensibus, verlino auteniet vindingos|)Urius. Hjsu)- 
rior FArs ab iliis vcrbis uum. 3 , « Sufficere nobis debent, • 
elc., initium est bomiUae Maxiini de Mariyribus. l*nor cuaTn, 
cum l^ureulii niariyrio miuus apte convflniat, aiiimtJe ae 
cepta non immeriio tiXtflHiaiur. 



tm 



JiERMO CCVI». 



«50 



tiiie SU.1 ignis iiuilarrl , srcl ui pro!>:tliiiii roiniiio m)o 
leilderet. Tnli eniiii iiiceiKJio bi^nia coiisecniln su:it 
viscera , noii rniidcnuiala. Conveuit hiiic pas^inni 
f|iiO(l ait Apostolus, /pse autem sntvus erit , $ic taiHen 
quasi per ignem (I Cor. iii , 45). Snlvus eniin iste fa- 
ctus est , dum venerabilis conressioiiis est inccndio 
coiicrefnalus. Ilxc esi tota causa passionis , Tralres , 
pmptcr qiiam morii addictiis est sancttisvir, quod 
sui similes caeieros horiareiur. Nain exhorlaiio iila in 
taiitum profecit , ut illo a saeculo rccedente , fides 
<*jiis regionis ipsius loca univcrsn pervaserit. Ita 
Christus tunc in bealo mnrtyre sno Lniirenlio perse- 
cutiones passiis esl : nunc illic plurimi Christianorum 
exsultant in populis. 

3. Martyres ante marlyrium martyret fuisse necesse 
esi. Crucem toUere guid sit. Suflicere nobis debent ad 
profectiim salutis iiostnc martyrum exempla sancto- 
rum , qui propter adipiscendnni coelestem coronam , 
omnlbus se mandatis dominicis subdiderunl , et ita 
cuiictis devinxerunt se legibus Salvatoris, ut propier 
ante aciam vitam mererentur ad hanc martyrii glo- 
riam pervenirc.Nonenim illo in tempore tantum per- 
reoeniiit pRcceptum Doinini , quo confessionis siippli- 
cinm pertuleruiit ; sed necesse fuit iilos priiis secun- 
dutii E^angelium vlxisse, ut Christi passionibtis poti- 
reiitur. Necesse est, inquam, utiuiiia bona fiieriiit, quo- 
nim fiiiisest optimus subsecutus; et marlyres eos non 
fMiliiin fuisse cum pnsii sunt , sed eliam lunc mar- 
lyres <hristi essccunivivcrent. Mnrlyrenim grjRce, 
latiiie Testis dioitiir. Igitur quotiescumqiie bonis 
affectibus ' mandatum Chrisli facimus, toties Christo 
teslimonium perhibemus. Dnde el crux Doroini iion 
tanium illa diciiur, quoe passionls teinpore ligni afli- 
xione construitur ; sed etilla qux totiiis vitsp curriculo 
cunciarum disciplinanim virtutibus coaptatur. De 
qua mihi videlur Sulvator diccre , Qui tult post me 
reiure, loUat crucem suam^ et sequntur me \liaUh, 
xvi , 21). Nomquid enim omnes martyres, qui secuti 
sm\\ Dominiim , cruciflxi sunt cum Domino '? Nnm- 
quid onines virgines, (|ui juxta Apocalypsim sequun- 
lurAgnuniDei, criicifixi sunt ut sequantur Mpoc. 
XIV , 4) ? Numquid Paulus apostolus cmcifixus fuerat, 
rum diccbat , mild autem absit gtoriari , niti in cruce 
Bomini noslri Jesu Chrisii , ver quem mihi mundus 
micipxus est , et ego mundo \talat. vi , 44)? iloc nii- 
lein dirit , ut intelligas crticem noii ligni esse patibu- 
luiii , sed vila; virlutisqueproposituni.Totn igiiurvita 
christiani hominis, si secundum Evaiigelium vivat , 
crux est atque mariyrium. 

SERMO CCVIII (fi). 
in festo Assumplionis B. &lariae (6). 
1 . Solemnitat hmc pra^cipua el jam merito acccpta» 

> Ai*iid Slaxhiram, actilms. 

* AlNindat, cum Dommo ; nec esi a|)ud Maximum. 

(a) oiim, de saoctis 35; et post, in Appeodice 83. 

(b) incerti auctorls, qui multum Augustino receniiorem 
iMdonmi ex opere de v jta et obitu Sanctorum ciiat. in uo- 
Mits codicibus manuscriptis babetur absque nomine aucto- 
.is. At in Lovanieosium plcrisque, ut ipsi observanl, manu- 
<Tiplis tribuiUir Fulberio episoopo Carnutensi. in codice 
lainea caaslnensi et in Cluniacensi Ambrosio AutherU) ad- 
aribiUir. Et sane ex Autberto Fulbertum effingere pro- 
ciive hiit ; maxime cum Fulbertus sacratissimae virginis 
gqIuiI addidissimus semper audierit. Hinc suspicio est, 
40)08 Ambrosii non soluro libeUum de ConOictu vitionun et 
virttitum, sed et plures sermones inter AugusUni opera 
fuisBe immixtos; eique forsilan tribuendum serm. 195 
aliosve, quiin manuscriptis Ambrosii nomen prae se ferunt; 
luaxiine qui nec Ambrosium Mediolanensem , nec huius 
iBiitatorem Maxiimim Taurinensem sapiunt. Permulta nic 
reperies dicta jam ante in superioribus aliquot serroonibus 
de a. Maria. De num. 3 viae Ambros. in Lucae cap. 2 , 
iwl. de viia ct Morte sanctorum, cap. 68; de num. 4 
i«};ra serm. 190, n. 4 , et 194, n. 2; et serm. 121 , n. 5; 
(le uuui. 5, serm. liO, n. 5, et 194, n. 2; de num. 10, 
<erm. Ii3» u. 2 ; dc num. 11, serm. 19 i, n. 5. 



Ailcst nobis, dilcclissinii frntrcs, dics vaMe vcner;i- 
bilis , dies omnium snnitorum sotemnitates Dr.T» 
ccllens. Adest, Inquain» dies inclyta , dics pReclam, 
dics in qua e mundo migrasse credilur virgo Marin.R^ 
ideo cumsumma exsnltntione laudes iiitonet iiniversa 
terra tant?e Vir^inisillustrata excessu ; quia indignum 
valde est ut illius recordationis soleninitas sit apud 
nos sine maximo Iionore , per qunm meruimus au- 
ctorem vitse suscipere : satisquc pr.rpostcrum judi- 
candum est, ut cum sanctorum celebremus victor^s 
mariTnim , illius solemnitatein illis non pnefcramus 
qux huic mundo edidit Principem mnriyrum. In bac 
siquidem die competenter sponso illi coelesti procla- 
mat beala YirgoMaria : Tenuisti numum dexieram 
meam ; el in voluntate tua deduxisti me , et cum gloria 
assumpsisli me (Psal. lxxii, 24). Ilodie, inquani , el 
i|>sa a sponso filio et Domino congruc audivit : Jam 
hieins transiit, imber abiit et recessit; surge, proxima mea, 
sponsa mea, columba mea^ et veni iCant. ii, 11-14). 
^. De Marite assumptione quid senttat Ecclesia. Hoc 
idcirco diciiiius , fratres , quia sicut iam in consuetu- 
dinem Christi stiscepit Ecclesia , hodierna die ad cce- 
los assumpta fuisse traditur virgo Maria. Sed quo or- 
dine hinc ad superna transierit regna , nulla catbolica 
narrat historia. Noii solum autem respuereapocrypha, 
venim etlam ignorare dicitur ha^c eadem Dei Eccle* 
sia. Et quidem sunt nonnulla siiie auctoris nomine 
deejiis assumptione conscripta; qune,ut dixi» iia 
caveiitur , ut nd confirmnndam rei veritalem legi mi- 
nime pcrmiitaiitnr. Hinc sane pulsaiitiir nonnulli , 
quia nec corpus ejus in terra inveiiitur, nee assumptio 
ejiis cum carne, utin apocrypba legitur, iu catbolicn 
historia reperitur. Quibus dicendum esl, quia si 
Moysi corpus ab homine noii invenitur in terris , cuin 

2110 locutus est Deus facie ad faoiom ; illius qusrer* 
ementiic est , per qunm idem majeslatis Deus incar- 
natus effulsit iii terris. Neque enim dignum estdecor- 
poris eju.^ nolilia sollicitum quempiam esse , qiiam 
non dubitat siiper Angelos elevaiam cum Cbristo re- 
gnare. SufTicere debet tantuin noiitiae hiimanas banc 
vere fateri reginam coelorum , pro eo quod regeni 
peperit angelorum. 

3. De genere mortis illius nuUug Latinorum scripsU. 
Vera de AssumpHone sententia. Sed nec inveiiitur 
apud Latinos ali^uis tracutorum de ejus morte quld- 
pinm aperte dixisse. Nam illiim EvangeKi versicnlum 
queiii Sii()eon dixit ad Domini Matnem , Et tuatn 
ipitius animam pertransibit gladius {Luc. ii, 35), bentas 
recordaiionis Ambrosius cum tractaret, ait : Nee 
Hstoria nec litteng docetU, Mariamgladio vitam finisse. 
Ilinc ei kidorus : Incertum est^ inqiiit, per hcc dlctum^ 
utrum gladium spiritus, an gladium dixerit persecu^ 
tionis. Sed quid de his de quibus loquor dicam ; ciun 
nec ipse qui hanc accepit anie crucem Domiiii in sua, 
idesi, Joannes evangelisUi , de boc piisteris aliquid 
relinendum scriptis mandaverit? Nutlus enim boe 
lideiiiis iiarrare poiuit, si illud Deus maaifestari 
voluisset , quam ille utique nui hanc nutriendam 
suscepit , nec coiitra morein Olius matreni relHiuit. 
ResUt ergo iit homo meudaciter non fingat apertum, 
quod Deus volnit manere occultum. Vera autem dc 
ejiis assumpiione sententia haec esse probatiir, ut se- 
ciioduin Apostolum, sive in corpore, sive extra cor- 
pus ignorantes (II Cor. xii, 2), assiunptaro super An- 
gelos crcdamus. 

4. Maria omni laude major. Uis igitur priEtermissls, 
loquaniur aliquid in laudibus sacratissiinae Virginis. 
Sed quid nos tantilli , quid aclione pusilli, quid in 
ejus laudibus referemus , cum etsl omnium nostrum 
inembi-a verlerentur in linguas, eam laiidare siifilce- 
ret nullus? Altior enim coelo est , de qiia loquimur ; 
abysso profundior , cui laudes dicere conainur. Deum 
enim quem omnis creatora non capit, ipsa immacu- 
lato utero clausum gestavit. Ilaec cst eoini qux sola 
meruit mater et spoiisa vocari, hacc primas matris 
damna resolvit, hxc boiuini perdito red^mptionecA 
adduxit. Mater cuim geaem VkS^V^ ^^mmik \b^»&>x 



2!3I 



APPENDIX. 



4r^i 



k 



mtiiulo : Genilrix Doniini nostri saliitcm edidil mun- 
«!o. Auclrix pcccali Kva; nuclrix mcrili Maria. Eva 
occiilcndo obmit; Maria vivificando profnil. ll!a j)cr- 
rnssit; isla sanavit. IIa;c enini fniraliiii atqiie in;esli- 
mabili modo omniuin rerum ei suum popcrit Salva- 
lorcm. Quic cnim h:rc vii-go tam sancta , ad quaiii 
vciiirc dignarcturSpiritussanclus? quuitam spcM;insa, 
III eam sibi Deus cligcrel spons mi? quaj lam casia , 
nl csse possct virgo posl parlum? llxc csl Dei liin- 
plum, foiis ille sigiialus, el porta in domo Domini 
rlausa. Ad haric nainque, ut dixi, Spiritus sanctus 
desccndii, liiiic virtus Aliissimi obumbravit. Haicesl 
iiimiacnlata coitu. fecunda partu, virgo lacians, An- 
gelorum et bominum cibuni nuiriens. Merilo ilaque 
beala siiigulari a iiobis pnuconio cxtollitur, i\\ix sin- 
gtilare cominercium muiido proibuit. Denique lanium 
se ad coeli fastigia sublevavii, ul Verbum in principio 
apud Deum de siipema coeli arce susciperet. 

5. Maria omni laude dianissimn, fdix Maria , 
et onini laiide dignissima I genitrix gloriosa ! su- 
blimis pucrpera, cujus visceribus auctor coBli terrae- 
quc commitlilur! felicia oscula lactentis labris 
impressa , ciim iiiter crebra indicia reptantis infan- 
li;c, utpole verns*ex le lilius libi mntri alltidcret ; 
ciim verus ex Patre fyeus Dei unigenitus imperarel ! 
Nam auctorem tnum ipsa concipiens edidisti in tcm- 
pore piibcrein , quera habebas anle tempora condi- 
lorein. felix pucrpcrium, la;tabile Angelis, oplabile 
saiictis, necessarium perditis, congniuni profliptis! 
Qiii post mulias assumptx carnisinjnrias,ad ultimum 
verbcratus nagris* potatus felle, aflixiis patibulo, ut 
le veram malrem oslenderet , vcrum se hominem pa- 
tiendo monstravit. Sed qiiid dicam pauper ingenio ; 
ciim de le qnidquid dixero, minor laiis esl , qiiam 
dignilas (ua mcretur ! Si coeluin te vocem , altior es. 
Si matioin Cc.iitiiim dic^im , pra-cedis. Si fonnnni 
Dci appellcm , digna cxistis. Si dominam Angclonim 
vociiem, pcr omnia es^e probiirrs. Quid ergo dc tc 
dignc dicam, qiiid rcferam ; ciini iion sufiiciat lingua 
carnis tuas cnarrare virtiiles? Ilas intiTim laudes 
Hlcat lingua carnis, qiias sempor ardentcr iiiius 
profcrt aniniiis. Niinc nosiras peto ut aiircs doclri- 
iiarum tiiarum dcniiilceas organis. Plaudanl niinc 
lympanis sanctx mainis, el inler veloces articulos 
barinbnia piuTpcne concrepel. Concinant la»taiites 
cbori , et alternaniibus moduiis duicisona carmina 
misceanlur. ^ 

6. Magnificare dicitur duobui modis. Audfamns , 
rratrcs audiamuspio meiitis affectii, andiamtis qiieni- 
admodum tympanislria nostia doetrinis concrcpet 
Virgo Maria. Andiamus, iiKpinin ; el biiic harmo.Mi.-c 
inoribus respondcamiis. Deniqne cuin h.cc inulicr 
beatissima ab an^elo jam salutata , Spiritu sancio 
rcplcta , pleniliidine divinilatis afilata , ad domiini 
Klisabelli venisset cognaUc. p^st exsullationem Joan- 
iiis in utero matris, post adinirationem Elisabeth de 
advontu cjusdcrn Doinini Malris, hoc Doiniiio decan- 
tavit ainlicum laudis : Magnifical aninia mea Domi^ 
nnm ; ei exsullavit S}nritus meus in Deo salatari meo 
{Luc. I, 46, 47). Primo igiiur hoc in loco qiiaTcndum 
<rsi, quid sit niagnilicarc Doininum : neque enim ma- 
giius fit a creatura Crcator. Sed scicndiim nobis cst, 
diiobus inodis dici magnificare; id esl, aut nia|;num 
faccre , aut magiium adorare magnunique adinirari. 
Magnificatur enim Deus a nobis, cuin magnificari di- 
gnaiur a nobis. Scd numquid sic in nobis, sicut 
in Maria unde cariiem assumpsit pro nobis? Ave , iii- 
quit ad eamangelus, gratia plena^ Dominus itxum, 
tenedicta tu inler muUereSt Spiritus sanctus superveniet 
in te , et virtus Altissinii ubumbrabit tibi, Ideoifue et 
ifuod nascetur ex te Sanctum^vocabitHr Filius Dd (Ibid.^ 
28, 55). Quxcumque tainen aiiiina sancla Vcrbuin 
roncipere poles crcdcndo, pare praidicando, magni- 
fica ainando.Unde et David prophela dicii, Magniftcate 
Jtominum mecum, el exaltemus nomen ejns in tnviccm 
{PsaL xxxiii, 4) : dc si dicerel, Magnitiidinein Do- 

idiini inecnm dccantate, prxdicate , ct noininis ejus 



praiconia magnavocc niiolliie. Hiiic itcruin dicil^ Do- 
mine Dtiis meus, nwgnificntus es vehementer (Vsnl, 
cin, 1). Undc autcm niagnificetur in iiobis, idem pro. 
pbeia ail, Magnificala est usque ad coelot misericordia 
lua (PsaL cvii, 5). 

7. Magnificandus imprimis Deus de redemptionis mtf- 
ncre, Sic namqiie opiandiini est, ut in singiilis iiostra 
aninia ^ magnificet Dominuin, coiicipiat Dei Verbum, 
pariat et nutriat, recordeiur Falvationis sii:p pia coin- 
mercia, qiiomodo niillis snis pra^cedenlibus mcritis 
sit ab iniquitate salvala, sed sola Dei honitate gratiiita 
Chrisli sanguine redempla, et dicat, Maanificnt anima 
meaDominum. Sic enimdilexit Deusmundum^sni Evaii- 
gclium, ut Filiumsuum unigenitumdarel (Joan. iw^ i6). 
Miiic et Apostoius, Qui proprio, iiiquil, Filio non pe- 
percit^ sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. 
VIII, 52). mirx pieLilis affectus! o ina*stiniabilis 
ardor charitatis! Quis aiiie lanUe pietatis divitias noii 
obstupescat? qnis anle lam inenabilem cliaritateni 
non coniremiscal ? Qiiis uiiqnam possel sperare, ut 
ex Deo ante tempora nalus nasceretur pro hoininibus 
in tempore ex fcinina lionio facins? unde scripliini 
est, Cum venit plenitudo lemporis, misit Deus Filium 
tuum factum ex muliere , factum sub Ltege, ut eos qui 
sub Lege eranl redimerel, ut adopiionem fUiorum reei- 
peremus (Galat. iv, 4, 5). Quis, inquam, posset acsli- 
niare, ut portaretur inaiiibus femineis portator orhis. 
panis Angclorum alcretur, virtus coelorum infimia- 
rciur, vita omniiim morcretnr? Magnificet ergo iii bis 
anima Marix Doniinum ; magnificct el nostra. Adini- 
rcmur, ^ratulcniur, amemus, landemus, adoremus, 
gralias illi agamiis; quoniam pcr eamdein Redcm- 
ploris nostri mortem de tenebris ad Incem, de niorte 
ad vitnm, de corruplione ad incorruptionem, deessi- 
lio ad pairiam , de Iiictu ad gaudinm, de lcrris ai( 
cu;iestc regiium vocali sunius. 

8. Ilac veritate imbutus terrena despicit, Quee bona^ 
quiB prava exsultaiio. Qux'cnmqiic igilur anima sar.ctu 
talibus fiierit incitamcntis occupata, nihil concupiscil 
lerrenum , niliil transitorium , nihil qiiod ad lenipus 
arridel, nihil quod ad pra^scns delcctat : qu;i! lisuin 
Inclum conipulat, cl gaudinm in moerorem commu* 
tal; cui mundiis carccr, cci^lnm vero habilatio e-i : 
cni cxsullaiio in pncseulibus nulla csl , quia in illa 
tnntum gaudcre appctit , qni siipcr oinnes cst. Uiido. 
in sanclo Canlico, cuni diccrel Virgogloriosa, Magni' 
ficat anima mea Dominum ; et exwtavit spiriius meus: 
signantcr addidil , in Dco salutari meo : ac si diccrcl , 
Aiiiina nieaquicmagnifiait Dominum, iion in quolibei 
alio, sediii illo taninni exsultat,qiicmamaiido niagni- 
liral. Novcrnt niiiem cssealiam vitupcrabilem cxsul- 
inlioncm. qnia inundns gandere dicilur lendeiis ad 
Iiicium , de quibiis Saloinon ail : lABiantur cum maU 
fecerint^ et exsuUunt in rebus pcssimis (Prov. ii, 14). 
Ilinc el Apostohis non qnodlibet gaudium in saiiclo- 
nim cordibus esse desciibii, scd in Spiritu saiicio. 
Ilinc David cuin dicerct, Caudete, jusii ; siibjunxit , 
in Domino (Psal. xxxii, i). Ilinc cum Domiiio dice- 
rct , Caudebunt labia mea , dum caniavero ; addidil , 
tibi (PsaL i.xx, 23). Ilac enim exsnltatione nulliis 
cornin gaudci, quisqnisde prncsenlibus tantuin exsul- 
lat, :i!tcriii8qne bonis intercsse non ^oiicupiscit : ciii 
exsilium palria esse crcditur, et mors vila a^tiina- 
tiir ; ciijns Dcus vcnler cst, et ornatus noii iii ino- 
ribus , sed iii ainictu * est : qiii cum laudatur , extol- 
litnr; et cum vitU|>oralus fuerit, magnis iracuiidiae 
siimiilis ngitatur : qui cuin mansuetis non litimilia- 
tiir, scd in supcrbiic fascibus elevatur , et cxteros 
qnasi ex allo moiiiis supercilio conlemplalur. 

9. Quid sil leetari in Jesu, Scd qnis Uxc ad plenum 
iia potcst calc;ire, iit ab hac exsultatione, iistlem vitiii 
iHicrpclbnlibus, iiec ad momcnlum sc crcdat possa 
abstrahi ; ciim Scripiura proiiuntiet, Corput quod cor^ 
rumpilur aggravat animam^ et deprimit terrena m/iffW- 

' in Mss., varite anvna. 

« V^ M.<s. i:idili autein, in flit^ 



5ir.3 



SEKMO CCYIII. 



%t;$4 



laito iennm mutta cogitautcm {Sap. i\, 15)? Ingemi- 
scens ergo , o anima sancia quxcunH|iie in Domino 
oxsultas, quolics le ab hac cxsullalione abslrnclam 
efise vidoris. iticito, Ne projicias me, Domine, a fncie 
tua^ el Spiritum tanctum tuum ne auferas a me : redde 
miM ligtitiam $alutari$ tui, et spiritu priiicipali confirma 
me {P$al. l, 13, ii). Et hic altcnliiis inluere, quam 
exsullation>'m pelierit. Quod enim hcbraice Josus , 
lioe laline SaluLtris diciiur. Qux enini h:rc Ixlitia est 
JeKu, nisi contcmplatio ejus, qiialis ventiirus est in 
gloria sua? Sciendum vero est, quia illi tuiic hac 
darilate potientur, qui bic posili Redcmptoris sui 
vestlgia imitantur. Et quidem Domiiium Jesum legi- 
oias dolaiftse, flevisse , ex itincre faligalum fuissc , 
opprobria et contumclias sustinuisse, spuia, fl:igella, 
eruccm suscepisse : nunqunm tamen 1e$;imus eum 
risis<e, prosperatiim in prsesenti fuissc. Hinc plane , 
biiic in spe gaudent omnes elccti, cum copperint ad- 
▼ersitatibus mundi fntigari, et nullis ejus prosperita- 
libus fallacitcr decipi; scieiiles procul dubio aliam 
Tiam non superesse, perquam possint coelos pcnctrare. 
Hinc est quod idem Dominns ait discipulis suis, Beati 
tMiis cum vo$ maiedixerint homine$ , et persecuti vo$ 
fkerintt et dixerint omne mnlum adversum vos, men- 
ilfHtes, propler me. Gaudt te in illa die et exsultate : 
eece enim merces ve$tra muUa est in c<Bli${Matth, v, 1 i el 
l^). Scd in his pressuris atqiie angusliis nequaquam 
possent subsistere, et, qiiod his majus est, gaudere , 
nisi veraciier in conspeciu Dei et hominum humiles 
es^ent. Qnibns Domintis corum ait, Discite a me quia 
mili$ sum et humiUt cof^e , et invenietis requiem aru- 
malm$ve$tri$ {Id, xi, 29). Hinc itcrum dicit , Beati 
wnleSf qvoniam ip$i po$sidebunt tcrram {Id, v, 4). 

10. Humilitatis commendatio, Uumilitae fucata, 
Hiiic etiam hrec Yirgo gloriosa bcatam se dici ab 
omnibus geiicrationibus innnifcsial, co qiiodejus hti- 
miiilaiem Deiis respexit. Nam siilHlil , Quia respexit 
humililatem ancilke suce; ecce enim ex hoc beatam me 
(Reent omnes generationes (Luc. i, 48). yere bcnta 
Imniilitas, qiiae Deiim hoininibiis popori!, viiam mor- 
talibus cdiiltt, cqpIos innovavit, inimdnm piirificavit, 

Krndisum aperiiil, ct hoininiini aniiiuis nb infeiis li- 
ravil! vere, inqtinm, gloriosa Mnri;e humilUas, 
9ax poria paradisi eflicitiir, s^ala caili constituitiir ! 
'acUi est certe humililas Marisn scala coclestis, per 
qoain dcscendit Deus ad torras. Quia respexit» inquit, 
kumilitatem ancillte snw ; ecce enim ex hoc beatam me 
dicent omnes generntiones. Kt qnid est dicere, Re- 
sfcxit; nisi, Approbavil, placuil ei humilii^s mea? 
Linde per propheiain Dominiis dixil, Ad quem respi- 
eiam, nisi ad pauperculum et humilem, et trementem 
sermones meo$ {l$ai, lxvi, 2)? llinc David Domino 
dicil, Qttia respexisti humilitatctn meam , $alva$ti de 
neceuitatibiu aninwm meain {Psal. xxx, 8). Multi si- 
quidcm videntur in conspectii honiinum tiiimilos esse, 
iit ab eis bealificentur : sed eorum humiliias a Do- 
niiiio non respiciiur, quia falso, ct non vcrc dc hiimi- 
likitc gloriantur. Si cnim veraciter humilcs essent, 
IkMini ab hominibus, et non se velient laiidari ; non 
in lioc inundo eorum spiritus exsuHaret, sed in Deo 
salutari ; bumiUtatem suam non ab honiinibus con- 
spicj, sed a Deo exoptarent. Sequilur in hoc saiicto 




cniin, imo vcraciter credo, ut creatura ederes Crea- 
torem, famula Dominuni generares ; ut per te Deiis 
mundum redimcrct, per te illuminaret, per te ad vi- 
lam revocaret. 

1 1 . Precatio ad beatam Virginem. IIuc us(|ue , o 
?lrgo beata, de te ipsa qua; nos ad amorem Dei ac- 
ccnderent fideliter prolulisti : ca vero qu.x scquuntur, 
buinano generi prophctasli. Mcum autem voium 
exstilit ca lanlum inde iranscurrcrc, nu;c nd tui Inu- 
drm n'>minis pcrtincrent. Sed h.Tc qiice de le ipsa 
narrasti, Ufque ut dignilas tu;i mcrclur, diccre po- 
tuisti. Quas eigo tibi laudes fragiliias liumani gcnciis 



persolvet, qu.ij solo tuo commereio recupcrviiili ad- 
itum inveiiii? Accipeilaqtieqiinscumqueexiles, quns* 
ciimque mei itis tuis impares gratiariini acti<mcs : ct 
cum susccpcris vota, ciilpas nostras oraiido exciisa. 
Admiiie noslrag preces inlra sacrnriiim cxaiiditionis, 
et reporla nobis gratiam rcconciliationis. Sil pcr te 
rxci2sabilc, quod pcr te ingerimus ; sit impetrabiie, 
qtiod fida nieiite poscimus. Accipe quod ofrerimiis, 
impetra quod rogamus, cxciisa quod limemus : quia 
nec potiorem meritis invcnimus ad placandnm irain 
Judicis quam te , qu.-e meruisti esse mater Redem- 
ptoris el Jiidicis. Succurre ergo miseris, jiiva pusilla- 
nimes, refovc flebiies ; ora pro populo, interveni pro 
clero, interccde pro monachoriim choro, cxora pro 
devoto fcmineo sexu : sentiant omnes tuum leva- 
men, quicuxnqiie devole celebrant luum nomcn ^ Sit 
tibi compassio super affliciis, sit pius aflectus super 
coelorum pcregrinis : et cum le semper la^tanlem 
aspicis, flctiis nosiros, quxsumus, ipsa ad Deum ad- 
mittas, eumque ut proprium fllium pro nobis ioier- 
pelics. Nos enim adhuc in hac terra affligimiir, per- 
sequimur, injuriis lacessimur, opprobriis afficimur, 
esurimus, sitiinus, somnum paiimur, in carcere re- 
tinemur. Tu vero in coclestibus regnis praslata es 
cunctis virginum choris, lu Agnum quocumque pcr- 
rexerit sequeris {Apoc, xiv, 4J. Tu virgineos cboros 
et ab incenlivx carnis illecebris alicnos per albentia 
lilia rosasque vcniantes ad fontes perennis vitae po- 
landos invitas. Tu in illa beatorum felicissima regia, 
primi ordinis dignitate indepta, plantis roscidis olier- 
rans, inier parndisi amocnitatem gramineosqiie cro- 
cos lenero poplile pcrgis, felicique palma violas im- 
marccscibiles carpis. Tu concinis sine fine cboris 
conjnncta summis; Angelis Archangelisque sociata, 
indefessa voce, Sanctu$ {Id. iv, 8) ! clamare non ces- 
sas. Tu in cubiculo Regis beatitudinum ^emmis ac 
m.irgaritis ornata assislis. Tibi throniis rogius ab An- 
gelis collocatur in aiila a^terni Regis, teque ipse Rcx 
rogum ut matrcm veram et decoram spoiisam pra) 
oinnibus diligens amoris amplexu sibi associat. Nec 
niiruni, si dignctur tibi adgaudere Dcus regnans in 
coelis, qnem lu parvuliim ex te hominem iiatiim lo« 
ties osculata es in terris. Has ergo tuas felicitates 
po^sidcns, convertere ad nostrarum miseriarum sa* 
iutem. k 

42. Beaia Virgo quomodo colenda, Inter bxc igi- 
tur, fratres cliarissimi, cum toto mentis aflectu bea- 
tissimx Virginis nos intcrcessionibus committamus, 
omncs ejus patrocinia omni nisu imploremiis : ut 
duin nos supplici eam obsequio frequeutamiis in ter- 
ris, ipsn nos sediila prece commendare dignetur in 
coelis Ne(;ue enim dubium, qiix ' meruit pro lil)e-. 
mndis proferre pretium, posse plus sanctis omnibus, 
libcratis impendere suflra^ium. Sed quid nobis pro- 
dest hnnc interpellnre vocibus, nisi etiam hnmilikitis 
ejus excmpla teiioamus ? Curemus ergo, dilectissiini 
fnitros, iit qiii hiijus dici feslivitati Interesse cupi- 
miis, vesiinientis bumilitatis atqiie charitatis induti 
appnreamus. Non nos iiividia alien.'» felicitatis lor- 
qiieal, non ira usque ad divisionem dilaniet, non cu- 
piditas Cbristum a nobis excludat, non ssculi tristi- 
tia exurat, non prosperitas ejus incaiite decipiat, non 
luxuria inquinel, non immiinditia polluat, noo elatio 
corrumpit, non superbia inflet : ut dum nos virtuti- 
bus ornatos, charitate conjunctos , humilitate funda- 
tos beata Dei Gcnitrix suae nos interesse festivitati 
perspcxerit, ardentius nobis subvenire feslinet apud 
Filium et Dominum suum Jesum Christum, Deum et 
Salvntorem nostnim; qui coronis perennls regni 
glorificat sanctos suos, et est aeterna laus et exspe- 
ctatio omnibus eleciis ejus : ipsi gloria, virtus, pote- 
stas, aeiernitas, ct nunc et semper per immortalia 
sa^cula sxculorum. Amcn. 

< sic editi. Ai Ms. cb. cum m., tuum Natali. vindocinensia 
auicin, tuam assumptionem, 
* Ui Mss., quod. 



2135 



AH>ENDIX. 



9ISC 



SEHMO CCIX (a), 
Ui fe«U> omniuoi sanaorum (fr). 

1. Certamiim lempus breve, bravium tine fine, 
Hodie, dileoiissimi, omnium Sanclonim sub una so- 
lcniniuilis la^tilia celebrnmus resliviuuem, cjuoriim 
socielaie cceium exsuliai, mionim palrociniis lerra 
hcintur, quorum trlumphis Ecclesia snncla corona- 
iiir : quorum conressio qnanlo in pasbioiie fortior, 
i.iiito esi clarior in hoiiore ; quin diim crevil pugna, 
« rcvit vi pugnaiitiiim gloria, et mariyrii iriumpbus 
iiiulliplid pa/isioiiiim geiHTC adornatur, perque gra* 
viora tonncnln, gratiora fuere et prxinia.rbum ca« 
tbolicn nKiier Kcclesia per loliiin orbcm longe laie- 
(jue difliisa, iii ipso capite siio Ciirisio Jesu ed<»ctai 
est contumelias crucis et iiioi tein noii tiinere, magig 
inagisque robor.tLi est non in rcsislendo, sed in per- 
icrendo^Universos autem qiios agmine inclj^to carcer 
poenalis inclusit, pari ei simili calore virtutis ad ge- 
rendiim cerlameii gloria triumpbalis inspiravit. 
vere beaia inater Ecclesia, quam sic honor divin;e di- 
gnationis iiluminai, quam viiicentium gloriosus mar- 
tyrum sanguis exoriiai, qiinni inviolai.i; conressionis 
landida iiHluit virginiUis! Floribus ejus nec ros9R. 
ijec lilia desuiil. Cerlent niiiic, cliari^simi, singuli ad 
litrosque lionores, amplisslinas acciprrc digiiitalum 
4'oronns, vcl dc virgititate caiididas, vcl de passioiie 
purpurcas. In ro^leslibus caslris |>ax et acies liabcnl 
llores suos, quibus miliies Cbrisli coronnniur. 

2. Sfquitur de eodem argunienio. Dci cniin incfla- 
liilis ct iinmcnsa bonilas eliain hoc providil, ul labo- 
rum quidem leinpus et agoiiis iioii exlrmlcret, nec 
longum faceret aul aetenmio ; sed brcve el, iil iia di- 
ram, nioineiitaneum : ut in liac brevi el exigiia vita 
:<gone8 &ssciit ct labores; in illa vero qua^ aterna 
est, corona et prxmia meritoriim : ul labores qiiidem 
cito finirenlur, meriiorum vero pra>iuia sine lltie du- 
rarent : ul post bujus ii\undi lenebras visiiri esstMit 
candidissimam lucem, et accenluri majorein pnsbio- 
iium cunctarum acerbiiaiibus beniiiudiiiem, tobiaiiie 
hoc Apostolo, ubj ait, Non sunt condignte passionet 
hujus teniporis ad superventuram gloriam quas revelabi- 
tur in nom {Hom. viii, i8). Qiiam lato sinu de ^ro:- 
lio reverlenies civiins cocichtis excipii, de bosie pro- 
strato tropqca ferenlibus occurrit ! Cum triuiiiphnn- 
libiis viris et feminae veniunl, qux cum sxculo scxura 
qiioque viceruiit, ei gt minaia gloria miiiiias virgiiics 
cum pueris toneros annos viriuiibus iraiiscunics. 
Sed et caetera (idelium ttirba aul» perpeiuae regiani 
inlravit, qui siiicerilaicm fidei inconcussis pra;cepio- 
ruro ccelesiium disciplinis nniia pace observaverunt. 
Ergo agite iiunc, fralres, aggrediamur iter viia;, rc- 
vertamur ad civiiaicm coelcstem , in qua scripti 
sumus et cives decreii. Non siiinus hospilcs, scd civcs 
sanctorum ei domestici nei {Ephes, ii, i 9) ; elinin illius 
baeredes, cohnTcdes autem Cnristi. llujiis nobis iirbis 
januas aperiet foriitudo, et fiducia laium prxbebil 
ingressum, 

(a) oliro, de sanciis 37 ; et post, in Appendice 85. 

(b) Exsiat ioicr vu^aia opuscula et Alcuiai ei Bedae. Pro 
Beda focii rect*pia lecliODun inscriptio ia Breviariis ad banc 
festivltatcai de omnibus Sanctis. In manuscripiis nosiris 
caret atictoris noiniae. lo quibusdam iamen Germanis, Va- 
larridi sirabi , sed nequicquam , i>raenoiaiur ei nomeu ; cum 
valaiirido \ auto auiiquior nabanus Maurus , lib. 3 ad Bono- 
suin« cap. 12, iiouuuUa ex bocsermone verba exscrilmt. 
cstenmi aucior, quisquis esi, excerpta voterum dicta bic 
in ununi oon)us, quod Alcuiuus et Beda plenimaue faciunt« 
rcdegii, nonnuUaab AugustiDo, elplura a uirysofiLomo 
iiiuluaius, pleraque auiem a cypriano in et>ist. 9 . ad &lar- 
tvrcs, ci 77, ad ^cinesiauum aique aiios aa nicialla 
uaiuuaios , ipshisque libris do 0|>ere ac Eieemosyuis et de 
Mortalitale. De num. i vide Cy|.riani epist. 9, ad Martyres; 
de num. 3»confer chrysosi. de Re|»araiione laiisi , ca|). 7 ; de 
oum. 4, Attgusiini serm. 127, cap. 3; de num. 5, Cypr. in 
fine libri de Opere ei Elcemosvnis, ei o| ist. 77, ad ^enie- 
siauum; de oum. 6, cyi»r. in fiue libri dc Morialiialc. 



^ 3. YitiB beatwdescripiio. Considerenius ergo incly- 
Um urbis iilius felicilaicm , m quaniuiii Gonsiderare 
possibile esl. Ui enim vereesl,comprebendere nullus 
sermo sufliciet. Diciiur de ea iii qiiodam loco sic, qiiod 
aufugict ibi dolor el trisiilia et gemitus (Isai. liii, 
10). Quid hac vita beatius? Ibi iion est paup<Ttatis 
iiielus, non aegriludinis imbccillilns; neiiio Ixditur, 
irnscilur nemo, nemo invidet ; ciipiditas iiulla exar- 
descil, nulluin cibi desiderium, niilla boiioris pulsatio, 
aiil poicsialis nmbitio ^ Nulltis ibi diaboli inetiis, iii- 
siili.ir d;i*nionuni mtllae, ierror gebeiinjc procul, niors 
iieque corporis ncqiio anim:e, scd immorialilaiis mu- 
ncre viia jticuiida. Nulln erit iuiic us(iunm discordia ; 
sed ctiiicia coiisoiia , ctmcta conveniciitia ; quia om- 
niiiin Sanctonim iina concordia : pnx cufici:i ct lctitia 
coniinct, iranqiiilln suiii omniaetqiiieta. Jui^isspleo- 
dor, noii isle qiti nuiic est , sed tanio clarior, qiiaiito 
felicior ; qiiia civiias illa, ut legiiur, noii egcbit lumiiie 
solis, sed Domiuus omnipolens illuminabit eam , et 
liicerna ejiis esi Agnus : ubi sancii fulgebuiit ut steli» 
in perpetuas xtcniiiaies, ei sicui splendor ririnamentl 
qui ad jusiiiiam crudiunt multos. Qiiaproptt*r nox ilii 
niilln, nulhe leuebnc , cimctirsiis nubium iiullus, iiec 
frigoris anlorisve nsperilas ulln; sed tilis quxdam 
erii rentm ipmperios, qiiam nccoculns vidil, nfMsaiiris 
audivii, ncc iii cor hominis nscciidii (I Cor. ii, 9), nisi 
illorum qiii ea pcrfnii digiii iiivcniiiiiitir, qtiorum no- 
mina scnpla suni iii libro vil:e, qui et laveniiil s»«»l:is 
stias in sanguiiic Agni , el siint nnie sedem Dei , ser- 
viunique ci die et nocie. Non esi seiiccius ihi , lutc 
sciiecttiiis miseria , dum oiiincs occurrunt in viruiii 
iierrccliim , iii meiisumm xiaiis pleiiiiudiiiis Cbrisli. 
Verum stiper lucc omiiia esi consociari Aiigelonim e| 
Archaiigelorum ccBiibus, Thronis etinm el D^miiiia- 
tioiiibiis, Principaiibus ct Poiesiaiibus , ouiiiiumquo 
co*Icsiiiim supeninrumque Virluium coiiiiilieniiis per- 
frui, et iiiliicri agiiiina s:inclorum splcndidius sideri- 
bus micaniin, Pairiarcbarum lide fiilffeniin , Prophc- 
tnnim spe bctaniia, AjiostoloruQi induodecim trilm« 
biis Isracl orbeui judicaiiiia , mariyrum purpureis 
\iciorije coronis luceiiiia, virginum qiioque chorot 
cniideiitia seita gesiaiitcs inspicere. De llegc aiitcm 
qtti lionim niedius residrt , diccre vox nulla suffidt* 
EfTugit eniin oiiinem serinonem, nique oiniiem seiisiim 
buiiiaiue meiiiis exccdii dcctis illiid, illa pulchriludOv 
illa virtiis, illa gioria, illa uingniliceniia, iila miijcsias. 
Lltra enim omiiem sanctoniin csi gloriam, i|)5iiiS in- 
aesiiniabilem aspicere conspcclum, ct splendore nuje^ 
siaiis ejtis iiTadiari. Si enim quotidie oporteret not 
tormeiila pcrforre, si ipsaiii gelieniiam parvo tempiire 
lolerare , ut Cliristum videre possemus in gloria ve- 
nieiiiem , cl sniiciortim ejiis nuniero ftociari ; iioniio 
erat dignum p:ili omiic qtiod trisic esl , ul tanti boui 
iaiila^qiie glorix* pnrticipes liaberemurT 

4. Per quid ematur coelum. Qu.-e erit illa, frairet 
charis^imi, juslonim gloria, qnam grandis saiiclorum 
|jL'tiiia, cuni unaipKcipic facirs fulgebil ul sol (Matlh* 
XIII, 45), cum ordinibtis distinciis jiOpulum suuiii Do* 
iiiinus in rcgno Pairis sui co^perii rccenscre, el lue- 
riiis aique 0|)cribus siiigiiloruiu pra^mia proiiiissa 
rcsiiluerc ; pro icrrenis coelesiia , ftro teiiiponilibui 
sempiierna, pro niodicis iiingiia praeslnre ; adducere 
snncios iii visioiicm Pateniai gloria^, et faccre in cce- 
lestibuscim^edcre, tiisit Dcus oninia in omnibiis, a*tef- 
iiiiatemque amaioribus suis ei iiiiiuorialilateiu largiri, 
ad qiiam eossaiiguinis sui vivilicaiionereparavit, denuo 
ad pai-adisum reducere , regiia coelorum lide ei veri- 
tale suo! pollieiiaiionis apmre? Hjec iiiluereaiil lir- 
miler sensilnis iioslris, h;ec inielliganiur pleiia fide, 
Iiaic tolo corde diligaiiiur, Ii;cc iiid«^siiieutiuin ope- 
rtim mngnniiimiinie ncqiiiraiitiir. Bcposila est in 
poicslaie facieuiis; quia regnum coeloruni viiii p.iti* 
lur. Hes isia , o honto , id esi reguum (-oeh^ste aliud 
non qiixrii proiium qiiam ie ipsiim. Taiilum \alet 
quaiiium et tu : le da, ci habebis illud. Quid iurbaris 

* Kdiiio GG. subjicit ba«ic noiam : t Apud Rabauum, mUla 
tHjnorU puUat et poUMU ambitio. • 



5137 SERMO CCX. 

ile pretiot Clirifttus somciipsum Irailiilit, iil :irc|iii- 
rcrct te in regiiiim Doo Pairi : ita el tii le ipsiiin 
da , iit sis n*gniini ejiis nc iion regiici pcccaliiin in 
niortali tiio corpore, sed spiriliis in accpiisilionem 
\it;c. A^ lianc igilnr o|)eruin saiulariuin delecletur 
ciirn re palmain, quicumiiue desiderat preniia repro- 
inissj in n*lcrna sa>cula. 

5. Corona Mttrltirum purpurea ^ juste viventinm can- 
dida. Liliciilcr igiiur, fnilics, ac pnwnple certtrmiis, 
onines in .'igoiie jiisiiii^c Deo clClirislo spectante cur- 
mnuis: et fpii saculo €\. iniindo niajorcs esse ccepi- 
iiiiis.cursuin iioslruni null;i s.TCuli ct mimdi cupidititc 
lardemtis. 8i expedil^s, si celeres , si in lioc opcris 
agoue currciitesdiesultiiiKis inveneril, nus«|uam Do- 
ir iiius nicrliis noslris ad pra;mium decrit remunera- 
li»r. Qui corunam iii |MTSccutioiie purpurcam pro 
passifine donavit, ipse in pace vivenlibiis pni jiistitix 
iiicrilis daliil ot candidam. Nam nec Abraliam , ncc 
Isaac, ncc J icob occlsi suiit; et tainen Mk\\ et justitias 
ineritis lionorati iuterPatriarchas primi esse merue- 
niiit : ad (piorum congrcg:itur convivium , quis(|uis 
fidclis et justus et laudabiiis iiivenitiir. Memores esse 
(lebeinus vo!tml;iteni noii no>tram, sed Dci facere 
debere : quia qni fccerit «*jiis voiiiutatem , inama in 
a^tcrnum, qnomodo cl ille inanct in aslernum. Qua- 
pMpler, charissimi, ineiilc inlegra, fide firina, virtute 
robiisia, cliaritale pcrfecta paraii ad omnem volunta- 
lem Dei siiiins, couscrvanics lortiler doniinica man- 
daia. In siniplicilatc scrvate iiinticentiam, in charltate 
concordiam , modestiam in buinilit;ite, diligonriam in 
adminislraiioiie, vigilantiam iii atijuvandls laboranti- 
bus, misericordiam iii foveiiilis p lupcribus, in defen- 
denda veritate conslaatiam , in disciplin:» severitate 
ceiisuram ; ne aiiquid ad exeiuplum boiiQrum facto^ 
ruin dc&it in nobis. 

6. Quam exoftiimda vila teterna. Iljec sunt enim 
▼estigia qiia* ludiis sancti qiiitpie revertentes in pa- 
Iriaiu reliquerunl; iit iilorum soinitis inbxrenteft« 
seijuereinur ad g^udia. Pairiam ipioque nosiram pa- 
radisum cum illis computeiuus. Pareiites Patriarclias 
jain babere ccepimus : utquid non properamus et cur- 
rimus, iit patriam nosiram videre, et parentes salutare 
|M)ssiinus? Maguus iilic nos cbarornm numcrus ex- 
sjicckit, parentum . fralrum , filiorum Iretpiens iios et 
cupiosu tnrba desiderai , jam de sua incolumitaie se- 

'iira, adbiic de nostia salute sollicita. Ad eoruni 
coniplexumct conspt^ctuin veiiire, cfiuiuia iliis et no- 
bis in cominune lailitia est! Quaiis illic ca^lestiuiH 
vtdupliis cousi^rvorum societatem exspcclantium! qiiani 
stimma et perpetua felicitas 1 lllic Apostolorum giorio- 
siis cborus, illic Propbelarum exsultantium numerus 
insignis. Ibi martyrum populus innumerabilis ob cer- 
taminuiu victoriam coronalur ; illic clarissima virgi- 
«luin turtia Ixlatur : iilic etiain confessorum forlitudo 
laiidatur. Ibi el illorum rcmuncraiio ccnsctur, qui 
pnccepla dominica servantes, ad ccelesu^s tliesauros 
terrciia patrimoiiia transiukruut. Ad lios, dileclissi- 
:iii , avida cupiditale properemus; ut cuiii his cito 
3SSC, ct cilo ad Cliristum venire ctmtiiigat, eiimqne 
bujiis itineris duccin babeanius, saliiiis auctorem, 

ucis principem , lxtiti;e largiu>rem : qiii vivii et re- 
gnat cum Deo Paire omnipolenie ei Spiritu sancto in 
saicula sosculorum. Amen. 

SERMO CCX (a). 

in Natali sancti Stephani protomartyris, i {b). 



1 . Stephanui toti Eccle$iai datus ad exemplum, Ste- 
pham nnc€ri$nnui ca*lilas, llesterno die Nalalem lia- 

(a) olim, de Saoctis 5 ; et posl, io Appendice 71. 

{b) Plerisquc ia uiauuscrii^tis prxuxuin habet nomen 
Maziiiii. Ex itsdeiu taiiieu libris piurcs serniouem in duos 
|»arUiintur, iique noufttaxiuio as>signant nh\ posteriorein , 
i|ui quidein ab Lstis vcrbis hic num. ^ inciiieiis , c {.edio 
Actuum Apostolonmi qux uot)is liCMiic lccta est.* elc, inter 
llaxiiuiauos etiani senuoues vul^aius iiivpniiur. caMiMMiui 
l><>sireiua ac |>otis:^iiiia pars, al> hoc lere i(K'o nuiii. 1, 
• Uuileiuur er^o iu aUquo. dilcai&>iuii fraucs,» olc.,(xsa- 



2I3S 

huiinus Domiui Salvaioris ; hodie suinma devotiiMie 
vcncramur saiicti martyris Stephani passioncm : be- 
sterno, redimimur ad praimiiim; hodicrno, provoca- 
miir ati exemplum. Beiie ergo besterme solemniiati 
fesiivitas hodierna coiijuncta est; ut illa credenles 
evehoret ad vitam , hxc conHtentes diiceret ad coro- 
nam. Oinni ergo Ccclpsix beatus Slephaiius datiis 
csi ad profectum. Adhuc laiciis diaconii mcruit ele- 
ciionem, et levita martyrii obtiiiuit priiicipatum In 
plebc adbuc posiius crat; scd jain virtutibiis cniinebai. 
Iluniilis erat loco ; scd celsiis litle. Distipulus eral 
ordine; sed factiis cst magistcr exemplo. Quos seipie- 
batiir dcvotione ndci, prxces.sit velocitale martyril. 
Scriptum est enim de eo in Aclibus Apostolorum, 
qiiod ad ministerium viduarum sil ab Apostolis depii- 
taiiis (Act, VI). In hoc etiam qiiod pnepo&itus esl fe- 
minis, testimonium meniil sincerissiniie casiitalis. 
lieatusergo erit, charissimi fratres, qui bunc secla- 
lus, qui hunc imitatiis fuerit : ec pudictiiiB etiim pal- 
mam. et martyrii conscquetur cttroiianu 

2. Cur Filiwu hominis , nori Filium Dei videre m 
testatus est, De quo ct lectio Acluuin Apostolormn, 
qiia! nobis litidie lecla csl , dilcctissimi iratres,ciim 
plnrimiiin hnlieat in ipsa specie admirationis, non 
niiniis laiiien coutiiiet in niysterio digniUitis. Ecce^ 
iiiqiiit bcatiis Stephanus, video casbs apertos^ et Ft- 
lium hominis stantem a dextris Dei (Jd. vii,5.5). 
Considerate atleiitius , dilcclissimi fraires, ciiin bca- 
tus Martyr Dominum Jcsum Christum ad dexlcRini 
Dei Patris siare vidisset, cur sese Filiiim bomiiiis vi- 
dere tcstaliis est, et non potiiis Filiuin Dei; cuin iitl- 
quc pliis delaturus Domino honoris videretur, si so 
Dci t)Oiius qiiain hoininis Filiuin videre dixisset? Sed 
certa ralio pt)stulabat, ut hoc ita et ostt^ndcreiur in 
cqqIo, et prxdicarelur in mundo. Oinne enim Judx*o- 
rum scandalum in Iioc erat, cur Domiuiis noster Jeaiis 
Christus, qui secundum carnem erat filins hominis, 
csse eiiain Del Filius dicerctiir. Ideo ergo pulcbre 
Scriptura divina Filiuin homiiits ad dexteram Dei 
Palris stare memoravit, nt ad confutandam Judbeoruni 
incredulitatem ille Martyri ostenderetur in coslo. qui 
a perlidis neg:)batur in muiido : et illi lestimoniiHu 
coelcstis Veritas daret, cui (idem terrena impictas dc- 
rogarct. 

5. Si distant inter se martyres , prascipuus esi Si«- 
plianui, Undc licct juxta Psalmum qui lectiisest, pre- 
tiosa sit iii ct)iis|>ectu Domiiii mors sanctorum ejus 
{Psnl. cxv, 15) , si quid tainen distare inter mariyren 
potcst, praecipuus vitletur esse , qiii primus cst. fNain 
cum sanctus Stcplianusab ApostoHsdiaconus ordina- 
tus sit (Act. VI , 5) , Aposlolos ipios l)cata ac Irium- 
phali luttrte pra^ccssii : ac sic tiui erat iiMerior or- 
diue, prlmus factus est passione ; et tiui crai discipii- 
liis gradu , m.igister coppit esse inartyrio , cofuplens 
illiid qiiod bcatus (irophcia in Psalmo (|ui lectus esi 
dixit , Quid retribuam IJommo pro omnibus quw retri" 
buitmihi (Psal. cxv , 42)? Retribtiere eiiiiii primiis 
voluit Stephaiius martyr Domino, qiiod cuiii oinni bii- 
ninno gencre accepit a Domino. Mortem enim quam 
Salvalor dignatus est pro omnibits pali, haiic ille {m- 
mus re.ldidit Salvatori. 

4. Mira Stepham charxtas. Post hxc subjecit Si^ri- 
ptiira sacra , et aii : Positis genibus clamavit dicens : 
Domine , ne statuas illis hoc peccatum {Act. vii , 59). 
Vidcte, dile( lissiiui fiatres, anectnm lieati viri, vidcte 
ma^iiain ct adinirabilciii cliaritalem. Iii persecutione 
posilus erat ; et pro perseciitoribus dcprccabatur : 
alqiie iii iila iapidiiin ruina, quando alius oblivisci po* 
terat etiani charissinios suos , ille Doinino comnicn- 
dabat inimicos. Quid enini dicebat cum lapidaretur 1 

rii esse intelltgitur ex aliis ii>sius serinoniI>us. De nuni. S 
vide caesarii homil. ex editisa Baluzio,9, el iiifra serni. 3S^ 
n. 6, nccnon supra serin. 115, n. 4, ct honiil. 9 et 10 ex 
iHliiisa Raluzio; de eodem uuiii. 5 iu tti:o, vide cispsarii 
hoiiiil. 7 ex editis a Baluzio; tle tiiic n. 6, cotdcr boniil. 10, 
11 el ^ cx edilis a Balo/ic. 



2150 



AFTENDIX. 



2110 



Domine , ne stnluns iltU hiC pccnitnm. V)m ilaqiu» 
limc ir.onim dolobai jioccala. qii.iin sia viilinTa; plns 
illorum iiiipiclaiom , qiiain siiain moiiein iIoIcIkiI. Kt 
rccle plns : in iilorum quippe impietntc eranl iniilla 
qii.i* pl;<ngi, in illius aulcm morlc iion eral quod dc- 
kui&set doliTi. Illorum impicUUcm inors sequebatur 
;i!ieriia ; liiijus autem mortein viia perpetiia. Imite- 
miir crgo in aliquo, dilectissimi fralres , lanli mngi- 
stri lidcin, tam prxclari mariyris cliurilalcm. Dilig.«- 
mus nos hoc animo in Ecclesia fratres nostros , quo 
ille lunc dilexit inimicos siios. Scd , quod p<'jus est , 
aiiquoties non solum inimicos non diligimus, sed ncc 
aaiicis quidein fidem integram cuslodiinus. 

5. Immicis indulgere. Sed dicil aliquis : Non pos< 
siim diligere inimicum meum , qiiem qnoiidie veliit 
liostein patior crudclissimum. quicnmque ille es, 
atiendis quid tibi fccenl homo , el non consideras 
quid tu feceris Deo. Cum eniin tu multum gra\iora 
in Deum peccata commiscris, qnarc non dimillis ho- 
mini parum, ut tibi Deusdi^nelur diinitterc muttum? 
Ilecole quid libi in Evangelio Veritas ipsa proiniscrit, 
et qiiam libi qiiodam modo caulionem fecerit , vel 
quaie pactum tecum inierit : Si enim, inquit, dimise- 
ritis liomimbus peccata eorum , dimiuel el vobis Pater 
vesler ccelestis peccata veslra. Si autem non dimiserilis, 
nec Pater vester dimitlct debita vestra (Mnith, vi, i\el 
45). Videlis, fralres, quia cuiu Dci gratia in polcslale 
noslra |)Osiluin est, qualiicra nominojiidicemnr, Siy 
inqiiit , dimiserilis , dimittetur vobis, Nam sicpc dixi , 
fraires, et freqiicnlius diccre debco ; iiemo se circtim- 
vcniat, nemo se seducat. Qiii vel unum hominem in 
li«)C mundo odio liabet, qiiidquid Deo in opcribus bo- 
iiis oblulerit , lotum perdit : qiiia iion ineniitur Paii- 
lus apostolusy diccns, Si dedero omnes facultates meas 
in cibos paitperum , et si tradidero corpus nieum^ ita ut 
ardeam ; charitatem antem non habuero ; nihilmihi prod- 
est, Qiiam rem etiain bcatus Joannes coiifirm:ii, di- 
cens, Omms entm qui non diligit fratrem suum^ manet 
in morle ; et iterum , Qui fratrem suum oderit , hond" 
cida est (I Joan. iii, 14, 15). Iloc loco fratrem, omiiem 
homincin oportel intelligi : oinnes enim in Christo 
fratres sumus. Nemo itaque sine charitate de virgi- 
iiitate prxsumat, nemo de clcemosynis, nemo de je- 
juniis, ncmo de orationibus coiifidal : quia quamdiu 
iiiimiciiiam in cordc tcnucrit, neqiic istis, neqiie aliis 
qiiibuslibet lK)nis operibus placare sibi Dominimi po- 
tcrit. Sed si vult sibi haberc propitium Dominum , 
non dcdigiieliir audirc cousilimn boiium. Audial non 
iiic, sed ipsuin Dominum suum : Si offers, inquit, 
miiiiiM tuum ad aitare , et ibi recordatus fueris quin 
frater tuus habel atiquid adversum te , relinque ibi mii' 
nus tuum ante altare , et vade prius reconciliari fralri 
tuo ; et tunc veniens offcres munus tuum [Matth. v, ^3, 
2i). Et nos pugnas habentes intrinsecus , et dolos in 
cordc versanles , quasi qui bonam conscicntiam lia- 
tx;amus,prae>umimusaccedercadalt:)rc, non timentcs 
qiiod scriplum est, Qui manducat et bibit indigne^judi- 
cium sibi manducat et bibit{l Cor, xi, 29). 

G. Difficuliatem quidem habet , sed el ingens prw- 
wium. Id observatnr ob terrenam spem , vel propter ti- 
moreni ; quanlo mngis per amorem. Sed dicil aiqiiis : 
Crandis labor est, inimicos diligcrc, pro pcrscculo- 
ribus siipplicare. Nec nos negamiis, fralrcs, non p.ir- 
viis quiilein labor est in hoc s.i^culo : scd grande crit 
pninium in futuro. Pcr amoreiii eniin hominis ini- 
iiiici cflicicris amicus Dci : imo non soliim amiciis , 
scd eliani liliiis ; sictil ipsc Dominus dixil , Diligite 
inimicos vestroSy benefacite his qui vos oderunt; ut si- 
tis filii Patris vesiri , qui in ccelis est {Matth, vi , A\ , 
45). Si te aliquis homo divcs in hoc sxculo veiiet 
adnptivuin liliuin f :cerc, quomodo servircs, qiias iii- 
digiiiiaies etiain servorum cjus , (\\ix scrviiia diuis- 
.sima, et aliquoties ctiani turpissima sustinercs coiivi- 
cia , ul ad cadiicam et fragilcni hxTcditalcni ipsiiis 
pcrvenires? Quod ergo aliiis siistinct proptcr sub- 
fttaiiliain tcrrcnam , tu siistine proptcr viuim ;«*tcr- 
naio. Couvincimiireniin certissiiua ratio.ic, qiiia pro- 



pter Dciim posstimus qiiidcm , sctl nohinitis Injurias 
sustincrc. DiMiiqne si nobis aliqiia poteiis pcrsona in- 
juriam facil , si nos ctiam in faciem nialedicit; ncc 
respondcre aliquid asperiim, noii dicam vicem led- 
derc, audemus. Qiiare hoc ! Ne ab illa persona po- 
lente adhuc majora quain pertulimus, patiamur. Quod 
a iiobis exlorqiict hominis timor , debuerat a nohis 
exigere Christi amor. Si crgo p »teiis persona coiitra 
noss.-evit, tacemus , et nihil diccre ausi sumus i si 
vero :rqualis aut forte infcrior vcl levem nobis contu- 
meliam fecerit, qiiasi fcr-e besti:c, siiie ulla patieiilia 
ac sinc aiiqua Dei conteniplaiione consurgiinus ; et 
aut in prxsenti nostrain injnriam vindicamus , aul 
certc ad majorem vicem rcddendam nostrum animuiu 
prxparamus. Quid cst hoc, quod niinnilo potcns pcr- 
soiia nobis injuriam infcrt , palicnter accinimus ; 
qiiando iiifcrior, niiiiio furore succendimtir ? Qiiia ihi 
timuimus homincm ; hic Dcum timere nolumus. Uiide 
rogo vos, fratrcs, quantum possumus, cum Dci adju- 
torio cor nostrum ad patienliam prxparemus , et iii 
omnibus inalis homiiiibus medicorum vicein agere 
sltideamus, et non ipsos homines, scd ipsorum iiiali- 
liam odio liabeamus. Pro bonis oremus, ut seinpcr .i^ 
meliora conscendant ; pro malis, ut cito ad emenda- 
tionem vlt» per paenitentije mcdicamcnta confugiaiit. 
Quam rem oranlibus vobis ipse prasslare dignetnr , 
qui cnin Patre et Spirilu sancto vivit et regnat iii 
sxcula sa^culoruin. Amcn. 

SEUMO CCXI (a). 
In Nauli sancU stephani, n (fr). 

1. Steplumus corona. Post hestcrnum fcstivissimiini 
diem , qtio Salvatoris nostri Chrisli nalivilas illnxil , 
etiam hodicrnus dies beaii martyris Stephani corona 
illuslratur. Marlyris illiusmcrita nulla parsorbis igno- 
rat : passus est enira iii ipso jprincipio EGclesi:c , iii 
ipsa urbe Jcrosolyma. Fbi et diaconus miiiistravit, el 
in ipso juventutis flore dccorem aetalis sux sanguine 
purpuravit. Passio ejus insignis est , atque mtrahiHs 
vaide. lianc modo de libro Aciuum Apostolomm {Act. 
vii), ciim legeretur, non solum audivimus, sed eliam 
oculislidei cxspectavimus. Christus crgo caputmarty- 
rum prior passus cst pro nobis , relinquens nohis 
exemplum ut seqtiamur Vestigia ejus (I Petr. ii , 21). 
Ciijiis passionis vestigia prior secutus beatissimus 
Slephamis confltendo Cliristum , lapidalus a Jud:ris 
coronam mcruit , tanquam suo sibi nominc imposi- 
tam. Stcphanus enim gr.TCi;, laiine Corona appclla- 
tur. Jam coroiia nomen habebai ; ct idco paimam mar* 
tyrii suo nomiiie pneferebat. Qiii cuin lapidaretur , 
non soiiim non expelebat de pcrsecutoribiis repor- 
tare vindictam ; scd eis potius a Deo vcniam postu- 
bbat. Mcminerat enim dixisse Dominnm. Milii vin- 
dictani, ego retribuam , dicit Dominus (t)eut, xxxii , 
35) ; ct ilerum , Ne dixeris , Vlciscar me de ininncis 
meis; sed exspecta Dominum, ut tibi ausilium nt ( Prov. 
XX, "22). Exspectare nos jubel Dcu^ , ut in die rutunu 
reiribuiionis cum sanctis mariyribus vindicenmr. 
Bcati enini qiii exspectant Domimini , qnoniam ipsi 
hicrcdilale possidebtmt lerram (Psal, xxxvi , 9) , il- 
lam scillcet lerram qii.e jiistis est sinediibio prxpamta. 

2. yindicto! cupidus , cOiTcetur. Stephanus et smrit 




inedicmn :rgriltidinis tuac, aitcnde rcdemptorem ani- 
m.T ttiai. Propter to pepcndit in ligno, ct nondum est 
vindicaltis : et tu vis vindicari, et non vis Untum el 
lalcm inagistrum imiiari ? Ideo pali voluil, ut tibi pa- 
tieiitia;sux*dcinonslraretexeinpIum. Vide pendentem, 

(a) olim, de Sanclis 2; et post, ia Appendice 70. 

(b) Augustiiii Qomine lcgitur lu Roniaoo Breviario in die 
oclava saucli stc|ihani. Rejeccrunt tamen Ix^vanieoses, as- 
seniiiiquc bouain cjus | artcin repcriri in Eusebii sermooe, 
qni iuui|iil, » ouolics charilaleni vcsu^am. » Sed bujusce- 
iiKNii cxorilii iiilcr Kuschianos-sijrraooein fnisura qiiaesivi^ 
iiiiis. iial>cs aiiii*m liic iiu. 2 «fi 5, exccrpta (*uaedaui ex au- 
gusiiii scraijiir 19, a 911. 



^4! 



SKUMO CCXIV. 



211? 



"sl lihi langiicnti de sno saiiguine niodicnmenlnm con- 
ririenlein. Vidc pendeiitcm, ot tibi dc ligiio taiiqiiain 
de irihunali pra^cipicntcin. Audi prccnnlem : Pater, 
in(|uit , igno8ce Wis; quia ne$ciunt quid faciunt {Luc. 
t\iii , 54). Sed poiuit hoc Cliristus , dicis inihi ; ego 
non possum : cgo enim liomo sum , ille Dcus honio. 
I>eiis ergo nlquid homo , si non corrigitur homo? 
Sed ecce lihi loquor, o homo. Miilium estad le imi- 
lari Dominum tiiiim : attende Siephanum conservum 
luuni. Certe Slephanus saiictus hoino erat , aii Deiis ? 
Planc hoino erat , hoc erat qiiod lu : sed qiiod fe- 
cil, nou fccissct . nisi doiinnie illo quem rogas et tu. 
ViJe lamcn qnid feccrit : loquehatur Jud^uis, so!- 
>iebat el diligehat. U;riimque dchco demonstrare, 
et sa'vieiilom el diigentcm. Audi s.xvienlein : Dura 
cervice : verhn sunt saiicli Slcphani, qiiaiido loqiieha- 
:nr Judx*is : Dura cernce, et non circHmcisi corde et 
anriyus , vos semper Spiritui sancto restttistis. Quem 
Prophetnrum non occiderunt patres vestri {Art, vii, 51, 
p.^) ? Aiidisti s.-evicntem; aiidi ct diligentem. Irati illi 
facti , et gravius innrdescentes , ct mala pro bonis 
reddcnles, ad lapides cucurrerunt , et Dci famii- 
Inm lapidare coepernnt. Hic probcmiis sancti Ste- 
phnni natientiam et dileclionem : hic victorem dia- 
boli iriomphnioremque ceniamus. Audivimus s.ne- 
vicntem advcrsiis tacentcs ; videamus si diligat sx- 
vicntes. S;£viebal adversus lacentes ; videamus si di- 
ligat lapidantes. 

3. Pro se stans oravit; pro inimicis, genu flexo, Ecce 
Stephanus lapidatur, sic constilutus quasi ante ocnlos 
Dostros. Eccc menibnim Christi, ecce alhleia Chri* 
8ti. Inspice illuin qui primo pcpendit in ligno. Cruci* 
figehatnr ille ; iste lapidabatnr. Ille dixit, Pater, igno^ 
ice iilis, quia nesciunt auid faciunt {Luc. xxiii, 34) : iste 
qnid dicit^ Andiamus illum, si forte vel ipsum possimus 
iiniiari. Priino bentu:»Siephanus stansoravit pro se, et 
ait : Domine Jau , accipe spiritum meum. Dcinde gcnu 
flexit , et flcxo gcnn, ait : Domine^ ne slatuas illis hoe 
peccatum : et hoc dicto obdormivit {Act. vii , 58 et 59 ). 
felix somniis ctqiilcs vcr.i! Ecce quid est reqiiie* 
sceie , pro inimicis suis orare. Scd pnululum, quncso 
le , sancte Slepliane , expone nobis hoc nescio quid , 
qiiare pro te sinns orasii , cl pro inimicis genu 
flcxisti. nesponderit fortasse quod iiiielliginius : Pro 
nie slaiis oravi , qnia pro me , qui reclc Deo servivi, 
»rando et inipetrando non laboravi. Qiiin qtii pro 
(iisto orat, noii Inborat, ideo pro sc sians ornvit. 
Vcntiiin est ut oraret pro Jinhcis, pro iiiierfccori- 
biis Christi, pro intcrfcctoribiis sanctoruni , pro la- 
nidatoribus suis; atlendit tnm niiill;im el niagnam 
esso impiclatcm ipsorinn, qiix difliciledonnri posset: 
geiiu flexit , et ait, DominCf ne statuas iUis hoc pec- 
catnm. Ergo , clinrissimi , si non potestis imiiari Do- 
niinum , iniiiamini ronscrvum , iinitamini sanctum 
Siephanum, imitamini omnesmartyressanctos. Iloini- 
nes erant , conservi tui erant, sicut tii nati erant ; sic- 
ut tn nati , sed a Clirisio sunt coronnti. 

SERMO CCXII • (fl). 
In Katali sancti stephani, m (b), 

i . Saccrdotis gaudium et corona salus populi, Sacer- 
doiis est dispensare res Dei , povuli suscipere. Doiiet 
niihi Dominus pauca dicere salubriter , qui donavit 
sancto Stephano tanla dicere fortiter, etc. (r). Vidit 
Christum , confltens Christum , moriturus pro Chri* 
sto, perrecuirus adChristum-. Dominiis in criice peii- 
dens pro inimicis suis ait, Pater, ignosce iltis; quia 
uesduntquidfaciunt. Stephanus, etc.(d). Quomodo non 
|M>ssct ibi iste esse , ubi eratquem seculus est, ubi 

(a^ Alias, de sanctis 3. 

(b) in Appendice niinc primum collocalur. Ambigous inan* 
serat apud Lovanieostfs, rcjectus est per verlinum el via- 
dingnm. PrivasL parte nihil differtab Augustini seruK>ne 319. 
de sanclo Stephano. Posirenia etiain , tametsi h^cc ad istud 
festum mininie pertiiiere videatur , siilum AugusiiQianum 
retert. 

(c) Repete caetera cx Augustni serinone 319, nn. I cl 2. 
(0) Ex codcm sermone, un. 4 et 5. 



crnt qiirm imilntiis ost? TrinmphaTk, coronntug e$l. 

2. Sequitur de eodem arguniemo. Snnc coronn } no- 
stra ('st a^dificatio vostra, et gaiidinm nostrum s:iliis 
vcstra; saliis ct tcmporalis ei seinpitcrna. Promissio- 
nem enim habemus^ sicnt dixit Apostoliis » vitas pmf' 
sentis et futurce (I Tim, iv, 8) : scd snlutem pra-seniem 
donnt Dcus et hominibus ct pecoribus, donat Dcus el 
boiiis et ninlis. Hnnc autein saliitein tcinporalein, pn> 
a*tcriia saliile mnrtyres contcmpseriint. Gniidetis siiie 
dubio, qiiia salvosnosvideiis; et nosin Cliristode ve- 
sirasalute gnndemus : sed satngile nletinm in illodie 
de vobis gnudcnmiis*; quia qiiod ;i4t Apostoliis pro sna 
dispcnsntione tam ningna et anipln, nt ejns vix vesli- 
gia oonsectcmur , hoc iiobis loqiiebntur , quod populo 
Dci qiiem a^diflcabat, dicebtii *, Caudium et corona 
mea {Philipp. iv, i). Quicumqiie ergo proflciunt in 
Christo de laboribus nostris, gaudiom sunt el corona 
nostra : qnia nostrum est ndeliter dispcnsare non no- 
stram, sed dominicam pecuniam ; vestrum ost cuin 
cura et sollicitndine suscipore. Ego enim possum essc 
dntor, non exnctor : et dalor non qiiasi mex rei , scd 
Dci, nnde ct ego vivo; quin ad unam domum mn^uani 
oinnes pertinenius, unuin pntremfamilias Dominuin 
hnbemns. Cellarium hnhet nmpliim, unde el nos et 
vns >ivere possimus. Tantnm oiiin rogcmus, ut fasti- 
dinm detergnt ; prins donet esuriem , et sic porrigat 
pnnem. Undevivo, indedico; imde pnscor, hoc mi- 
nisiro. Nnm vobisciiin panpiT snm. Divitix commu- 
ncs nostne Deus noster, vita omiiinm nobtrum heata 
est ct xlernn. Ergo qui gloriatur, in Domino glorietur 
(I Cor. 1 , 31) , qui vivit ct rcgnat per oinnia sa^cula 
saeculoruin. Ainen. 

SERMO CCXIII (a). 
In Natali sancti Stopbani , iv ((/). 

Martyres quid sibi, quid aliis pariant. Si quis 60l- 
licitus sanctorum martyrum gesta |)ercurrat , sem- 
per in eis quod plus miretur inveniet. Beat» 
enim passiones coelestia tolernnlibus regna par- 
turiunc , et hxreditnrium nobis bonuin quod imite- 
mur ostendnnl. Quid cnim dignum lam pio Domino 
famulorum reddit obsequiuin , si majora constat pro 
servis Dominnm, quain servos pcrtulisse pro DoininoT 
Oportet iios ergo cum omni veneratione narrare, qiia 
dovotione beatiis Stephanns marlyr, cujus Natnlcfii 
bodie celebiainns, Doniini fuerit exempla sccutus, 
qiia palieiilia mortem pertulerit. Quis non inngno 
stupore el niinia admirntione tencntur, eum lain dnl- 
ces impetiis hnbuisse saxorum, ct tain mitia resultan- 
tinin loriiienta petrarum ; ut colliso capite , flnente 
cruore . omnia sni corporis meinbra perfusa lorpc- 
rcnt? Tunc ille Cliristi devotionc tropxum gcstnns in 
corde, mcdicinani pro vulneribus computabnt. Eximi 
cnim se ab hac luce cnpiebnt, ut ad illa clara setcr- 
nitatis habilacula Domino jubentc transirct, ubi ei 
pnrabatur unius hora". exilio gaudiuin sempiternum et 
nulla vetnstatc periluruin : qiiia seternus cst Dominus 
noster Jcsns Cbristiis , qni martyresregiii siii xterni- 
tatis gloria coronare dignntus est. 

SERMO CCXIV (c). 
la Naiall sancU Stepham, v (</). 
i . Lupis oves miscet Dominus, et quare, Douiinus no- 

' Ms. n., cura. 

* Laudatus Ms. , satis etkm iniUodie vobiscmn gaudebinvts. 

* in eodem Ms., iu>c est quod nobis loquebatur, qui mdifi- 
cabat et dicebat. 

(d) Alias, de Diversis 98. 

(b) in Appendice nunc primum collocatur. ix>vaniensibu!» 
duhius est, falsus verlioo et Viudingo. Nomine Augustiui in 
noslris manuscriplis nusquam praenotalur. 

{c) Alias, de Diversis 99. 

{d) In Ap|)endice nunc primum collocatur. Augtislhio per- 
peram tributum probaot verliuus et vindingus ex aucloris 
tnscilia, qua hic num. A naiTat, cum Christus in cnicc dice* 
ret, ytmen dico vobis^ anwdo videbitis cotios apertos, otc., 
ciaiuasse caipham, hlaspliemavU ! I)i5()licent alia niulta , 
qux uec Fulgenlio, cnjus noinen in corbeionsi Ms. prju- 
terl, iribui paiiantur. Kjusdem forlc concionaiaris esi, cujus 
^eruioues Uujus Ap(iendicis 39i ct idOS. 



1115 



APrENOlX. 



^144 



sror Jesus CIiHsIih^ pasior boiiiis, iniiis ct pius« oves 
sun» inisccl iiiler lupos iii ln c sanulo, m e.is inljuvcl 
<le lliroiio suo. Videre vis, quicuinqiie es chrislinuiis, 
Domiuuiii Jcsuiii Cliiisiuiii oves iiiler liipos niisccu- 
lem ? Ipse in pne-ienli Evang» lii leclione clainalKil , 
dicens : Ecce ego niHto vo$ sicut oves in medio lupcrum 
i hlntth. X, 16). Vis ilrnim videre Doiniiium Jesum 
Cliristum ovcs suas de lnporuni inanibus ediicentem? 
Ip!»e claiual el dicil : Ego tum pastor bonus, Donns 
pastoranimam suam ponit pro ovibus snis (Joan, x, i 1). 
Liipiis deslruitur , quniido pastor occidilur : ovis re- 
diii:iuir, quando pasior crucifijsilur. Non enim tiinere 
'lehenl oves misceri iii medio liiporum : ad hoc enim 
tii;»is misceiiliir, iioii ul in ipsorum maliliam commu- 
leiitur ; scd ul liipi in innocenliain ovlum convertan- 
iur. Sed si voluut fieri agiii, oves non deficiant se- 
queiites Agniim qui tollit peccatum mundi (Id, i, 29). 

2. Stephanus ovis prima, Paret ut angelut, Ob Tn- 
uitatis signacttlum, Cujus fidei clavibus coslum aperiL 
Eece eniiii prima ovis sanctus Stephanus , quomodo 
lesiimonio lidei liipos exculit proclamantcs , ct oculis 
suis corIos ceruil patentes? prima ovis pugnans in 
niedio luporum, scrjucns, non adliuc perveniensad Do- 
iiiiiiuni; et jam amicus esl Angelorum! Quam mani- 
foste rainiliaris Angelis ernl auiicus , qui in medio lii- 
p<iriim ut angetiis parcbat. Adapertts eteiiim coelis , 
aspeciiis iiiulatus est confcssoris : et ca^pit tanquam 
solc illustrntiiS justitix* ila spleiidere , ut hiimanam 
speciem non habcret ipsis patenlibus coelis , ipsis te- 
stantibus inimicis. Nam stabat iii medio luporum, el 
ernt facies eiiis tanquam facics angeli stanliis in medio 
Jiida^orum (Act, vi, 45). Quid agitis. o Judai ? Non li- 
inetis ovein Cbristi primam pedissequam, quac iiabet 
iii froniesua nomen Palrls et Filii et Spiritus sancli? 
Ipsum est signuiti quod vobis iii Stephani fronte lu- 
ccbat Uoc signum viderunt coeli * et patefacti sunt : 
el tanquam o.^leiiso signaculo , in specic Angelorum 
l»atefacuc sunt portx cocloruin. Vcnil enim sanclus 
Stephanus cum clavibus fidei : el ipse sibi aperuil 
qiiod fidelilercredidii, et libcnter aspexit. Quod crgo 
vidit , noii tacuit. Ecce^ inquil, video coelos apertos^ €t 
titium hominis slantem a aextris Dei (Id. vii , 55). 

3. Ibi videt Christum el Angelos» Sed quid rcslabal 
iit ca*Iis patefactis videret , iiisi Ipsum qui in ceelos 
ascendernt, Dominum Salvalorem ? Nam islos coelos 
oinnes videinus ; sed clausos, non paicfactos ; lucen- 
les in stcllis , iion micantcs in Angelis : istc aiitem 
jaiii non liomo, sed angelus. Homo sedem palntii Do- 
iiiini sui noii aspicit clausain, sed palefactam : non 
videt Angelos, sed Archangelos ; siquidem et ipsos 
aspicit : sed ipsum prxdiciit, cui tcstis erat ; ipsiiin 
pneconatur, cui est faiiiulus in agone p4*.rfectus. Nam 
quanta fueral saiiclo Slephano gralia condonaia? Vi- 
(lebat exercituin coelestis milili;esiaii(cm, videbalho- 
ininis Filium ad dcxleram P.itris sedcMem. Ecce vidct 
Deum, qui jam migrab:il ad Deum ; confessionisque 
merito aspicil congregalioncm coelestiiiiu Poleslatimi, 
qiii jnm migratum erat ad proviiiciam inonuorum. 
Sed inter morluos clamabat, qiii iiiter eos coriisca- 
lat, Ecce, iiuiuit, video calos aperlos, et Filium homi- 
uis stantem a dextris Dei, 

4. Vt Christus^ sic Stephanus. Deum confitens dam" 
natur. Nec tamen tunc tacet ; sed non auditur. (>aude»iit 
ainici, 8i blasphemant iniinici. Noii Uc&il ovis testifi- 
cnndo, etsi liipi clament blasphcmando. Concluseruni 
piiim mentes suas et dixerunl, lUusphemavit (/(/. vi, 1 1). 
Iloc dixit et Caiphns princeps sacerdotnm de Filio 
(loininis palieiite , et omnia toicranle. Cuiii eniin di- 
ccret Domiiius nosler Jesiis Cliristiis suspciisus iii 
cnice, Amen dico vobis^ amodo videbilit coelos apertos 
vt niium honmis stanlem ad dexteram Palris; ( bmavit 
Caiphas dicenfl, Blasphemavii ( Matth, xxvi, 64, 65)! 
C.iiphns conscidit vestes ; isti ipsas clauseruiit men- 
Ks : Caiphas, ut iiudtis reinnncrct ; isli, iit in siia du- 
liiia pcrmansisseiit. ningnum iniracnlum! Coeli 
)aiiiiar aperiimtur ; el Judaii mt>ntcs inipias concluse- 
tunt : scd sanctus Slephauus nou lacu:l, iiuu dcfccit, 



nec tilasphcninuiibiiscesMt. Ibi atteiulebal, ubi oculot 
cnnlis aperiehnt. Eccc^ inqiiit, video ccslot aperios, M 
Filium homiiiis stantem a dextrit Dei, 

5. Stephani ad Judwos allocutio. Sed qiiid niilii 
irascimini pro tniita testificalione, Juda'i? NuiiiquiU 
inea jussione nnt potestale pniefacti sunt coeli? Pate- 
facii suiit ; non ut menm gloriam proderent, sed ut 
pasiorem meiim in me ostenlantem adjutorium de- 
nionslrarent. Considerate igitiir et vidcte quantuin 
loiige sim a coelis, positus vobiscum in terris. Num- 
quid ego ntiingere potui, et januns aperire coeloniml 
Palaliiiiii suum ipse mihi aperuit Dominiis Aiigelo- 
rum. Merilo quodam modo video ; et (|uod video non 
taceo. Noii enim coiitompsi in criice peiidentem ; ideo 
video ad dexteram Patris sedeniem. Vobis istud da- 
tum cst de ca^leslibus lesiimonitim : sed si non cre- 
ditis, ego quid feci vobis ? Coeli aperti enarrant ^lo- 
riam l^ei (Psal, xvni, l^; et egotaceam misericordiani 
Chrisli mei ? Video Chrislum in sun gloria sedeiitein, 
pro mea salule astantem ; ipse mihi teslis est in oae- 
lis : ego ei non ero lesiis in lerris? Si eum fiiero coii- 
fessus coram hoiuiuibus, confitebitur etiani ipse mo 
coram Angelis suis : si auteni negavero eum in lerris. 
et ipse me negnbil in co^lis {Luc. xii, 8, 9). Sed pro 
taniis fidelibus leslimoiiiis lapides jactatis, mcnlcni 
clauditis, integi-a vobis et niuiiifesta dicentem audlr« 
non vultis. 

6. Stephani ad Cliristum precatio pro te. Cirdite, cx* 
dile lapidihus confitenlem : hnbeo mcum Patris ad 
dexlcram adjiitorem. Vos ca:ditis caput meuin ; ego illl 
comnicndo spiritum mcum. Domine^ inquil, Jem, 
suscipe spiritum meum, Isti malediciinl ; tu benedic : 
isti persequimtur ; tu suscipe persecuiiim. Non tine 
causa, Jesu meus, Domine mcus, pro inc ad dextcnn 
Palris dignnris asiare, quein novi el credo ad dexte- 
rain Patris sedere. Pro me esl quod slare digiiartt, 
qui stando n<m deficis, qui tuos adjuvando iion deM- 
ris. Tu me, Domine meus, misisti in medio inimico^ 
rum meorum , mc dignatus es facere primum martj- 
rem post tuam ascensionem : si vis ut non defieiaiE 
a te, adjuva me. Cesset conlusio peirarum ; ne deficiat 
iii me fortitudo membrorum. Pro ine enim, Doroino 
niciis, appellas, dum stas. Vocls tiix legatioiiem an* 
dio ; credo, suscipio, cognosco pro me apud Patn*» 
posiulantem, donantem, et adjiivantem ; ne mea fldct 
deficiat seqiiendo te. Qiiid dicis, Jesu meus, Dooiino 
nicus, pelendo pro me apud Patrem? Pater, ecco hie 
est primus pedissequus, novam pro ine mundi inln* 
vii p:ila'stram : doiia misericordiam, ut perveniam od 
vicioriam. Sentiat ovis mea se adjuvantem ; ne me in» 
tcr lu|)os exisiimet traditorem. Ecce, imiuit, video 
slanteiii, prrsiimo pro ine postulantem. Et icleo, Do- 
niiiie mcus, qui exspectas ' ccrtamen meum, snscipo 
S[)irituiu meum. Verum quia noii limeo, Domiiie, io- 
pidantein uieinhra , suscipc spirilum meiim in reqido 
senipitenia. Iiiler istos suin dcputaius lanquam ovis 
occisionis : ajuid tc ponar in requie suavitatis et pa- 
cis. Jud;ei lajiidabant, iste ingemiscchat ; Judjsi caede- 
bnnt cnput, istc commendab^t spiriliim. 

7. Precatio ejusdem pro inimicit. Quid profuii hmc 
precatio, Al ubi de s|»iritii conimendalo cocpit esse M>» 
ciinis, pro ininiicis fnclusesladvocaius. Et non siculi 
pro sc pelebnt, ita pro inimicis iiiterpellabat. Hic 
slahai , qunndo Clirislum videbnt : hic geiiua figebal. 
qiinndo pro iiiimicis ornlKit. Ipsa enim necessaria 
advocalh), pro tantis ac lalibus inimicis. Sciebat nam- 
que quod eum Doiuiuus Jesus nou cito p()ssel audirc; 
sed' pro ipsoriiiu peccnlo, non pro meriio suo. Ideo 
pro tauta iniquitate lapidantium Judaeorum genua 11- 
gebat, lacrymas eflrimdebat, dicens, Domine^ ne slo- 
tuas illis hoc ad peccatum, Vidc, quicumque es chri- 
stianus, quomodo ovis ista in oiniiibus Agnum scxpii- 
lur, et Pastoreni imiUiiur. Dominus Jesus Christus 
suspeusus in cruce claniabat, Pater^ in manus luat 
commcndo spiritum nwum (Luc. xxiii, 46) : iste dicit 

* rro, spccias. 



Slio 



sfir.Mo ccxv. 



2'.;« 



Domine^ suieipe tpirilum meum ( Act. vii, 58 ). Doiui- 

•iiis Jesus Christiis pro inirnicis rlaniabal, Paler^ 

'ignoiceUiit; qma nesciunl quid [aciunl (Luc. xxiii.5i): 

t.sie dicit, Ne staluat hoc iUi$ in peccatum (Acl. vii, 

S9). Et maniresle, fralres mci, in mcdio l.ipidnnliiiin 

i.aorum qiii amplius sseviebat beatus apostolns Paiiliis 

praeseiis erat. Si ergo tiiiic darelur Stepliano de iapi- 

dante vindkta, quomodo talem mngistruin habuisset 

Reclesia? His dictis emisit spiritum, ascendit in COB- 

lum, veniam meniit inimicis, gaudere meruit in OBlis 

de amiciliis beali Pauli subse(juentis : quia ipse e&t 

Doinious, ^td facit haHlare stenlem in domo matrem 

fUionun lcstantem { Ptal. ciii, 9 |. Ex^ce hoc meruil 

Kanctus Stophanus qni videbat Filium hominis staii- 

leni, quem novimus ad dexieram Patris sedentem. 

Pei^mus eum, nt interpellct pro nobis, et pro pecca- 

lis noslris ; et eruat nos a taniis periculis et p;iriuri- 

tioiiibus aniversis, pro pielate siia, iiod iu-o conscien- 

tta nostra. Nam qui aut qiianli fontcs pec(!aii nostii 

flammam possunt exstingucre? Ipse dignclur nostra 

crimina sepclire : ut sicul in monumcpilo novo ad mo- 

^cnm commendavit membra sua, sic in fonte indul- 

Kenli» sepeliat peccaia nostra, ut vobiscuui semper 

gaiideamus in Ecclesia sacrosancta. Amen. 

SERMO CCXY (a). 
in Natali sancti stepbani, vi (b), 

I . Nativilatit Chritti e/fectut. Hesterno die celebra- 
irimus Natalein, qiio Rex martyrum natus est in mun- 
do : bodie celebramus Natalem quo primicerius mar- 
tynim migravil ex muiido. Oportebnt enim nt primum 
immortalis pro mortalibus susciperet cnrnem, et sic 
morlalis pro immortali susiineret mortem. Kt ideo 
nntiis est Domiiius, ul moreretur pro servo ; ne ser- 
YII8 tinieret mori pro Domino. Nalus est Chhstus in 
lerris, nt Siephanus nascerelur in coelis. Ingressus est 
Dominiis mundnm, ut Slephanus ingrederclur in ca&- 
lum. Altus ad hu.nilia desceiidit, ut huiniles ad alia 
•«oenderent. Filius Dei factus est hominis filius, ut 
Alios hominum faccret filios Dei. Fecil Chrislus mira- 
cula ; fecit et Stephanus : sed Christus fecit sine Ste- 
phaiio ; numquid Stephanus potuit facere sine (^hrislo? 
ViTcbat Steplianiis dc Chrislo, sicut sannentiim de 
▼ite. lliraris friicinm dc sarmento pendcntem? Vide 
sarmentum de vite nianantem. 

9. Ob Chritti confestionem lapidatur Stephanut, Eia, 

tancte Stephnne, (lic alir|uid Jud;iMS, ut incipias lapi- 

dari, et possis coronnri. Jaculare verba, et exci)>e 

saxa. Dicaliquidile inrircninnsiscordibus, et morieris 

la|iidihus. Dic nliq:iid de co ciijus nomen nolunt niidi- 

•re. Knibescant et sa^viant, muta e/ficianlur labia dolota 

{p9aL XXX, 49). Dic eis ubi vides vivnm, qucm irrisc- 

ront cnicifixum. Dic eis ubi eum vidcs, et bic non vi- 

Tea ; sed cum illo mclius vives. Dic eis qiiia niliil est 

qnod fecerunt; vivit qiicm occidemnt. Dic eis qiiia 

Tldes ad dexteram Patris stantem, quem irriserunt in 

cmce pendentem. Et ille inquit : Ecce tideo coelot 

mmertot^ et Filium hominit stantem ad dexteram Dei. At 

iUi clamantet continuerunt auret tuas. Aures clnuse- 

nint , et ad iapides cucnrrenint , impelumgue fecerunt 

rnmnet in eum, et iapidabant Stephanum invocante n Do- 

miiiuiit, et dicentetn^ Adhaisit anima mea post te ( Ptut, 

tf.xif, 9), quia lapidaltir ciro incn pro le. Accipe tpiri- 

imm meum {Act. vii, 55-58) : cl redde mihi proinissuni 

iuoni. 

fa) Aliat, de SancUs i 

(b) lo Appeodice ouoc primum coHocalur. Augustinl no- 
^riae tanquam dul>iiis caret apud Lovaoieoses , qui et Pul- 
^entio episcoj o in quibusdam inanuscri|)lis adscribi testaa- 
l«r. Censet vuidiuaus nihil habere ab Augustiuo alicuum. 
Kobte limeo dicenJl genus Augi^iniano | Imimquc bomi- 
lios videtur, et magis concisum. Qux bic lcguniur uuin. 3 
«b iatis verbis , n. 4 , t Kam ut novcril sauctiias vcsura , 
«quaiituiD valuerit oraiio, » etc., rcpcries in sennone 
ZA, inter Aiigustioianos. I>b num. 4 in fijie ct de 
miiD. 5 vlde supra senn. 201, n. 2, 3, et scrm. 205« 



3. Chrittt ad exemplum wo imndcit orat. Oravit 
Chrislus pro suis crucifixoribiis; oravit et StephnDns 
pro suis lapidal(»ribus. Dominus Jesus oravlt affixiis 
hgno ; Stcphanus genu fiexo. Qui slando suum spiri- 
tiim commendavit Doinino, pro illorum delicto 11%» 
gcnu oravit. Orabai Dominum pro inimicis , ut ami- 
CU8, dicens, Ecce ego patior, ego lapidor, in me sa>- 
viunt, et in me fremuni ; sed ne ttaiuat illit hoc pcc- 
Mlum ;quia, ut hoc dicam tibi, a te priiuo audi\i 
Ego servus tiius patior ; sed iiiulium ii.terest inU-r 
me etie, Tu Dominus, ego serviis; tu Verbum, ego 
auditor vcrbi ; tu Mngisler, ogo discipnlus; lu Crea- 
tor, ego creauira ; tn Dcus, ego homo. Multum iii|»m- 
est inter peccaiuin istorum qui lapidant nie, et ill» 
rum qui crucifixerunt te. Quando ergo dixisii, Pater. 
tgnotce Uii$, ifuia nesciunt quid faciunt ; pro mngno 

Sjccaio pctisti, ct inc pro minimo peure docuisli. 
omme, inqiiit, ne ttatuas illis hoc peccatum : Uinqiiam 
dicerel, hgo patior in carne ; isii non pereant in meiH 
le. illi Inpidcs iniuebaiil ; et sanclus Siephaniis ora- 
liones fujidebai. Mngna pieias. fraires. magna clemen- 
lin. Frorsus qualia in mensa Dooiini sui ooniedit, ta- 
lia et ipse in soo convivio pr:i'paravit. Scripium esl 
eiiini : Ad magnam mensam teditti, tciio quonium talia 
U oportet pr(Bparare ( EccH. xxxi, 12 ), talia ergo iii 
oratione exhibuit, qiialia in sui Domini mensa comc- 
dit. Dominus Jcsus Chrisiiis dixit, Pater, ignotce UUs' 
wa netdunt quidjaciunt ( Luc. xxin, 34 ) : sanctus 
Siephanus dixit, Ne ttatuat iiiit hoc peccatum ; et hoc 
dtcto obdormivil {Act. vii, 59). somnum pacis! Quid 
illosomno iranquillius? Ijuid illo somno quietius? 
Qualis ibnt ad amicos, ooi sic diligebat inimicos? 

4. Orationi Stephani debetur convertio Sauli. Nam ui 
noverit SanctiUs vesira, quantum valuerit oratio snii. 
cti Su^phani mariyris . recurrite nobiscum ad illuni 
adolesccniem persecotorem, nomine Saulum, sicut ex 
libro Actuum Aposlolorum, dum legeretur, aiidivimus • 
qui ciiin saiictus Stcphanus lapidarelur, ct ab ipso 
omniiim Inpidantium vestimenta servaliantiir, ut tan- 
qiiam in manibus oinnjum ipse lapidare videreUir, qiii 
ad lupidandum oinnes exertos reddebat. Hie cum tret 
tn via, subilo circumfultit iilum iux de ccsio ; et eadens 
w terram audivit vocein de ealo dicentem tibi : Saule, 
Saule, quid me pertequerit? Durum ett tibi contra sti* 
mtilum calcitrare. Et ilie dixit : Tu quit e$, Do- 
mtnc? Et Doininiis ad eum : Ego tum Jetut yaza- 
r^"'? ;.^''*"' '** perw<ywm« {Id. ix, 3^). Quid mihi el 
ubir Qunrc le erigis contra me malo uio; et non po- 
lius te humilins bono tuo? Ad uinia mala qux commi- 
Sisu iii me, olim quidein dchiii perdere te ; sed Ste- 
pliaiius servus iiieiis oravit pro te. Saule, Saule , quid 
me pcrsrqums?Sin\i\uli insaniscontra iiomcn meuni, 
ego tc fiiciniii scrvum meuin. 

5. Sauii crimen et iiiduigelur et vindicatur. Saule, 
\u\\e rapax, coniediMi : exspecla paululum, et digc- 
res. Dicani pkiue, elisiis cst Hliiis perditioiiis ; et ere- 
Clus£st vas elcctionis. Naiii si snncUis Slephaiius sic 
ii«>ii orasset, l^cclcsia Pauliim hodie non habcrel. Scd 
Kjeo erecius est Paulu"< ; quia iii tei ra iiidinalus exaii. 
ditiis esi sancius Sleplinnus. Ergo quod fecit Sauliis, 
patietiir Pnuius; qiiod fecit persecutur, patietiir pr:i?. 
dicaior; 4|iiod fctii lupiis, patieUir ngiius : sic eniiii 
est in luli honiiiic vindicundum. Disciit pati qiiod f:i- 
ciebal, sontiut et ipse qiiod aliis iiircrtbcit. DiciUir 
AKainae a Domino Jesu Chrislo, Vade ad eiim, et «i- 
gna eum charactere meo ; muUa enim patietur pro n^^ 
mtne meo ( Ibid., 15, 16). Abiil Ananias, bapiizaiii 
Sauluin, etfccit Paulum; baplizavit tupum , ei fei it 
agnum; baptizavit persecutorem, et fecit pnedicaU»- 
rem. Cocpimus baliere pra:dicau>rem, quein suncUu 
Slcphanns hnbuil lapidaiorem. Sic ergo exaiidiliis i-si 
sanctus St«»phnnus, ut ejus orationibus deleretur pcc- 
catum qiiod commiserai S;iulus. Commendemus cryo 
nosoraiionibusejus. Multo magis enim nuuc exaudii» 
tur pro veneratoribus suis, qui sic ezaudiUis est Uiiic 
pro lapidaioiibus .suis. 



SRRMO (XXIX (a), 
lii NaUtli sanctorum limoceiiUuni ii.(6). 
\ Deu$ unu$, Jtmocenle$ na$centi DfO debintur 
victimoi. Credimus Jiidaiis , quia nolus ali«iuaiidu in 
Judica Deus (P$aL lxxv, 2) : el lioc Ipsuni negain, 
pr«)pier quod crediiuus , quia non noveninl Pairein 
aiii Filium m^gaiii. Unum Dciiin cominunis naliira le- 



q 

sia( 
<igii 



ArPE.Nn;x. «im 

illos soliiim doniiiiiciim cirfumdaiHes, cnndorc rulH*o 
respiondciites , propier CMndidnin ,'elatcm et san 
giiin Mii passioiiis. iitinl acturtis es? quid diciunis? 
Inccliis rciis, duin Uintus cnnlnbit oxercitus sanclo- 
niiii , Vindica $an(fimiem $ervorum luomm , qui effu' 
$u$ esl (Apoc. VI. iO). introeakincon$pectutHogemilux 
compeditorum (l^Pil. lwviii, il). Ipso jtivaiite , qiii 
cuiii Pntre et Spiritu saiictu vivit el rcgiiat in sa*cu!a 
sa*culoruin. Aincti. 

SERMOCCXX (fl). 

IQ Naiali sanctorum innoceQUuni, ui (h), 

i. Innocenlibus Herode^ p(u$ odio profuit quam o6ff- 
&uio profui$$el, Innocentin martyrum flore$, llodie, 
iralres charissiini,Natalcm illoruin iiilaHtinm coliinns 
quos ab llerode crudelissiino rcge iiiterfectos csfte, 
Lvangelii texlus eloquilur. Et ideo cum summa cxsulta- 
tionegnudeal terra noslra,c(BlcstiummitituinettMiLi- 
nim parens fecunda viriutum. Gccc profanus hostis nun- 
qunm beaiis parvulis lantum prodesse polulsset obse- 
qiiio, qiiantum pmfuitodio. Nam sicut sacratissiuium 

Krxseutis diei fesiuin manifestat , quantum contra 
eatos parvulos iniquitas abundavit, laiituin in eis 
gralia bcncdictioiiis efTulsil. Beaia es , o Bclhlehem 
tcrra Juda , qu» Herodis regis iinmaiiiialem in fme- 
rorum exstiiictione perpessa es , qua^ sub ano tein- 
pore candidntam plebem imbellis infanti» Deoofferre 
ineruisli. Digiie tamcn Nalalem illonim colimns, 
quos beaiius ateriix vitae mundus cdidit , qiiani goos 
matenioruin visceruin partus eflfudit : siiiuidem aiilc 
vilae perpetiiae adepti sunt dignitalem , qiiam usani 
prxsentis acceperint. Alioruni quUleni preliosa mofK 
martyrum iaudcm iii confessione promcruit : iionim 
in consiiminniione compiacuit ; qiiia incipienlis viia» 
primordiis ipseeis occasiis iniiiuin glori;e dedit, qut 
prxsentis tcrmiiium imp(»suit. Qtios llerodis iinpiclas 
fnctentes matruiu uberibus abstraxit , qui jiirc dicuu- 
tur niartyriini flores , qiios in mrdio frigore infltleli* 
tatis exortos, velut priinas erumpenles Ecclcsiie gem- 
mas quxdain perscculionis pruina decoxtt. Et ided 
diguum est inlerfectis pro Cbristo inranlibus hoiiom 
iiiipendere; ceremonias, noii dolores , sacranienlis 
dare vota, non lacrymas : quia ipse illis fuit causa 



rilium ncgaiii. tinum i»ciiin cuininunia ii.«iiiirt »^- 
iir- quia unus cst niuhdus. Unuin l>eum fides 
lificnl; quia uiia esl fides Novi cl Vetcris Te»la- 
ineiiii. DiiHin Spiriiuin sanctuin gralia teslaiur; quia 
uiinin naptismuni in nomine Tiiiiitaiis. Deum Pro- 
pbcLc dicuiil. Aposloli praidicaiil. Uiiuin Detim Blagi 
tretliderunt ; et auruin , tlius et niyrrliain snppiices 
ad Chrisli cunabula detuleniiit. Pastores Deum gliH 
rificaiit , Magi munera tria defcrunt : liiTodcs cnide- 
lissimus macli3Brain acuil, til crueulis vicliinis iiifan- 
lium seterna repleaiilur nharia. Ubi eiiiin parvuh 
viotimaniur , matros inisor» lainentanlur. Nasceiite 
Doinino , lucliis coepit, iioii coeU», scd miindo. Iiidici- 
tur matribus latnenuilio, Ang» lis cxsullatio , iufaiili- 
bus iransinigratio. Dcus csl (|ui iialus est ; innocontes 
illi debcntur victim» , qui veiiii damnare muiidi ma- 
liliam. Agiii iili debenl immolari , aiii Agiius futurus 
est crucifigi, qui loUit p.\;cala mundi. 

2. Luctit$ matrum, S. d oves ululanl matres ; quia 
agnos perdunt sine vooe balanles. Grande iniracu- 
itini ! crudcle spectaculum ! Eximiiur machivra , et 
fiulla iiitcf venit caiisa ; scd sola stridet invidia : cum 
qui nalus cst, niilli faciat violenliain. Sedoves cerniinus 
niatros siiper agnos lugenles. Vox in Rama audita «/, 
ploratus et ululatu$ mullu$ (Jerem. xxxi, i5). Pignora 
siint non crediia, sed creata ; non deposita, sed expo- 
sila. Testisest ipsa iiatura, quae pugnaba! in Mar- 

tyi-cs , cum tvrannus jaciaret infanies. Mater criiies 

capitis dissipabat , qii?e oniaincnliim oapitis aiiiiite- 
hn. Quanlis modis iiifantem vohbat abscondere ; et 

ipse se infantulus publicnbat ? Nesciebat tacere ; qiiia 

iiecdum didicerat fonnidare. Pugnabat inaler et cnr- 

iiifcx : ille trahcbat et illa tcnebat. Ad caniificcm 

niater clamabat ; Quid separas a me , quein geiiui ex 

iiie ? Uierusffcnuit, non mansit ille, cum vixit *, tibera 

iiiea frustra lacte repleniur. Caulc porlavi quem a le 

vidco inanu crudeli jactari. Modo eum efTudcnint 

visccra mea ; et tu elidis ad terram. Alia clainabai 

iiiaier, cum exactor latronum compcllerel : Siinul 

oocide cum pnrvulo matrein ; nUjuid me diniittts 

inaneiii ? Si ciilpa ost , nica est ; si iioii est criinen, 

juiige niortcni , et libera mntreiii. Alia dicebal : Quid 

t|iiu!rilis ? Unum qucritis , ct inultos oociditis ; ct nd 

unuin qui uiiiis est aitingere noii potostis. Alia co:>lra 

clamabat : Veiii jam, veni, Snlvaior niuiidi, quani<liu 

quxrerts ? Nulltiiii tiiiies : vidcut tc niilcs, ot nostros 

non occidat infantes. 
5. Quam tri$ti$ Herodi$ $or$ in die jndicii, Misccba- 

tiir lanientaiio malrnm , ct ad coDlum Iransibai ob- 

latio parvulorum. Sed iHe qni Agiiuin tcmavit , ipse 

pcr lleiodeni aiinulos jitgtilavit. Manei auctori uiini- 

sierii supplicium , et f lerodi diaboli jndicium , cuni 

isloruin resurrectio coeperit mortuorum. lierodes, 

quid puias aotums oris , qiiando conlra te tantorum 

classcs infaiiiiiiiii jiidiciale ooeperiiit excrcere liti- 

giiim ? Invcnies claram liiiguam , voceni niagiuiin, 

Dienstiram |>erfeclani , omiios iiivcnes candidatos, in 

inensurain statis plcniludiiiisCiiristifulgentes {Ephe$, 

IV , i5) : cum stare coeperint ante euni , quem puta- 

vcms occidenduiii , pro quo fuderunt sa: guinem pre- 

tiosuni : ipsum vidcbis tlirono igneo prjosidemem ; 

t iQ Mss. r. et Q. : cterui gemtU nomen $tiU (sive, 
$tile) canjunxk, Paulo post loco, replentuTt quod ex Mss. 
reponinms, erat io editis, oontorquet, 

\n) Alias, de sanctis 8. 

(6) in Appendice ounc primuro coUocator. Dubius Lova- 
nteosibus erai, lalsus veriino et vindiiigo. ^on sapit Augu- 

siinum , cui nec soli tribuitur in roanuscriptis, sed B^lae s^. Nazario et celso : de qnm. 3, Au^stini serm 8, n. 8; 
quoqHe ct Chnrsostomo. Legitur in Romano Brcviario ootava^ Appendicis senn. Sl, n. 8; Caesarii bQmii. iS, et Aa- 
biuiK-euiiuin. Kxordium ex Auibrosio decer)tuin est , lib. i custini senri. 48, nii 7 ei 8 : de uuiu. 6, cxsar, nib flfaieis 
dc FiJc, ca,:. 2. Iiuiiiil. 10. 



poB i<T , qui exsiitit et coroiix; ipse o<iii catisa» qiii 
pra*m)i. Paianle aulem llcrode p;irvulis neccm, Jo- 
scpb per angeluin adinoneliir, ui Christtim Dominiiiii 
noslrum iii iEgyptuin transferat (MaUh, ii, 15), 
iEgyplum idolis plenam. Jam post Jtidaporuro perse- 
cutionem et sd occidendiiiii Cliristum prolanae pJebis 
assensuin , Christtis ad Gciitcs idolis deditas traiisire 
dignaitir ; et Judu;aiii relinquens , igiioranti sxcnbi 
coleudus inferiur. 

S. Jfijuriam $u$linet majorem ip$e qui infert. M&rtk 
cogitatio cupiditatem coercet, Tunc nnlU nmlo kene^ 
nutli bono male, El quia in Scripluris divinis , fratres 
cli:irissimi , l>oiio6 et jtistos viros persecutioiiem nia- 
loruiii senipcr susiintiisse cognoscinius ; si diligenier 
consideramiis, iiivenimus illos inajora siipplicia suali^ 
nere qui faciunt. Oiiinis enini homo nui aliuiii in eor- 
pore persequilur , prius ipse in corde pcrsecutioneoi 
susiiiiere cognoscitur. Nain si etiam illi quein penie 
quitiir aliqtiid de subsianiia sua tuleril , niajus sibi 
ipse dis|>euditiiii facit; qiiia neino kabot injnstuiu la- 
cruiii sinc justo dainno. Ubi lucrum; ibi el damuQin : 
lucrum iii arca , dainiiuin iii consciculia. Tollit ve- 
siem , et pcrdii lidciu ; acqiiiiit pccuniani , ol perdU 
justitiam. Sed lioc lioniines ideo Hiciunt , quiadieitt 
novissimtim attoiidcre nolunt. Si eiiiin diein morti» 
snx cogilaie jugiter velient, aniinuiu suuni ab omiii 

(a) olim de sanctis iO; et post, In Appendice 72. 

(6) Gonsiat exccrptis ex Augustiuo et Amhrosio aUisqttf 
laoniis, quae Caesariiim sa[ iunt. In Rouiano Breviario legi* 
tur die fcsto innocentium. De num.i vide Amlirosii senn.de 



iiiU 



SERMO CCXVilL 



tWrO 



et auenduiit. Auiliunl sapicnlissimum, ct conspiciunl 
speciosissimum. 

iO. JuiltTiscinper inimiciDci, inteiKlilelicnequijudi- 
catisiioiibene. Si vereergojustitiam loqnimini^ rectaju- 
dicate^filiihominum(PsaLL\i\^t). Inicndilesimul, pon- 
lifices, et minislri sacerdoies el populi ; onines simul 
Ju.lo^i, iniendile faciem ministri Dei, intendile faciem 
Stcphanl, si potestis. Moyses enim propler excsccatio- 
ncni vesiram contra faciem suam posuil vclamentum : 
Stephanus vero ad conrusionem vcstrain conlra ve- 
slrum conventum rcsurrectionis annunliat sacranieii- 
luiu. Scd, Judaei, Prophelis invidi , mariyribus 
perfidi, nullatenus miramur in vobis qnod permulta 
congruilis iniquitatibus vcslris. Qui enim faciem de- 
spiciiis lcgislatoris , personam suscipilis dclaloris. 
Oui despexistis faciem Mojsi legislaloris, persoiiam, 
Judxi , suscepistis crudelissimi delatoris ; ct ad de- 
decus vesinim scmper additis criiiicn vesiruin. Ei 
iloyses vesler, quando velamenlum posuil contra 
saiictam faciein siiam. nolelmt videre criminosam Ta- 
ciem vestram : Stcphanns vero revelata facie sua 
speculabatur in coelum gloriam Fiiii Dei ; idco vide- 
hant vultum ejus Judxi tanquam vultuni aiigeli 

Dei. 

5. Et niinc, boale marlyr Slepliane, lerram de- 
spice, coelnm conspice, pontiliceni sporne, Pairein 
atlende ; despicc Jiid:rum et sacerdoiem ci popnliim ; 
conspice ifi ccelo Patrein et Filiiim el Spiritum san- 
etiim. liidica tameii Jnd;eo qnid sit illiid quod diu 
eontemplaris in coelo. Ecce, inquit Stcpbaniis, video 
ceelos aperios {Aci, vii, 55) , et Jcsuin quom cruci- 
fixistis, quem iliusislis morieiiiem , quem signnio se- 
pulcro {K>suislis jnccntem , video ego ad dexicram 
Patris stanlem. Qiiid ci^o vobis profuil , Jud:ci, quia 
cnicifixislis Filium Doi , et Filii Dci Marlyrein lapi- 
datis? Ecce duplo hibefacli esiis ; qnia civilatem 
vesiram amisistis , el ipsum lapidatornm principem 
|ierdidistis, et de civiuiie sancta eradicata est vesira 
planta. Impleta est enim in Juda^a maledicta male- 
diclio illa Davidica : Propterea Deus destruet te in 
finem ; evellet te, et emigrabit te de tabernaculo tuo, et 
radicem tuam de terra viventium {Psal. li, 7). Silen- 
tium aiitem fecemnt inrba: Juda^orum, damnabili 
animosiiate super marlyrem Stephanum dentibus co- 
luhrinis stridebant, quem quasi serpentem in corde 
lial)elKint, prj^cipitantqne sanctiiin Martyrem extra 
suam civitatem , prxmitlenics testimonia , dicentos 
falsilatem. Furunt, spoliant, projiciiintque vestiinen- 
ta ante Sauli vestigia, etcurruntcum lapidibus, nliias 
erigunt, brachia dirigunl, petrasjaciunt. Lapidantque 
jitsium injiisti procumbcntem , orantem atqiic dicen- 
tem, Doiuine Jesu meus, ostensor metis, defensor 
meus, propter quem sscvit in me nudus lapidator meiis ; 
exaudi me, exaudi, sancle meus, Virginis Filius, la- 
pis vivus, qui ad exaudiendum me, unus ul credat 
lapidator est minus ; intendo, inquit , me ipsum tui 
fonlis lavacro mundatum, tui salutaris gratia sine 
Biacula consecratum , pro tuo nominc spoliatum. hu- 
roanis manibns lapidalum, sed ab amore Sanli non 
separatum : et ne statuas illis hoc peccatnm misericors 
itsque in ftnem. Sic Stephanns sanctus moriens iii 
xterna pace dormivil, cuin Christo Jesn, qui cuin Pa- 
ire et Spiritu sancto vivitet regnat iii sxcula sa^culo- 
ruin. Amen. 

SERMO CCXVIIl (a). 

In Nalali sanclorum innocealium i, (6). 

i . Magi ab Oriente veniunt. Christo igitur secnndum 

(a) Alias, de Sanctis 9. 

(b) iQ appendice nuoc primuro coUocalur. Apud lx>va- 
lucuses maaebat dubius : rejectus est ner verlinum et vhi- 
diugum. Primam sermonis partem si aemas , (]uidquid re- 
liqaum est, ab illis verbis num. 2, « Deceptor itaque liero- 
« des, » etc., perllnet ad boniiham Eusehii de K|ii) hania. 
tHirro in Corbeieusi Ms. muIlisaucLior seniio rcperitur, 
addita aarraiioQC pcenanun i\\m inuuceuiiuni uiterfector 
ctcrodcs dodtt. 



pro|.h.'ii:v fidem iialo in Bethlehem Juda*, temporilMis 
HenKlis regis , dc Oiiohtis parlibus advenlanleK qiii- 
dain viri ex Magorum gontc, pcrcontantur ab llernde 
iibinam esset rex qui nn|>er natus cst ^uda!orum : 
aflirmantes vidisse se stcllam ejus in Oriente, quaj 
sibi cliam dux itineris exstiiissct; causain vcro lanla! 
properalionis adorandi ac venorandi miper ediii regis 
esse. Quibus ille audilis incredibiliter dctcrretur, ti- 
mens et verens ne slaius sui poriditareinr impcrii. 
Advocalis ergo accersitisqiie Legis doctoribus, reqni- 
rcns porconlalur ubinani Christnm nasci sperarent. 
Ubi vero ox Michxsp oraculis locus nativilaiis ejus 
apud Belhlohem designalus est {Micha*os v, 2), unn 
praiccpio rcx omnes lacteiites pneros, non solum apud 
Beihlehem, sed cl in omnibus ojus nnihns a bimatu et 
infra, secunditm tempus quod exploravernt a Magis, 
occidi el interiini jiihel (Maitlt, ii, 5, 16) ; si quomodo 
cti.Tm Jesum cum a^qmcvis possot exsiingnore. Sed 
prxvenit regis insidias piior aluiuclus in iCgyptiim, 
parcntibus de dolo regis angclo pra*nuiitiante com- 
monitis. 

2. Innoceniium feticitas. Dcceplor ilaqnc llerodes 
rcx illnsusa Magis, niitiit in Beihlchem ot in omnes 
fines ojus, ut intorliciantnr pueri a bimalu, et infra. 
Ocoidiintur proChrisio parvnli , pro justitia nioriuir 
innoccntia. Qiiain heata atas, qii;i'. necduin Christiini 
polest loqiii , el jain pro Clinslo morctur oo«-idi ; 
nondnm opportunu vulneri , ct jamidonea passioni! 
Quam felicitornati , qnibns iii priino nasccndi limiiie 
;cieriia vita obvia vcnil ! Incurrunt qiiidcm inter ipsa 
priiiiordia acceplnc Iiicis peiiculum et fiiicm salnlis; 
scd de ipso protinus fiiic capinnt princijiia a^tornitatis. 
Iinmaluri quidem vidtMitur ad morlcni ; sed ftliciter 
nioriiintur ad vitain. Vix diim gnstavcrant pra;sen- 
lcin , slatiin transcunt ad futurani; noiulnm ingressi 
inf:in(i;ecunas, jam pcrvcniunt ad coronas. Bapiiin- 
tur qnideni a complcxibus malrum ; sed redduntur 
greiniis Angelorum. 

3. Uerodis error fatuusque tcrror, Niliil cigo ogisti, 
fcrocissiinie ansterilatis ' audacia : poios inarlyres fa^ 
ccre, Clirislnm non poics invenire. Puiabal se infe- 
lix tyrannus Doniini Salvatoris advenlu rcgali solio 
deirndenduin. Sed non ila est. Non ad hoc vcnerat 
Cbristus, ut alienam gloriam invadcrel , sed ut suam 
donarct. Non ad hoc venerat, ul rcgnniii terreslre 
praTiperet ; sod nt coeicsle conferret. Non venerat 
ad poteslates dignitatosqtie rapiendas; sed .id contu- 
melias et injurias perfercudas. Non ad hoc venciai, 
ut sacrum illiid capul ad diadcnia gemmarum ; scd 
ut ad coronam spineam pra^pararel. Non , inqnani, 
ad hoc venerat, ut constituerctur siipra scoptra lua- 
gnificns ; scd ut crncifigerclur illusiis. 

i.Ejusperturbatio et a^cepito. Nascente ergoDomino 
conlurbaturHerodes,eloinnisJerosoIymacumco.Quid 
niirum, si pietatc nnsccnte perturbeiurimpietas ? Ccc^ 
jacentem in prxsepio periimescit annatuscontreiniscit 
huinilem rex superbus, obvolutum pannismeluit pur- 
puratus. Cum simulationealloquiturMagos : i/e,inquil, 
requirite de puero ; et cum inveneritiSt renuntiate mi/ti, 
ut et egoveniens adorem eum {Ibid.^ 8). Siinulabat ado- 
rure se veiie , qnein conauatur occidcre. Scd nou 
timcl Veritas falsilatis insidias. Qnam caca feriias , 
qu:e crcdcbat quod deprehendere Deum frandibii» 
posscl! Ecce cujus terra coelumque ostendebai ad- 
venlnni, qui pastoruin non laichal simplicitati,qi:eiii 
Magi de exirema veniciiles iEthiopix parte mereniinr 
agnojscere ; dolis suis ad illum inm potcst rcx sacri* 
logns pervcnire. Falliiur crgo stulti furor lyranni. 
Christnm iiun poiestinveiiire pt^Hidia; quia Deiis iioi) 
crudeliiato, sed crcdulitaie qiiaTendus est : qui vivit 
et regnat iii siccuia soiculorum. Amen. 

» In Ms., auctoritatis. Aj^ud Euscbium tn hoinilia 
de Epiphania, impi^tatis, lu aliera Eusehii bouulia 
de seiJlem l-ralril^ : Mliil ergo egisti , faocissifne ; vnyi^ 
iatis audacia pclcnt maityres fnccre, eic. 



il5l 

SFJ\MO (XXIX (a), 
lii Nalali sancioruni limoceiiliun) ii.(6). 

\ Deu* unu$. Jnnocenles naacenli DfO debmtur 
viciinm. Creiliinus Juda;is , quia nolus aliMuaiiii.» in 
Jiidaca Deus (Pw/. lxxv, 2) : cl hoc Ipsuni iiegaiil. 
pn»plcr qiiod rredimus , quia non «overiinl Pairein 
liiii Filium ncgaiii. Uiium ntMiin communis iialnra le- 
siaMir: quia uniis csl niuhdus. Unuiu Deum fides 
.<ignirical : quia uiia esl lides N«>vi cl Velcris Tesla- 
inenli. Uiiuin Spiriluin sanciuni gralia leslaiur; quia 
uiiuni Baptismuni in noinine Ti iiiilaiis. Deuin Pru- 
i.hcUc dicunl. Aposloli pracdicanl. Uniim Deiim Magi 
crodiderunt ; et aurum , tlius cl myrrham snpplices 
ad Christi cunabula detuleruni. Pastores Deuin gl«i- 
rilicant, Magi munera tria defcrunt : IliTodcs crude- 
lissimus machx'r.Hn acuit, iil crueniis viclimis infaii- 
lium seterna repleanlur aliaria. Ubi eiiiin parvuli 
virtimaninr, malres inisor» Iainent:inlur. Nascente 
Ooinino , luclus coepit, iion coelo, sed niundo. Iiidici- 
lurmalribus laineiiiiilio , Angrlis cxsullatio , infanU- 
bus iransmigralio. Dciis esl (|ui iialus esl ; innoccntes 
illi debcntur victim» , qiii venii damnarc muiidi ma- 
liliam. Agni illi debeni immolari , aiii Agiius futurus 
cst crucillgi, qui lollii p,\;caia mundi. 

2. Luctm matrum. S» d ovcs uliilanl matres ; qiiia 
^gnos pcrdunl sine vooe balanles. Grnnde miracu- 
^iiii i crudcle spectaculum ! Eximiiur mach:vra , ct 
iiulla iiiicf vcnit caiisa ; S4*d sola stridcl invidia : cum 
4)ui nalus cst, nulli faciat violeiiliam. Sedoves cerniinus 
ni:itrcs super agnos lugeiiles. Vox in Rama audita est^ 
idoratus et ulutalut mullus (Jerem, xxxi, 45). Pignora 
siint non crcdiia, sed crcata ; non deposita, sed expo- 
sila. Teslisest ipsa uatura, quw pugnabal in Mar- 
lyrcs , cum tyrannus jaciaret infanies. Mater crines 
cipitis dissipabat , qu:e ornanicnliim oapitis aniiile- 
l)tt. Quaniis modis inninlcm volcbnt abscondere ; et 
ipsc se infanlulus publicabat ? Nescicbal t:)cere ; qiiia 



JpsC 

iiecdnm didicerat fonnidare. Pugnabat inater et cnr- 
iiifex : ille ti-ahebat ct iHa tcnebat. Ad carninceBi 
viiater clamnbat ; Quid separas a me , quem gciini ex 
iiic ? Ulcrusffcnuit, non mansil ille, cum vixit *, ubcra 
nica frustni lacte repleniur. Caule portavi qnem a te 
vidco inanu crudeli jactari. Modo cum efriidcrunt 
visccra mea ; ct tu elidis ad tcrram. Alia clainabai 
inalcr, cum exaclor lalronum C(»mpcllcrel : Siuiul 
oocide cum parvulo mutrem ; utrjuid me diniittis 
inaneiii ? Si ciilpa ost , mca est ; si iioii est crimen, 
juitge mortcui , et libera malreni. Alia dicebal : Quid 
qiiusrilis? Unum qirmtis , et niulloso(;ciditis; cl ad 
iiiiuin qui uiius cst aitingere iion potoslis. Alia contra 
clamabal : Veni jam, veni, Snlvaior niuiidi, qiiau»«liu 
quxreris ? Nulluui tiines : vidcat te niilcs, ot nostros 
non occidat infantes. 

5. Qnam iristis Herodis sors in die judicii, Misccba- 
liir lanientaiio matriim , et ad coDlum transibai ob- 
latio parvuloruin. Sed ille qni Agiinin tcntivit , ipse 
per lleiodeni agnulos jngiiiavit. Manct aiictori uiini- 
sierii supplicium , et Herodi diaboli judicium , cuiii 
istoruiii resnrrectio coepeiit mortuorum. Ilerodes, 
quid putas acltinis oris , qiiando contra te taniorum 
clabses infaniiinn jiidiciale oa^periiit exeroere liti- 
gium ? invcnies clamm lingiinm , voceni magnain, 
Diensiiram |>erf(H:iani , omncs iuvenes caudidatos, in 
inensuram actatis plcniludinisCnristifulgentes {Ephe$. 
IV , 15) : cum siare coeperint ante euni , qiiem pula- 
vcrns occidenduin , pro quo fuderunt sa: guinem pre- 
liosum : ipsum videbis thriHio tgneo prxsidemem ; 

1 IQ Mss. r. et n. : vierus gemtU nomen sUU (sive, 
stiU) conjunxU, Pauk) post loco, repkntur^ quod ex llii&. 
roponlnius, erat in editis, ooniorqueL 

\a) Alias, de sanctis 8. 

\b) La Appendice nunc primuro coUocatnr. Dubius Lova- 
nieiusibus erat, falsus veriino et vindiugo. Non sapit Augu- 



appe.nd;x. %\rA 

ilhis soliiim domiiiioiim clroumilaiHes, cnndorc rulHi» 
re^plondcntes , propior c-indidnm .'etatotn ot san 
ginn 'III passionis. Qiiid aotunis es? qnitl diciums? 
InctMiis reiis , duin fintus oantnbit oxercitus sanclo- 
rniii , Viiidica santpiiiiem senforuni luorum , ^ut effu- 
sus est (Apac. vi. 10). I ntroeak in conspeclu ttto gemitus 
compcditornm iPsal. lxwiii, il). Ipso jiivaiile , qni 
cuiii Patre et Spiritu saiicto vivit ot rcgiiat in sa*cii!a 
sa*culoruin. Aincn. 

SERMOCCXX (a). 

In Naiali sanctorum Innoceatium, tn (h), 

i. Innocenlibus Herodes plus odio profuit quam obse- 
&uio profuissel, Innocentes martyrum flores. Ilodie, 
iratres charissiini, Natalcm illot uiu iiifaHtium coliiniu 

Siios ab llerode crudelissiino rcge interfectos csse, 
ivnngelii texius eloqiiiiur. Et ideo ciim sumnia cxisulta- 
lione gaudeat terra nostra, coslestium milituin cl latiLi- 
rum p:ireiis fecundn viriutum. Ecce profaniis hostis nun- 
qunm bealis parvulis tantum prodesse poliiisset obse- 
qiiio, quantum pmfuit odio. Nam sicut sacratissiinum 
uracsenlis diei feslttin manifestat , qiiantum contra 
beatos parvulos iniquitas abundavit , taiituin in eis 
graiia boncdictionis efltilsit. Beata es , o Bclhlehefii 
terrn Juda , quac Herodis rogis iinmaititatem in |MIc- 
rorum exsiiiictione perpessa es , qua^ sub oiio tein- 
pore candidntam plebem imbellis infnnti»! Deooffcrre 
meriiisli. Digne lamcn Natalcm illoruni colimiis, 
quos bealius :i'ternai vitoB muiidns edidit , qiiam quos 
maternoruiii viscerum partus eflrudit : siquidem antc 
vitae pcrpetiiae adepti siint dignitnlem , qiinm usnni 
praisentis acconerint. Aliorum quidem preliosa mors 
martyrum laudcin in coiifessione promcrait : hfNriHn 
in consiimmntione compincuit ; qiiia incipientis viia^ 
primordiis ipse eis occasns initiuin glori;c dedit , qui 

{irxsenlis terminuin imp(»suit. Quos llerodis iinpiclas 
:ictenies inairum uberibus abstraxii , qui jiire dicuti- 
tur martyruni flores , qnos in modio frij^ore inflddi- 
tatis cxorios, velut primas erump(*nies Ecclesi.e geoi- 
inas quiednm persccutionis pruiiia decoxit. Et ide^i 
diguum est inierfectis pro Christo infaiilibus honores 
inipendere; ceremonias, non dolores , sacranienlis 
dare vota, non lacrymas : quia ipse illis fuit caitsa 
poBup , qui exsiitil et coronx; ipse odii caiisa, qni 
pra^mii. Parante autein llcrode p:irviilis neccm , Jo- 
scph per angelum admonetiir, ut Christiim Domiiium 
nosirum iii ^gyptnin iransferal (Matth. ii, 15), 
^gypluni idolis plennm. Jam pi^st Jiid;eorura pcrse- 
culioncm ei ad occideiKiiiin Cliristum profaiiae plebis 



assensiini , Christiis ad Ceiites idolis dcdiUis Iraiisire 
dignatiir; et Judx^aiii relinquens , ignoranti soN^uhi 
coleiidus infertur. 

2. lujuriam suslinet majorem ipse qui inferL Morlk 
cogitatio cupidiUUem coercet. Tunc nulH malo hene^ 
uulli bono male. El quia in Scripturis divinis , fratres 
ch:iri8simi , l>oiio6 eijiistos viros persecutioitem nia- 
loruin senipcr siisiinuisse cognosciuius ; si diligenler 
consideramns, iiiTeiiimus illos majora siipplicia siiati- 
nere qui faciuiit. Oninis eniiu homo qni aliuui in cor- 
pore persequiiur , prius ipse in corde pcrsiecutioneiii 
susiiiiere cognoscitur. Naiii si etiain illi quein perse 
quitiir nrKinid de subsinnlia sua tiilerit , niajus sibi 
ipse disi>endiniii facit ; qiiia neino habt^t itijiisiuin lu- 
cruui sine justo dainno. Ubi lucruin; ibi et damuoro : 
lucrum in arca , dainnuin in conscientia. Tollit ve- 
slcin , et pcrdii tidein ; acqnirit pccuninin , ot pei^dit 
justitiam. Sed hoc honiines ideo fiiciunt , qnia dieiu 
novissimum attondcre nolunt. Si eiiiui diein niortis 
suui cogitare jugiier vellent, animuiu suuin ab oniui 

(a) olim dc sanctis 10; et post, In Appendice 73. 

(6) Oonsiat excerptis ex Augusliuo et Ambrosio aKisqite 
laaniis, quae Caesariiim sa| iuut. m Roniaoo Breviario legi- 
tur die fcsto innocentium. De num.i vide Auibrosii senn.dc 



stinum , cui nec soli tribuitur hi roanuscriptis, sed B^x^ Si«. Nazario et celso : de qiim. 3, Augustini serm 8 , n. 8; 



qufique ct Chrysostomo. l^itur in Rooiano Brcviario ooiava 
liiu<Keuiiuin. Kxonlium ex Ambrosio deceri<tuin est , lib. f 
de Fidc, ca,:. 2. 



Afipeixlicis senn. 31, n. 8; Caesafii bomii. 15, et Au- 

{^ustini senii. 48, nii 7 ei 8 : de uuiu. 6, cxsar, wb flntm 
ioipil. 10. 



^155 



SMRMO CCXXl. 



?!»♦ 



ciipi(litalo fl nnliiln coliilicrent. Sed quod modo 
noluni salnhritcr cogilnre , neccsse liabcnt postea 
Muo ulto reinedio susiinerc. Yeniet enim illis dies 
noNissima , vcnict dies judicii , qiiando eis ncc poenl- 
tcniiain licebit agerc, ncc l)oni< oporii)iis se nb a^lerna 
morte polcrunt rediincrc : quin perciililur elinm h:ic 
sinimadversione pt*cralor , ut moricns obliviscatur 
fiii . qui dum viAcnn oblitiis cst Dei. Yeniel dies ju- 
dicii, quando movehnnlur fuhdamenta montium , et 
ardebil lerra usqtie ad inferos deorsuni : qiiando 
coBli nrilcnios sotvcntur , qunndo sol obsf^unibitur, 
et lunn noii dabit lumen suum , quando stell;e cadent 
de coclr, quando peccatores et impii mittentur in 
sutgnum ignis, el fniniis lormentoriim itlorum ascen- 
det in sxcula sxculorum , iihi erit fletus et stridor 
dentiiiro. Yeniet lempus , frntres charis^iini , quando 
nolli bono erit male, nulli malo crit hene. Yenict, 
inquam , novissiina dies , qunndo discernentur pii 
ab impiis, jiisti nh injuslis, laudnlores Dei a hlasphe- 
inatoribus Dei.Ycniet elqiiando discerncniur^ ut nul* 
li , Sicutdicium est , bono sit niale, nuUiroalo sit bene. 

3. Sed et nunc melius e»i bonis quam malis, Malum 
paft, et malum eue. Quare ergo modo non sic ? Forte 
el modo sic. Sed qiiod niiiic cst in occnlto , tunc erit 
in manifesto. Lcge Scripturam divinnm , ingredere 
mecum , si potes , in sanctuariiim Dei : forte ibi , si 
possum, docebo te, imo discc mcciim nh co qtii docet 
nic, etiam nuuc non esse malis bcnc, el melius esae 
b<inis quam mnlis , qiiamvis noiidum venerit bono- 
nim plena felicitas , nondumque venerit maloriim 
poena novissima. Si Lcgein Dei diligenicr atlcndis, 
mrte iDlelligis mccum non esse hene malis. Itogo 
enim le , et quxro abs te , Tihi quare male cst ? f\e- 
spoDSurus es, Ggcslas angil, prcmit difficultns , dolor 
fortasse membrorum , timor ab inimico. Tihi idco 
maleest, quia pntcrismaJa, et bcne est illi, qui est 
ipsum nialum ? Multiini inlerest intcr nialiim pali , et 
innliim esse. Tu qiiod patcris non es ; malum enim 
paleris , sed lu malus non es : ille hoc malum non 
patitiir, et malus est. Noli ergo fntli. Non fnMic»t 
lieri ut tihi male sil, qiii pateri^ matum; et illi bcno 
sit, qui cst mnlus. Cum cnim ninluscst, pulnsquia 
non italitur malum, cuin patitur se ipsum ? Tibi male 
e$t , qui;i malum alicnuin pnicris iii corpore tuo ; et 
i|Ii bene est , qui inaliini se ipsum pntittir in corde 
8uo ? Tibi maie est , qiii forte malum habcs villam ; 
et bene rst illi , qui inulam habct aniinam ? Csto bo* 
ntis qui habcs bona. 

4. DiniiiB honce : quibus fiat bene. Bonas naiuta^ ted 
nuiiis mala:, Bono; siint divilix' . bonum est aurum, 
l)onam est argentiim , honji famili.*» , bonae posses- 
sioiies. Omnia ista bona siint ; sed undc fncins bene, 
non qu^ te facinnt bonum. Habelo bona , quae te 
fAcianl boniim. Qu^c sunt, inquis, isia ? Fac iudi* 
eium et jusiitiam. Bona sunt qiix habes , fac jtidi- 
eiom et jiistitiam. Esto et tu oonus inler hona lua. 
EnibeM^ bonis tuis : esto bonus mnnsurus intcr bona 
peritura. Erubesce bonis tuis : noli esse malus in 
eis-, ne jpereas cum eis. Ita ergo nuriim ei argcn- 
tuni distribuit hominibus Gonditor rerum et admini- 
strator Deus , ut ipsum per se naluTa et genere suo 
bonum sit; eopia vero ejus non extollat honos , nec 
elidat inopia. Nalus aulem homo , et cum oflerlur, 
excaecatur; el cum aufertur, eicrucintiir : quia et 
cum acquiruntur divitix , falsam Ixiitiam tribuunt ; 
el cum perduntur , verain tristitiam derelinquunt, 

5. DimtitB verce et faUm. Cupiditas semper eget. Di- 
sctmus amare veras divilias, id est, casiitntem etju- 
siitiam, pacem et misericordiam. Iske enim justae 
dicunturuivitiae; quiabonis meriiis justisque tribuun- 
tur. Uls verx dicuntur divitiae ; quia quis((uis eas ha- 
btierit, non egebit, dum, juxta Apostolum, babens vi- 
etum et vestitum hiscontentus est (1 7tiii. vi,8). Istas 
vero terrenas divitias, injustum estputaredivitias, qiiati 
pon aufenmt egestatem. Tanto enim niagis quisqiie ar- 

«SleAugustiousinserm. iS^n.T.JnB.,discemumur.U. 

?AmOh. XXXIX 



dchitegeslnleavaritia , qunntomaglseasdillgcnsmajo» 
rcs habuerll. Qiiomodo er^ o sunl diviiisp, quibus crescit 
inopia; qurDnnintorituissuis qunntumfucrint ampliores, 
non aneruntsatielaicm, sed inflammant cupiditaie divj' 
tcm?Tu pulnsquia minus indigcres, si minus habcreSf 
Unde hene quidnm dixit. 

Crescit aroor nummi quantum ipsa pecunia crescit 2 

(JuvenaL^ sat. i4, r 139.) 
ciim pecunl» enim incremcnlo rahies ciipiditatis au- 
gelur. Nam omnes avnri vel cupidi velut hydropis 
morho a^groiare videntur. Quomodo cnini hydropicus 
quantum ptus hihii, lantuni amplius sitit; ita avarus 
vel cupidus acquirendo non satiaiur. 

6. Conclusio. Nos vcro, fraires, cogitantes peregrl^ 
nos et hospites essc in lioc sacculo, hoc tantum quod 
ad viclnm et vestitum opuscsl, nuhis in itinere vilai 
isiius resorvcmus, et qiiantum possumus, in apternam 
heatitudinem per eleemosynam pntiperum dirigamus : 
ut cum in die judicii cupidi ct nvari pro sterititate 
boiioruin operum audire meruerini, Disoedite a me^ 
matedicti, in ignem asternum (Matih. xxv, 41 ) , nos 
pro bonis operibus audire possimus, \enite, benedicti 
Palris m«, percipite regnum quodvohit paratum est ab 
origine mundi : quia esurici, et dedislis mihi manducare; 
sitivi, et dedistis mihi bibere; nudus eram, et operuisH» 
me (Ibid., 34,36). Ad istam bencdiciioncm vos Domi- 
nus sub sua protectione perducat : cui est honor et 
gtoria in sxcula sa^ciiloriim. Amcn. 

SERMO CCXXl (n). 

In Natali saDctonim Innocentium, iv (b). 

Et deverbis Apocaiypsit, Yidi siih nra Dei animas 

occisorum, elc.,cap. vi, f. 9-H; irap. vij, f. 

1. In marlyrum culln Salvator Imdatur. Quam eon" 
grue martyres sub ara Dei. Innocenles pius caHeris ex^ 
ornnt. Qiioticscumquc, frntros, sanotoriim martyria ce- 
lehramus , toties taiides Salvatoris ediciiuus : et quo^ 
ties eorum asserimus passiones, loties Christi gloriam 
praedicamus. Non eiiiin suspicimus qiiod pnssi suiit ; 
sed propier qucm passi suni admiramur. Igiiiir non 
pcena in taude, scd fidcs esl iii honore. Mngiiincamiis 
crgo martyres, sed pnrcipue illos, qiii nascenle Chri- 
sio, in ipso exordio iion loqiiciido, scd moriendo 
coiif.ssi, nd rei^na pcrpetua ca-teros prxvenerunt. 
Videte autem quein iidein locum apiid homines mc- 
reanlur, qiii apiid Dcum locum sub allari ineruerunt, 
Dicit enini Scripttira sancta, Vidi enim sub ara Dd ani^ 
mas occisorum propter verbum Dei, et propter testimO' 
ttium Jesu quod habebant , et ciamabant , et reliqua. 
Sub ara, inquit, Dei.vidi animas ocdsorum. Quid revo- 
rentius, quid bonorabitius dici potesl , quam siib illa 
ara requiescere, in qua Dco sacriflcium celebratur, in 
qua ofleruniur hostiae , iii (|ua Dominus est sacerdos, 
sicut scriptiim cst, Tu es sacerdos in wtemum secundum 
ordinem Meichisedech ( Psnl. cix, 4 ) ? Recte sub altari 
jiisiorum anima; rcquiescunl; <|uia super altarecorpus 
Domini oflertur. Ncc immerito illic justi vindictam 
saiiguinis posiulaiit, uhi eliani pro pcccatorihus Chri- 
sti saiigiiis efl^undiiur. Convenienter igitur, ci quasi 
pro quodam coobortio ihi inartyribus sepuliura decreta 
esi, ubi mors Domini quolidie cetehralur , sicut ipse 
ail, Qaotiescumque hcec feceritis^ mortem Domini an- 
nuntiabitis^donecvemat (I Cor. xi,26) : scilicetut qui 
propter inoricm ejus mortui fuerant, sub sacramenii 
ejus myslerio reqiiic^cant. Non iminerito, inquam 
consoriio quixiain illic occisistumulusconsiiiuiiur,ubi 
occisionis Dominicae membra ponunlur : ut quos cum 
Chrislo iiniiis passionis causa devinxerat, unius etiam 
loci religio copularet. Legimus plerosque iustoruro 
Abrahse sinibus refoveri , nonnullos paradisi ameeni- 
tate laeiari : neino tamen melius praeter martyres mef 
ruit , hoc est , ibi requiescere , um et hostia Cbristus 

(a) Olim, de sanctis H ; et post. to Appendioe 73. 

(o) incerti auctoris, qui noonatlas ex Gregorii papae op^ 
ribus seolentiasdelibavity oe num. 2 vide GregdrtuDi,llM 
Moral. cap. 4, et lib. 2S, cap. 9; de num. 3 vide eunKJeoL 
lib. 3Moral.,cap. 4. ^ 

(SoiTante-kmtri 



415t5 



APPENDIX. 



21Sri 



f»sl ois.ucrdos; scilicelutet propitialionem de obla' 
tione hostix coDsequanlur, ct btMicdiciionem rnnclio- 
nemquc sncerdotis accipiant. Inter cxteios igitur 
martyrcs , quos sub ara Dei consistere prxdicamus« 
Hiam beati illi infantes laclenles, pro Chrihlo primU 
liic martyrum , non loquendo, scd moriendo coiifessi, 
coronas meruerunt. Neque enim dubitandum est, eos 
in martyrio plus prae CiVteris exorare , qui in ujar- 
tyrio cTicros pri»cesserunt. 

2. Vindiciam quomodo rogent tanctu Sancti$ jam 
$iola u/ia, po$l eiil duplex, — Et clamaverunt , inquit 
ioaimes, voce magna^ Vindica^ Domine, $anguinem 
no$lrum. Et datas $unt iHi$ singulce $tota! albai; et di- 
ctwn e$liUi$ ut qui€$ccrent tenipus adhuc modicum.do* 
nec impleretur numeru$ frutrum e.t con$ervorum eorum, 
Oritur qu;vsiio in boc loco, cur saiicti jam cum Do- 
mino manentes vindiciam de iniinicis expctaiit , cuin 
Domiiius in £vangelio dicat , Diligite %nimico$ ie$lro$ , 
et orate pro per$equenlibu$ et calumnianlibu$ vo$. Scd 
scicndum quia illi sancli jam iii conspeciu Creatoris 
8ui conststenies videiit voiuntatem illiiis ; ci ideo ab 
ipso aocipiunl quod eum velle facere noverunt , et de 
ipso bibuiit quod de ipso Biliunt. Petunt autein viiidi* 
ctam de iiiimicisduobusinodis,ei hoc ciusa cliaritatis : 
utscilicet qiii advitamasteraampnBde^tinatisunt,cou- 
verUintur a malo ad bonuin ; qui vero, pncscicnte Deo, 
damnandi sunt, niorianlur, el pcccare desisiaiit; ut per 
hoc minorem pceoamin inrernoliabeanl,ubiiiiiusquis- 
que secimdum qualiialem operum susiinebii mngniiu- 
dhiem poenarum. Pctuutaulemderiprobis viiidict:im ; 
quia opiaiit veiiire diemextremi judicii, el resurreclio- 
nein suoruin oorporum pnestolantiir. El datas $unt Uli$ 
tinguUe $toiie aibcB, Pcr stolas albas debemtis itiieliigere 
niercedcm Ikiptisini , prxMiiium martyrii , mercedem 
:eieriiorum, ct gaudiuin coeleslis p;itrix. Ilal)eiit ergo 
aiite resurrcctioneiii saiicii singulas stolas ; qiiia in 
sola anima adhuc ;i'lernis beatiiiidinibus perrruuniur : 
poslea auteiii accepluri suiit biiras, quaiido receptis 
corporibus immiilabiles crunl iii aniiiia , et incorru- 
ptibiles in corpore. De hoc Isaias, In terra $ua duply- 
ciu pos$idebunt ( l$ai Lxi, 7). 

5. Quomodo Deus loquaiur $,inctis. — Et dictum eM 
illi$ ut quie$cerent tempu$ adhuc modicum, donec im- 
plealur numeru$ conservorum et fratrum eorum. Dictio 
ista inspiratio est diviiia, qua meniibus eoruin deside- 
raiitil>u8 diem jtidii ii , immittitur virttis patientix , ut 
patiefiter fcraiit omiiia , exspectaiitcs iiuiiieruiii illo- 
ruin qiii similiter interlicicndi suiil pro Cbrislo , cum 
eis postmodum regnaluri ; ul qji dcsiderant rccipcre 
siia corpora, gaudeant ex iiuiiiero colligeiidoruin fra- 
trnm. Tali niodo loquilur Deus oiiinipotens saiictis , 
vcluti quilibel paierfamilias habens multos lilios, sin* 
gulisque de agro reverlciilibus et ro^anlibus, ut cibum 
sibi tribual, rcspondct, Refectio quidein vestra paraia 
est, scd exspeciate fratres vc^tros ; ut cum in uiiiim 
positi fueritis, omiies iii commuiie comedatis, ct epu- 
lemini gatidentes : quia iiiterlicicndi sunt et illi , vel 
apcrto scilicet niariyrio, vcl occulto. Dicitur ergo illis 
vmdictam postulaniibtis posl dalum miintis , ut quie- 
scant atque suslineant, donec complcatur numeras 
conser>'orum illorum. 

4. Martyrumve$tigii$ inquantum po$$umu$^ in$i$ta- 
mtis. Videtisigiturquoniampropleriiosiiiarlyrumviii- 
dicta dificrtur. Dum enim nos retardaiuus, honim san- 
guismuUusest. Sedhoccontingit iiostra desidia, qui 
iion, siiUt dictuin est, religiosc vivimus ; qui non pie , 
sicutcongruitoperamur. Nain si bonorum operum ad 
Dominum justitia nostra pnccedcrct, jam coiiservorum 
iiuiiierus qui exspcciatur, csset complctus. ISuUi au- 
lem duliium est, Vimiictam ()ost jiidicium martyres 
pcrccpluros, qui ctiam ante judicium praimiis coele* 
slihiis lioiioranlur. Lnilc oporlet, fralrcs charissimi, 
II t qtii primitias martyriim hodierna fcstivitale vene- 
raiiiiir, dea^ternaqiKtin caeliscstmartyrumfeslivilate 
scdiilc cogitemus, corumqtic vesli^ia, in quantum 
possunnis, sc<iuoiulo,ctipsiejtiSileinlcstivilatissuper- 
ii;c pariicipes cxislcie cureiuus, lcstante Apostolo , 



qiiia si socii ;*assiomitii ftierimus, simtil et consolalio* 
nis crimiis (II Cor. i, 7 ) : nec tain de morte eonim 
Itigcanuis, qiiain de jusiap;«Ima* perccptior.c laetemur. 
Siqiiidem singulos coriiiii cum per lormenta pelleren- 
tur cx hac viia, Uachel gcinebtmda, id est, Erclesla 
gcmit , luclu lacryniisqiie prosccuta : ^cd jani liine 
cxptilsos supcrna Jerusalcm, qiix est mater omnioin 
iiostruin , iiiox in aliam vitam obviis Lclilix minislria 
cxccpit, at<|iic iii gaudium Domini sui perpeluo coro- 
naiidos in:roduxit. 

5. Martyrum sors mutata» Unde dicit Joannes, Sta- 
baut ante thronum in conspectu Agni amicU $toli$ albi»^ 
ct palmx in m(mibu$ eorum, Slaiil cniin modo aute 
throniim Dei corouati , qui qooudam ante ibronum 
judicuin lcrri iiorum jaccbant poeiiisaslricti. St.int iq 
conspeclu Agiii nuila raii<me iJhc a couieniplanda 
cjus gloria separaiidi, a ciijus hic aiiiore nec piT sup- 
plicia poicraiit scparari. Stolis ftilgcnt albis , el pal- 
iiias iii manibus habeiit ; quia pneiiiia in operibiis lia- 
bciit, diim corpora (\ux pro Domiiio ignibus usiulart, 
ac besliis dibcerari , fl.igris absumi , per prxcipilia 
di^solvi, uiigiilis abradi, omuimodo poeiiarum genere 
passi sunt dissipari , pcr icsurreclionem glorilicaUi 
rccipiuiit. Et ctumabant , inqiiit, voce magna diceniet : 
Salu$Deo nostro, qui $edet $uper thronum^ ei Agno. lia- 
giia \oce salulcm Dcodccaniaut qui magnagraiianiia 
aclione recolunt, non siia se vir:nte, sed ipsoauxiliante, 
tribulalionuni iiiipugnaiiliuni supcrasse cert.imiiia.. 

G. Stolce eornm dum putaniur fadari, dealbantnr, Ser^ 
vitus Dei. Dicit ilcrum eortim cl pi';rtcritos agones et 
coronas doscribens pcrptMiias : /ii sunt qui venerunt d§ 
tribuluiiuue magna, et iivernnt stotas suas^ et dealbacermU 
easin $anguineAgni. Siolas quippc martyrcsmsaiigiiijie 
Agiii lavcruni, dum meiiibrasua.qii.-c oculis insipienr 
tium visa suiil poeuariim sqtialore foedari, sic potius 
fuso pro Clirislo sanguiiie ab omiiibus iiiundaverc coii- 
l;igiis, insupcr ct be.iti iininorlalilalis luce digna red- 
didcre ; quod cst eliain lolas habuisse siolas iii san- 
guine Agiii. Ideo sunt^ inituit, ante thronum Dei^ ef 
terviunt die ac nocte in templo ejus. Non est laboriosa, 
scd amabilis cl oplanda scrvilus in Dei laudibus per- 
pettio a>sislcrc(/'5a/. lxxxiii, 11). Dies quippe el 
nox noii vicissiiiidiuem teinporis proprie, scd perpe- 
tuitaicm tropice sigiiilicaM. Nox cniiii iion erit illic; 
sed dics una inciior iii atrii:» Chri^li su|>er niillia. lo 
qua iion ploral llachel filios stios, sed ab$ierget Deu$ 
omnem lacrymam ab ocuUs coium, d;<t tue vocem Ixti* 
ti;c ct salntis ;clcrii;c in taberuaculis justoriim, qui 
vivit ct rcgnat Dctis, etc. 

SERMO CCXXfl (a). 

De sauclis Aposiulis {b). 
\, Apoatoli arietcs, Si omiiiuiii sanctorum martyruni 
grala nobis dcbet csse solcinuitas, fraires charissiiuiy 
qtianto giaiior eorum qui prasentcm secuti suDl, 
rrincipciii martyrum? si agiiorum , qiianio magis 
arictum? Illoriim ciiim filii noii generatione camis, 
scd iniitatione virtulis f;icli suiit oinnes qui posterius 
usqiie ad mortcin coufessi sunt Chrislum. Ilos oblit- 
lcruiit populi Ccniium, de (juibus Psalmus aiite can- 
Uivil, dicciis, A/ferte Domino filios nrietum (Pm/. 
xxviii, 1). llis priiuuin Dominiis, cum ad confessio- 
iiem sui noininis hortareiur, non solum se promisit 
viclurix coronatorem, sed ct ccr:amiiiis adjulorem: 
eliaiii in ipsis el pobteros admonebat, quoniam quod 
dicebat, Kcriplum posieris reliiiquebai. Illis ergo ail, 
exhorlaiis eos : Cum autem adducenl vo$ ad principetU 
poie$tate$y nolite cogilare quid respondeatit^ vel quU 
loquamiui : non enim vo$ c$li$ qui loquiminif $ed $piritn 
Patri$ veslri qui toquitur in vobi$ (Matth. x, 19, 20). 
Mediiari vetiiit, et coiifileri pnL'a'pit. Maluit enini aa- 
lci re pra;suiiiptionein liumanaiu, et gratiaui dare di- 

(a) Alias, (leSancUs 13. 

[b) tn Apjieiidice iiuac iMrimum collocatur. Ambignus tnft 
lx)vaiiicnsiijus, Vcrlino uu;em el Niiidiugo spiirius. Diceadi 
geuudiion i':>l ^uju:stiui; uuodqiieijsius ;cialc riM^i^iUioreiii 
aiLtorcui arf^uit , iu cuiii fiucni coiii] osiius serino vKletur, 
ut iu oiuulbus i craqiie ApObtuiM)ruui lcsiis redtui posset 



«37 



SERMO CCXXIII. 



Tkiiani , nt in scmelipsis timidi, et nunido essent au- 
daceff. Unde et in aiio psaimo vox marlyrum dicil, 
qnasi ex parlc liumanx* rragililatis verendo, Eripe me 
de inimicis meis, Deus meus^ et ab insurgentibus in me 
tibera me ( Psal. Lvni, 2 ) : ct paulo post de auxilio 
divino confidens dicit, Forllludinem meam ad le custo^ 
diam(lbid.,i(^), 

2. Fideles caterot supcrant, Supra cseteras enim iur- 
bas ftdeliuni, necnon antitiuorum jnstorumet Prophe- 
Uirum emincntes A|)OStolos suos voiens Dominus 
ostenderc, dixil ad cos : Beaii oculi qui vident qua vos 
videtit, et aures qua audiunt qnas vos auditis : muUi 
enim Proplietx etjusti voluerunl videre quce vos videtis, 
et non viderunt ; et audire quw auditis, el non audierunl 
{Matth. xm, iG, 17). Itcinnliln iJam, inquit, non di^ 
ctm vos servos ; quia servus nescit quid faciat dominus 
ejus : vos aulem dixi amicos ; quia onmia qucecumque 
audivi a Patre meo^ nota feci vobis {Joan, xv, i5). 
Iicin ait idcm alio loco : Qua^cunujue alligaveritis super 
lerram, crunt ligala cl in coclo ; et qucecumque solveritis 
snpcr lerram^ crunt soluta et in coslo {Maith, wni, 18). 
Iteni nlibi sciscitanti Pelro qiiid sibi ct sociis suis 
profuissct, icliqnissc omnia ct scqui Hcdemplorcm, 
rcspondil diccns, Amcn dico vobis, quod vos qui secuti 
estis me, in rcgeneratione cum sederit Filius hominis in 
scde majc&latis sna:, sedebitis et vos super sedes duode- 
cim^judicantes duodecim tribus Israel (Id. xix, 28). 

3. Lu,z sunt mundi, sal terrw, fundamenta et portie 
Ecclesice. Isti sunt lux mundi (Id. v, \A); quia per 
ipsos hunrn ndci ct wvx sciciilia; pninuni iJominus 
liuic inumlo tradidil, cl ab crroruin ac pcccalorum 
lciii:bi is Genlcs et populos criiit. Isti sunt sal lerne ; 
qiiia per cos tcrrigcnie condimentuin saporis vitae 
aicrn:c |)crcepcrunt, ul reslnngcrcnt carnis lasci- 
viain, ct a piitrciiine ficccalornm et viiiorum vcrmi- 
bus scrvareiitnr ili:esi. Isii sniit lapidcs prctiosi, qiios 
in fundamcnlo coclcstis tTdificii posilos Joanncs in 
Apocalypsi sua describil (Apoc, xm); quia prxdicatio 
eorum Ecclcsix fundaincnla locavit. Lnde et Paulus 
ait : Yos estis ciies sanclorum et domestici Dei^ super^ 
cedificati super fundameutum Apostolorum el Prophela- 
rum (Ephes, ii, 19, 20). Lti sunl dnodccim portx Jc- 
rusalcm nuvsc, quJB de cu>lo dcscendit; quia per 
ipsos januam fidei primum intravimus, et ioler cives 
sanctorum annumeiaii sumus. 

4. Eorum virtutes proponuntur, Modus diligendi ami- 
cos et inimicos, llic ergo consideranles, fraires cha- 
rissimi, qu;e tanli duces populi nos docuerunt, stu- 
deamus faciis implcrc i)ua; illi jusscrunt. Discaraus 
eorum excmplo mundi diviiias contcmnere, praesen- 
lis s?eculi voluplatcm iion amare, regnum coelcste de- 
siderare, Ciiri^lo nihil pneponcre : scd ejus mandalis 
in omnibus obedire, panperlatem pr:vscnlium reruin 
diligere, virtutum divitias habere, sapicntix thesaii- 
rum appetere, spiritualcs delicias quxTere, nulli iiiyi- 
dere, sed ornnes homines diligere, amicos in Deo, et 
inimicos proptcr Deuni; quia h:fc est vera et sola di- 
lectio. Nam amor carnalis et vitiosus in prxcipiiium 
traliit, et comparabilur odio : unde scriplum est, Qui 
9uU amicus esse hujus sceculi, inimicits Dei constituiiur 
{Jacobi ly, 4). 

5. De modo diligendi Creatorem el creaturanu Isli ergo 
principes nostri in amorc Dei perfectissimi, et in pro- 
ximorum dilectione repleii, liinc potuerunt mundi 
impctum vinccre, et cruenium sspculum dumare; 
quia nihil amaverunt in omnirc, nisi Dei volunlateni. 
Ita et nos, fialres, dilignmus in oinnibus rebus Dei 
facere volunlatem, et Creatorem nostrum ainemus iii 
scmclipso, creaiuram vero in Condilore suo : et sic 
babebimus ordinatissimam charitatcm; quia Deus 
chariiase$t(lJoan, iv, 16), et qui diligit hanc dile- 
Ciionem, diligit Dcum £t bi ita dilexeriniiis, diligit 
nos ipse Deus, diligunt nos et sancli Apostoli jndices 
nosiri, ei exorant pro nobis, ut in universali jndicio 
Clirlsti cum ipsis in perpetuum coronemur. Quod 
priestare dignetiir ipse judex et Dominus noster, qui 
cuin Patre ei s^ncto Spiritu vivit et regnat Deus pcr 



^W 



OMinia sacnla srrculorum. Amen. 

SERMO CCXXm (a). 
Dc uno sancio Marlyre (b), 

1 . Mortijrum in agone duo consideranda, Triumplia» 
lis beati m;inyris N. dies hodie nobis anniversaria ce« 
lcbritaie recurrit; cnjnsglorificaiioni sicnt congaudel 
Ecclesia, sic ejus sibi proponil scqucnda vesUgia. Si 
cnim compaliinur, ct congloriricabiinur (Rom. viu, 
17). In cujus glnrioso agone dno nobis pra^cipue con- 
sideranda sunl, indurala videlicct torloris sxvitia, et 
Marlyris invicta patienlia : saevilia tortoris, ut eaiQ 
delestemnr; palieniia Marlyris, ul eam imitemur. 
Audi Psalinislani adversus maliiiam incrcpanteni, 
Noli amulari in malignaniibus, quoniam tanquam ft- 
num velociler arescent '{Psai, xxxvi, 1,2). Quod autem 
adversns maligmuiies pjilientia cxliibcnda sit, audt 
Apostolum suadcnlcm, Patieutia vobis necessaria esi, 
ul reportetis promissiones (Hebr, x, 5G). CoronaU eftt 
ilaque bcali Mar:yris pali«nii:i ; inancipaia cst atcrais 
cruciatibus lortoris incorreci:i nialilia. 

2. Quantum Martyres accendui spes (eternce glorim^ 
lloc attcndcns in agonc sno gloriosiis Christi atlUeta, 
non cxhorruil carccrom : ad iinitaiionem capiiis soi 
tolcravii probra, su>tinuit irrisiones, fl:igclla iion ti- 
mnit; ct (piol anle inorlein pro Christo perlulit sup** 
plicia tot ei de se obiulit sacrificia. Quod enim pro- 
pinanle Apostolo biberat, alie re ti neba l , QMia «©n 
sunt condigno! passiones liujus tcmporis ad futuram 
gloriam quwreVilabitur in fiobis (Rom, viii, 18); el« 
quia momentaneum hoc ct leve nostrie tribuiatiomi 
wternum glorim pondus operalur in coelis (II Cor. iv, 
17). Ilujns igiiiir promissionis amore a tcrrenis sus« 
peiisns, et prxgiistata superpx» suavitatis dulcedine 
ineffabililer adectus, dicebai cnm Psalmisla, Qui4 
mihi cst in cocio, et a te quid volui supcr terram? /)«. 
fecit caro mea , el cor meum , Deus cordis mei , et parg 
mea Deus in aternum {Psal. lxxii, 25^(26). Contem- 
plabatur cniui , qnanluin in xnigmate iniinnitas hu-* 
niana oculnm inentis in aiterniiale figere potest, 
qiianla sini supcrn:c civilalis gandia : et ca enarrara 
non snniciens adminmdo clainab:it, Quid mihi etitn 
ccelo? qiiasi dicerel , Excedit vircs meas, excedit fa- 
cultatcm cloqncniiaj nie:e , tr;*nscendit Ciipaci-» 
l:item inielligeiilia; mea; illud dccus, illa gloria, 
illa celsitndo , qua nobis a conlurbatione hmiiinunt 
remotis in abscondilo Aicici sua» Jcsiis Cliristus Do* 
minus nosier reformabit corpus buniiliiatis noslras 
conliguratuin corpori clarilaiis suaj. Uujus perfectSB 
libertatis conteniplatione nullum vitabat periculmn , 
nullum horrcbat supplicium ; et si millies posset ma<t 
ri,non putabat se hanc digne posse aliqiia ratioBa 
proinercri. Patienlcr cniin permiitunt a^groti se a 
medicis secari, uri, ct variis amariludinum c(HK 
fectionibns anxiari , ut lcmporaii tandem restituan* 
tur sanitaii : quanto magis vir bcatus longauimi* 
ter toleravit oinnem acerbilatem tormentorum tem- 
poralium, ut coronarelur in misericordia et miscralio- 
nibus, et tandem in bonis satiareturdesidcriumsuuml 

5. Marturum progressus* in torculari itiiqiie con- 
cnlcari voluit; ut tanquam uvamatura in vinum de* 
ficerct, et vinum malorum granaiorum dilecto sao 
propinarei, qno mentes religiosx ebriatae sciunt ler- 
rcna virililerconcnlcarc, et ad xlcrna irretonis oculis 
anhclarc. Qui crgo iii tirocinio siio mundanas con- 
tempsil divitias, qui corporales etiam refrenavit ilto- 
cehr.is , qui in provectu militite suo; multas esl 
perpcssus injurias, in perfeclione sacrificii nil sibi 
reservans, se ipsiim obtulit holocauslum, bibens iN 
lum calicein pretiosum, quem sedensad magnammen'* 

(a) Alias, de Saoctis 44. 

(b) in Appendice nunc priixmm coUocatur. Blansit apjf) 
Lovaoienses dubius : rejectus est per Verlinum et Viaaio- 
gum. Augustino adscribitiir in Romano Breviario. Seo stilus 
sane ac disscrendi ratio reluctatur. in Gcrmanensi vettfft 
codice locum inter sermones ivonis canmtensis nomint 
vulgatos medium obtinet* 



11159 



APPENDIX. 



9160 



ftam Mcr.v lcclionls sibi prins ab invilAlorc suo vide- 
r«l ap))osilnm. Cujus niors qnanlumcunique vulealiir 
in conspetlnreproborum despicabilis , in oculis la- 
men cjus usi prctiosa, quiin sanclissuisesl mirnbilis. 
Ipsc eniin primo vocavit iniliiem suuin, ipse juslift- 
cavit, ipse magnificavit; ipse dedit ei pugnare, ipse 
dedil oi et vincere. 

A, BtUitiaMundana ei Christiana. Longeest dissimilis 
bsec mililia mundanx militi(Tf in qua viclores exi- 
slimanturf qiii quod m»le desidcranl assequuntiir, 
^t Uetanhir cum male (ecerint, ct extuttant in rebut 
pewmii (Prov. ii, i4).ln cbrisliano vero agune ma- 
nifesla est |oena, occulta viciorin, sccuudum qiiod 
ex persona marlyniin rlamal Psalmista, Deus, tu re- 
pulisti nos, et non extbis in exercitibus noslris, Da no* 
tis auxilium de tribulalione, quta vana salus hominis* 
In Deo faciemus viriutem {Psat,u\, 5, 45, i4) : tan- 
qiiam si dicerent, Virtoria nostra, gloria nostra iii- 
tus, non roris cst; foris despccti, intus dibicti. llinc 
est qiiod Ecclesia in pressuris posila inlirmiora mem- 
bra sna conforiat, diccMts : Nolite me considerare quod 
fusca sum (Cant, i, 5). U"od aliis vcrbis Apostolus 
aperiius aiidiloribus suis cxponit diceiis : Kotitc de^ 
pcerein tribuUitionibus meis pro vobis (Thess. iii, 15^. 
liinc Veriias discipiilos suos prxmonct, dicens : In 
mundo pressuram hubcbiiis; sed noliie limcre.pusiUus 
grex^ quia egu vici mundum (Joan. xvi, 55). Scd quo- 
iinxlo vicit muiidum? Facius esl obcdiens Patri usque 
itd morlem (P//t7ipp. ii, 8). Quid autcm dc niorlcf 
Propter quod et Deus iUum exallavU, el donavit iUi no- 
men quod est snper omnenomen (Jbid.^ 9). Quomodo 
cr^ vicit Cbristus, vincere :ippetat cbristianus : iil 
nbi esi Clirisliis, csst* merenlur et cbristianus. Aiidi, 
cliristiaiifli militioc persccutor, ip^uni Cliri^tum pro 
iiiilitibiis suis sic orantcin : Voh^ Pater, ttt vbi ego 
$umf iUic sit el minislcr meus (Joan. xvii, 2i). 

SERMO CCXXIV (fl). 
De Mnrlyrihus, i (b). 

1 . Marlyrium duplex. Ad consoriium marltjrum pcr^ 
temt^ qui mart^res imitaiur. Non martyriuin sola 
effusio sanguinis consuminat , ncc sola dat pal- 
inain cxusiio illa flainmarum. PmTnitur non solum 
occasu, sed etiam conicmptu carnis ad coronam. 
Ab^queinjuria saiictorum in p^-rscculionibus defuii- 
ctorum dicere liceat : carncin alflixisse, libidincm su* 
p<.*rasse, avariiix resliiissc, dc miindo triumpbasse, 
p:<rs magna inartyrii esl. Si vero, fratrcs dilcctissimi, 
ad consoriium inartyriim vel saccrdotuin voiumus. 

Kcrvenire, dc imitalionc inarlyriim cogitcmiis. I)e- 
cnl enim in nobis aliquid recognoscere dc suis vir- 
luttbus, ut pro nobis digncntiir Domino supplicarc. 
Si cniin lorineiila quac saiicti martyrcs pcrtulcriiiit, 
snfferre non possuniiis, vel contra malas concnpi- 
bcentias ipsis inlcrcedenlibiis repugnemiis. El miia 
noii desunl quolidiaiia pcccata, non desunl ctiam 
quoiidiana remedia. 

i. Caudiunt verum non est hic, ubi Christus nU nisi 
tristia promisit. Neiiio se crcdat aliqiiam felicitatein 
aut aliquod vcrum gaudium in hoc s:eculo possidcre. 
lieatitudo liic parari potest, possideri non potest. 
Diio sibi lempora ordiiie suo succcdunt, tempus 
fleiidi et tenipus rideiidi. Nemo se circumveniat, fra- 
tres, non est in boc mundo tempiis ridendi. Scio, 
fraties, quod omnis boino gauderc dciiiderat : scd 
nuii toti ibi qiixrunt gaiidium, ubi oportet inquiri. 
Venim gaudium in boc miindo nec fuii, nec est, ncc 
esse poierit : sic eiiim ipsc Doininus in Evangclio 
suos discipulns admouuit, diceiis, In mundo pressu- 
rom habebilis (Joan. xvi, 35); el itcruin, Uundus gaw 



!: 



la) Alias, de sanctis 46. 

[b) m AppcQdice nunc i.rinmm collocatur. Dubliis crat 
I.ovanieiisibus, falsus veruiio et ^iiuiingo. Stilum revera 
uoQ Augustint babei, sed Ocsarii. De iiiim. i vidc senn. 
^3, et ca^rium sub Qncm bomii. 13; de num. 4 vide su|!ra 
jieriu. 03, 00. 1 et 2. 



debU, tos autcm Irisles crilis; sed trislUia ventra eonveT'- 
tetur in gaudium (Joan. xvi, ^O). Acsic iu liac vita cum 
bibore ct doiore quod boiiiim est, aiixiliante Domiiio, 
faciamus : ut in futuro S'Xculo bonoruin friiclus eol- 
ligere cum gaiidio ct cxsiiltaiionc possimus ; secun* 
dum illiid, Qtii seminant m lacrymis^ in gaudio me^ 
tent (Psal. cxxx, 5). 

5. Hic siimus in exsUio. Iii biinc itaque, fralret 
cbarissimi, mundum per peccaium primi bominis de 
beata paradisi scde projecti, el qiiasi in exsilium missi 
sumus , ac sic in hoc s:eciilo patriam noii babcmus. 
Sic et A|K>stolus dicil : Dum stimus in corpore, perg" 
gritiamur a Domino (II Cor. v, G). Non crgo rcquira- 
inus gaudiiim in boc miiiido ; quia, sicut supra di« 
ctiim est, vcrum gaiidium comparari bic pote^t, pot- 
sideri non potesU Non qiixras in via, quod liM 
servatur in pairia. Etquia contra diabolum, ClirisiO 
ducc, quotidie libi pugiiare necesse est, pnemiuni 
iion rec|uiras iii pra:lio, qiiod libi servalur iii rcgiiO. 
Noii qiceras iii pogna, qiiod libi servatiir in futuro, 
ciim fiierit perfccta victoria : niagis iilud atlcndo 
qiiod Apostobis dicit, Omnes qui vobmt pie viverein 
Christo, pcrsectttionem pntiimtur (11 Tim. iii, 42); ei 
iterum, Per mttUas iribulationes oportet nosintrareht 
regnum Dei (Act. xiv, 21). 

4. Laborem solatur quod nd civcs nostri cnpidoM fM- 
dimus. Et laboris tnaioris mnjor est merces. Itn erio 
agore debeiniis, itl .nd |)riiicip:ilein patriam reiJire fe- 
bciter mere:miurt ubi nos parenics nostri Patrlar- 
cli;e, Propbetac, ct Apostoli suscipere vel videre de- 
siderant ; ubi ctiam concives nostri Aiig<*li, et civiCas 
illa cailcstis Jcrnsnlcin, vi rcx cixiiatis illius Chrisiot 
expansis nos braciiiis ch:iritntis cxspcciant, ul ad 
ipsos, prosirato diabolo, ploni \miis operibiis felid- 
tcr redeamus. Scilis ciiiin, fratn^s, quia onines ne* 
gotiatoros el qiiiciimqiie alia agentes, intcrim in ?ia 
sunlsollioiti, ut in palria possint cssc securi; et tiine 
bnbent veram betitian), qunndo ciim mngnn lucro 
pcrvenire mcreiitnr ad pairiam : ita el nos, dileclis- 
simi fralres. tuiic animuin nosinim pncparemiis ad 
gaiidium, quando pervenirc mcrebimur ad Christam. 
Intcrim modo gaudenmus in spe, verum caudium po- 
stca babituri iii re. Quod pejiis cst, mulli sunl qnl 
pervcrso ordine dc voluptaie et deliciis et luxuria 
s:eciili biijiis gaudcrc sc crcdiint : scd qiiod in gaudio 
videntiir sorcre, nccesse iilis erit cum Itictu cl k* 
crymis recipere; quia non mentitiir ille qui in Evan- 
golio dixil, Va: vobis qui ridelis nunc, quta lugebiti» ei 
flcbitis (Luc. VI, 25). Sic fecitet illc iiifelix dives, qnl 
piirpiira iiiduobatiir el bysso. G:iudiiim quidem ba« 
biiit in mundo ; sed flanimas invenire meruit in in- 
fcrno. Lazarus qni jnccbat nd j:inuam ejus, tristitiam 
babuil in vin; scd veruni gaudium recepit in |uilrta. 

5. Orandutn ut pnlrias dcsidmo plus tetteamur, Nos 
vcro, fratrcs cbarissimi, quantuiii possumus, Dci mi- 
sericordiam deprecemur ; iit iiobis ita amorem viiae 
a;lern;e insi.iraro digiictiir, ut plus patriam veliinns 
amare qiiam viam, el amplius de futuro quam de 
proisenti snxulo cogitemiis : et sic semper iii exsilio 
inuiidi biijusogere siudoamiis, iil nd rutiirum judicium 
cum libcra ct secura conscientia oinati boiiis 0|ieri- 
bus pervenire possimus, pru^stanlc Douiino iiostro 
Jcsu Cbristo, cui est bonor et gloria cum Patre eC 
Spiritu sancto in sxcula sseculorum. Amcn. 

SERMO CCXXV(fl). 

De Martyribus, n (b). 

1. Martyres vere coltint, qui eos f fiu«/i/iir. Quotie^* 

(a) Alias, de Sanctis 47. 



(b) 



(b) in Appendice niiiic primum collocatur. Lovanlenset 
dubiuin relinquunt , rejiciunt Verlinus et flmlingiis. lliiiel 
S(Milcntiam quamdam Augiisiini : sod ca^sariuin niliibjmians 
toiiis reiirarsentat; acujris nonipo ingenio etnKire luiiii ne 
alioiium , superiorum dootoruni dicia doliluire. lu l\ouiaiio 
Brcviario logiiur cum noniine Augustiiii. l>o num. i vide 
Au^usl. senn. olT* dc nuin. i casarii boinii. 18; de 
nuin. 3 , ejusdeui boiuil. 9 , ox odi;is s Baluuu 7 • et 



Si6l 



SEBMO CCXXYl. 



2m 



cnmqiie , fratres ckarissfnii, sanctorum iiiariyruni 
solcninia celebramu';, iia ipsiii iiitcrcedcntilMis cxspe- 
cteinus a Domino coiiscqui tcmporalia beneficia, ut 
fpsos martyres imiiando accipere mcreamur ;rlema» 
Ab ipsis eiiim in veriiate s:mciorum marlyrum so- 
lemiiia celebrantur, qui ipsorum mnrlyrum exempla 
sequiiniur. Solemiiitales ciiiir. niartyrum exhorta- 
tioiies suiit martyrioriim , ui imiiari nbn pigcat, quod 
celebrare Jeleclat. Sed nos volumus gaudore cum 
sanctis , et tribulationem niundi nolumus sustinere 
cum ipsis. Oui eiiim saiictos imartyres, in qunntum 
potueril, imilari noluerit, ad corum bealiludinem 
non poterit pervenire. Sic ct apostolus Pauliis pne- 
dicat, dicens, Si fuerimu* socii passionum, erimus ei 
consolationum (11 Cor. i, 7); et Dominus in Evangelio, 
Si mundus vos odit^ sciiote qnia me priorem vobis odio 
habuit (Joan, xv, 48). Uecusat esse in corpore, qui 
odium non vult sustiuerc cum capiie. 

2. Nec martyrum nec Christi imitatio impossibilii, 
Sed dicil aliquis ; El quis cst qui possit beaiorum 
mariyrum vestigia sequi ? Huic ego respondeo, quia 
noii.solum martyres, sed eruim ipsum Dominum cum 
ifteius adjuiorio, si voiumus, possiimus imitari. Audi 
Don me, sed ipsuin Doiniiiuin gcncri humano cla- 
mantem , Disciie a me quia witis sum et humilis corde 
(Matth. XI, 29). Audi cl beaium Petrum apostolum 
admonenteni, Cturistus passus est pro nobis, relinquens 
nobis exemplum^ ut seqwtmur vestigia ejus (1 Petr. if, 
Si). SimilitiT Paulus apostolus clamal, Imktatores Dei 
estotey ncut filii charissimi (Ephes. v, i). Quid ad hsec 
resprMidebimus, fratres cbarissinii, vel (|uam exciisa- 
lionem babere polerimus? Si libi aliquis dicat, ut 
virtutcs quas fecit Dominus debeas imilari, jusla po- 
test esse excusalio tua ; quia virtules et mirabilia fa- 
cere non omnibus datum esi: jusleel casle vivcre, et 
cbaritatem cuin omiiibus cusiodire, cum Dei adjulorio 
proniptum est. Non enim ipse Dominus dicit, Discite 
a me moriuos susciiare, super aquas siccis pedibiis 
ambulare; non boc dicit : sedquidait? Quia miti» 
sum et humilis corde; et iterum, Diligite inimicos oe- 
$iros^ betiefacite his qui oderunt vos ; et iteruiii, Estote 
perfecliy sicut et Pater vester coelestis perfeclus est, qui 
solem suum oriri facit super bonos et malos (Uatth, y, 
44, 45). Etlicet sintalia multa, in quibus debeamus 
et Deuin et l)eatos marlyres imilari , isia tamen duo 
prxcipua sunt, id est, ut mites simus et bumiies corde, 
et iiiimicos nostros totis viribus dilignmus. 

5. Prwsertim in inimicorum dilectione. Charilatis 
duo pedes. De dilectione inimicorum, fratres charissi- 
nii, nullus unquaiii iii veritaie se poterit excusare. 
Polest mihi aliqiiis dicere, Noii possum jejunaro, non 
possuni vigilare : iiumquid potest dicere, Non possum 
amare? Poiest dicere, Non possum res meas totas pau- 
peribus donare, et in moi:asterio Deo servire : num- 
quid potest dicere, Lt iioii possum diligere? Sidixe- 
ris quia non possis n viiio vel a carnibus abstinere, 
credimus tibi : si autem dixeris quod noii possis in te 
peccantibus indulgere, oinnino non crediuiiis. £t quia 
nulla nobis reniansit excusniio ; dum noii de celliirio, 
sed de corde isiam eleeinosynam jubcmur implere : 
ui per viam viiae ad xternam mereamur patriamjper- 
venire, non soluin amicos, sed etiam inimicos diliga- 
mus. His enim duobus praeceptis, id est, diligendo 
Deum et diligendo proximum, quasi duobus spiritua- 
libus pedibus per viam verae cbaritatis valebimus 
currere, et ad xlernam patriam poterimus feliciler 
pervenire. Istis pedibus currebat apostolus Paulus, 
quando dicebat, Ego autetn sic curro^ non quasi>in 
incertum (1 Cor. ix, 26). 

4. Inimieos amans esX fitius Dei, Non diligens hont^ 
cida est et in tenebris. Qui ergo dilexerit inimicos 
suos, illud in eo inipletum erit quod Dominus dixit, 
DUigite inimicos vestros, ut sitis filii Patris vestri qui in 

supra serm. 67, n. 4; de num. ^ Cesarii homil. 32 , supra 
serm. iiO, n. 5, et 9, 7 ex editis a Baiuzio; de num. 6,yide 
supra serm. 210^ n. 5. 



ccelis est. Elige modo quod libi placuerit. Si iiiimicfis 
dilexeris, non solum amiciis, sea etiam fUius Dei ensm 
mcreberis. Si voro inimicos amare nolueris, prapi« 
tium Deum haberc non potoris : quia scriptum ejt« 
Qui odit fratrem suum, homicida est (1 Joan. ni, 15) } 
et itcruin, Qni non diligit^ manet in morte (Ibid.t i4) • 
ei iterum, Qui odit fratrem suum, intenebris est, elin 
tenebris ambulal^ et nescit ouo vadat ; quoniam tenebrm 
obciecaverunt oculos ejus (Id. ii, ii) ; et iterumalibi 
scriptiim cst , Itinera impiorum, qm injuriam retineiU 
malefacti in mortetn^. Numquid haec verba mea sunt^ 
fratres charissimi? De Scripturis sniiclis et canonicis 
proferuntur.Uicrgonechomicidsesimus, ncc in tene* 
bris remnneamus; stiidcamus non solum amicos, sed 
etiam ininiicos diligere : ut pium et misericordem 
Dominum possimus secundum cautionis sux vinculuia 
libera coiiscteiilia conveiiire. 

5. Qua in nos peccantur, iudulgenda ; quas in DemHi 
punienda. In nobis est peccatorum remedium. Ipso 
enimdixit, Si dimiseritis Itominibus peccnla eorum, di» 
mittet vobis Pater vestcr coelestis peccata vestra : si non 
dimiserilis, nec Vater vester dimittei vobis debita vestra, 
Diligenier aitendile, fratrcs charissimi, et scitole aliud 
esse in Deum peccare, aliud in hominem. Qiiaiido 
enim in nos peccnnt hoiiiiiies, si pcenitentibus veniam 
noii iiidulgcamns, peccatiim incurrimus : qiiando ao- 
tem aliquis in Dcum peccaveril, si sine grandi distri* 
ctione * indulgere volucrimus, participes nos peccatit 
ejus eflicimus. Dixitergo Dominus, Si dimiseritis hn^ 
minibus peccata eorum , dimittet vobis Pater vester em* 
lestis peccata vestra (Maith. vi, i4). Rogo vos, fratree, 
quid delicatius, quid benignius dici potesi? In pote-» 
siiite nostra posuit, (|ualiter in die judicii jiidicemar. 
Non dixit, Vade in Orienlem, et quxre jusiitiaro ; mh 
viga usque ad Occidentem, ul accipias indulgcntiam : 
sed Quid dicit? Dimille iniinico tuo, et dimiltetur tibi ; 
induige, et indulgebitur libi; da, et dabitur tibi. Nihil 
a le extra te qiixrit. Ad te ipsum et ad conscienUam 
tiiam te Deus dirigit : in te enim posuit quod requirit. 
Non eiiim medicamenta vulneribus tuis longe opua 
habes inquirere : peccatorum tuorum indulgentiamt 
si vis, intus in ccllario cordis tui poteris invenire. 

6. Facile indulget qui attendit quanta Deo debet. Sed 
dicis : Taiita mala me inimicus mcus compulil susti» 
nere, uteum nulla possim ratione diligere. Attendit 
quid tibi fecerit homo, et non atteiidis quae tu fecerit 
Deo? Si coiiscientiam tuam diligeiiter disoutis et Ui- 
quiris, siiie uiia compensatione multo plura tu peccala 
conimisisti in Dcum, quam in te commiserit homo. 
Et qua fronle petis ut tibi Deus di^nelur dimittera 
mulium, cum tu non acquiescas dimillere parum ? Si 
lia:o , quae supra diximus , spiritualia medicamenia , 
sicut Deo propliiante consuevistis, libenter accipitis, 
et in armario sanctac conscientise vestrx reconditum 
diligentissinie custodieriiis ; aoxiliante Domino, ve« 
neiia diaboli non timebitis, ct per odium vel iracun* 
diain aut nunquam vobis animarum vuinera ingeree» 
tur ; aut si forte subrepserint, pcr charitntem cilo ad 
pristinam salutem revocantiir : pracsianie Domino no« 
slro Jcsu Cbristo, qui cum Palre et Spiritu sancto viTil 
et regnat Deus per omnia sa>cula saeculorum. Ameib 

* SERMO CCXXVI (a). 

De Marlyribus , m (6). 

I . Christus in martyribus patilur, Passio eorum 
translalio est ad ccelum. Certamine universorum imiv» 
tyrum fulciri atque eoruro victoria, quoriim Natalit 
victricis glori» celebralur, qHO robusta ftdes scit ad 
agonem et passionis congressus, roborari debemus : 
certo scientes quod in omnibus Chrislus patitur, et 

* Ns. gr., reddunt in mala faeta, sunt in morte. 

* ita Ms. Germanensis, et apud caesarium, bomil. 5is it 
in edilis Am. Er. et Lov., discretUme. 

(a) Alias, dc Sanctis48. 

[b) In Appeodice uunc prunum coUocaLur« Duliius eJt 
aiuaLovanienses, spurius apud veriiuum ci \iudinguiu. 
uxrere bic diuiiiis aihil uecciise esu 



flir.5 



APPENDIX. 



m% 



quod ad regnam c(nlorum staiim ciim cxsultalione 
Gorporis iransferuntar; el cum Genics Iiorreanl in 
asgritudine mortem , lii in ipsa morte consequnnlur 
perpetuam haBrediiaiem. Per pnssionem vero iransla- 
lionem magis crcdunt esse quam fmem. H:cc cst ar- 
cana snpieniia, qux in eleciis tuis, Domine, non 
persuasione coiligilur; sed de tuis martyribus et de 
fonle divino virtutes oriunlur, quibus vioere ChrUm 
e$t et mori tucrum {PhHipp, i, 21), triumphantes in 
Christo, sna morte pcccata lucrantes : qunnqu:nn qni 
in illo patitur, omnino non moritur. C<mfcssionis 
enimmors non est, sed hxreditns vit:c. Marlyriiim est 
igitur indulgentia criminum, virtntum caput, occasio 
justiti:^, Dominicx p:issionis imil:ilio. fdicissimi 



DavitH inlcr istos purpureos cnmpos rosca vicforia 
coionnius : l3ct:itur,pascitur ocuIis,et caniat vocitioft 
pietatis, Qui seminant^ iuquit, in lacnjmi$, in gaudio 
n,iient (Psal. cxxv, 5). Yide ipsos scminatorcs, ipsos 
pnriter cl mcssores ; sed per nn}:elicas Pote^tales. 

2 Marttjrimi reHquia; , velut spicce sparsos, Quanti^ 
in locis ibtx' spiae dispcrsx sunt , quando ubi(pie 
trnnsfcrunlur reliquia» marlyrum ad niediciuam in- 
iirmorum , ct lumcn ca^coruui , el solemnilatem po* 
pulorum , et ad misericordiam iudigenlium ? Solvun- 
tur modo grcmin ; sed non solvitur cousummaU 
corona. Velut spieu; sunt reliquiae martyruin, qaae 

plantanlur per toium muntlum , incimi.... veuit 

mcs.... elesiis nioin... lum resurreclionis 

martvres! renuntiantes sxculo m:iluernnt meliora no- ia) spica: ad innuipulos suos ; et videbis excr« 



vissima quam prima. Quorun^ deniquc coiisummatio 
juslum iuiiium facit. 

S. Diabolusnolens marttjribus prwslat coronas. Diviho 
tiio nulii, cmnipotens Dcus, gloriosissimi mariyres 
Christi testes esse morucrunt. Victoriam quoqiic me- 
ditati, confessi sunt Christum iii flagellis, in carceri- 
bus, in ergastulis, in solitudiue. Justorum cnim comes 
semper dcbet esse coiifessio. inclytx bcatorum 
anhnae, el gloriosa vicioria mnrtyrum , inter quos de- 
votissim» leminx simul s.cculuiii scxumque vicerunt ; 
prseliantes cum diabolo, foriiores viris lorqucutibus 
exstiteruni, qu.-e carnifici gratias agenies erant sa3- 
vienti ! Ab omnibus enim (idem exspecint Dcus omni- 
potens inagis quam moriein : sed diabolus qui confi- 
tcntcs odit, coronas pnestnt invitus. Facii innrtyres 
quos occidil : el cum Dei servos vincere conteudit, 
contemnitur ipse, dum s:rvii. Liberalitns er^o tua, 
Deus, hactenus nobis mariyria proposuii; titadversa- 
rius quo Adam elisns cst, a liiiis Ad;e const:)nter 
elidi monstraretur. Yoluisii eiiiin hoininem iiou tnn- 
tum dc diaboli potcsiate erucrc pcr ndein , scd iiicul- 
catorcm ejusiuterficcrc pcr virtiiicnif ut qui gaude- 
miis Christisanguiiicmorlui, facilius Iil>crali duccntes 
martyria in Chrislo postca triuinpheinus coronati ; 
per ipsum Domiiinm nostruni Jesiim Christum , qui 
vivit et regnat in sa^cnla sa^culorum. Ainen. 

SERMO CCXXVII (a). 

Oe Martyribus, iv (b). 

1 . Martijrum segctes (luminco sanguine et lacrymit 
irrigatcB, Dclcctat viderc canipos scgetiim mnrtyrum 
et coiifessorum , ubi oculi aspiciunt Angclorum. 
Fioruit spica corporis Agni Dei, qiii tollii peccata 
mundi. in cam|io sa^culi coepcrunt viresccrc cnmpi 
inartyrum, irri^ali noii fliicntis aquarum, sed numini- 
bus lacryniarum. Qualcs et qiiantJ*, isl:c spic:c sunt 
confcssorum ? .Majorcs cl ininorcs, scncs el juvencs, 
virgincs ct lactnntcs, $^anguiiico nutrili flumine Dei. 
Sed iu judicio Doi non suiil m:ijores, vcl niinorcs ; 
quia simul omnes protcguiit angelicu: Potesiatcs. 
Jam vidcamus sencs cl jiivciics, virgines ac l:ictnntes 
paritcr, ct confessorcs. VidcElcn/ariimnonaginiaan- 
noruni scncm, supcr jiivctics lucUiiorcin. Iniucrc ju- 
vcncs illos S(!ptein fralrcs de uleio consiiiiih», 

dc (c) grniin coniparcs, de cruore coucordes, 

qualcs spica: florucriiiit in uiiuiii ? Qiiia ccce quam 
bonumet quam jucundum hubilare [rutresin unum(Psai, 
cxxxii, 1)! Qnis rignvit ist:is spicas in cninpo sieculi 
fluctuanlis ? Malcr pniicns ct coiiipniieiis spicns tcsti- 
nionii sui consnnguineo precuin sunriiin roiile rigabnt ; 
ct Dominus iiicrcmentuin dabat, qui mntrem et fitios 
Bdjuvabat. Aspice ct pucrilci; spicas inarlyrum tres 
pueros in cainiito flainniarum. Vidcct alias scgetcs, 
Bub Hcrodc p^Tcmptos infantes ei niariyres sine de- 
Irimento gaudenlcs. Planlatur crgu loius inundus 
Bpicis mariyrum purpuranlibns. Ambulabal beatus 

(a) Alias, inter vigncrianos 18, in parlc prinia Sup[ lemcnti. 

(6) in Appcndice nunc primuin coilocalur. Au^uslino iu 
t^onianis aliquot nianuscriptis falso tritmcbatur. lluoc if sum 
iermoneni Baronius nondum iy[)is «*dilum coininemoravH in 
hotis ad .Mariyrologium 1 novemliris. 

(c) Forte suppleoduai) fortiludiniSk 



citus prctiosos, non dispersos iii terra, sed collectoi 
in patria sempiterna. Iii coelo novo, et in tcrra mx^ 
luccbunt vclut lampades in inanibus Angelorura. 
Noune qunndo eos impii judices crudeli inccndio coih 
cremabant, non quasi S|)ic;c solvebantur? .Modo ubi 
siint? Collcgit eos, qui ajdificavit Jerii.^alem Domi- 
nus , et dispcrsiones Israel congregavit. Testis est 
ille campus de excrcilu mortuorum. Noiiiic qiiasi spi- 
ca» cranl cajmt et maiius , pcdcs et ossa , aniculi et 
nervi , carucs et culi-s? Soiiuit propheuc clamanlis 
una tiiba ; ct collectis nriiculis, aristisfacta est seges 
niia , stiipente coelo cl terra , multo clnrius vocibns 
Angeloriim, qunsi falcibus gaudiorum (Ezcch, xxxvnj. 
Colligentur dc singulis locis, de tcrra et mari.do 
cainpo et profundo , de sifvis ct aquis, dc faucibus 
bcstiarum et de ventre bcllunrum : quniido mare et 
tcrra reddcut mortuos suos, et colligenlur ossa ad ossa, 
S[»ica; ad grcmia , et apparebit in Jcrusalcm messis 



prcliosa; quia i[)si sunt, qni lavcrunt siolnssmis, et 
candidas cns feceriiui in snngiiinc Auni. 




et iiifirnios lacryinis adjuvabant. Bona sauguinis ri- 
gua, ubi non caduntgrana per infinita tormcnta. La- 
pidantur, elsolidanlur ; nec grana deciduut, sed me- 
lius nutriuntur. Videsegctemcorporissancti Stepliani 
lapidnri, et grana fructus ejus pcnitus non quassari. 
Lapides illisi soiiabnnt , et ille ad coclos apertos cs- 
pnt Icvabat : iihi panis vit:c fulgebat, ibi cahmus 
Slephani testilicnndo florcbni. Saiiguis fundebatur; 
sed consiantia non solvcbaiur : nec liiixua coufnnde- 
balur, qula in fnndamenio Evangelii fortis invcnie- 
batiir. Vide, spic i Isaiic propheta^ serrn acuta secaba- 
tur : ct non solvcbatiir snica corporis , fidei constrin- 
gentc constnntia. Qunndo cniin messorum ninnibus 
greinia defecta bene ciugiintur, mnnipiili non solviui- 
tur, sed inlcgri jactnnlur ad camim. Sic el corpon 
sanctorum grcmia integra ndcanucam cnrnis Chri U 
Icvantiir : sic orciirrunl Chrislo in niibihiis, ct rcgna* 
huiil iii Fplcndoribus saiictcriim cum codem, qui vi- 
vit cl legiiat iii s:i'cuta sa.'Culoruni. Anicii. 

SERMO CCXXVIIl (b). 
Iii feslivitate Virginum de lectioue Evangelica. 
i . Quid prudentibus virginibus , quid fatuis intelU- 
gendum, In lectione qiia; nobis recitaia cst , fratres 
dilectissiiiii, audivimiis Dominum dixisse, Simile est 
regnum coeiorum decem virginibus , qua: acceplls lam' 
padibus exiervnt obviam sponso et sponscc (Matth, xxT 
4). Hoc si secundiim liiternni lautum inlclligimus) 
nimium duruin videlur et asperum. Absil Loc a seii- 

(a) Fonc, repositcc m cimHlircliiii donec vetiU messis 
cwlcatis, niotnentum scilicct rcsurrectionis. func cottgre- 
gabuntnr spicce. eic. 

(b) sine auctoris nomine fuerat cura lK)lstenii ^iilffli- 
tus in codice Kegularum. Sed nomeu Cusarii iu viierl 
c .dice carlhusiaj l'oriarum cl in Geruianeusi [^nefert. eitMie 
oniniuo slilus adjudical. rf.su*euiain eju.sdt-iu serinouis i »• 
lem cuidam Gisarii (t\ isUJ;r, i\\ix ad Gcriuaaos ia Bi..lN>- 
thcea Palrum inscribilur , assuta:n librariDruiu errur^ r«* 
icrics. Dc nuin. 3 vide casarii honiil. ^^ 



SI65 



SLRMO CCXXIX. 



^rce 



sibus nostris , u\ tc\ de domo aijusciimquo rliam 
pauperis cliristianUam parvus iiiimcrus veiiiat ad vi- 
tam sptcrnam. Et idro quia uulla ralione secundiim 
lilleram inleliigi dcbct, cl rcvcrn ipse Domiiius simi- 
litudincm essc dixii, roquirauuis quare quim|uo di- 
tUt 6untfalu;e ctquinqiic prudcnlcs. lll:i; euiin quiu- 
que pnidenies signiricani omncs sanctos , qui cum 
Christo sunl regnaluri : ei c conlrario ilhe quinquc 
fituac fiRuram videulur Iiabcre ( brisliauorum nialo- 
nim, qui siue opcribus bonis dc solo tanluin cliri- 
stlsino noiuiiie glorianlur. Lko aulein ct illce latusc 
qiiinquc.cl illjE priidcnlcs quinqiie dicunliir; quia 
qninqiic 5«^ nsus in omnibus b(uuiuibus csse probaii- 
iiir, visiis , audilus , giistus , odoraliis , cl tactus. Et 
gtiia pcr istos s<misus velul pcr quasdam januas vcl 
leneslras iiui vila aul mnrjs ingreililur ad auimain no- 
glram ; dc quilms cl Propbcta dixit. hitravU inors per 
[enenrat vestrns {Jerem. ix , 21) : ideocl il»i quinqtic 
\irgines diniuiur prudrnlos, qu.-c isiis sensibus l)cue 
otiintur ; el ibi qiiiirpic raliia!, (|iuc pcr i>los quinciuc 
sensiis maj^is mortcm quaui vilam cxcipiuul. 

2. Sensus qumque velut quiuque virffiues : qui cor- 

nmpantur aut inlegrilatem couservent. Qjiomoclo aii- 

lem isti quinque scusiis , vclul quinquc virtiiiics, aiit 

vlrgiuilalcm custodi:»iii , aut corruplioni subjaccanl, 

diligentins rcquirnmus. Si aliquis vir, «ui aliqua mu- 

llerviderit aiil liliuui, aulllliaui, aut alicnum ser- 

Tum aul ancillam , et ad courupiscculiam dillgenlcr 

sspexcril ; corrupia cst una virgo : quia per ociilos , 

Id est, per fencslras corporis in secretiim cordis vc- 

nenum inonis iulravit. Si vcro aliquis sivc religiosus 

slve laicus bomincs dclrabenies , scrmones eliain 

otiosos, et canlica luxuriosa vcl turpi:» proferenlcs 

Itbentcr audierit , cl cum d(;lcclalione placido aiidiiu 

suscepcrit; cornipla esl alia virg». Si autem non 

sit coiitenlus luediocribus cibis. scd siim{jluosas ddi- 

cias qiKcral, si scuipcr malc loqui .-ludcat ; pcr iiii- 

quum giistum corrupia cst lcrtia virgo. Qiiod si ctiam 

odorcs percgrinos, iii bominibus ad luxuriam placcre 

possit, diligcnler iiiquiril; qiiarta virgo cst violala. 

Si vero manibus suis aul lilios aut filias alieuas cum 

delcciationc propicr libidinem langerc voliicril , el 

vesti.ieiita niiuis inollia aiiimo volupluoso quscsieril ; 

^m eiiam quiiila virgo corrupta est. Hoc enim or- 

dlne isti quinque sensus vclut quiuqne virgiiies in 

boniinibus corrumpuiitur. Et c contra, duni aniin:c 

stncf.T istos quinqiie scnsus, id est, visuin, audituni, 

gustum , odoratiim ci tactiiiu , ab omnibus iliicitis 

rebus refreuant , linguam siiam ad ea qua; sunt licita 

▼el legiiiuia sobrie el casle rclaxant, quinque sen- 

sniim virginilatem custodiunt. Ideo quinque virgin(»s 

bomines bonos signiHcant; et alix quinquo, eos qui 

Riali suiit pncligiirant. 

5. Virginitas sola nihit prodest. Et revera, fratres 
charissiini , quid prodesl viro vel fcminac , clerico 
vel monacbo, vel sanclimoniali , si in corpore virgi- 
nitas cusioditur, quando ner malas coiicupiscenlias 
cordis inlcgrius violatur? Quid prodest in uno mcm- 
bro praiferre castitalem, cl in omiiibus babere cor- 
ruptionem? Nam et illi virgiucsqui Agnumsequuutur, 
si diligenter alteuditis, nou proptcr lioc sequuiiiiir 
Agnum . qiiia solam virgiuilaiem corporis servave- 
runl : dcniquc cum dixisscl , lli sunt qui se cum mu- 
Ueribus non inquinaveruHt ; seculus adjuiixit, El non 
e$i inventum in ore eorum mendacium ; sine macula sunt 
{Apoc. XIV, A et 5). Qui crgo de sola corporis virgini- 
tate glorianliir, diligeiitcr alteudant , quia si mcuda- 
clum diliguiit, cuui illis sanciis virginibiis Cbristum 
sequi iion poterunl. NuIIa crgo virgo dc sola corporis 
virginitale pncsunuit; quia si inobediens fueril aut 
linguosa , ab illo ibahuuo sponsi coelestis se noverit 
excludendam. Cum ergo virgo ccnlcsimuin gradiim 
teneat, el mulier coujugata tricesimum, melior la- 
mcii est casla et bumilis conjugala , quam virgo su- 
porba. Illa eiiiin castc cl liuiuiliter luarito servicus 
iriccsinnim gradum possidd; virgini siiperbai iicc 
unus rcmanebil : ct in uuisquc imiilclur qiiod ail 



Psalmista , Tu populUm humilem talvum facien, et ocu- 
los superbomm humiiiabis (Psal. xvii , 28). 

4. Fidelis quisque virgo est et sponta Christi, Et quia 
tolam Ecclesiaiu catholicam beaais Aposlolus virgi- 
nenrvocavil, non solas in ea copsidcraiis corpore 
yirgines, sed incorrupla«i omniuiu dcsidcrans mcntes, 
ita dicit , Aptavi vos uui vivo, virginem castam exhibere 
Christo (II Cor. xi, 2) : non soluin sauctimoiiialium , 
scd ctiain oiniiium virorum vel mulicrum anima?, ^i 
et casiitatcm in corpore,cl in illis supra dictis quin- 
que seiisibiis virginiialcm scrvarc volueriiit, spous:is 
se Clirisli cssc iiou duliiicul. Noii cnim corporuiu , 
scd aiiimarum spousus iutclligeudus cst Christus. Et 
idco , fraires tbarissimi , laiu viri, quam fcmiiia', 
tain pucri quam puclhc , si virginitriicm usque ad nu- 
plias scrvaiit, et per istos quiui|ue scnsus , id csi, 
visum, audilum, giistum , odoraium , vcl laclum, 
dum eis benc utuntur, suas aniuias iioti corrumpunl ; 
in die judicii aperlis januis ad a^ernum sponsi tliala- 
inuin fcliciier mcrcbuulur inirarc. Itli vero, qui et 
corpora sua ante uuplias adullcriiia conjiiuclionc cor- 
rumpiint , ct postca pcr tolain vilain suam male vi- 
veiido, malc audiendo, male loqncndo, aniinas suas 
violarc noii dcsinunt ; si cis dlguic fructus pocniiculia'. 
nou subvcncrit, clausis jauuis sinc causa clam.ibuul, 
Domine, Demine, aperi nobis : et audire mcrcbuutur, 
Amen dico vabis , nescio vos unde silis [Matih. xxv, \ I , 
t2). Hxc ergo, fraires, si ct clerici , el laici , ct 
niou^aclii, ctsanctimoiiiales, et iii C(mjiigiis posiii 11- 
dclitcr ct diligciiter aticiidimus, el cum castitaie 
cor|»oris etiam iutegritalein cordisauxiliantc Domiuo 
custodiamus , nou cum fatuis projicieinur in tenebras 
exteriores ; scd ciim sapiciitibus ad spirituules nu- 
ptias intromissi audire mercbimur, Euge, serve bone 
et pitelis^ intra in gaudium Domini tui (Ibid. 21). 
Quod ipse prxstare dignctur. 

SERMO CCXXIX (a). 
in Dedicalionc ecclesis vd aUarisGODsecraliooc, i (6); 

i. Quod in tempUs manufaclis^ id spiritualitcr com- 
pleiur in nobis. Quoiicscumqiic, fratrcs cbarissimi, al- 
taris vcl tcuipli fe^livitatem colimus, si fideliter ac 
diligcnter atleiidimus, ct sancte ac juste viviwius, 
quidi|uid in templis manufactis agitur, totum in iiobis 
spirituali icdiflcatiouc completur. Non enim mentitus 
est ille qui dixit, Templum enim Dei sanctum ei/, quod 
ettis voi (1 Cor. in, 47); ct itcrum, Nescitit quia cor- 
pora vestra templum sunt Spiritus sancti (Id. vi, i5), 
Qiiia vcro nullis pr.rccdentibus mcritis, sed pcr gra- 
tiaiii Dei meriiimus ficri teinplum Dci ; quantiim pos- 
sumus, cum ipsius adjutorio laboremiis, nc Domiiius 
iiostcr in templo suo, hoc cst, in nobis ipsis, inveniai 
quod oculos sua: majestatis olTcndat ; sed babitacu- 
liim cordis nostri evaciietur vitiis, et virtutibus rer 
pleaiur ; claudatur diabolo, et apcriatur Cbristo ; et 
ita laborciuiis, ut iiobis bononim opcrum clavibus 
januain regui coelcstis apcrire possimiis. Sicut eniiu 
malis opcribus, quasi quibusdam seris ac vectibus, 
viiic nobis janiia clauditur , ita absqiic dubio bonis 
operibus apcritiir. 

2. Debita ad sacram synaxim prcrparatio. Decel quan- 
doqnc ab ea se subducere. Et ideo, fraircs clia- 
rissimi, uniisquisque considcret coiiscicntiam suam : 
ct quando sc aliquo criminc vulncratum essc co- 

(a) Alias, de Tcmporc 232. 

{b) lu Appcndice nunc priinum coliocatur. Ciim Augustini 
nouuue leffUur in noinauo Breviario In fcsto DedicatioDis. 
Ijovaniensibus tamen auibiguus iuit , falsus verliuo et vin- 
diugo. Quosdam isti in boc ct proxinie sequcnti sermuoc 
locos exagitaiit, innocuos saae ei inculpalos, si ex vcri au- 
ctoris , qucm llli nescicljant , csesurii vldclicet sciisu cl 
niciile expendaiilur. l)e nuin. 1 vidc sorm. 8, n. 4, ct inox 
substq. u. 3; de lUHn. 2, Osarii sub iincui boiuil. 13; 
de uuiu. o, Cisar iu liae boniil. 10, otsu| ruscrin. 29, n. i, 
et i l(>, n. 1; de (iiiu>. i), cxsarit bomil. 10, cl iu Qne houiiL 
13; dc iium. 6, >ide suprascrm. 12, n. 4. 



giioverit, prius urafionibas , jcjUriiis vel elccmos^^ 
nis sludeat mundare consciontiani siiam ; ct sic 
feQcharistiam praesumat acciper^. Si cnim agnosccns 
realum suum, ipsc se a divino altari subduxeril, cilo 
ad indulgenliam diviniemisericordix pcrvenict : quia 
sicUt ijui se exaUol humiliabiiur ; ila e contrario qui se 
humiliat exallabitur (Matth. xxni, 12). Qui eiiim, 
sicutdixi, agnoscens reatum siinm, ipse se humililer 
ab altari cCclesix pro eincmlatioiie vit:e removere vo- 
luerit, ab xtenio itlo ci ccclesli couvivio excoinmuui- 
cari penitus non limebit. 

5. Crimen eam indigne perclpieniium, Criminis hujus 
pcena. Rogo vos, fratres, diligenter attendite, si ad 
tnensam cnjuscumque potentis Iiominis nemo prx*su- 
mit cum vesiibus conscissis et inquinalis accedcre ; 
quanlo magis a convivio :clerni regis, id est, ab al- 
tari Doinini debct se unusqnisque invidix vel odii vc- 
neno percnssus, iracundi;e furore replelus, ciiin reve- 
rentia et hninililate subtrahere, propter illiid quod 
scriptum est, Vttde prius reconciliari fratri tuo ; et tunc 
venieHs ojferes mnnUs tuum (Id, v, ^i) ; et ilerum, 
Amice, quomodo huc intrasli non habens vesiem nuptia- 
lem? Sic enini liabct textus evangelicai leciionis, 
fiuod qnidam recerit nuptias filio suo, et intraverit ut 
videret siiniil recumbcntes; et videns ibi homincm 
t)on habentcm vestem nuptialem, dixit ad euin, 
Amice, quomodo huc inlrasti non habens vestem nuptia- 
iemf El illo obmulcsccnte, dixit minisiris : Ligale 
illi manus et pedeSy et proiicile eum in tenebras exterio- 
res : ibi erit fletus et striaor dentium (Jd. xxii, 1-15). 
Ecce qualem senlenliam merebilur audire, qiii ad 
convivium niiptiale, id est, altare Domini, aut ebrio- 
siis, aut adulter, aut odium in corde retinens pr;esu- 
mit accedere. Avertat hoc Dcus a nobis, (ralres cha- 
rissimi, etconcedat ut mala ista aut nunquam velimus 
admittere ; aut si adinissa rnerinl, sine iilla mora 
poenitentia vel pace studeamus sanare, et largioribus 
eleemosynis festinemus abluere * ne forle, si cum 
peecaloruin vulneribus anle tribunal xterni Judicis 
venerimus, ab illa a^terna Ecclesia, et ab illa coelesti 
Jeriisaleni perpetua cxcommunicaiione separemiir. 

4. Excommunicatio temporaria et ofterna» Pvenas oiter» 
ncs. Considerate, rogo vos, fratres, si hodie alianis a 
conventu Ecclesix hiijus pro aliquo crimine projicia* 
tUr (bras, in quanto dolore vel (ribulalione crit anima 
tiia? Et si intolerabilis dolor est de ista saucta Ec-^ 
clesia foras projici ; ubi ille qui projicilnr, ct inandu- 
care et bibere et cum hominibus loqui non potest ', 
et habet spem ut ittTUm mercatur ad Ecclesiam re- 
vocari : puiamns qiianlus dolor erii, si aliquis pro 
criminibus suis ab illa Ecclesia, qux in coelis est, a 
convenlu Angeloruin vel snncloriiin omnium congre- 
gationc fiierit separatus ; cni ncc hoc soliitn sufticiet 
ad posnam, quod foris projicitur, sed insuper in le- 
biebris exterioribus xleriio incendio concremandus 
includitnr? Qni enim ab ilhi coelesii Jcrusalcin ex- 
cominunicari mcrucrit, noii soliiin haiic pcBnam ha- 
bebit, qnod nec mandiicar^ vel bibere poterii; sed 
etiain tlammas infernales sine ulio teriniiio sustinebil, 
Ubi est flctus et stridor dciiliuni, uhi ululatus, lainen- 
fatio ct poenileniia siiie uilo rcmedio ; ubi cst vermis 
iile qui iion morietiir, ct ignis qui non cx>lin'^nctur 
(Isai. Lxvi, ^i) ; nbi m(;rs qu.rritnr, el non iovcni- 
tur. Quare in inferno inors qn:ciilurf et iiuii invtMii- 
tur? Quii quibus in iiocs;ccoIo vita oiTerlur, et dedi- 
gnantnr acciperc; iii infcrno quaTent niortcni, et 
iion poterniit invcnirc. Ibi ciit nox shie die, amari- 
tudo sine dulcedine, obscurilas sine iuinine ; ubi nec 
divitix, nec parentes, nec conjuges, nec iilii, nec vi- 
cini polcrunt subvenire ; ubi nihil pcccalor inveniet, 
iiisi quod dc hoc &pciiIo caste et juste vivendo per 
eleemosynarum largitatem tRinsmiserit. 

* in edltis necnon in Ms. cb. desideraiur parucula , mm, 
<|iiie in aUis maDuscriptis reperitur. Rxconunimicati qiiip|)6 
a liopuli iotius colloquio et oonvivio excIudebauLur, ut pa- 
tet ex caiione 49 coacilii 2 AreiateosiSi et ex can. iS et 39 
^ioiUi Aulis:>i)dorcnsis* 



APPENDIX. 



StGS 



5.^ Merces digne eommHmcaiuium. Mundities ad id 
tequisita. iniqui probantur animam non amare. Hxc 
erjfo cogitantes, iratrcs charissimi, tam casti, tam so* 
brii, et tam pacifici ad islud altare, Deo auxiliaiite, 
studcamus accedcre, ut ab illo xterno alt.iri non me- 
rciimur cxcludi. Qui enim ad istud altnre caslo cor- 
pore et mundo corde, cuin muiida ct sccura con- 
scientia veneril , ad illud aliare qnod in coelis e>t, 
felici Iransmigratione perveniel. Ad exiremum, fra- 
tres charissiini, non cst grave nec laboriosuni quod 
suggero : iioc dico quod vos freqnenier facerc as{»i- 
cio. Oinnes viri, quando ad altare acccssuri sunl, la- 
vant maiius suns, ct omnes mulicres nitida cxhihctit 
linteaminn, ubi corpus Chrisii accipiant^ (a). Non 
est grave quod dico, fratres : quoinodo viri lavant 
aqua nianus suas; sic elecmosynis lavent animas 
suns. Siiniliter et mulieres qiioniodo nitidiiin exhi- 
bcnt linteolnm, ubi corpns Chrisli accipiant ; sic 
corpiis castum ei cor tnniidnin exhibeant, ut cuni 
boiia conscientia Chrisii Sncraincnt:i suscipiant. Ro^o 
vos, fralres, nuinquid est aliquis, qiii in arca sordi- 
bns pleiia velil inillere vesteni snain? Et si iii arca 
sordibiis plena vcslis iion mitiitnr pretiosa, qoa 
fronte in aninia peccaioruni sordibus inquinaui Chri- 
sti Eiicliarislia suscipiiur? Et quia istis verissimis 
exemplis loqui cQepiinns, etiain et lioc nuod bene no- 
stis insinno. Non pulo essc aliqucm nominem, qui 
iii arca sua, ubi preliosas vcstes habct rcposilas, ac- 
qnicscat aut carbonem vlvum aut qu.ileincumque 
scintillam includere. Quare hoc, fratres? Quia timet 
ne coinburantur veslimenla, quihus in fesiiviiaie iii* 
duitur. Ro^o vos, frntrcs, qui in arca sua non Tult 
scintillam ignis incliidere, qnare in anima sua flam- 
maro iracundia! non liinct accendcre? Sed qtiare boc 
fiat, manifesie et evideiiter eognoscimus. Ideo enim 
iii arcam ignem non mitlimus, (|iiia diligimus vestem 
noslram : fl.immam vero iracundix ideo non exstiu- 
giiimus, quia non solum non diiigiiniis, sed eliara 
odio liabemus animain nostrain, secundum id quod 
scriptum esi, Qui diligit iniquitatemf odil aninuan 
suani(Psal. x, 6). 

6. Adhortatio. Et ideo, fratres charissimit exeni- 
pla isla aliciitius cogitantes, arcellas interioreSf id 
est, conscientias nostras, quantum possumus , cum 
Dci aJjutorio cuslodire diligentius studeainus ; ut cum 
dies judicii vcnerit, iu ilia aderna ac beata Ecclesia, 
ubi nunquam habitare poterit malus, et unde nun- 
quam exiturus esl bonus, non cum pannis veteribus fo» 
ras in tenebras exleriores excludendi appareamus : 
sed stola iinmortalitatis induti, casiilatis etjustilias 
gemmis ornati, et eleemosynarum !uce vestiti, aiidire 
mereamur, VenitCf benedicti Patris md, percipiu 
regnum quod vobis paratum esl ab ongine mundi 
(Malth. XXV, 5i) ; ei illud, Euge, serve bone et /ideiii, 
intra in gaudium Domini tui (Ibid., 21). Ad quod gau* 
dium vos Dominns sub sua protectione perducal, qui 
vivit et rcgnat iii sa^cuia saiculorum. Amen. 

SERMO CCXXX (b). 

IQ Dedicatione eodesiae vel altaris Consecrationet n (c). 

i, Festivilas hwc in gaudiis celebrata. Sicut opliina 

' lUi ediii et manuscripti, excepto tamen f. codice qni b'c 
et Intra babet, induunt tinteaminaf cum corpns chrisU oe- 
cipfunt. 

(a) De hoc ritu concilium Autissiodorensc anoi S78» 
caiK 36, t Kon Ucet mulieri nuda manu Eiictiarisiiam aoci- 
« I ere : » et can. 42, t Lt unaquscque mulfer, quando coiu- 
« inuulcat, doiuinicalem suum acapiat : quoa si qua uon 
t habaerit , usque iu alium diein dominicam nou com- 
« luunicet. » 

{b) Alias, de Tempore 2S5. 

(c) la Appendice nunc primum collocaiur. Dubiiis est 
apud Lovanienses, apud verlinum et viuduigiim suf nobili- 
tius. Ejusdem auctoris est, cujus sermo supcrior. Cuufer ad 
sermones alios CaPsariaDos. De nura. 1 vide antecedeniem 
sf»rm. 229, n. 1, et supn^ serm. 112, n. 5; de nnm. 5, vide 
serm. superiorem,n.i, et 8U|ra serm. n?5, n, 3; demui*. 
5, vide su[ra, serm. 19, n. 2, ct 112, n. 5. 



II «n 



SEUMO CCX\X. 



t2l70 



iiiivil Sntictilaf» vestra, fraires. i^ons(icralioiieiii altaris 
liodie ccleiuniniis : ul jiisle uc iiierito gniideiiles cc 
ieliriiinis reNliviiairin. iii qiia benodictus vel niictns 
est l.i| is, iii (jiio nobis diviiia sacrificia consecrantiir. 
8<h1 qn;in>lo le^liviuUcs istas corniins, fniliTS ebaris- 
finii, (lil.genier delH^iniis nliendere, et lotis viribus 
kibiir.ire, iit qiiod in teinpiis vcl altaribns visibililer 
coliinr, iii iiobis invisibiliter coinpleallir : qiiia quain- 
Yis snncl:) siiit tcinpla qn:e videiniis dt; ligiiis el lapi- 
dlbus rabricari, tainen plus apnd DcUin pretiosa sunt 
tGmpia curdis et corporis nostri ; quia iila fiuiit ab 
bomine cariialit ista ab artiflce inundi. Templa de II- 
gnis et hipidibns bninano ingenio conipontininr ; lcin- 
pla corpornm ipsius co^Icstis ariificis iuann fabrican- 
Uir : sicut scriptuin est, Manus tuas (eceruni me et 
pUummerunt me {Psal, cxviii, 7^) ; et iterum. Prius- 
4iHam te formarem in ulero, novi te (Jerein. i, 5). Nani 
qiiod lempla snccenduntnr ; lUx c conlnirio qiii cliari- 
tatis lucc repletns est, pi iiegli{(ens fuerit, cito refri- 
gescit cbaritis, et cnpidil.is inardcscit. Ergo nec illc 
desperct <|ui nialns csi; quia cilo polest rcsurgere : 
iiec ille (|ui bonus cst, ant negligens remane:it, ant 
aliqiiid de sua virlute prxsuinat, iie gaudium suuin 
coiivertatnr .id luctum. 

2. GaHdium ei non ett verum , cui nec cor purum nec 
earfnu castum. Est enim diaboti dommUnm. £t ideo , 
dileetissiini fratres , castitatein corporis , pnrilatem 
cordis , cuiii Dei adjulorio , servarc qnantnm possn- 
oiiis,stodeamus. His enim rebus ignis in nobis cbari- 
latis vel conipnnclionis semper accendilur et nntri- 
lur. Qni eiiini nec caslitatein cuslodit in corpore, nec 
purilalem tenet in mente , quoties sanctic solemnita- 
teft adveniunt , iii corpore vidctur lial)ere gaudinm , 
m corde non celebrat nisi luctuni. Qiiale enim gau- 
diam potcst liabere , in ciijus aninia inultis vitiis^ oc- 
cupata m.ngis dialiolus probatnr babilare quam Chrl- 
ittts ? Quale gnudium potcst babe.re aniina qoae ira- 
eoiidix furorc snccenditnr , cupidilatis nigrcdine ob- 
scaratur , superbi;c amarissimo felle rcpletur, invidiai 
veiieno perciilitur , lnxnri:c sordibus iii<|uiiiatur ? 

3. Deus in nobis habitare desiderat. Nos vei-o , fra- 
Ires charissimi , etiamsi nobis aliqna , nt solet fieri , 
peccata snbrepunt , quantnm possninus , cum Dei 
adljittorio laboremus , jejuniis , vigiliis, orationibus, 
eleeinosynis roundare sordida » iapsa constrnere , 
leniplum Dei vivi rexdificare ; nt vcniens Dominus 
io nobis niliil inveniat quod ocnlos suai majestatis 
oibndat : qiiia de ipso scriptum esl , Ecce sto ad 
tttiutH et pulso ; ii qids surrexerit et aperuerit mihi , 
imlrabo et aenabo cum iUo , et ille mecnm (Apoc. in , 
tO) ; et iterum , Ego et Pater veniemus , et mansio- 
nem apnd eum faciemus {Joan. xiv , 23). Quam beata 
est illa anima , in qua Pater et Filiiis venienles nou 
solum babitare vel manerc , sed eliam coenare di- 
giMntur ! Qiiod autem dixit, CiBnabo cum iUo , et iUe 
tnecum , scimus evidenter ; qnia apostolus Paulus 
ottendit, dicens, Templum Dei sanctum est, tfuod 
etiis vot (1 Cor. iii, 47). Et pcr prophetam Domiiius 
dicit , Et habitabo , inqnit , in eis , et inambulabo 
{Levii. XXVI , 42). £t quia , sicut ipsi vidistis , fra- 
Ircs , babitare et inambulare desiderat in nobis 
Deos , cum ipsius adjutorio ita cor nostrum studea- 
mns boiiis semper cogitalionibus occupare , et cor- 
poni nostra ab omni sorde luxuriae munda vel casta 
jiff;iter custodire ; ut Deum in nobis delectet ba* 
Vittre. 

i. Duo altaria in templo Salomonis. Sacrificium dn^ 
plex a nobis exigU Deus, lii templo enlm a Sidomoiie 
anlificato legirous duo allaria fuisse constituta , unum 
fiiris , aliud intus. In illo quod foris crat , aiii:iialium 
celebrabaiur sacrificium : in iiio vero allari quod in- 
tiis erat , tbymiamaiis ofTercbutur incensnin. Yidca- 
niDS ergo , fratres , ne forle in nobis diio sint altaria 
eonstitnta , corporis scilicet et cordis nostri. Dciiique 
dupfex a nobis sacrificium quasrit Dcus : unuin ut si- 
mus casto corpore, aiiud ul muiido corde essedelHM- 



mus. Ergo in exteflorc alidrf , id Cst , fn corpore iio- 
stro offeraniur opera bona ; in corde odorem suavi- 
latis rcdoleat co"itaiio sancta. In altari cordis nosiri 
jiigiter qnod est Deo placiium opereninr. Tniic eniin 
ordinein legitimnm consecralionis aliaris cnin gaudio 
celebramns, quando aliaria cordis vel corjMiris nosirl 
irtnnd:i et pura in conspectn diviiiaj inajestatis oflTeri- 
irtus. Nain iiecio qua fronio aUl qua conscienlia oplat 
in alinris consrcr.itione gaUdere, qui in cordissni 
allari iion stiidcl mundiiiam custodire. Nos vero, fra- 
trcs cbaiissinii , iu agcrc sUidcainus, ut seniper fc- 
slivil:itein duplicem celebrarc mereainnr : et qno- 
niodo de lcmpli vel allaris consecratione gaudeinns , 
sic iiivisibiliier de corporis castilalc vel ajiina: puri- 
tate spirituali! gaiidiuin babcre mercnninr. 

5. Ignes duo , charitatis el eupidiiatis. Et lioc con- 
siderale « fralrcs , quod in ilio RJtari , qiiod a Salo- 
moiic legimiis dedicalnin , jn;;ilcr quotidiaiius ignis 
ardebat : quod ulinain ct iii nobis pielas divina peifi- 
ciat. Uiide non soluin onilionibns , sed cli.lin bonis 
operibiis placandus cst Deus t ul in aliairi cordis no- 
stri iguein sunm seinpcr acceiubit illnm, de qiio ipse 
dixit , Ignem veni miltere in terram ; et ifuid volo nisi 
Ml accendutur (Luc. xii , 49; 1 (|iiia duo snnt ignes , 
capidilatis scilicet et cb:iritalis : ct unns dc parte 
Dei , alter de paric diaboli ; unus dcvorans oiiinia 
mala , alter universa bona consumens. Consideret 
unusquisqUe coiiscienliam suani, et si in se viilet 
ignem cupiditatis arderc , cuin Dei adjniorio feslinet 
exsiinguere ; qtiia iiibil in illo boni retnanerc poterit , 
qiiem igiiis cupiditatis accendcrit : sicut e Contrario 
nihil in co mali rcmancbit, in quo igiiis arseritciiari- 
tatis. Flamma eiiim cupiditalis in cOrde pec<*atoruiii , 
velut in altari sacrilego , dcvoruns omiiia boiia , dia- 
bolo odorem snavitatis exb:ilat : iii anima vero san- 
cta , velut in sacrosanclo aliari , flamma charitatis 
qiiasciimque snpervenerint inala consumens, Deo odo- 
rem suavitatis exbibet. 

6. Cvjusque cor aut aUare Dei, aut diaboli. Sacerdos 
legatus pauperum. £t qnia uniuscujnsque cor attare 
est aut Dei , aut adversarii , sicut jam dixi , attendat 
unusquisque conscientiam snani , et si cupiditatis igne 
consumitur, eleemosynarum refrigerio mitigelur; qiiit 
scriptum est , Sicut aqua exstinguit ignem , ila eleemo- 
syna exstinguU peccatum (EccH. iii, 33). Qni crgo cu- 
piditate consumitur , subtr.iliat a se opcra niala , et 
qiio<l bonum est exercere conclnr. Qui vcro flanima 
charitaiis accendilur, semper bonis operibus augea- 
tur , et nulriat in se igncm quem in eo Cbristus di- 
gnatur accendere (a). Sicut ille in quo cupiditatis ignis 
ardet , si ab operc malo cessavit , cito charitalis igne 
exardescit : boc significat , qiiod si Deuin iii hoc 
mnndo reficimus bonis operibus nosiris , ille nos in 
fiituro sa^culo reficiet muneribus snis ; secinidam ii- 
lud quod in Evangclio^scriptum csi, Venite^ benedi^ 
cii , percipite regnum : quia esurivi , et dedistis mihi 
manducare {Matth. xxv , 34) ; et , Quamdiu fecistis , 
etc. Ut ergo ab auditu malo , quo dicendum est , Di- 
scedile a me , matedicti , in ignem aternum (Ibid.^ 44), 
liberari mereamur , et illam desiderabilem vocem au- 
dire possiiniis, \emiej benedicti, percipite regnum; 
in nobis ipsis paceni cordis^ vei casiitatem corporis 
conscrvemus , et paiiperibus largiores eleemosTnas 
erogemns : quia iion inenlitur ille qui dixit , &olt 
misericordes , quoniam ipsi nusericordiam consequenlur 
(Id. V , 7). Iterum atque ilcrum » fratres cbanssimi. 
iniseriam vobis peregrinorum ct pauperum ^ , sporaii- 

* Forte addendumi commefuiamus. 

(tf) ilic serino ia editis daudiUir. Qoae ve»o setinnnnir, 
ex uiamiscripto vindocinensi lanquama Ca^^io itou aliena 
exscri|>simus. 



fil71 



2172 



APPENDIX. SEUMO CCXXM, 
l apu.I vos P7 >' '^.r;'';*;^; ^Z , "sl ^^ J .- «t . ex Centili ..Oi.ulo vrnicn.ibus . q..i pri..s r..cr....l 



tes ul 

Iiciile efiiiii Clirislo legalioiiem paupiMuin apml vo^ 
agiiiiiis • el si me pro p;uii»eribus siipplicanlciii iilja- 
riias vrst.a lilenicr amlierit, oranlrm ii»c pro Vi.his 
sine (Jtibio Cbrislus exaiidicl. luler vos el p.aii.eres 
quasi mcdiatorem me posiiil Dcus : viaclur milii 
( uod qualilcr a vobis pro pcregriiiorum iiiopia amlila 
fiicril deprcratio mea , taiiltT a Cln isio cxauihctur 
oralio veslra ; sicul et ipsc promisil , dicms , Uiiml' 
If/tf, et dimUtetur vobis , liate, et dahitnr vobis (Iaic^ 
\i, 37, r>8). Quod ips«- pr.rsiarcdigucliir, qui vivil 
clVegnal iu sxcula sjcub.nim. Amcii. 

SEUMO CCXXXI (fl). 

In Dedicalione ecclesix vcl aliaris Consecrallonc, m. 

Et de verbiii III Hfgnm cnp. x . Sed cl rcgiiia S:iba, 
audi!a fama Saloinouis , e'.c. (b), 

i. EcclesicB varicB fi(jur(C. Recle Fcsla EeclrS^a^ co- 
luiil , qui sc Ecclesiii' lilios cs^e recoguoscuiil. II:»'C 
enini oniiiium credcnlium maler c l, <pi;e nalos ad 
inorlem , regcuerat ad salulem. Ilec «'si posiSynago- 
gaui qoidcui vocala ; scd anie Syna,;ogam proiiiissa. 
Ibcc enim jam in primo hoinine pr.eligurala cst. Nain 
sicut eX Ada; latere fabricala esl Eva , ila cx Clirisli 
corporet l vuliierc ndinipia crcNil Eeclcsia. Ilac in- 
ira arc;im diluvio exuiidanlc srrvaia , crucis beiieli- 
ciuiii cl Baplismaiis mysicriiim prusignavil. Hanc 
Sara sterilis il dcspcraia in scncciule nnico pignoro 
feeunda pruxccinil : Ecclesia eniin unicuin, idest, 
dileciissiinuin Ueo populuni s;eculo jain seiiescente 
progcnuil. llxc esl rcgina illa de «pia ad Dominum 
dicilur, Astitil rcgina a dvxtris tuis in vestitu deaurato^ 
circumamicta vnrietatc (Psul. xliv, lOj ; id est, di- 
versarum circnmdaia pretioso docore virlutum. 

2. Eam regina Saba multimodis repra*seutat. Dog' 
mata Ecclesia: a Cltristo irudita. Hicc est illa regina 
qu:c viMiit a parlibus iEihiopiu; audire sapiciiliam Sa- 
lomonis. Sed bxc non tani cx una rcgione , «piain ex 
universis niundi parlibus regcs parilura convcnit, sic- 
ul eliain evangelisla commcmorat : Regina auslri 
venit a finibu* terrce audire sapientiam Salomonis. Ve» 
nil Eeclesia ad redeinptoiem ei eruditorem suum, ut 
(ie stuliiiia erroris docirinam percipcret verilatis , de 
«jua plenius , sicut audiviinii&, Reguorum seripsil bi- 
storia , iui diceiis : Et ingressa regina Jerusalem cum 
mullo comilatu et divitiis , cum camelis portantibus aro- 
mata , et aurum infinitum nimis , et gemmas pretiosas , 
vcnit ad Salomonem , et locuta est ei universa quce lia- 
bebat in corde suo. Ergo in figiira regin:e biijiis Ecclc- 
sia vciiit ex Gcnlibns et a fiiiibiis tcrrai , imponens 
finein ciipiditatibus vltiisqiie terrciiis ; ut audirct sa- 
pientiam Balomonis, id est, vcri pacilici Domini no- 
stii Jcsu Cbrisii, qiii fccit uti'«aqiie unum , solvens 
inimiciiias inter Deum et hominem in carue sua 
lEplies. II, 14) Vcniipostvetcrcscl profanas supersti- 
liones audire et discere de lidt;! illumiiiationeet judi- 
cU> fnturo , de aniinie imiiiorialitaie , de spi; rcsurre- 
ciionis ct glori;e. Venit ergo iu Jorus.ilcm cum multo 
comitUu^ id est , iion jain ciim iiiia lantuin gentc Ju- 
diCornm, siciit piius Synagoga sol:>s bnbnit liebr.TOs; 
scd toiins niuiidi gcnlibus divcrsisqMc naiionihus. 
Vejiit crgo cxbibcns inuncra digna Cbiisio , aurum et 

(fiS Alias, de Tcmpore 2.V>. 

{b) Iii Appendice nuiic primum colloealur. Dublu:n relin- 
quuut lAVttnienses, rejiciunt verliiins et viiulingus ul fal- 
suiu. KxcAisus est in tvil)liolhe.ca i ainiin iiiier sorinones 
F.usebio adscriitos : scd ibi r.i|>(Tiiur aliquanto pro- 
bxior. 



cx vitiornm f(rditate distorii , ct milorum^ oncn* 
curv! , ac pecratoriim pravilate deformes. Cuin liis 
tanquam muneribus regina haic ingreditur ad |»ac.li- 
cum regem Chrislum , cxbibens Gdci aiirum, puriia- 
lis ii.ctnsa prcliosa , s; leiidorcsque geinmaruiii , nio- 
rum sciliccl insignia vi ornamenla virlulum. Et locuta 
est ei universa qua' habcbat in corde suo ; id est , apc- 
ruit ei cor sunin , iiianifestavil ei oceidia coiiscienii.e 
sure in confcssioiie et poeniludi le pniccdenliuiii deli- 
ctorum. 

3. Ecclcsia miratur Christi snpientiam. In opifino 
mundi. In domo qunm per incimiutionem construxit. 
In cibis mensai su(b : et qui Chrisli cibi. Vidcanius quid 
agat b.TC regina. Videns, iujjuit, regina Saba omnem 
sapienliam Salomonis, et domum qtiam (edificaverat, #• 
cibos menscc cjus , et holocansta quce offerebat in donty 
Domini , non habcbnt ultra spirilnm. Ouitl ^rat r.ilio- 
nis, iit i)rrepotcns rcgiua doinnm, exp«msas, el cil>«»s 
rcgios tantopcre mirarctur? Ergo lioc loco aliqu.a iiia- 
jora nos optirtet inquirerc. Vidit ergo Ecclebia ex 
Genlibus congregata sapieiiliam Cbrij»ti : id est, post 
carnalia instituta Genlilium , post Immanam ei ani- 
iinilem doclrin;iin philosoplioi um, accepit intclhHrtiim 
salutiset vil:r, iii>pexit spiritiialium niirabilia liono- 
ruin, agnovit veruin fabiicaiorcm coeli ac lerri«, ct 
poieniissimum bumani generis Couditorem ; de cujus 
sapienlia dicilur, 0»»mi<i m mensura et pondere el imi- 
mcro constituisii (*/p. xi, 2i). Vidit el doinum quain 
.Tdilic:iverat, id ei>t, incarnationem bomiiiis assuinpl' 
in qiio habitat oinnis plenittido divinitalis corpor.ili- 
lcr. Vidit et cibos mens.-c Salomonis, id csl , illos de 
quibus Dominus dicebal, Meus cibus est ut faciam vo- 
luntatem ejus qui me misit Putris (Joan. iv, 54). C-ibui 
enim Cbrisli est salus noslia; rdiciiur ciF.lestibus 
epulis , profectibus nosiris. Cibus ejus suniiis , dum 
acquisili Ecclesiie in membra ejus corpusqiic trans- 
jinus. Vel cibiis ejus altaris S:icramenia coeleslia sunU 
de quibus dicilur, Panemcaeli dcdit eis, pnnem Ange- 
lorum manducmit homo (Psal. lxxvii, 24clii>). Vidit 
et bolocausui ejns, orationum sine dubio supplu-atio- 
numque mysteri;» ; et obstupuit , ubi vidii iiiuchlinia- 
bilcs divitias Domini sui. 

A. Gloriam Domini cum viderit EcclcsiUy dictis fafe- 
bilur majorem.-^ Dixitque ad regem : Verus est fcrfiio 
quem audieram in terra mea super termonibus tuis el«»- 
per sapientia tua : el non credebam narrantibus , dmtec 
ipsa veni , et vidi oculit meis , et probavi q*iod medim 
pnrs nuntiata mihi non fuisset. Majora sunt tapieniim 
et opcra tua, quam rumor quem audivi. Cuin ergo pcr- 
veneiit rcgina hxc sive Ecclesia, sive quacuniqiie 
anima saiicia in .Tternam Jcrusalcm, id esi, visioiiem 
pacis, et ingressa fuerit beatam rc(|uicm et gloriani 
ca^lesiium promissoruin ; iiiulto plura ct niagnifloen- 
tiora perspiciet. quam ei sunl iu bac terra per .sacra 
eloqiiia , per PropheUis alque Aposlolos nunlialji. 
Nunc enim uuiquam in speculo et iii aiiiigmale , luw 
autem oculis suis videbit, id est, facic ad faciciii. 
Tunc beaui et illustris anima iiitcr stupeiidas rciuune* 
raUiris siii constitula divitias, ineffabilibus rcginA 
liiijus verbis uti ad Deum |M)ierit , diceiis : l^erii* eat 
sermo quem audivi in terra mea su\}er termonibus Ikm. 
Majora sunt opera tuay quam rumor quenKaudivi. El 
revera id quod parat Deus diligentibus se, tide iiou 
comprebciiditur, spe non aitingilur, cburilate iioiict- 
piliir, dcsidcria el vota transgreditur : acipiiri poleslt 
:esiimari non potcsl. Ihibcbiide perceptioue fructum, 
iion habebit de s.itietate iaslidiuin. Ad quui vos bi»iia 
perducat, qui vivit et regnat iii sa^ula sxcuWnini. 
Aiuen. 



CLJiSSIS IK 

SERMONES DE DIVERSIS. 



«;-«<(»-»> 



SERMO CCXXXll (a). 
De sancta Trinitalc (6). 

h . De Trinitale periculosa disputatio. Hoc sciwus de 
DeOf qnod eum nesciamus. Audio, fralres, (|ii04l qiii- 
daiii inler se dispiilaiil , quomodo Paler ei Filiiis et 
Spiriiiis sanctns el ires suiil , el iinuin suiit. Videlis 
ex qiuTSlione, quam periculosa sit disputatio. Lutum 
et vas nciile de Creatore dispuiat; et ad nalurae siiie 
rsiionem non poiest |icrvenire : et curiosc quxrit 
scire de niystcrio Triiiitntis, qiiod Aiigeli in cobIo 
8Cire non pussunt. Quid enim dicunt Angcli in coelo? 
Oui$ est iste rex glorias ? Dominm virtutum ipse esl rex 




neni pnrdicant, et dc natura tacent. Ergo et nos 
timpliciler dicamus, Vis scire namram Dci? vis scire 
quid 8it Deus? Hoc scito, quod nescias : nec in lioc 
conlristeris quia nescias ; quia ct Angeli nescieruiit , 
ei omnes similiter creaiurx. 

2. Hac icienlia philosophos et Gentilet supcramus. 
Sed dicit aliqiiis : Qiiomodo ergo crcdo quod ncscio? 
quomodo clirislianus suin , qui ncscio quomodo sum 
cliristianus ? Dicam siinpliciter, aiitequani aliqua de 
Scripturis proferam. cnristiane, qui libi videris ni- 
hil scire, si scias lioc ipsum , quod ncscias; nonne 
magis plus videris » ca^ieris scire? Gentilis lioino vi- 
det lapideni, et Dcuin putiit ; philosoplii videntcoelum, 
et Oeum puiant ; alii vidcnl solem, et Dcum puiaiit : 
tu vero vide quantani super istos habeas scieiiiinm, 
qni dicis , Deus lapis esse non potest , sol Dcus essc 
uon potest; quia aiierius imperio currit. Vides quia 
io eo qiiod dicis nihil te scirc , inagis nosti? Gentiles 
•otem in eo quod se dicunt scire, nesciunt ; qui:i falsa 
sunt qwB noverunt. Simulque considcra quod voceris 
lidelis, non ralioiialis. Denique accepto Baptismo hoc 
lllcinins : Fidelis factiis est , sivc faclus sum. Credo 
quod iiescin, et propterca scio, quia mc scio ncscire 
quod nescio. 

3. Damnabitury non ignarus naturo! Dei, sed temera- 
rius assertor. Sed dicit atiqiiis : lloc iion est cxponere, 
ptd expositionem fugere. £l nos sciel>anius scire quod 
ne&ciebamus : tu nos diccbas scirc quod ignoramus. 
I^onne meum est pie ignoranliam confiteri, qiiam te- 
mere mibi scientiam vindicare? iii die judicii non 
ilamnor, quia dicam, Nescivi naturam Crealoris nici : 
si aiitem aliquid teinere dixero, temcrilas poennm 
habei , ignorantia veniain pronierelur. Dicamus ali- 
quid de Scripturis, rutionem iioii sequeiilcs, scd au- 
ctoritatem Doniini Salvatoris. Chrisius dicit , asccn- 
surus in ctxlum, ad Aposlolos loquens, quibus pra;- 
dicat ut magister el Dominiis : iicmc sic novii de 
natura sua dicere, quomodo ipse qui reuscst; nobis 
autem sufficiat scire de Trinilaic quod Doininus ex- 

yonerc digiiuius c&t : quid ergo dicil nd Apostolos? 
te et bapiizate onmes gentes in nomine Patris et Filii et 



!a) Alias, de Tempore 189. 
b) m i 



Appendice niiiic prunum coUocalur. Dubius Lova- 
nlensibus, verlioo aulem et vindingo falsus videbaiur. in 
Remigiano Ms. nomen praefert llieronymi. Sed ab ii sius 
fitiio distat (^uam plurimum : minimum vero aut forte nibil 
dbsidet ab ingenio vigilii Tapsitani , cujus auaoris esse ob- 
aervavimus sermonem b^jus Appendias 113 , qui in |T£- 
dicto M8. et in ante editissermoni buic proximc conjunctus 



Sptritus sancti (Matth, xxvm, 19). Tria nominn aiklfo, 
ct uniiin dicilur nomen. Non cniin dixit. In nomini- 
bus; sed, In nomine. Tria nomina dicit, et qiiomodo 
unum ponit , In nomine Palris , et Filii, et Spiritu» 
sancii? Nomen Pairis cl Filii ei Spiritiis saiicti uiiuin 
est : sed Trinitas cst nomen qiiod dicilur iii noiiiine 
Palris Dei, in nomine Filii Dei, in noniine Spiriius 
sancli Dei, Paier et Filius ct Spiritus sanctus unuiii 
nomen est diviniiaiis. 

4. Qv(B de Trinitale cogniiiD Chrislinno svfficiat.Ju' 
d(Eus til SabcUianus. Persome proprietalibus, non na- 
tura distinguuntur. Sed requiris a me quomodo uno 
iiomine trcs appellantur. Nescio ; et libere me nesci- 
re profitcor, quod Chrislus noliiii indicare. Hoc so- 
lum scio, qiiia in hoc christiaiiiis sum, quia unuiii 
Deiiin in Triniiaie confiteor. Si aiitem dixcro unani 
pcrsonam esse Patris ctFilii et Spiriiiis sancti, Sabel- 
iiaiius appellabor, et incipiononesse Christianus, sed 
Jiid:eus : quia el Juda^us nniini Dciim dicit ; el quia 
Patrem nescilelFiliuin ct Spiritnin saiiclum, propter- 
ea iiiyslcriuiii iion trnct Triiiiialis. Ergo si sic dici- 
miis unum Deum, ut Patrcm et Filiuin el Spiritum 
saiictum excludamus a myilcrio Triiiilalis, Judaci efli- 
cimur. Ego libere dico non cx inc, sed cx scntcnlia 
Salvatoris, scandnhim esse qiiod in animo nascitur 
aiidiloris, quoinodo tres unum sini, (juoinodo Paler 
et Filius et Spirilus sanclus non dividantur iii diviiii- 
tatCi sed in personarum qualitale. Qunndocuiiique 
pcrsonas appello, rogo vos iie me piitetis pcrsonas 
hominum diccre : ego personas in Paire ct Filio ci 
Spiritu sancto non dico qunsi personas liourmum. 
Palris personam dico, qnia palor csi ; el Filii, quia 
filius est; et Spiritus snncli, qiiiaSpirilus sanclus est. 
Non csl Pater riliiis, nec Filius paler, iiec Spirilus 
sanctus pater aut filius. Dividuiitiir cnim proprictali- 
})U8 ; sed natura socianlur. Vidcic, hoc ip^uin scaii- 
dahiin PhiUppus quoiidam apostolussiislinebat.qiian- 
do dixit ad ipsum Dominuni : Domine^ ostende nobis 
Patrcm. Cui respondcns Dominds ait : Philippe, tan • 
to tempore vobiscum «mwi, et ignoras Patrem ? Qui me 
videt, videtet Palrem( Joan. xiv, 8, 9 ). Quid ? ipse 
pater cst, ipsc filius? IIoc impiuin esi dicere : sed 
hocdicil, Ineoqiiod Filiuin vides, inteHigc Patrem : 
non enini potest appellari filius, nisi bahuerit paircm. 
Qiiando dicitnr paler, non dicitur , nisi habuerit 
filium. 

5. Qualis Christiani eetnulatio essc debeat.lluh;^ siiiit 
quae dici possunl : sed sufficiat fidelibus pauci dc my- 
slerio Trinitatis aiidisse. Rogo vos, hoc magis iiitcr 
nos certamen sit, quomodo adversnriiim superemQS, 
quomodo jejunemus, quomodo peccala nostra plaiign- 
mus, quoniodo pro taiito scclere salisfaciamus, quo- 
modo eleemosyiiis insistainus, quomodo cogitatio iio- 
stra non nos CJiplivos in libidinem iraliat, quomodo 
prktientiam contra omncm injiiriam haUeamus, quo- 
uiodo fratri injuriam raciciiti non resistuinus , sed 
vincamiis eum in humilitate, quam a Christo didici- 
mus, qui cum pateretur, non comminabatur { \ Petr, 
II,. 23). Si quando vencrit cogitatio, et proposiierit 
quidcst Deus, etqux» est ralio TriniUilis ; nobis suf- 
hciatcredcrequia est, et iion temere rationein qiia;- 
rcre Triniiaiis : sed tiinerc ct orare Dominum seniper 
d<:bemus, cl ei soli scieniiam nosiram in hac parte 
exhibeamus, ut diebus ei ac nociibiis laudes caoa- 
mus, cui sil gloria in sxcuia s;eculorum. Amen, 



^m 



APPENDIX. 



ai7(5 



8ERM0 CCXXXIII {a). 
De Fide calholica, i (d). 

1. Credimiis in unuin Deuni, P;itrem el Fihumel 
Spirilum sanclum, visil)ilium ct iuvisibilium facto- 
rcni, pcr quem creala sunt oiunia iu ccelo ^tin lerra. 
Ilunc unum Deum, et lianc uiiam esse divini nominis 
Trinilalem : P:itrem non esse lilium , sed liabere 
riliutii qui paier noii sit : Filiuin non esse pairem, 
sed Filium Dci essc naliiin * : snnclum qiioqiic Para- 
cletum esse, qui ncc pater sil ipse, nec tilius , seda 
paire filinque * procedat. Est ergo ingeniius Pater, 
genilus Filius ; noii genilus Paraclctus, sad a palro 
et lilio procedens. Pal4>r est cujiis vox li;rc est audi- 
ta de conlis : Hic ett Filius meus dilectus, in quo mihi 
bene complacui{ Mattli, xvii, 5). llic Filins est qui 
ait : Kqo a Palre exivifCl veiii in hunc mundum{Joan, 
XVI, S8). Paraclelus est ipse dc quo Filiiis ait : Nisi 
abiero ad Patrem, Paracletus non veniet ad vos { Ibid.^ 
7 ). Haiic osse Trinilalem persoiiis dislinciam ', iiKiif- 
ferentem : prxlcr illam nuUam dtvinain csse natu- 
rani vel anj;eli, vel spiritus, vel viriutis aliciijus, quae 
Deus esse credatur. Utinc igiiur Fiiitim \)o\ Detim, 
natum a patre, et esse principiiim, patrcmque illuin 
sanclificasse in utero Mario! virginis ^, atque ex ea ve- 
ruin hominem sine viri semiiic gencraium : id est, 
suscepisse Dominum noslrum Jesuni Cliristuin iion 
imaginarium corpus, aut forma soIacompoMttim, sed 
solidum. Atque liunc csurisse, et silissc, cl doliiisse. 
etflevisse, et oinnia corporis excrcilia seiisis.e ^Po- 
stremo criicifixum, nioriuuin et sopiilium, tcrlia die 
resurrexisse, convervatuin postmoduin cum discipiilis, 
qiiibus sanclum Paraclctum misit dum «id coclos 
ascendisset : hunc niiiim homini^» nunc vocari. Rcsur- 
rcctioiiem verain hiiinana; credimus cariiis. Animaui 
hoininis non diviiiani esse subsianiiam vcl Del 
parleni; sed crcaturain divina voluutaie prola- 
psam *. 

2. Si quis crgo dixerlt atque credidcrit, a Deo omni- 
potente munduin hunc (acitim non fuisse aiquc ejus 
oninia instrumeiHa, anaihema sit. Si qiiis dixcritai- 
qiie credidcrit Dcum Patrem eunidem Filiuni esse 
vel Paraclctum, anailiema sit. Si quis dixerit ntque 
credidcrit Deum Filium cuindem esse Palrcm vel Pa- 

* In Romano canoniim codice, sedjiliiim de ejus natura, 

* CanoDuin codcx hic ooq habet, fitioque; nec paulo post» 
et (jHo, 

* gusedam hic desunt , supplenda ex Romano caooQum 
codice, qui addit, subitantiam wunn^ rirlutemf potettutem , 
nuijestatem indimibilem. 

^ RomaQUs canonum coilex , Witum a Patre anti* omne 
onmino principiumf sanctificasse it rum JHaricc vi ginis, 
■ in eodeni codice, corpons exitiu sensisxet. 

* l.egendum ut iu Romaoo canouuui codice, divinn volun* 
taU factam^ non de cceb lapsmn, 

(a\ Alias , de Tenipore 129. 

\b) In Appeudicc uuuc priinum c<>ll(;catur. lu Lovanien- 
sium editione dubius cst , verliiii autcin et \ indiugi cen- 
fcura supuosililius. Excepli? a.iallieniatismis posterioribus 
qualuoruecim, qui ex Coufr: sionc fidei calholicae Dainasi ad 
l*aulinimi Antiochenum hm: accesserunt, uihil est aliod 
«iuam h't>cllus tidei, qui incodice canooum tx:dcsiae Rotna*' 
nae, cap. 40 , sic inscril)itur , « Libdhis Augustlul de Mde 
« catholica ooutra omnes hxrescs : » qui eliam Toletaai 
concilii i, anni-IOO, Aclis iuserlus reperilur cum oouuulla 
in auathematismis varietale. Noiniue Augustini cilat Magi- 
ster sententianim 5, dist.it, ex i|'SO forte Romano cano* 
uum codice. Quippe in nianuscriplis hunc libellum hiter 
Auijusiini Sennoncs ct opuscula nusquam exstare vidimus. 
AugiisUnum certe nobis minus sapiuat hi loqueadi modi : 
Qum. I, chanc unam esse diviui nomiiiis iriuiiatem;* 
il>kl., c non imagioarium corpus , aut forma sola compusi- 
« tuin; » ibid.,« et omnia corporis exercitia, » sive ut Rom. 
codex c exilia sensisse; » et num. 2, « mundum huuc fa- 
« ctum non fuisse atque e]us omnia iustnimenia*: » tandem 
vox Paradetus passim posila rro, Spirilus sanctus. Estius in 
3 sent. dist. 21, paragr. 3, eJitum suspicatur a scriptore in 
Nestoriauos propenso, quorum videlicet errori acc mmo- 
dari | ossunt seuteutis quaedam , lira^scrlim anaibemati- 
siiiiis quiuius. De nuni. 3 vide Damasi courcssionem fidei 
ad raiuiauui \utiocbeiiiun missam. 



raclctnm, ansthema sit. Slt quis dixerlt alque credf- 
derit Paraclctiiin spiritum esse Patrem vel Filiuni» 
anathema sit. Si quls dixcril atque crcdiderit b •in';- 
nem Jesum Chrisium a Filio Dei assumptum m n 
fuisse, aiiathcma sit. Si quis dixerit atttue crcditlcrii 
Filium Dei Dcum passuin fnisse, anatheina sit. Si 
quisdixerit atqiie crcdiderit hoinincm Jesum Chri* 
sttim homiiicm impassibilcm fuisse, anath:'ma sit. 9i 
quis dixerit atqtie crediderit alterum Deuin esse pri- 
sca; Legis, alterum Evangeiiorum, aiiathema sit. Si 
quis dixerit alque crcdiderit ab altero Deo mundum 
fiii^se factum. qtiaro ab illo de qiio scriptam cst, In 
principio fecit Deus caslum et terram { Gen, i, i ), qui 
solus verus Dciis est, auathema sit. Si quls dixeril 
atqiie crediderii corpora humana non resurrectura po»l 
niortem, anatliema sit. Si quis dixerit atqiie crcdidd* 
rit aniuiain humanam Dei portiotiem vcl Dei ense 
substantinm, anathema sit. Si quis aliquas Scriptumt 
pncter eas quas catbolica Ecclesia recepit , voi im 
aucloritate habendas esse crediderit, vel fucrtt veoe- 
ratus, anathema sit. 

3. Si quis non dixerit, semper Patrem, semper FV 
liuiii, et seinper Spiriluni sanctumesse, analhema sit. 
Si quis noii dixcrit Filium natum csse de Patre, id 
est, de snbstaiitia pnterna, anathema sit. Si qms inmi 
dixerit Verbum Dei Filium Dei esse, et l>eum Patrem 
cjus, et omnia posse, et omnia nossc, et Patri aequa- 
lcin, anathema sit. Si quis dixcrit quod in came eo»> 
stitutiis Filius Dci cum esset in tcrra, in cocMs CMim 
Patre non ernt, anathema sit. Si quis dixerit, quod 
in passione criicis dolorem senticbat Filius Dei Detis» 
et non caro cuin anima, quani indiierat et fomiam 
servi sibi acce|>erat, sicut ait Scriptura ( Philipp. ii, 
7 ), anathema sit. Si quis non dixerit, quod in cam« 
quain assumpsit, sedet indextera Patris, in qiui ven- 
tiirus esi jiidicare vivos ct morliios, anathema sit. 
Si quis noti dixerit S|uritum sanctum de Patre esse 
vcrc ac proprie, sicut Filiuin de divina substantb et 
Deum veruin, anaihcnia sit. Si quis dixerit S|Hrituni 
sanctuni facturam, aut per Filiuin factuni, anailienui 
sit. Si quis iion dixeril, omnia pcr Filium etSpiri- 
tiini s:iiicttiin Patrcm fecisse, id esl, visibilia ei inyi- 
sibilia, anathema sit. Si quis noii dixeril Patris et Fi- 
lii et Spiritus sancti uiiam divinilatem, parem nia- 
jcstntcm, potcntiam, unam gloriam, doininationem, 
niiiim rcgiiiiin atque unam voluntatcin, anathcnia sil. 
Si quis tres personas non dixerit veras, Patris et ¥i* 
lii et Spiritus sancti , :u(;uales, sem|)er viventei» 
oinnia continenlcs visibilia et invisibilia, omnia po- 
tentes, omiiia judicantes, omitia vivilicanies, omuia 
fncienics, omnia qux salvanda sunt salvantes, ana- 
tlieina sit. Si quis non dixerit adorandum Spiritum 
sancluin ab oinni crcatura, sicut Filiiim et Patrem, 
annihcma sit. Si quis de Patre et Filio bcne seuserit, 
dc Spiritu autein sancto non recte habuerit, lisreti- 
ciis est. Quod omnos lixretici de Filio Dei et Spiri- 
tu sanclo niale sciitientcs, in perfidia Judscomin el 
Gciitilium inveniuiitur. Quod si qtiis p^atiatur Deum 
Paliein et Deuiii Filiuni et Dcom Spiritum sanctum 
deos dici, ct non Deuni, propter divinitatein et po* 
teniinm uiiain, f|uani crcdimiis csse et scinius Patris 
ct Filii et Spiritus snm-ti, anathcma sit. Si quis suIh 
tiaiiciis aul Filitim, aut Spirituin sanctum , iu solum 
exi^iiinet esse Deum Patiein dici, aut credi uuuw 
Dcuin, aiiathema sit. 

SERMO CCXXXIV {a). 

De Fide calholica, u (b). 

\ . Christi nativilates dwe. Ducs substantia. — In ftrm- 



{a) Allas, de Temporc 6. 
(b) in 



Appendice nunc prinmm ooUocalur. Habebtnt 
lx)va'aienses dubium, verlinus autem et vindingus snpposi- 
titium.Complectitur excerpta duo: unum ex Fausti Regicnslf 
oijusculo, cui tilulus, « De Ratione fidei ad oMecta qiuoitom 
« resi>onsio; » alterum ex vigilii Tapsensis lioro de rrUii* 
tale 6. Oi usculum Fausti, quod NiveUiano prelo inter vete- 
rum aliquot GaUix Theologorum scri])ta excusum est i^ad^ 



8177 



SERMO ccxxxiy. 



o 



2«78 



W|ito ernt Vcrbum, et Verbum ernt apud Dtum, et Dcut 
efttt Vfrbuiiu{Joan i. 1). Qiii in prtnripio crnl , iiilra 
«c conrliidii omne priiicipium. Ex malrc vcro iitilium 
siimpsil, siciit logimiis pcr Isainm. Ecce virgo in uiero 
acfipiet , et pariet filium , et vocabilur nomen ejus Em- 
wumuel , quod est interpretatiim , Nobitcum Deus {Isai. 
^ii, 44; Matth. i, i5), id est, Inlcns in liiiinana fra- 
ffilitnte majestas : siciit in Joaniie evangelistn leginiiis, 
el Verbvn^caro factum ett^ et habitavit in nobit (Joan. 
f, 14) : in nobu, id est, in fragilitalo corporis iioslri. 
Iteiii dc Mari.-e virginis generaiione : Et porla erat 
clnnta , et non est aperta (Ezech. XLiv, i). Tanqnam si 
iDtcrr(>garel(ir, cur aperta nnn essct , adjccit : Quia 
Dominus transivit per eam (Ibid., 2). Porta clausay id 
est» signaculum pudoris, immaculat;e cariiis iiitegri- 
tas. Non enim est violata pnrtu , qii:e magis est san- 
ctiiicaia conceplu. Itt^m de Cliristi geminn Dci liomi- 
Nisque substaiiiia , Et erunt, inquit, duo in carne una 

iiien. II, 24), id est, Dous et liomo umig Cliristus. 
{iiod Apustolus dc Christo cl Kcclfsia, id esl, Cliristi 
corpore prscccpit inielligi : sicul ait , Et erunt duo in 
eame una : ego autem dico in Christo et in Ecclesia 
{Ephet. V, 52). Qiiod aperle exposuit ad Romanos , 
Patret nottri, ex quibus Chrittut tecuudum carnem, 
Carnem asseruit honiiiiis; coiiseqiienier asscrit pro- 
firietatem Dei , dicciis , Qui ett super omnia Deus be- 
mediclut in twcula (Rom. ix , 5). Tam perrecia Filii 
eminentia dednratur, ut dici de Patre niajora non 
possint. Nam si iiiitiiim habcret , non essct supcr om- 
nia. sed iiitcr oinnin , quae pro conditione ractune in- 
tn initium coiilineiiiur. Sed Chrisius qui a^qiinlis est 
Patri, iiulla temporis, nulla xUitis lege concliiditur. 
Evidenter et ad Philippcnses Apostolus duas Chrisli 
nativiuues et duns subsUuitins prnMlicat, dieens, Qui 
0un in [orma Dei esset, formam scrvi accepil (Philipp. 
II, 6, 7). Quibus regiilis plena sunl volumina Novi ct 
Veleris Tesinmcnli. Similiteret Job pracdicateximius 
pmplicia, Et in carne mea videbo Deum (Job xix, 20) : 

auod de iilo lenipore prophctavit , quaiido Christi 
eilas li:il)ilu nuslrx rnrnis indutaest. 
2. Christus quwdam loquitur et agil ut homo, quadam 
ut Deus, Qiiia ergo, ut prxfali siimus, Verbum caro 
fttctum est , ei diios csse constat bominem et Deiim in 
came iina; niodo hoino loquiiur Pntri, niodo Dcus; 
niodo visibilis cx innirc, modo iiivisibilis ex Palre. Da 
verba homiiiis. Ipse iii Evaiigelio dicit, Filiut hominit 
nan habet ubi caput tuum reclinvt (Luc. ix, 58). Ostcndnt 
bic p:iupcr Filitis homiuis divitinssuas in gloria divi- 
iiilaiis : Omnia, iii(|uii, aN(F Paler habelmea tunt (Joan. 
xviy 15). Diimdicil, Onwia , iiihil hic rcliquit qiiod 
miniis hahcrct n Palre. Omnia, id est, unius deilntis 
potentiam , subslaniinm, mnji^statcm. Qnis eum iiii- 
iiorem dicere non contrciniscat , qui se Palri geiiera- 
liter et pcr oiiinia veridicus teslis exxqiiat : sicut dc 
eo evangelista proiiunlial, Ideo voLbant eum Judici 
htter/icere , qtua Patrem suum dicebat Deum , aqualem 
m facient Deo (Id. v, i8); el ad Philippenses, Non 
rapinam arbitratut ett , etse te cequalem Deo ( Philipp, 
D, 6); id est, a^qualitatem divinitalis, qiiam rebcUis 
•iigelus assumere voluii per rnpinam , Christus pos- 
seoil per natiiram? 

5. Quati homo Chrittut minorPatre^ quati Deut cequalit 
Pairi. Cuni crgo crodas ei cum se in honiinis substanlia 
dicit minoreni, crcde ei ciim se in diviniiaiis subslan- 
lia prolitetur se(|ualem. Lo({uaiur Filius homiiiis : 
Paier, iiiquit, major meett (Joan. xiv, 28). Loquntiir 
Filius Dci : Ego et Pater unum tumut (Id. x, 50). 

tftanno 1586, incipit hunc in modum : « Quld responden- 

• dum est his qui lcgenles ui Evangeiio , i>ater nuijor me 
cMlyita inlelliguat, Filium in dhiniiate miaorem es^e 

• blasphemaat ? Resp. Secundum aucioritaiem omnium 
€ Scripturarum, duae suat aalintates in tihristo , una ex Pa- 
c tre, iniiium ncscieas ; quia legimus (ct coatiouo sequua- 
« tin* qwB hlc habes) , in principio erat, » etc. De auiii. 1 
wide Eusebii homii. i de symbolo ; de oum. 6 et 7, babes 
apod vigiliiim Tape., lib. 6 de rrimiaie ; de num. 7, vi<)e 
eiin.dein ct Faust. lo epist. ad Gregorium. 



Qiiasi homo cfiirit; quasi Deus quinque miilin csn- 
rienthim qiiinque panibns obscquio crcaiiir.v sikc 
exsatiat. Quasi bomo in cruce pendet ; qiiasi Deus In 
paradisum de crnce l^iironem gcstis per omnern mnn- 
diim loquentibus introducit , dicens , Amen dito tibi , 
hodie mecum eris in paradito (luc, xxiii, 45). Quo 
tempore corpus Domini in tumulo fuit, anima iii in- 
ferno, divinitas in paradiso, et in cflclo, ct nblqiie, 
inlra sc omnia supereminenti suae mnjestalis iinmcn- 
sitaie complectcns. Seciindum homineni minor dici- 
tur, qiiando comprcheiiditur, flagellatur, crucifigitur, 
moritur, scpclitur; secnndum Deiim per virlutem 
re.surreclionis in coclestia snbrmiaiur. Qiiasi liomo 
suscepU mortc ; quasi Dcus siiper mnrlcin. Secuiw* 
dum hanc rcgulam modo paupcr est, modo dives; 
niodo minor, modo .Tqualis; modo dominus, modii 
servus. Tunc crgo miiior credatur Palre, qiiando An- 
gelorum Conditor paulo minus ab Angelis minoralur, 
sicut in octavo psalmo Icgimus , Minorasti eum panlo 
minusab Angelis (Psjl. viii, C). Tuncergo Patromi- 
nor dicatiir, qunnilo scrvi formam suscepissc pra'scri- 
bitur (Philtpp. ii, 7), qiiando eliam niaire junior in- 
venitur, qnando ipse de se in vicesimo primo psalmo 
dicit , Foderunt manus meas et pedes meos ; dinumera- 
verunt omnia ossa mea (Psal, xxi , H, i8). Quod ergo 
miiior Patre secundum carncin et sccundum hominein 
nuncupetur, innumeris Scriplurarum lestimoiiiis de- 
claratur. 

4. C7im/t divinitat. De ejus divinitate ila ad Titom 
Aposlolus dicit : Apparuit gratia Dei Salvatorit nottri ; 
ct ilerum , Exspectantes beatam tpem , el advenium 
gloricB magni Dei et Satvatorit nottri Jetu Christi (Tit. 
II, il , i5). linmnne piaculum cst, ut per infidelis 
hominis blasphcmias miiior esse dicatur, qiicm ma- 
gnum Deum ipsa Vcriias prontelur. Nam et Thonias 
apostolus in Evangelio Joannis, ubi post resurrc- 
ctioncm corpus hominis cruciflxi per clavorura signa 
cognovity Dcum qui intra hoininem latebat, aposto- 
lica ct evnngelica auctoritatc conressus esi, iia diceiis : 
Dominus meut et Deut meut (Joan. xx , 28). Si fldcs 
adsil, aperia est ralio qiia Christiis nuiic niinor, nunc 
ayqualis Patri sacris voliniiinibus asscratur : sicut ipse 
de sc dicit, Ego primvt et novitsimus (Apoc. i, 8). 
Indubitanlcr agnr.sce quod priorcni non poiesi habere 
qiil primus cst. Item. Ego sum a et (u. Et sicut « lit- 
lcra iiiilla pr^ccdit, ita et Fllium Dei nulli secundum 
consiat csse , qiiia Deus e>t. 

5. Qnid respondendum iis qui Sinritum sanctum cr«i- 
turam dicunt. Quid rcspondebimiis eis qiii Spiriluin 
sanctum aul minoreni dc>inl, ant, qiiod sceleratius 
cst, miiiislerialcm mngis qnnm Deuiii abriipta impie- 
tate proniintiant? Qiioinodocreatiira dicitur, qui Do- 
mini creator cx Maria coinpnibaiur, sicut legimus : 
Conceptus de Spiritu sancto, naiiis ex Maria virgine 
(Ltic. 1, 55|? Christus cnim non de subsinntia Spiritus 
sancti , sea de potentin ; ncc genci-aiione, sed jiis- 
sione et bcnedictione conccptus esl. Et sicnt a Patre, 
ita eliam a Spirilu sancio ad redemplionem nostrae 
maliiix d<*siinatus esl, ipso de se per Isaiam io()npnte, 
Misit me Patcr et Spiritus ejus (Isai, xlviii, 16). Si 
Spiritus snnctus minor crcdililr, qiiomodo se Filius 
sicut a Patre, ita etiam a Spiritu sancto missum esse 
lestatur? Sprilus snnclus ipsc locutiis est in Aposto- 
lis, ipseeflerbuit in Proph-.Mis, diceiite beato apostolo 
Pctro in Epistola sua : i\on , inqtiit , ex hominibus al- 
lala esl prophetia , sed Spiriiu tancto inspirati locuti 
tnnt tarfcti Dei hominet (II Pelr. i , 21 ). El Salvalor in 
Matlli.To iti ait ad discipulos suos : Non vos estis qui 
bqHimini, ted Spiritus tanctut(Matth. x, 20). Siraili- 
tcr et David plenus Spiritu sancio , quis pcr eum lo- 
queretiir, manifcsla vocc pronuntiat, dicens : Audiam 
qttid loquatur in me Dominut Deut (Ptal. lxxxiv, 9). 

6 Fidet catholica, quam qni profitelur^ beatitudinem 
adipiscitur. II.Tcest, iiiquam, vialucis, cujus confes» 
sioncaperitnrostiumsnliitis. Itaqiiequi in hnncprofes- 
sioncin ingrediuntnr, bcatitudinem ejus adipiscuniur. 
Deatitudo ei qui coiifltctur Deum Paircm ei riliuiiiet 



WQ 



APPENDIX. 



2180 



Suininm sanclum. BeatUudo ci qui confiicliir solam 
Dcum Palrem el Filium ei Spiriium sanclnm Beaii- 
ludo 61 Mui confilelur nnnin omnipolenlem Deuni P.i- 
irem el Filium el Spiriium sauclum. Bcatitiulo ei qui 
confiielur uiium summura Deum Palrcm el Filium el 
sancinm Spirilnm. Bealiiudo ei qui confilelur unum 
Denm bonnm Patrcm el Filium cl 8.nnclum Spirilum 
»(»nipilcrnum esse. Bealiludo ci qui confitelur indivi- 
sam esse snl)Siasiliam Palris ei Filii el sancli Spiri- 
itis. Be;ititnilo v\ qni nihil addideril vcl minueril iu 
confessione nnilx nalnnc dciialis Palris el Filii et 
sancli Spiiiins. ne;Uiindo ei (|ni confiielur omnia 
Ijona facla fnisso a Paire el Filio et sanclo Spirilft. 
Bcatiiudo v\ qni connieiiir unam acquaUlalem in stin- 
pi:eina ploniindinc diitaiis esse Palris cl Filii el 
saiicii Spiritus. Boaliludo ci qui socundum singnla 
nomiiia Trinitalis, id est, Pairis cl Filii et sancti Spi- 
riius , proprias tanlnm pcrsonas dislmctas esse coii-r 

fite4ur. , . . ,T I 

7. Matedictiones omnium mnle credentium Uiide opor- 
luit nos osteiidere cis, qnos edent vi;e suaj fruclus, el 
malediclionesoipu*»»mmalecrcdeulium;siculscriptum 
csi Jlalediclusomnisqui non obaudierit vcrba libri hujus, 
ut facial eain cordesuo (Deut. xxvii, 2C). Maledictus qui 
Patris ei Fdii et sancii Spiriius unam sempiternam 
subsUuitiam esse non confilctur.Maledictusqui secuii- 
dum tres porsonas trcs divisas subslanlias iii his esse 
confilelur. Maledictus qui Iria principia in hac eorum 
uniute sempiteriia deiLUis esse confiletur. Malediclus 
qui solum verum Deum Palrem , el unicura veruiu 
Deuni Filium , el unicum veriiin Deum sanctum Spi- 
rilum non confilclur Malediclus qui unicum nomen 
in deilaie Trinilalis esse non confilelur. Maledictus 
qui indivisam deiiatem Palris el Filii el sancli Spiri- 
lus iion confitelur. Malediclus qui proptcr iria iiomina 
personanim Ircs deos anl tres dominos aut ires spi- 
ritiis confiiciur. Malediciiis qui secundum singulaj 
pcrsonas irina iiomiua lantum distincta Patris ei Filii 
et sancli Spiritus noii confttetur. Maledictus qui unain 
iHjrsonam eornm esse confiielur. Maledictus qui queiu 
Pairem dicii, hunceumdem et Filium esse dtsign;a. 
Maledictus qui Patrcui nalum.aut incariialum , aut 
passnm esse «oufiletur. Malodictus qui inenarrabililer 
Filium et vere nalum de substaniia Palris esse iion 
confitelur. Maledictnsqui haiic nativiiatera factam vcl 
crealam vel condilam esse confitetiir. Maledictus qul 
vcruin Filium Dei ex volnntaie lanlum dicit esse , el 
nonpolius de nalivitaie. Malediclns qui dicit, Erat 
lempns qnando non eral Filins. Maledictus qui hanc 
nativilaiem ex nuHis exslaulilHis non confiietur, qjiod 
Cra'ci iK ou/ «vtwv api>ellanl. Malediclus qui divinila- 
lem Filii Dei dicil iniiium haberc dc tempore, ortnm ex 
iiihilo, nomeuqnasi adoplionis ex altero. Malcdicliis 
qiii nnum de uno, Filinm dePalre gcncratum noii con- 
fiietur. Malcdiclnsqniimpassibililer Filium natnm de 
Palre non confiieinr. Malediclus qui dicil, Fuit ali- 
qnaiido Pater sine Filio. Maled ctus qni non connteinr 
aiiteoinncprincipium \cl inilium scmper fuisscFiIi>:m 
cum Patre. Maledictus qni immortalem deitaiem Filii 
Dei non confitetur. Maledictus qiii de sempiterno 
Filio dicit, Non eral antequam de Maria nasceretur. 
Malcdictus qui unilam deilatein Patris et Filii el saii- 
cli Spirilns, ex charilate concordinc tantum esse pro- 
«tcinr, el iiQn magis per haiic ipsain unitam divini- 
latcm. Malcdi( liis qui uniiam deitalcm in tres has 
pcrsonas cs^-e non confitelur. Malcdiclus qui adversus 
vigorcm cl censuram divina» Bcriplnrie, hunc Deum 
vcrum Spiritum paracletnm , aut lilinui Palris *, vel 
cerie factnram usurpal debere conliteri. Maledictus 
iiui Filium Dei Deum verum et hominem veruin de 
Maria virgine iiupcr natum pro nostra salulenon cou- 
iiieiur. Maledictus qui Filiura Dei hominem taulura- 
iiKulo soliiariiim vel purnin tantumniodo confitelur. 
Malcdiclus (|ui Deum Dei Filiura sempiiernum de as- 

' Ar"'J iiiliuin, patrm aiit riUiim vel ccrtc, clc. 



siimptione hominis nuper hoc principium babcio 
assigiiat. Maledicius qui deiuilem cjus pa&sain esse 
coiilltetur. Maledictus qui incomparabilem deiiaiero 
Trinilatis proprie ad houiinis lincameula esse conG- 
itHur , dum scriptum iiiveniamus : quia Don sk ilB 
similis qiiisquam Dciis in coelosursuni et tsi lem deor- 
suin (III Reg. viii, 25). 

SEBMO CCXXXY [a). 
'M Fide catbolic^, in {b). 

\. Deusunuh non solitarius. Spiritus sanctm a Patre 
et Filio. Filius a Patre natiira^ non volutttate^ (fenitus, 
Credimus in iinum Dcum, Pattem om;iipolentem . et 
unigcnitum Fiiiumojiis Jesum Christum, Deuni ct Do- 
minum saivatorem iio>trnin , et Spiritnm sancltnii 
Deum K Non tresdoos, fed Pairem el Filiuin el Spi- 
riium sanctnm unuiu Deum colimus el confitemur. 
Non sic unum Dciim quasi solitarinm ; nec eum de- 
iiiqiie (|ui ipse sibi paier sii, ip^e et filiiis; scd Pa- 
trem verum, quigennit Filiuni verum, id esl, Deum 
de Deo, luinen de lumine, Deuin verum de Deo vero, 
omnipotenlem de omnipoteiite, vKam ex viia, pcrfe- 
ciuin ex perfeclo, totaiii a toto, plcnum a plcno ; non 
crcaium, sedgenitum; iion ex nihilo, sed cx IHitre; 
unius siibstantiu! cuin Patre, quod gnrce dicitur c/k- 
ccov. Spiritum vero sanctum Deiiin iion ingenituni iie- 
qiie geniium , noii crcaium lu.que fictum :sed de 
Patre proiedentem et Filio, Patris et Filii Spiritum, 
seinper in Paire et Fdio. Patri ct Filio coxteriium , 
et co^eqiialcm , et cooperatorcm confitemur et vcne- 
ranuir. Ideoque iu noiiiine Patris et Filii et Spiritus 
sancli unum confitemur Denm : quia Deus nomen est 
polesiatis. non proprietalis. Proprium nonieii est 
Palri pater, el propriuin nomen est Filio filius, et 

Sroprinm nomeii esl Spiriiui sancto spirilus saiictus. 
[anc Iriniiaiein unum Deum credimus : quia ex 
uno Palre quod est, unius cum Paire natune est*, 
uniusque substanti», et unius potesiatis. Paler Fi- 
liiiin geiiuit, non volunlate, non iiecessitate , sed 
natura. 

2. Cliristi ducR naturce. Filiiis uliimo temporef per 
quem omnia fucla snnt, qu.i! in ccelis et quae in terra^ 
visibilia et iuvisibilia, ad nos salvandus etad impleii- 
das Scripturas venii a Patre , qui nunquam desiit 
esse cnm Patrc, quem crcdimus conceptum de Spi- 
riiu sancio , et iiaiuni de virgine Maria ; Verbum 
cariiem ractum , non demut;ituiii, scd Deuro perma- 
nenieni; homiuem naiuni non putative, sed vere; 
non aereuni, sed cor|)orcum ; pon phantasticum , scd 
carneum ; ossa , saiigninem, seiisum cl animam haf 
bentem : hoc est , perfeclum hominein , venim ho- 
mincm, et verum Deum intelligimus ; ut verum Deum, 
veruui hoininein fuisse nullo niodo ambigamus. Nou 

* Er. Lugd. et ven. sic habent hunc locmn : £1 tn toii^- 
mtum FiUum ejus Jesvm ctiristunit Deum et Dommmn mI- 
vatorem, el in spiritimi sanclum Deum. M. 

* Ediii : [t unum es:£ Deum patrem^ et ex loio PtUre Fi" 
tium qui esl wUus cum latre natma;, Oodices manuscriptos 
seculi suuius. 

(a) olira, de Tempore i^ ; et post, hi Appendice 47. 

{b) l^suin fere est Symbolum, quod in Bieronyim Opemm 
tomo 9 ceruitur Damaso inscriptum; re autem vera coofla- 
tum est ex libelio Fidei , qui cap. 39 Codids canoDiim Ec- 
clesix Romanx contineUir. Hunc autem libeUum doctissimt» 
Quesaeilius probat, neque AUiaaasii esse, cujus etiam cM»e- 
ribus insertus fuerai; neque vigilli Tapsensis, cui tntwi 
volebat cbilUeUus; nequc landem Gregorii Nazianieiii.apud 
qnein idem libellus cst 'Itaclatus sive oratioordine 50; sed 
Gregorii Boelici polius FJiberitani e|>L»copi : cpiod huic o^dqdc 
tritueada videaiur oratio apud Gregorium Naziau^iim 49, 
ab Au^ustino ia epist. 148 ciuta; quam Orationcm 49 U- 
quet ejusdero esse auctoris, cujus est (.raedicta Oratio SO» 
cum altera alleriu^ explicaiio sit al) auctore sua dicta viiidt- 
cante coiiscripta. Pcrro hic «Filioque,* ubi de S|.iritus 
sancli irocessu a;»iLur, addiuimeniuui cit, nec legitur iu 
libcUu Hdci codicis Uoraaiii. 



2181 



SET.MO CCXXXYI. 



2182 



eiiim amisil qiru! oral, sod conpU osscqtif^d uon rrat; 
iil pcrfcclu^i sil in suis, el verus sit in noslris. Nnn 




intns el pnssiis el moriniis fiicrat , rcsurroxit , as- 
coiulit af! Palrcm , sc«!»'iquc ad dcxlcrain ejiis iii g!o- 
ria, qnaniscmpcr.liab?iil, lr.»!)eique. In cjus morle cl 
saii;:ninc crediinus nos emnndatos, et ab eo resuscj- 
laiidos dic novissiina in liac carne in qua nunc yivi- 
iiui^, cl quani habemMS, coniceutiiros nos aul vitam 
nMenmm pro prjemio !>oni merili , aul popiias pro 
peceatis ;rlcrni siipplicii. Hec relineie, buic fidei 
animns vestras subjug.ac, a Cbrislo Domino pnemia 
consecuturi rcgni calorum. Amen. 

SERMO CCXXXYI (a). 

Dc Fide cathoiica , iv (b). 

1. Ananorum conatut. Auctorit pro Ecciesia prece$. 
Fide$ patrum. Mulla qiiidein ct frcqiienter ausi sunt 
Ariiini b.eretici adversns servosDei.qui fidem recuim 
el calholicam ciisioilinnl , per adiilti*rinam doetrinam 
asserere,el orthodoxos persequi tciiiavcruni. In tan- 
luni aulem nuncexsurrexcrunteonira fidein, itaiil nrml- 
losex voliis polluerint, et aures vcslras commoverinl, 
iit animnsliiniarent.Scelcrata; autein b:eresis sii:c per- 
fidiam legtinl : sed non diulius bsec illis faccre pcrinis- 
sum est. Kst eniin gubernalor Ecclesiarum suarum 
Dominus, qiit pro omnibus nobis morlem suainuit. El 
ide4» indeficicns nobis esl orniio, dileetissimi fralres: 
primo, ut sancta Doinini ci calholica Ecclesia dissen- 
sionibiis omnibus et h;rre-ibus carciis, unitntem spi- 
riins in \incido ebarilatis nbiqiie conscrvct, quam 
pcr fidem rectam ct viiam iinmaculalain tciicrc, am- 
plecti. servare, cusiodirc omiiibus invocamibus Do« 
ininnin cslquidcm jiislnm, prxcipue lamen cpiscopis, 
qtii Ecclesiis pr;i;siint ; sectindo , ui Ecclesia» regiila 
sanctaqtie patrum tradilio aiquc judicia in perpeluiim 
firma solidaqiie pcrmaneanl. Est autem Patrum no- 
girorum lides ba'C. 

2. De Patre, de Filio, de Spiritn saneto, Credi- 
mus in Deum Patrem omnipoieiilem, cunclorum 
Ttsibilitim cl iMvisibiliiim condilorcm. Credimusetin 
Domiuiim nostrum Jesiiin Clirislum, per quem creala 
sunt oinnin, vtTum Deuin, niiigenitiim, veruni Dei 
Filiuin, non faclum aut adopiiviiin; .<^ed gciiilum, 
uiiius cum Palre subslanrKi^, quod Graxi dicunt ojuioi- 
eiov : atquc ita per oinnia a^qiialcm Dco Patri, nl nec 
tenipore,nec gradu, noc potesiaie csse possit infe- 
rior : lantumque esse condtemur iiliim qtii est geni- 
tus, quantiis est iile qiii genuit. Noii auiem qiiia di- 
cimus genilum a Patre Fiiium, diviiix ct itiefTabili 
ceneraiioni aliquod tempus adscribimus. Scd nec 
Patrein dicimus aliquando coepisse, nec Filiuin. Non 
eiiim possumus aliier conliieri seteriium Pntrcm , 
nisi confiteamur etiam ct Fiiiuni coselernum. Ex 
Filio Paler dicitur : ct c|ui semper Palcr fuit, scmper 
Filium habuit. Crcdimus el in Spirilum sancluin, 
Deum verum cx Patre proccdeniem, jeqiialem per 
omiiia Patri el Filio, natura, voltiulaie, polesl.ite, 
xlernitale, substantia. 

5. Natura unum snnt, scd proprielatibus distinguun- 
lur. Nec est prorsus aliquis in Trinitntc gradus, nihil 
quod inferius superiusque dici possit. lueo loia dei- 
tas sua perfectioiie xqnalis est; ut, cxceptis voeabu- 
lisquae proprietatero personarum iiidicant, qiiid.|uid de 
una persona dicitur, de tribus diguissime possil in- 

!a) Alias, de Teropore 191. 
0) In Appendice nunc primum collocaiur. Dubium reli- 
quenmt Lovanieiises : rejeccrunt verlinus et vindiiigus. 
Quipie nihil aliud est quani (idei prolessio a Pelagio directa 
ad aposlolicam sedcm, et in Operuni Ilicronynii loino 9 
coateuu : quse liic cxordio prufixo ac mulala conclusioue 
Ibfinam sermonis accepii 



lelli^i. Alque ut coufufanfcn Arium, unam camdnm- 
quc diciinus Trinililis esr.e siilMantiam, et iinuin in 
tribus personis btlennir Dnim : ila iiiipietalem Sa- 
bellii (ieeliiiaiiles, iies peisoinis cxpressas sui pro- 
prietatc distiugirnniis : non ipsuin sibi Patrem, ipsum 
Filiiim, ipsum Spiriluni Vinciiim csse diccnlcs; sed 
aliam Pairis, aliain Filii, aliam Spirilus sancli esse 
personnm. Non enim noni.na laniummodo, scd eliam 
noniinum propriel:iies , id est. personas confiiemur. 
Nec Paler Filii aiil Spiiiiussaneli pcrsonain aliqiiando 
cxcludii; iicc riirsus Fiiiiisanl Spiritus sanelus Pa- 
tris nomen per onanKpic reeipil : sed Paler sempcr 
pater, Filiiis sempc filius, Spitilns saiu tus sein|)er 
spiriiun saiiclus. iiaqu«: siibslniuia uiiuin sunl; per- 
sonis ac nominibiis disringuiinliir. 

4. De Incarnatioms mysterio. Error quornmdam : 
Photini et Apoilinaris : nhornm. Ipsiitn aulein Dei Fi- 
lium, qui absqnc initio scleruilatcm cum Patre ct 
Spiritii sancto possidel, dieiiiiiis in fiiie sirculoritra 
perfectiim iialtinB nosirc liomincm susccpissc ex Ma- 
ria semper virgine, ct Verbuin cariiem esse fuctum; 
sed assumendo bominem , noii permniando deitatem. 
Nec , ut quidam sceleratissime opiuautur, Spiritum 
saiictum dicimus. fiiisse pro scmine, scd |>oieniii et 
virlute crcatoris operatum. Sic autitin confiiemur hi 
Christo unam Filii essc personam , ut dicamtis diins 
perfectas atque inlegras cssc siibstmti.is, dc!t:itis 
scilicel cl hutn:init:itis, qu.TCx anim;i coiisint el cor- 
porc. Atquc ut condemnamiis Plioiinum, qni solum 
et nudum homincm coniileiur in Cbrislo; ita ana- 
fliem:Uiz:imus Apollinareiii ct ejus similes, qui dicunt 
Dci Filiuin miiius aliquid de buniana suscepisse na- 
lura , et vel in carne, vcl in aniina , vel in scnsti as- 
suinplum hominein bis, propter (|uos assumplus osl, 
rnissc dissimilem, quein absquc sola peccati macula 
(qu:c naturalis non csl) nobis confiicmur fnissc coii- 
formem. Illoriiin quo(|ue siiniliter cxseeramur bia- 
spbemiam , qui iiovo scnsu asscrcre conantiir, a 
tcuipore suscepLTcarnis, (uniiia qux crant divinita- 
lis , in bominem demi^rasse ; el rursiim qu;c huma- 
niiatis erant, in Deum csse transfusa : ut, qtiod 
null:i un(|uain b.^rcsis aiisa est diciTe , videatur hac 
conriisione uiraqiie exinanita cssc substautia, ct dei- 
latis scilicet et bumaniialis ; et amisso proprio siatu, 
in aliud esse inuiala : ul qui tam Dcum perfecium in 
Filio (piam hominem confiieunir, nec Deura vere , 
ncc boininem tencre crcdamur ^ 

5. Cliristus passus esl vere, sed secundum hominem. 
Resurrectionis fidcs. Pramia justorum, et injustorum 
snpplicia diversn. Nos autem iia dicimus susceptum a 
Dei Filio passibile nostrum, ut Deus lamen inipassi- 
bilis permancrct. Passus est etcnim Dei Filius non 
piitative, sed vcrc, omnia quaB Scriptura tcst:Uur, id 
cst, esuricm, sitim, lassiludinem, dolorem, mortem^et 
cirtcra hujiisuiodi : scd secundiim illud passusest qiiod 
pati polciat; id cst, non secundum iiiam {&ubsiantiam 
(pia: assumpsil , scd secuiidiim illam (\U'js assumpta 
cst. Ipse cnini Dei Filiiis secundum deitatem suam 
impassibilis est ul Paler, invisibilis ut Patcr, incoii- 
veriibilis ui Paier, incorniptibilis tit Patcr. El qiiaiii- 
vis propric persona Filii, id e>t, Dci Vcibum susre- 
peril passibilem iiominem, ii;i tauien ejiis inhabita» 
tione sccundum suam substantiam deilas Vcrbi nibil 
passa cst, ut tota Trinitas, quain impassibilem cssd 
necesse esl coidiicri. Mortuus est ergo Dei Filius ea» 
dem natura ciriiis, in qna natiis et passus est, in qua 
eii:im resnrrciit. Non cnim exinanita est bumanita- 
tis subsiaiitia, sed glorificua in aternum cuin deilato 
mansura. Venturus cst ad jiidicium vivoruro et roor* 
Itiorum, ut et justos rcmuiierct, et punial pcccalores. 
Kesurrcciionem cariiis ita ciedimus, ut dicarauS nos 



* Ita Ms. At ediU, lemere credamus. Pela<::iiis aulem apud 
Hieronyinnm : Qiii tnm Deum imperfectmn in FHio quam hth 
mincni conliientury ut nec Deum vere nec liotuimnn tener$ 
creUuntur. 



ttl33 



APIENDIX. 



81 Si 



iii eadem in qua nuiie siiinus , vorllale menibrorum 
esse i-cparandos; qnalesque semel posl resurreclio- 
iiem rnerimus efTecli , in pcrpeliiuin pcrmansiiros. 
IJiiam cssc vitain sanclorum omninm, sed prxmia 
pro labore diversa ; ei e contrario pro uiodo delicio- 
rnm, peccaiorum qiioque csse snppiicia. Bapiisinn 
uniim tencmus, quod iisdem Sarramenli verbis in iii- 
faiilibns, quibus eliam in majoribus diciinns cssc cc- 
icbrandum. Honiinem, si posi Bapiismum lapsiis fuc- 
rit, primo per rccoiiciliaiionem, dcinde pcr posniten- 
tiam crediinus posse salvari. 

6. Errores de animarum subslantia et origine ; de 
ftra:cepti$ Dei, Manichasorum el Cataphrygum de nup' 
tiis : aliorum de Christo : Joviniani de meritis : A]ane- 
ti$ et Joviniani de libero arbitrio. Novum et Yetus Te- 
stamentum recipimus in illo librorum numero, quem 
sanctx Ecclesiac calhoticac Iradil aucioriias. Animas 
a Deo dari credimus, quas ab ipso faclas dicimus; 
anathematizantes eos qiii aniinam, quasi pnrtein Dei, 
divinx dicunt esse subslanlise. Eornm quoque con- 
demnamus crrorem , qni eas aiitc pcccasse , vcl in 
coelo coTiversatas esse dicunt, qunm in corpor.t niitte- 
renlur. Exsecramur etiam blasphi^miam eorum qui 
dicunt, impossibile aliquid bointni a Deo csse prx^ 
ceptiim ; et mandata Oei non a singiilis , scd ab oin- 
nibus in commune posse servari : vel qui primas nu- 
ptias cuin Manicbxo, vel sccundas cum Cataphr]fgis 
danin.int. Anatbematizamus etiam illos qui Dei Filiiim 
necessitate carnis mentiliim esse dicunt, et euni pro- 
pter assumptiim hominem non omnia facere poluisse 
qiix vohiit. Joviniani quoque damnamus crrorem , 
qiii dicil iiullam in futuro merilorum esse distanliam; 
nosque cas ibi habituros esse virtutcs, quas hic ha- 
berc iiegiexerimus. Liberum sic coniitcmur arbitrium, 
utdicanius nos Dei scmper indigereauxilio; ei tam il- 
los errare, qui cum Manicharo dicunt, honiinem pcc- 
catum vilare non posse, quam illos qiii cum Joviiiiano 
asserunt hominem non posse peccare : uterque ciiiiii 
loHii arbilrii iibertatem. Nos vero dicimus homiiiem 
scnipcr ct peccare, ct non pcccarc posse, ut nos li- 
Jieri conlltcamur essc arbiirii. Ilax estiides, dileclis- 
&imi fratres, quam in calhotica didicimos Ecclesia, 
quanique semper teiiuimus ct tenemuSf quam crcdi- 
iiius et a veslra Bonltate dcinceps posse teneri. 

SfRMO CCXXXVII (a). 

De Symbolo, i : ac de deiiato ct omDipotCDtia Patris (b). 

i . Omnipotentia Dei evincitur, Ex operum magnitu* 
dine, Ostcndimus, fraires dilectissimi, ut vesira certe 
Dilcctio recordntur, Deiim in qiiem vos credere pro- 
inisistis ct crcditis, vcrnm esse Deiim, ita etiaro ve- 
riim P;iirem, huiic vcro eiimdem etinm omnipotcn- 
tem. Ilic cnim Symboli ordo esse moiisiraiur. Nam 
licet hoc ipso quo verus Dcus probainr, sine dubio 
onmipoiens iiilelligalur, tamcn inagis hoc lidei pro- 
licit, sicut Scripiuris sanclis omnipoteniia ejiis asse- 
ritur. Maxima enim credeniibus oriliir confidenlia , 
cum agiioscunt illum omnia posse quem crcdunt. 
Oinnipotcntem ergo Domiiium ac Denm nostrum ipsa 
irnprimis cjiis opera testnntiir, qui fecit hunc mun- 
dum loliiin de nihilo, et toiam, qiue magna est, 
pulchriiudiiicm, tanquam speciosas rcrum formas, ex 
iiulia matcria exsianle composuii. De ipso enim dicit 
Scriptura divina, In principio fecit Deus ccelum et terram 
^ Gen, i, i); et rursus , Quoniam ipsius est mare, et 
%pse fecit illud ( Psal. xctv, 5 ). Quis crgo negct om- 
ui|M>tentcm esse, quem tam clara co^noscit operalum? 

2. Ex faeilitate qua facta sunt, tx creatione rerum 

{a) Alias, de Teropore 193. 

(b) iD AppeDdice dudc primum ooUocatur. Dubius erat 
f jovaiiiensibus, folsus Verliao et vindiDgo. idem auctor hu- 
ius ac duorum subsequeDiiuiu. Cum autem in exordio dicit 
pm se ostendisse Deuin \n quem credimus esse verum 
Deum, nou superiorero traciatuin, ut putaruiit verliDus et 
V^MLiiQgus, sod aUuro queiudatn uotat nobid iucomperuiro. 



invisibiUum. Scd mulio magls eoni eise omnipolcn- 
tem falcbilur, cum hncc ipsa quam facile sit operatus 
agnoverit. Prophcta loquilur in Psalnio, Ipu dizit, ei 
facta sunt ; ipse mandavit, et creata sunt (Psal. xxxii , 
9). Absque ullo labore , absqnc diflicultate aliqiia 
verbo rcs condidit : qiiidquid ratio humnna miratur, 
non labore Deus, sed jussione reformavit. Imperio 
ejus exsiilerunt omnia, qusc ante non fuerant : cum 
cx nihilo tanta procedunt, omnipoteniem loiiuuntur 
auctorcm. Nequc vcro a Deo ista sola creata sunt 
C|uao videmus ; sed rnnjorcs poteiiliae divinae diviiias 
invisibilia illius opcra tcslantnr : siquidejn ab ipso 
creatx sunt omnes angclic;£ Potcstates; quae qunm- 
vis non videantur a nobis, tamen, ut in Scripiuris di- 
vinis agnoscimus, Deo miliuint, et ipsi serviunt Thro- 
ni, Dominationes ac Virtutes omnes, et spiritualis 
subslniiliu! Potestates. Qtii facit Angetos suos spiritus^ 
et ministros suos ignetn urenlem { PsaL ciii, 4 ). Unde 
angelicnin tanti regis exercitum prophcta dcscri- 
bciis, MilUa, inquii, millium ministrabant «, et decies 
millies centena ' mi7/ta assistebant ei ( Dan. vii, 10). 

3. Ex mundi gubernatione^ Ex ejusdem dissotutione. 
Ex hominum suscHatione. Certe si breviter agnovistis ex 
creaiione ista visibiliam et in visibiiium omnipotentiam 
Dei ; niinc etinm eaindcm ejus virtutem ex adminblra- 
tlone cognoscite. Cum cnim toto sub Noe peccanie 
mutido diluviuni inducit, cum Sodomam et Gomorrham 
pliivia ignis exurit, cum populo suo de iEgyptionim 
servilutu libcrato siccam in mari prxbet viain, quid 
aliud qiiam se omnipoientem testatur ; et se ipsum 
esse qui inare fecit, qni illiid etiam siccayit ex ea 
parle qua voluit? Ciim vero ipsum populum per qoa- 
draginta annos in soliludine coelesti cibo aloit, id est, 
manna; nonne ineffabilem virtutem sux divinitatis 
asseruil; ut ostcnderet quia tion in solo pane vivii A«- 
ifio, sed in omni verbo quod procedit de ore bei ( Deug^ 
vui, 3). Et ut innumeras virtutes Dei pauca comiQa- 
morando prxleream, ostendit etiam tunc omnipnien- 
tiam suain Dcus, cum Filium suum, quem secundum 
hoiniiiem mori voluit pro salute nostra, solutis iii- 
ferni iegibus a niortuis suscilavit : ut in Christo osten^ 
dcret se esse, a quo mortales homines sunt creali , 
qui cti:im iminortnlcm fecit ex mortuo. Ad ipsiiis 
oninipoicnliaB virtuiem perti«et, ut istum Diundiim , 

3uem aliqiiando fecit ex nihilo, in line sxculoruni 
issolvnt. Unde propheta, Ccelum, iiiquit, pUcabitur 
revotutum ut tiber, et omnia sidera cadent ut foiia de 
vite, et sicut fotia cadunt de ficu {Isai. xxxiv, 4): et 
Salvalor in Evangelio, Quia ccelum et terra tramihmt^ 
verba autem mea non transibunt {Matth. xxiv, 55). Ea- 
dem quoque omnipoientia omnes homines qul sunt 
mortui, quique morientur in fmem, ad diem judicii 
suscilabit, ut prophela dicil, Reddet unicuique ntxta 
opera sua [PsaL lxi, i3) : et alios quidem in cobIo- 
rum regno consortio copnlabit Angelorum, alios vero 
in gehenii.-B snpprtcio diabolo jungct. 

4. Fides tnnii Dci inculere debet timorem. In liiinc 
credentes Deiiin , dilecllssinii Tratres, omnipotentcm, 
justum, severum, et his tnntum benigiium , qui bic 
severilatem ejus timeiido peccata vitaverunt : iu hunc, 
inqnam, crcdentes Deum, cutyt omnt timore et tremore^ 
ut ait Apostolus, vcstram satutem operamini ( Philipp] 
II, 42 ) ; et ab omiii peccato, et ab omnibus criiniiii- 
bus et viiiis recedentes, ad sola opera justiti® festi- 
nate ; ambulantes, sicut Salvator ait, in luce, dum ha- 
betis lueem, ne tenebrcsvos comprehendanl ( Joan. xii, 
35). Cavele a malorum consoriiis atque colloquiis.et 
ad sola Dei verbaaudiendaGdeliumprxpareturaudi- 
tus, ct ad rcs sanctas solas loquendas lectonim liiigtia 
movcatur, ut auditum bonum et sermonein boiium 
bona opera siibscquantur. Quod Domiiius noster Jesus 
Christiis in nobis secundum bonae voluntatis studium 
perliccre dignctur : cui est honor et gloria cum Patre 
et Spiriiu saucto in saecula sxculorom. Anieii. 

« Ml. rm„ dena. 



1185 



SERMO ccxxxvin. 



21 S6 



SERMO CCXXXYIII (a). 
Oe S¥inl)olo, a : seu dc Domiiio Jesu Cbrislo, qwod abficpie 
iDftio sil cum Palre secuoduin deiuiem , qui secundum 
houiinem nobis a cerlo initio naius esi ex Mrgine (r). 

1. /ft Christo persona uua , duce natum, Huc 
usque, fralres dileciissimi, de Deo Pairc, in quein 
crediiis. loculi sunius;el quod ipse sit verus lycus, 
quod vcrus paler, quod omnipoiens , diviiiarum Scri- 
plurarum aucloriuie nionsiraiur : nunc vero juxta 
ordinem Symboli iransimus ad Filium. Poslquam di- 
ximus in Symbolo, Credo in Deum Pairem oiiinipo- 
tenicm; sequitur, El in Jesum Clirislum Filium ejiis, 
qui nalus est de Spirilu sancto ex Maria virgine. Hic 
jam sollicilus aiidilor altendal , ut scial unam Filli 
1)01 eamdemque personam , jiixia suscepti homiiiis 
▼eriutem. Hic cnim quod dicimus , credercDos in 
Cbristum Filium Dei , qui natus est cx Maria virgiiie; 
non co modo diciinus , ul in liomiiicin laiilum verum 
nos (idem habcrc fateamur , sed in Deum veruin qul 
guscepit homincm veruin. Unus enim et idem esl Do- 
roinus noster Jcsus Cbristus , qni et Verbuni Dci cst, 
et sinc initio gciiilus cx Palre , ct homo vcrus in fine 
sxculorum natus ex Virgine. , 

2. Hanc fidemApolUnaris etArim impugnant. Gcmma 
enim in hoc k)co bxrcsis contrariis nos nitilur im- 
pugnare sentcntiis ; indc Apollinaris,hincArius. AriuB 
MC in Christo bominem perfectuni suscipil (c) , ul 
Deiim illum ncget essc perfecium : dum ipsuni Dcl 
Yerbum principio lemporum conatnr includere , et 
euni non creatorcin, scd crcalurara futctur. ApoUina- 
ris vero iia Dei Filium e contrario perfeclum crcdit 
esse Deuin, ut ci verum bominem timcat copulare; 
duin mctuil ne suscipicntis dignitatem suscepii homi- 
Dis obfuscet infirmitas. Nos aulem Catholici coiitra 
utruuiquc divinarum Scriplurarum ancloriute munili, 
tdversus Ariiim verain et perfectam Verbi divinita- 
lem; adversus A|K)Ilinarcm pcrfecum hominis in 
Christo dcfcndimus veniatcm. luquc sicut contra 
Ariuui superiori tracUlii porfcciioiiein dciutis asse- 
ruimus , lU nunc contra ApoUinarem pcrfcclum bo- 
roincin comprobamus. 

3. Christus probatur verui homo conlra ApoUtnarem, 
Qui OiriituM ex temine factus dicatur. Lucidissima {«ro 
nobis csl Apostoli anctorilas diceiitis, 3lint Deiw Fl- 
Hum gttum faclum es muliere (Galat. iv, 4). In primis 
diccndo, factum, dislinguit bumanam a Verbi divini- 
tate subsuiitiara. Factiim enim vel crcalum Del Ver- 
bum dici omniiio non poicst , pcr quod omnia facU 
sunl, sicut bcatus Joaiines ait, Omnia per ipsitm facla 
stuU, et sine ipso factum est ni/ii/ (Joan, i , 3). ^i^t 
inqnit, Deus Fiiium suum factum ex muliere, Cum ergo 
dicil, factum, ostendit non se hic de divinilale Ira- 
Clare. Cum aulem addidit, ex muliere, subsUntiam 
veri hominis expressil : ut haicsil nalura facti boini- 
nis, qux fuil ipsins unde faclus esi; id est, ut ea cre- 
daiur esse natura Clirisli , qui faclus csl ex Virgine , 
qux fnit iiatura Virginis , ex qua Chrisius formalus cl 
natus est. liide est quod alibi idein apostolus de Dci 
Filio dicil , Qui faclus est ei ex semine David secundum 
earnem (Rom. i , 3). Nam etsi iion iniercessit scnien 
honiinis in conceptione Virginis; tamen qiiia cx ea 
carne Chrislus formatus est, quae consiat ex semine , 
dicitur facius ex semine, Quemadmodnm crgo secnn- 
dum divinitalem una est Palris et Filii naliira ; iia 
etiam juxta bumaniutem eadein est matris ei filii , id 

(fl) Alias, de Tempore 193. 

W) In Appendice nunc primuoi coUocalur. Dubitarunt lx>- 

vanienscis, repudiarunt verlinus et viudingus. laitio praece- 

deutem sermooeffl indicare auctor videtur, in quo Uuien 

Id non reperiiur quod hic postea commeinoral, t coutra 

«Arium superiori uactatu perfectionem deiuiis in Chi islo 

c asMeruiinus. • Coaler Appendicis serm. 1 18 cl 236. 

(c) Aliter loquitur Augiislinus iu libro de Haeresibiis, ubi 
BDu sohunde Ariauis lesuiur, cap. 49, tquod Christuin 
c siiie anima solam carnem suscopisse arbitraotur ; » sed 
«t ctp. 55 dtMjlarat cuin his A|>olli.iarisus ea opiiiione con- 
•enUre ; quippe qui dicant, iiiquii, t sicut Ariani Devro 
c CbristuiD carnem sine anima ^iscepisse. « 

Patrol. XXXI X. 



est, Mnrinn Chrisiiqne naiura. Ex ulraquc subsbintia 
el diviuilatis et hnmaniutis uniis nlqnc idem csl Dei 
Filiiis Doiiiiiuis iiosler Jcsus Cbristns, ot Deus vertts, 
iu etiam homo vcriis : atlesiante Apostolo atque di- 
cente , Ex auibHs Chrislus secundum carncm , aui e$t 
superomnia Deus benedictus in soecula (Hom, ix, 5); et 
alihi , Unus est enim Deus^ unus est mediator Dm et V- 
minum , homo Chrislus Jesus (1 Tim. ii, 5). 

4. In Christo non mutatur Deus in homnem , ud 
homo Deo sociatur, Et hoc et omnia qum egit^ pro nobit» 
Uiiiim ergo utque euindem Dominum nostrum Jeftiiiu 
Cbristum ciim ex aliis, tiini ex bis nposlolicis seiilen- 
tiis , cl Deum verum ct homincm coniprobamiis. Qui 
cuin acqnalem imiiassibililatem et immorUiiutcm 
cuin Patre possidcat; propter nostram Umcn salutem, 
passibiicm atquc inorUlcm susccpit bominem : non nl 
pcnnuuretiir in humaiiiUlera divinius, scd ut diviiii* 
Uli sociaretur hnmanitns. St^cundum ergo biijus ho- 
miiiis veriuicm, Dei Filius ad rcdcmptioncin nostraiu 
nntus est ex Virgine et Spiritu sancto. Sic enim ad 
Mariam in Evangclio angelus loquilur : Sfriritus mii- 
ctus superteniet in tc , et virlus Altissimi obumbrabil 
tibi : et proplerea quod nauetur ex te Sanctum^ vocabi' 
tur FiUus Dei (Luc. i, 35). Qiiam mirabllem naliviia- 
tcm olim Isaias propheu prxdixit : Ipu , inquit , Dq- 
mnus dabit vobis ngnum. Ecce virgo in utero accipiet , 
el pariet filium , et vocabitur nomen ejus EmmanMel 

Ilsai. yn , ii), qiiod interpret.iiur ab evangelisU, No- 
iscwn Deus (Matth, i, ^). Nam hoc quoque ex cf- 
fectu rcrum uominus nosier Jcsus Cbrisius nomen' 
accepUt : qui assumpto naturae nostran homiiie no- 
blscum csse dignatus est; qui pro nobis fccit omnia : 
qiii nro nobis passus cst omnia , csuriem , sitim , lav 
situainem, fletum, dolorem, ad extremum etiam mor- 
tem ; qui a Pontio Pilato proRside flagellatiis aique 
crucifixiis, et mortuiis est ac scpultiis. Condemnatus 
est eniin justuspro iiijiistis, et poenam qu.'B pcccato- 
ribus debcbatur , sine pcccato ipse siisccpit; ut illo- 
rum pro quibus punitus est , ct poBnam auferret , et 
peccaia dcleret. Mortuiis est mortc brevi ac lcnipo- 
rali ; no nos mortem subiremus aeternam. 

5. Christi quoque resurrectio pro nobis. Scd usqiie aJ 
hanc reruin scricm in Christo nalunc human» indr- 
mitas intclligalur. Nam qni fuit passibilis usqiie ad 
moriem , incorruptionis gloriam ex tempore moi tis 
accopit ' : siquidem boc jain in carne Cliristi pretium, 
qiioa juxU David propheiiam, caro exanimis el usqiie 
ad terliuin diem scpuiu, lamen incorrnpu pcrmansil. 
Sic cniin ex pcrsoiia Clirisli legimns in Psalino di- 
ccnlis ad Palrem : Quoniam non derelinques in inferno 
auimam meam, nec dabis sanctum tuum videre corruplio» 
ncm (Psal. xv, 10). Undc et bcatiis Petrns : Jesum , 
iiiquit, JSazarenum virum approbatum a Deo in vobis 
in virlutibus , et prodigiis , el sign^s^ qucB per illum fecit 
Deus in medio vestri^ sicut vos scitis; hunc definito con^ 
silio et prwscientia Dei tradilum in manus iniquorum 
affiaentcs interemisiis : quan Deus susatavit solutis do^ 
lortbus inferni , juxla quod impossibile erat teneri illum 
ab illo (Act. ii , 22-24). Mortuus est Jesus ChristiiB 
pro nobis : sed pro nnbis eliam die tertia resurrexit. 
Nain si inors qiioque ejtis pro nobis facU est , quanlo 
magis ejus vila pro nobis est ? Qiii post rcsurrectio^ 
nein accepU a P.itre omnium potesUte , discipulos 
consolalur, et dicil, Ecce data est mihi omms potestas 
in c(bIo et in lerra (Matth. xxviii , 48) : ct alibi , £tf it- 
tes^ inquit, in mundum tmiversum , t^adicate Evange- 
lium omni creaturcs : qui crediderit et baptiiotus fuerit, 
snlvus crit; qui vero non credideritf cotidemnabitur (Marc, 
XVI, i5 , i()). Post boec pcr qiiadraginta dies intcr di- 
scipnlos esse dignatus cst , et immorulis niorulium 
Umen non est aspernatiis babere consorlium : uUqiie 
ut docendo Apostolos fide et veriute compleret, qii.'G 
ad nos illorum quoque testimonio pcrvcnii-cnt. 

6. Judicium exiremum. Confirmalis vero discipulis 
elevatus est in coelum, ct tam de pcccatis qunm etiam 
de morte ad Patrem victor asccndit : quod inanifeste 

• sic rm. Ms. Atediti, etipmsm(uti$ imperium acapU» 



I!87 



APPKNDIX. 



^m 



in Evnngrlio toginius , Et Dominns quidem Jesus pmt- 
auam locutus est cis, nsceiidit in ccelum^ ct $edet n dcxtrii 
bei {Marc. xvi, 19). QuosornKiiicnon hiininna in Dco 
fnenihra sigfiincaiiliir; «^cd lionor qno (llirisinni Palcr 
sfiscepii , erprimitnr. Unde illuni (iesccnsnruni csse 
crcdiinns ad Tivonnn mortnoruni(|ne jiidicinm , tion 
jnm tn infirmitaie quam liabnit \ sed in snblimitate 
quam possidet. Qui cnim in infirmiiale veiiit iil rcdi- 
merel, in potestntii ventunis est ut jndioct. Sic eiiiin 
li*ginins in Actibns Apostolornm : Cumqne intuerentnr 
in caium euntem illum , ecce duo viri steterunt juxta il- 
ios %n vestibtts atbis; qui et dixerunt : Viri Galilcei^ quid 
hic statis aspicienles in ccelum ? hic Jesus qui assumptus 
est a vobis iu cceimn , sic veiiiet quemadmodum vidistis 
eum euntem in cceium {Act. i, 10, II). Ad linnc crgo 
mivetituin Domini nostri Jesu Chrisli paraii simns , 
fraircs diicotisftimi, cl timcamus iie ille nos non Inles 
inTcniat , qnales Yoliiit liiveiiirc : qui omnia pro nobis 
est pas<:us, ut nos inveniret tales, qnibus non snppli- 
cia inferret, sed pr.Tmia rcdderet seinpileriia. Ad 
qn:c vos Dominus ac Dcus gniia siiaadjuios dignelur 
adducere ; cui esi gloria in ssecula saecnlorum. Amcn. 

SERMO CCXXXIX (a), 

De Symholo, ui : seu de S|)irilu sanclo , quod ejusdom sit 

substantiae atque deitatis, cujus est Pater et Filius {b). 

i . Spirilus sanctus probaiur esse Deus , teslimo- 
tiiis C/iris/t, Pefn, et Pauli. Ordinem Syinboli, rralros 
dilociissimi , in quo tolius (idei noslra; sacranionia 
consislnnt , nos adjiivante Deo porseveramus ahsoN 
vero. El, quod bene vos ineminisse arbilror , qiiid de 
Palre Deo , quid eliam dc Filio :oque Deo sentirc de • 
beinus , qunntnm inslnictioni vestrx , ul pulo , opns 
esi, surncienler osiendimus : nunc rcsiat ut ciiam de 
snncti Spirilus deilale dioamus. Ilic eniin est ordo 
S>mboli, nt post Palris Filiique pcrsonnin sancti Spi- 
ritus confcssio subscqnalnr. Tnnc cniin prodest in 
Patrem ct Filium crodidisse . cuin eliam Spiritinn 
sanctum eadcra fidei veifcraiione credidcris. llanc si- 

Juidcm snnctx fidei normain ipse Doininns iiostor 
esns Cliristus instruxit, et nenio nisi inipiiis de eu fi- 
dei calholicae rcgula dubil:it , quain ille dictavit cui 
fides ipsa debelur. Ipse ergo nomiiius no4er Jesus 
Chrisins , cum jam gloriricatns resurrexii a inorluis , 
' in ca*lnin ascensurus ad Palrein, hicc sacrainenla (i- 
dei discipulis. id esi , Aposiolis dereliquil. Ait enim : 
Euntes baptizate omnes gentes in nomine Patris , el Fi- 
/if, et Spiritus sancti , docentes eos servare omnin quW' 
cunique mandavi vobis {Multh. xxviii, 10, 20). Roruin 
ipsarum dictat cffi-cins , ut tr.uin in una dcilalo per- 
sonarum poientiam crcdainus : et qncinndmodum Pa- 
ler, in cujus noniine l>aplizamur , Dcus esi; iia cii:iin 
Spiritns sanclus , in cnjiis nomine baptizninur , Deus 
est. De quo certe beatus IVtrus aposlolns absoluiis- 
shne pronnnliavit , dicens ad Ananiam , Cur teniavit 
tatanas cor tuuin , mentiri te Spiritui sancto ? et paiilo 
|)0st, Non es metititus hoinini , sed Deo {Act. v, 5, 4). 
Apertissime qucin Spiritnm sanctum dixurat, hunc 
iMislea Denm noininavit. Ct l)entus apostoliis Paiilus : 
Ffemo potest diceie, Dominus Jesus^nisi in Spiritu 
sancto, Divisiones gratiarum sunt, idein autem Spiritus ; 
ei divisiones ministratiomm sunt , idem vero Dominus ; 
ei divisiones operationum sunt , idem vero Deus qui ope- 
ratur omnia in omnibus (I Cor, xii , 5*6). Hic quoqiie 
quain evidenter Yus electionis , qneni Spirituin san- 
' ctnin nominaverat, cumdem esse Denm dixit ac Do- 
minum , operantem ex propria potestale quod vult. 

^. iVoit e$t Filio minor, cujus offensa tam gravis, 
'Qm et a Patre procedit. Ilic est Spiritus sanctus, in 
^uem peccare usi|ue adeo sacrilegum est, ut nec hic, 
nec in futuro judicio remitiatur. Sic eniin ipse Domi- 
nus noster Jcsus Christus iu Evangciio loquitur : Qui- 

* Ms. rm., qua carvit, 

ia) Alias, de Tcmpore 194. 

i^) la Appendice nunc primum oollocatur. Ix)vanicnses 
duLium, \ erlinus et \ iudiogus supnosillLium habnerunt. 
kleui concionator exposilioaem Syinnoli superioribus ser- 
luoaihiis sasoepiani pmeqoitnr ec abaohit. 



cumque dir^rit verbum conlra Filiim komini», remiitetMf 
itU; qui autem dixerit contra Spiritum sanclum, non re 
miltetur illi neque in koc sascuto, neque in futuro (Matth. 
XII, 32). Hic c.vt Spiritus sanclus, qnem Dominiis no- 
sicr ascensnrus ad Pjlrem discipulis suis repromiliit, 
diceiis : Cum autem tenerit Paracielus, quem ego mit^ 
tam vobis a Palre spirilum veritatis, qui a Patre meo 
procedil, ipse testimonium perhibebit de me : de quo su- 
perius ait, Paractctus autem Spiritussanctus, quem mit- 
tet Pater in nomine nieo, ipse vos doccbit omnia (Joan. 
XY, 26; XIV, 2fi). Ipse ergo Spiritns sanctns, qu<Mii 
miltit Pater in nomine nico, qni ex Patre procedii, 
ostcndilnr unius ciim Palre ei Filio esse suhsianti.-r. 

3. Cujus ob adventum expedil Cliristi disceuus. El 
diligcnter attendiie, quod ad discipulos suos rursiis 
idem Doniiiius ail : Expedit vobis ut ego vadam:nam si 
non abiero, Paracletus non veiiiet ad vos ; n autem abiero, 
miltam euin ad vos (Id. xvi, 7). Hoc qiiod diciinr, mit- 
tam, non ininorcm, quod absii, iiidical Spirihiin san- 
ciuin; sed simpliciler absqiie adolalione uiiilatciu at- 
quc coiicordiani indicat volunfatis. Alteiidiie autcin 
quod dixil, Expedit vobis ut eqo vadam : nam si non 
abierOf Paracletus iion veniel ad vos. Quomodo ejK|ic- 
dit discipulis nt ab illis Chrisius ascendat ad Pa- 
trem , si minor cst ille nui pro Christo ad disci- 
pulos est iniltendiis? Sed expedit discipnlis ut ab 
els Cliristus asccndat, (|uia :c(|nalis est Patri et Filio 
Spirilus sancuis, qui ad discipulos vcntunis esse pro- 
niitlitur. Qiiod autein Paractetus dicitur Spiritus san- 
ctus, proprietas oj eriiiionis ejiis exprimitiir. Paraclc- 
tns eiiiin gncum vorbiim est, quod latine dioilur 
Consohitor. Et bcne ipse pro Chrisio ad discipulos 
inittilur, ut cos consolelur inter oiiines tribulatlones, 
quas Christi eraiit coiifessione pnssuri. His ergo, fra- 
tres dileclissimi, divinarnni Scriptnrarum testimoniis 
instructi, Spirilum saitctiini esse xquajem Patri et Fi- 
lio, toia lidei perfeciionc faleainur. Qiiia enim Deuni 
Palrem, Deuin Filiiini, Deuni Spiriiuin sanctum in 
Scriptnris divinis logimns; qiieni:idmodum non possii- 
mus de Palris et Filii, ita uec de sancti Spiritus deitaie 
dubitare. 

4. /n Trinitate tria nomina, tres persoMB, deitat una, 
Abslt aulem et longe a christi:inis mentibiis polIuf.-i 
gemilis erroris impieias, ut irinm in iina deitate per- 
sonarum confi^ssione tres deos videamur faleri. Abj^it 
hoc, iiiquain, el procul a pioruin mentibus excluda- 
tnr. £t nos cnim juxla sauclse, ut ostendimus, Scri- 
ptiirjc auctoritaiein, nominuni lantummodo ac pcrso- 
iiariim distinctionem in TriniLite facimus; deiiatcin 
Ycro unam iiidivisibilem confilemur : ipsa esl in Pa- 
tn*, ipsa in Fiiio, ipsa in Spiritu sanclo una et perfe- 
cla divinitas. Non ergo tres deos diciinus, qui unam 
divinitatem fatcmur. N(H) eiiim oblili snmus diviuani 
Scripluram diccnlem, Auc/t, Israel; Dominus Deus tuns, 
Dcus unus est (Deut. vi, 4); et riirsus, Dominus Deus 
hic est in coeto sursum, et in terra deortum^ et non eU 
alius nisiipse (Id. iv, 39). Non, inquam, ohliii snmus 
unum Deuin esse, quein utique Scriptura testante co- 
gt;0vimus. S«»d inter duos errores el inaximos ba?re- 
ticos ad fidei verilatem dirigimur, ut nec cura Genti- 
libus niimeriim in doitale faciamus, nec cum Judaris 
m^stcriuin in Trinitate negemus : sed existere Patrem, 
exisiere Fillum, cxistcre Spirituin sanclum iu perso- 
narum proprielate crodenlcs, uniuitem deiUlis in Tri- 
niiaie venerennir; id est, ut ires t^ersonas, Paliis 
scilicei et Filii et Spiriius sancli, unuio esse dica- 
miis Deuin : cui est lionor et gloria in ssBCula saeculu- 
runi. Aiiicn. 

SERMO CCXL (a). 

De Symboio iv, (b), 

i. Quid quisque apostotus dt Symbolo eompoiuii. 

{a) Alias» inter Vigncrianos I, ia parte prima Supple- 
menti. 

(b) In Appendice nunc i rimum ooUocatur. SymboU aucto- 
res Apostolos sic lacii, ul suaiu cuique sententiam assignct 
ooneiuuatur i ru uutu. Neque kas dislriliucodc seoieatias 
sousculit i] se cum soriUMiis aubsequeatis ficri|itflre» 



9199 



SCRMO CCXLf. 



21% 



Remim.h9e$ peceaiorMm $eptem, Decimo die posl ascen- 
ftiocieiii, iliscipiilis pni^ limorc Judicoriim congrcgalia, 
Doiuiniis proinissiim P»raclclum misii; quo venienie 
nt candens rerriim iuflammnii, omniiimqne lingiiarnm 
pcriiia rettleii, Symhohiin composucruiii. Petriis dixit, 
Credo iii l>( um Pnlrcm omnipoleiilem. Uhi dicil Pa- 
Ircm, inlcHigilnr FiHiis, inleUigiluretSpiriliis: ulriiis- 
qiie eienim hanim Irinin persoiiaruin snhsianiia \n- 
separahilis. Omnipoientem dicit, quia cum ci nihil stt 
impossihile, mahim iioii potest; quia si po^$et,omni- 
poti^ns iion esscl. Creaiorem cceli ct lerne : pcr Pa- 
trein omnia significat. Aiidrtas dixit, Et in Jcsnm 
Chrisliim Filium eju<%. Jesiis noinen proprium iiiter- 
preiatiir Salvator; Chri^tus appellativum, hehraice 
dicilur IJnctiis; ungi eiiiin PropheUe et rcges solc- 
lianl. Unicum Dominiim nosiriim. Uniciim dicit se- 
cundnni naiiiram : Aihim ei Eva eliam Dei hlii siinl, 
sed adoptivi. Jacohus dixil, Qui conceplusestdcSpi- 
rilu sancto : non qiiod Spiriius pater ejns fiierit ; sed 
qiiod pcr adiiiinislrationem Spiritus saiicti, ct co co- 
opcranie in fidc Ihruv conrcpius cst. Naius ex Maria 
virgine; quai virjj:o concepit, et virgo peperil, virgo- 
que permansit. Joannes dixil, Passus suh Ponlio Pi- 
laio : hoc dicit, ne in :»liuin Christum credanius, nisi 
in illum, qui in tcmjtore Pilati passus est; nam multi, 
sicnt ait, antichristi falso diceiit, Ego suni Christus 
(Malth. XXIV, 2i). Crucifixiis, inoriuns, ct sopultiis, 
scciiiidum canicm : ad hoc natus cstiitcruciiigcrctur, 
ad hoc crucifixus ut morerctur, ad hoc moriuiis ut 
resiirperel, ad hoc resurrcxit ut nos justihcarel. Tho- 
nias dixil, Dcscendii ad iiiferna : id esl, in aiiima co- 
niitante divinilatcm, corpore vero in sepnlcro quie- 
scentc. Tcrtia die rcsurrcxil a morluis ; ut nohis exem- 
plnm et (idcm rcsurrectionis osiendercl. Jacobus 
dixit, Asccndit ad coelos : in ipsa came, hi qua natus 
est ei passus, iii Ipsa resuircxit ct victor ca^los asccn- 
dit. Scdel ad dcxtcram Dci Palris omnipotentis. Dex- 
tera Patris prosperitaiem vit;e nostnc ; sinistra autem 
sigiiiflcat pocnam liircrni. Philippus dixit, Iiide vcntu- 
riis est Jiidicare vivos ct mortuos : in quo ascendit 
corpore, venturiis est ad judicium, juslos a peccato- 
ribiis separahit. Bartholomsp.us dixit, Credo in Spiri- 
tum sanctum, a quo Pater et Filiiis in suo opere, vel 
in catholica flde separari nullo modo possunt. Ifal- 
thnfus dixit, Sanctam Ecclesiam catholicam : caiholi- 
cam, id est, universalem, in qua tanlum peccata re- 
miiiniitar, qux omiiium hxreticorum pravitate re- 
pulsa, ab ortu solis usque ad occasum diffundilur. 
Sanctorum communionem : quia dona sancti Spiritus 
licti in hac viia diversa sint in singnlis, in xternilate 
tamen crunt commiinia in universis; ul quod quisque 
sanctorum minus liahuit in se, hoc iii alicna virtute 
participet. Simon dixit, Rcmissionem peccatoriim. 
S(*ptem sunt rcmissiones peccatorum : priina Baptl- 
smi, secniida pcenitenti^c, tertia divinsR |)ietatis, quarta 
Tenia per indulgcntiam inimicornm, qnintaperveram 
charilatem, sexia per cleemosyiiam,septiina pcrprae- 
dicationem qiia errantes coiivertuniur. Thaddieus 
dixit, Camis restirrectionem : id cst, in ipsa carne in 
qua viviinus, resurgemns; non sexum, sed fragilila- 
tem niutantes. Tunc sancti qni nunc habcnt singulas 
stolas, id cst, pra^mium vitx, tunc binas accipient, id 
cst, corporis et anim.ne pretium ; peccatores vero du- 
plicem pcenam accipicnt, ut qme in hac vita corpus 
siroiil et anima promerucruiii, paritcr in illa pcrci- 
piant. Matthias dixit, Vilam xMcrnam ; quam nnlliis 
fiiiis lerminahit, nullum viiium foedahit, a^gritudo 
nulla contristahit. 

S. Firmiter tenenda pdes Apostotornm, Apostoli iia- 
qne sancti Spiritus igne tanqiiam aurum cxaminati, 
et hactenus se tenuisse indignati, nducialiter exicrunt 
evangelizare, sicut Dominns proiceperat, omni crea- 
tune {Marc. xvi, i5), erranles ad viiam rcvocare, 

10 Thoma, Hiaddaeo el MaUhia. Docet Christnm hebraice 
dici oactum : et ia caeieris demum miaime respondct Au- 
gutitino. 



credentcs haptizare. Nos autem, fratrcs charissiini, 
lidem et Evangclium Aposloloruin pcr succcssorcs eo- 
rum nobis tradituni, ndeiilcr, firinilerqiie leneamus; 
pactum cliam, quod ciim Domino in Baplismate feci^ 
mus, hiviolatum cusiodiamus ; aut si [>eccando cadi- 
mus, poenitendo cito siirgere studeamus : ut sccuri 
exspcctemus advcntum Christi secundum, his qui bona 
egcrnnt, plus qiiam in cor hominis possit asceiidere, 
desidcrahilcm ; illis vcro qui uiala egerunt, fonnida- 
hilem nimis alque terrihilem. 

SERMO CCXLl (a). 

De Symbolo, v {b), 

\. Symbolum fidei est comprehensio. Quare sie di' 
etum. Quid ex illo aposlolus quisque composuil. Sym- 
bolura qiiod vohis iraditnri sninus, fratrcs charissimi, 
comprencnsio esl iidei nostra; aique perfectio , siin<p 
plex, brcve, pleniiin ; ut siinplicilas consulat audien- 
tiuin rusticitaii, hreviias menioria^ pleniiudo doctri- 
na^. Quod cnim gncce Symbolum dicilur, latine Col- 
lalio nominauir. CoIIalio ideo, qiiia collata in uiium 
catholico! Icgis fldes Syniboli colligitur breviiate, cu- 
jiis tcxlum vobis inodo , Dco anniienie , diccmus. 
Petrus dixit, Crcdo in Dcum Palrem omnipotentem. 
Joannes dixit, Creatorcm conli et tcrrse. Jacobus dixir, 
Crcdo el in Jesum Christum Filium cjus unicum Do- 
minum nostrum. Andrcas dixit, Qui conccplus e>t de 
Spiritu sanclo, nalus cx Maria virgine. Philippus ait, 
Passus siib Pontio Pilato, crncifixiis , mortuus cl se- 
piiltus. ThoMias ait, Dcsccndit ad infcrna , tertia die 
resurrexit a mortuis. Bartholoma^us dixit, Asccndrt 
ad toelos , sedet ad dextcram Dci Patrts omnipotcn- 
tis. Matlhxus dixit , inde venluriis judicare vivos d 
morluos. Jacobus Alphxi, Crcdo et in Spiritnm san- 
ctnm, snnctain Ecclesiam catholicam. Simoii Zeh)teSy 
SaMCioriiin communioncm, remissionem pcccatoruni. 
Judas Jacobi , Carnis resurrcctionem. Matthias com- 
plcvii, Viiam irtcrnam. Amcu. 

2. Verba Symboliy ccBleslia sunt Domini sacrametita 
qvwgraiiam in nobis servant incorruptam. Auditc ergo, 
fralres ch irissimi, Rcdcmptoris nostri voccm pcr pro- 
phetam dicentem : Yenitey /i/ii, audite me; timorem 
Domiui docebo vos {Psal. xxxiii , il). Filios vocat , 
quos in gremio Ecclesinc collocat. Nec cnim pot(*st 
inater vocari , nisi fllios procnraverit. Ergo , cTiaris- 
siini , ad pcrcnne prxmium vos invitari cognoscitc , 
qui ndelitcr cuin Dei adjuiorio Uvacrum aquse vita- 
iis accepisiis; vei qui expeliiis ut cum ad sacruni 
fontein vel vcram poenitentiam pcrvenerilis, per Spi- 
riiiim sanctum salularis et ccelestis vos unda pcrfiin- 
dat. ldeo,cliarissimi, hujiis mystcrii sacramcniumsrc, 
nt flde conccpiinus , ct corde credimns , pcrfecUft 
voclbus dcclareinus. Crcdo in Deuin Patrcni oinni* 
potentem, ct rcliqiia sicnt supra. Lrgo, dilcctissimi , 
bxc verba non huinana, sed Domini sunt coelcstia sa- 
cramenta, qupc in vestris cordibus ipsius miscricordia 
pr.istante rcsideant, utgratiam Domini incoiruplaro 
ct iinmac!ilat:im nsque ad linem ptTclpiati^. Repeti- 
miis adhiic, charissimi, Symboluin ; ut cum mysterio 
convcniat Trinitalis. 

3. Personarum distincta proprietas , tcfta maje$ta$. 
Marice virginitatem fides atiingit^ non sermo. Crcdo in 
Deum. Crcdendum nobis esi , fratres charissimi , In 
Dcuni Patrem, ita ct in Jcsum Christum Filium ejus. 
Palcr sine Filio credi non potest : quia licot disiincta 
sit in eis personarum proprtetas , tamen iina est ct 
indiscreta majestas. Sicut totum ergo poluii sempcr 
Pater, ila totum potest seinper Filius. Qui. conceptut 

(a) olim, de Tempore 115; et post, in Appeodice 43. 

(b) Uicerti auctons, qui Syoibotum hic, « ut cum niyite- 
« rio , » ait, « conveniat Triaitatis, » tertium usque rcpettt. 
Qua in re consentieoiem habet subsequentis sermouis acn- 
ptorem; sed nequaquam Augustinum, qiii suo scriplo ser- 
moae 214, de Symholo, relitfioae iinpedieljatur, quomiout 
Syinl>olum ipsiun vel semel utteris maudaret. syinholi seii- 
teniiae noa esedem hic semper, imo paucae iisdcm ApostoUf 
triJjuuiitur^ quihus in sui>criore semiotte. 



tl91 



APPENDIX. 



SI98 



e&i He Spirilu sancto , nalus ex Maria Tirgine. Sacm- 
mentum hic suscepli corporis demonslratur ; ut qiieni 
ante ssBCula Pater geiHiil , in (ine jam s%culi Maria 
▼irgo, Spiritu sancto iiispiranle, conceperil. Et ideo 
de ipsa Domini Matre angelus Gabriel dicit : Sjnri- 
tu$ tanclus supervemet in te , et virlus Altisnmi obum- 
'krabit tibi (Luc. i, 55). Ad excipiendum enim Domi- 
nicas majestatis adventum , necesse fuit ut humanae 
infirmitati divinum adesset auxilium. Sancia enim 
Maria ut virgo peperit , ita virgo concrpil. Qualiter 
ha!C aut quomodo salva Tirginali integritaie |»erfecta 
sint , crcdere magis quam enarrare possumus. Fidei 
in bis plurinium liccl , sermoni parum. Passus ergo 
snb Ponlio Pilato , crucifixus , mortuus et sepullus. 
Desccndii ad inferna, tcrtia die resurrexit a mortuis. 
Ascendii ad coelos ; sedet ad d(*xteram Dei Patris. 
Sedere ad dexlemm Patris, dicitur , non iil dicatur 
roajor , sed at oslendatiir xqiialis. Haec on;nia lesii- 
monia sunt Dominicx passionis, ui Dominum Jcsum 
Christuin sicut Tcre passum , et vere niortuuin , sic 
vere resurrexisse el triiimphasse credamus. In quo 
nobis Christus Domiiius reiiquit excmplum, ul sicut 
€um non dubilamus natum et mortuum , et resurre- 
xisse ei vivere : ita nos qiioque sicul naios et nior- 
tuos esse novimus , sic post mortem resurrcciuros , 
el in a^teniuin esse victuros noscamus. Sequiiur, Indc 
'ventiirus est judicare vivos et mortuos. 

4. Sola Ecclesia catholica sancta est, Credo et iii 
Spiritum sanctum : utique ul xqualis creduliias Dei 
Patris et Filii et Spiriuis sancli a;qualem osienderct 
potestaiem. Credo sanctam Ecclesiam catholicam. 
Bene Symbolum Ecclcsiam catholicam nominavit ct 
lanctam , quia mulue ecciesiae hxrclicoruin suiit ; 
sed qiix non esl catholica, nec sancta dici potest. Se- 
quitur , Sanctorum communionem. Credcntcs ergo 
sanctam Ecclesiam catholicam , sanctorum habeiites 
comnmnionem, qiiia ubi est iides sancta , ibi est ct 
sancia conimunio, credere vos qnoque in cor|)ore re- 
^surreciioiiem et remissionem peccatorum oporict. 
X)mne sacramcntum Baptismi in hoc constat , ut re- 
surreciionem corporum ei remissionem peccatorum 
nohis a Deo prrstanda credainus. Siiperest ut cujus 
audistis passionem , audisiis ascensionem , audistis 
judiciuui, quotidie exspectetis advcntum. 

SERMO CCXLII (a). 

De Symbolo, vi : ad competeoies (b), 

i. Symbolum breve est et diffusum, Quxso vos, fra- 
tfcs charissimi , ut nobis reseraniibus exposilionem 
Syniboli aitentius audiaiis. Quae doctrina Symboli 
virius est sacramenli , illuminatio animae , pleniludo 
credentium; in eo quod doceiur aui discitur ei unitas 
Triniialis, et Triuiias distiiicta personis, et opulentia 
Crcaioris, et rcdempiio passioiiis. Hoc nexus inlideli- 
Liiis absolvitur, lioc viia: ianua panditur , hoc gloria 
confessionis Oiiieiidiiur. Symt)oliim , dilectissimi , 
ttreveest verbis, sed magnum cst^acraineniis : par- * 
wim osiendens imminulione lalitudinis , sed ioium 
conlinens coinpendio brcviiaiis. Exiguum est, ut me- 
nioriam non oi)ruai ; sed dilTusum , ut inlelligentiain 
supercedat : condrmans oinnes perlectione crcdeiidj, 
ilesiderio coDfilendi, fiducia resurgendt. Digne ergo 

ia) Allas, de Tenipore 131 . 
b) in Appendice nunc priimim eoHocatur. In Lovanicn- 
siinn edilioiie dubius, Verliai autem et viodingi seoteniia 
fiilsus esi. Non sa|>il Augusliiium, nisi in oonclusione, qiue ex 
sermone 212 desunipia esi. lu caeteris con\euil (Jerumque 
oun Eiise))ianis de syinl)olo scnnouibus 1 et 2, auctore 
fonitan Pausio conscri|4is. confer censuram sermoais 
tir»<»denUs. Caeierum is ipse semio olim in Ecdesia Galli- 
csna legebalur Com|)eienUbus in tradiUooe Symboli, uii 
yaiiei ex veuisiissiuio Missali Gallicaoo quod Tbomasius 
eoidil , ex qiio et ooster Eduuindus Marteoe illum suo de 
«Diiquis Ecciesise riUi)US libro priino, paff. 9S, inscruii ; cuni 
prius idem, {tag. 85, observassel, m Ecclesia Gallicana,aute 
tecepium Ui ca ordioein fioinauum usitatuni iuisse, ui 
iiiter iradendum Competeniibus SymbokuDi, Ulud ter re- 
^eieretub 



ei attentiores ei freqneniiores, et pro rtiione tempo- 
ris ipsius piiriorcs ad audiendum Symboliim conTeni- 
stis. Quidquid pnenguraluin esi in Patriarchis, qiiid- 
quid nuntiatum est in Scripturis» quidquid praHiicium 
est iii PropheUs vel de Deo ingenito, vel ex Deo Dei 
unigenito, vel de Spiriiu sancio , quainvis latentei 
osiensum sil, vel de suscipiendi hominis sacramcnio, 
Tel de morle Domini resurrecliotiisque niYsierio ; io- 
tum hoc breviier, juxta oraculuin propheticum, Syiii- 
bolum in se conlinet confitendum. Teiiendo ergo, fra- 
tres charissimi, collalionem fidei et graUani , nrefes- 
sionis mysierium memoriae comnieiidaiuni , jani .id 
isUiis Symboli professionis sacranieniiim textuinque 
Teniainus, quod in hunc modum incipit. 

2. Judicia sua credi a nobis vult Dcns^ non dtscuH. 
Credo in Deum Patrem omnipoicntem , creatorein 
coeli et terrae. Et in Jesuin Chrisliim Filium ejus nni- 
cum , Dominum noslrum : qui concepius est de Spi- 
ritu sancio, nalus ex Maria virgine, passus siib Poii- 
Uo Piluto, crucilixiis, morluus , el sepultus. Descen- 
dii ad inferna, terlia die resurrexit a mortiiis. Ascen- 
dU ad C(£los y sedet ad dexieram Dei Patris omnipo- 
tentis : inde venturus judicare tIvos et moriuos. Credo 
lii Spiriium sanctum, sanctam Ecclesiam catliolicam, 
sanctorum comniunioiiem, remissionem peccatonim, 
hiijus carnis resurrectionem, vitam xteniam. Ainen. 
Repelendiis esi nobis , dilecUssimi , sermo Symboh 
hiijus, quiilitcr ea quse dicimus, Tcsiris sensibus uie- 
lius inseramus. Credo in Deum Patrein omnipoicn- 
iem, crealorem coeli el tcrr«. Terlia igitur vice re- 
peiilur ; ut ad rcliqua capieiida fideli cursu pcrveiiire 
possimus. Et quia lex lidei noslne in Triiiiuie coii- 
sisiit ; ut ipse niimerus repetiliotiis cum signo veniai 



sollicitius perlraciaie. Ergo in primo habei , Cretio. 
Vide quod Domlnus noster non nos jiibet discutere 
diviiia iiidicia , scd credcre : nec rationeni requircre« 
sed fidein simpliclter et immobiliter exhibere. Iii 
Deum Patrem. Adveriile, quod cum Del Pairis nonieii 
in confessione conjungii, osteiidii quod noii ante 
Deus esse coepcrit, ei postea paier; sed sine ullo iiii- 
tio ct Deus scniper et pau?r esi. Quia ergo seniptT 
fuil pater, sempcr habuit filiuni ciii p;iter esi. Oiiini* 
poleniein vero idco dicit, qtiia omnipotciis est, eiiiue 
iiiliil impossibile est qui coelum, ierram , niare , lio- 
mincs , atque onihia animalia cl repUIia non »liquo 
operis actu , sed solo verbi creavit iiiiperio. Et nU^ 
noii iiobis veiiiat in cogiUiUonein qut)modo boc aui 
illud poluit ficri, qui omiiipotetiiem pra.*cipiniur coii- 
fiteri. Crealorem codIi ct tct r;e. Iloc aii qiiod siipe- 
rius dixi, qnia omiiia sola vcrbi potesiate pcrrccit. 

3. Piluti cur fial mentio, Ocdo et in Jesuiii Christuin 
Filiuni ejus. Adverlile, quod quoniodo in Patrem, sic 
et in Filiiim cre^lenduin sii. Et quia cum PaireaM|ualis 
est maiestaie , taiiliini ipsi qiiantiim et Paiii hoiioris 
nos debere novimus, et serviuiUs obsequiuin. Je^uin 
Ghrijituiii. Jcsus Salvator inlerprctalur, Christiis Trro 
a cbrismate diciiiir : quia sicut aiitioui reges a &i(er- 
doUbus oleo sacro pei fundebaniur, sic Donihiiis iio^tcr 
Jesiis Chrislus Spiritus sam U iiifusione rcpleius esi. 
Oui conceptus esi de Spirilu saiicio. Noii poU*r.it 
aliuiide quatii de Ueo coiicipcre , qu:e Deiim nieruii 
prucreare. Nalus cx Maria virgine. Non potuit iioii 
ialeni habere conceptum, quac.virgo erai pcriiiaiisura 
post parium. Passus est sub PonUo Pilato. Iiite Pila- 
ius ju Jex erat in illo tempore, ab imperatore positus 
in Juda^a, sub quo Doininus passus esi : cujiis meniio 
ad tcmporis significationem , non ad pcrsoii:» illius 
perUiiet digniiatem. Crucilixtis ei sepultus. Crucem 
illam in qua ille criicifixus est in corpore, nos gesla- 
miis in ironte. Sepultus est« Sicut in veritaie natiis, 
ita in veriiate mortuus ei sepulius. Tertia die resur- 
rexit. Triduana sepuliurje mora evioeiiier ostendil 
quod iluin corpus m sepiilcro jacuit , aniiiia iilji da 
wtwi^ Iriumphavii. Asccodii ad oi^os : id mi. 



St»5 



SCRMO GGXLIY. 



2194 



diiiofiem nafnr» nosirae, qnnm de homine msitre na- 
tus assnmpsil , siiper coetos in dcxlcram Dei Pairis 
rollocavit. Inde venliirus judic;)re vivos ei morliios. 
lii ipso corpore venturiis csl ad jtidicinm, iii qiio 
ascendit ad coelum. Ciirislianos judicai ei Pagnnos, 
juslos et peccalorcs, fideles et impios. 

i. TrimiatU confessio necessaria, Credo cl in Spiritiim 
sancium. Adveriite <|Uod siciil in Patrem, ita ei iii Fi< 
lium ei iiiSpiriinm sancinmsilcredendnm. Nam qiii vel 
Itt unam de Trinitate personnm non crcdiderii , in diin- 
bnsilli credidisse non proderit. Sanctam Ecclesinm ca- 
tliolicam. Sciendnm est quod Rcclcsinm credere, non 
timen in Ecclesiam credere debcamiis : quia Eccle<^ia 
non est Deus; sed domiis Dei est. Catholicam dicit 
toio orbe diiTusam; quia diversorum hnereiicoruni 
ecdesi^e ideo catholica; non dicuntiir, qiiia per loca 
atqiie per suas qiiasque provincias coiiiinentiir : haec 
vero a solis ortu usque ad occasiim unius fidei splen- 
dore diffunditur. Sanctorum commuiiionem : id est , 
ciim illis sanciis qui in hac qiiam suscepimus fide de- 
fnncli sunt, societaie et spci commiinione teneamur. 
Itemissionem peccatorum. Oportei enim nt p<ist re- 
inissionem quse nobis pr.TSiaiar munere Redemptorit 
in Baptismo, plenae credulitatis teneamus afTectnm. 
Camis hujiis resurrectlonem. Cnrnein qiiam in hac 
vita aub morlali condiiiom^ porUimtis, resnrrectnram 
esse immortalem, ac raiioncm reddiluram pro aniinae 
Consortio credatnus. Vitnm xternam. Absqiie ulla 
dubitatione faiemur, nos vitam xternam coii<eciiiii- 
ros, si haM; qu.'e vobis eiponimus sacramenia fideliter 
teneatis, ae bonis actibus conscrvetis. 

5. Conclu9io. ilunc brevem sermonem de universo 
Symbolo vobis debitum reddidi, etc. (a). 

SERMO CCXLIII (b). 
De Syinbolo, vii (c), 

1 . Ip$equi Deus, ipse pater noster. Oportet attcndcre, 
fratres charissimi, quaiita Dei pietas sii crga humnnum 
genus. Omnipotens Dcus creaior et conditor Aiigelo- 
nim et hominum , omnis creaiurx visibilis ei invisi- 
bilis, Patrero se voluit vocari ab hominc, ei pro filiis 
habere quos fccit ex liino tcrne. Si ergo credis Deo, 
dxmonem relinque ; si Deum sequi volueris, qiiidquid 
Deo non placcai devitare procura. Gaude el exsulla, 
quia uniini eumdemque Deum habes et paircm ; ipsum 
cole, i(isuin dilige, ipsius fac voluniatcm. Niliil de 
idoloruin cullu vel siiperstitionibus Pagnnorum cogi- 
tos : qnin Deiis esi oinnipotens , qui oiuoia quae iibi 
pn»iniuit, potens est reddere. 

2. Mari<B virginitas ante et post partum unde creda' 
tur. Et in Jesum Christiim Filium ejus unicum Domi- 
nuin nostrum. Nisi enim eumdem DeiFilium, eumdera- 
que Cbristum fiiiiim hominis tota mente absqiie ulla 
h.nesitaiione credideris atqne coiintenris^ nec Patrem 
libi pro4lerit confiteri. Crede ergo Fiiium Dei unige- 
nitiim ab ingeniio Deo Pnire , viiam a vila , verum 
l)eum de Deo vero , coxtenium et cocssenlialem , 
omnipotenlem et coxqunlcin per omnia Palri ; el ad 
seterna cum eo et cum omnibus sanctis ejus gaiidia 
mercbcris pervenire. Qiii conceptus est dc Spiritu 
sancto, nattis ex Maria virgine. Cum Spiritum sanctum 
ministratorem lanUe nativiialis aiidieris , nullatenus 
dubiies virginem potiiissc concipere. Cur iion credis 
(Mim in iitcro incorrupt^ Virginis potuisse figurare, 
quem credere debes hominem fecisse de limo ierr^? 
^ec dubiies Marinm virginem mansisse post partum, 
quia qualiter hoc faclum sit , non humanus sermo 

ia) Condusio est sennonis 212 inter AugusUnianos. 
0) Alias, de Tempore 125. 
c) in Appendice nunc priinum collocatur. Rrat apud Lo- 
vanienses duUus, apud Verlinum auiem et vindingum tal- 
sus. loiiio quidem plures alloquiturconcionalor, utens isthao 
appellatione, qiue in spuriis semooihus solemnis et con- 
sueia estt « fratres charissimi : » deinccps vero ad unum 
qaeinpiam in singulart verba dirigit ; ncc Augusliaum io 
Sjrinbolo cxplicando inutatur. 



neque sen<;ns polesl coniprehcndere : mtoniam Dens 
Paier voliiii Filium suum co:equalcm sibi per omnia 
in iiulioque dissimilem , humanam pro hominibuft 
suseipere carnem ; ui oinnibus sibi credcntibns ejus- 
que obseqiieiiiibiis voluiitati a!lern:im vitam Inrgire- 
lor et gloriam ; ut honiinera ad imaginem Dei Ihclura, 
et per invidiam deceptum diaboli , aique a regno 
expulsiim xterno , per unicum Filium suum cariiem 
assiimeiido et humannm nniuram sitscipiendo erucret 
a diabolo, el regno restitueret a?tcrno. 

3. Qmdffuid infirtnitatis in Christo , propter nos ; 
gmdquid glorim est, proprim potcstaiis, Qui passiis 
est siib Pontio Pilaio, crucifixiis, moriuus, et sepul- 
tus. Qui propier te humnnne carnis accepit corruptio- 
nem, ipse pro tua redemptione eisalute iii humaniiate 
quain accepit, crucis perlulit passionem : quin passio 
illius nosira est viia , mors illius esi libcmtio noslra. 
Tcrtia die resurrexii a mortuis. Si ie triduana Domini 
sepiillura coiiturbai , resurreciin gloriosa confirmel. 
Qiiidquid enim intirmilatis audis in Chrislo, nostrje 
boc necessiuitis , nosirae redempiionis est cnusa ; 
quiilquid gloriae, ejus esi proprisc potestaiis. Qui ideo 
mortuiis esl, ui nos reviviscerel; ideo resurrexit, ut 
nos ad viiam resiiscitaret aeternam. Ascendit ad coe- 
luiii , sedet ad dexleram Dci Palris omnipolenlis. Si 
libi magniim et preliosum videtur, quod pro te Filius 
Dei pependit in cruce , illudque sublime quod ascen- 
dit in coeluni ; illiid te mulio inagis stupere oporiet , 

3uod pro te moriuns est et sepultus ; quia ad hoc 
esccndit , ut ea nu;e hiimanae displicent infirmitati 
pro tua salute sufierret, ei ie ad aeternam et ad coe- 
iestem gloriain secuiii pcrdnceret. Iiide veniurus esi 
judicarc vivos et mortuos. Ipse qui ab iniquis et im- 
piis judicaius est nd mortem , ipse omnes bonos ot 
justos judicaliirus e>t ad gloriain , omiiesque impioft 
delrusnrus ad poeaam. 

i. Ilesurrectwnis fides ad satutem neeesioria, Et \n> 
Spiritum sanctuiii. Sicut credidisii Deum Palrein 
oinnipotentem , et Fiiium ejus unigeniiuin , pari flde 
et veneraiione crede Spiritnin sanctiim uiiuni Deiini 
esse, Patri fllioque coaiqualern in oninibus ,. in iiullo- 
qne dissimilem. Snnctam Ecclesiam caiholicam, san» 
ctoruni communionem , reiiiissionem peccnloriim. hi 
qiia omnis qui renaius fiicrit ex aqua et Spiriiii snii- 
cto, aeternani omnium percipiei indulgentiam pecca- 
torum ; exira quam oiniies iniqui et impii ad supplicia 
depulaiitur xtcma. Cnrnis resurreciioiicm el vit:im 
seieriiam. Quod iii Chrisli gloriosa resurrectione au- 
disii completura , lioc in te omnino in fiiluro judicio 
crede esse complenduin; ut caniis turc resurrectio ie 
reparet in aeteriium. Nisi enim credideris, reparan- 
dum te esse post mortem , ad pra^inium vitse xler- 
n.ne perveiiire non poleris : si aulcm crcdide ris , 
xternis gaudiis insereris ; per Christuin Domitium 
iiostrum viventem cl regnantem cuin Paire et Spiritu 
sancio nuiic et semper, et in oinnes xvernitates sse<^ 
culorum sa^culi. Ainen. 

SERMO CCXLIV (r/). 
De Symboli fide et l)ouis moribus (fr). 

i. Beata Virgo absque macula peccati perduratnti 
Rogo et adinoneo vos, fratres charissimi, iii quiciim- 
que vult salvus esse, fidem reciain ,ic catliolicam di- 
scai, firmiier teneat, iiiviolataraqiie conservel. Ita 
ergooporiet unicui(|ueobservare, iilcredai Patrem,. 
crcdat Filium, credat Spirilum s;inclum. Deus Patcr, 
Dcus Filiiis, Dcus ei Spiritus snncius; scd tamen noa 
tres dii, sed unus Deus. Qiidlis Pater, talis Filius , 
ialis el Spiritus snnciiis. Attamcn credai uniisquisqiie 
lidelis quod Firiiis lequnlis esi Patri scciindum divi- 
iiitniein» et miuor est Patre secundum humanitatem 

(a\ Alias, de Tempore 195. 

(b) in Apnendice nuoc primura coltocatur. Dubliare ettaoik 
de istu licena! |>er l^vaiiieuscs : s|)uriuiu liaberi volucmui 
verlinus et \iuJiugus. C;esariiuu revcra sapii, nou Au^iisrk' 
nuiu. 



m^ 



APPENDIX. 



rarnis, qiiam dc uostro nssnmpftil; Spirilus vero san- 
cius ab lilroque procedeiis. Cre<liie er{;o. cliarissimi , 
iii DtMiiii l\nlreni omiiipolenlciii , credlle el in Jesum 
Chrisliim Filium ejiis unicum Dominiim iioslrum. 
Crediie eum conceptum esse de Spiriiu saiiclo, et 
iiatum ex Maria virgine, qiKC virgo aiiie partiim, et 
virgo posi p:irtum semper fuil, el absque coiiiagione 
vcl macula pecoti pcrduravil. Credite cum pro no- 
stris peccalis passiim sub Ponlio Piiato, crediie cru- 
cinxiim, credite inortuiim ei sepullum; credite eum 
ad iuferna descendisse, diabolum obligasse, et animas 
snnciurum, qua: sub custodia detinebanliir, liberasse, 
teciimque ad coelestem patriain perduxisse. Credile 
eum lertia diea niorluis resurrexisse, ct nobis exem- 
pliim resiirrcclionis osteiidisse. Credite eum in coelis 
cum carne, qiiam de nostro assumpsil, asceiidisse. 
Crediie quod in dextera sedct Patris : credite quod 
veiitiirus sil judicare vivos et moriiios. Credite in 
Spiritum saiictum, credite sanctam Ecclesiam catho- 
licam, credite Sanclorum communioiiein, credile car- 
nis rcsiirrectiuncm, crcdite remissionem peccatorum, 
credite et vitam deteriiam. 

2. HumHHas tnnUorum e$t fucata, Quid Christus pro 
iiobis egil, Igitur si qiiis vull discipulus Cliristi esse, 
maiidata sua custodiai, humiliUitem discal, ut ipse ait : 
Discite a mequia miiis sum et hunulis corde (Matth. 
XI, 29). Deuin corde roget; quia roulti sunt qui forit 
videiilur se humiliare, iiiius autem plcni sunt tumore 
superbi.T. Ciirisiiis pro iiobis biimiliavit se, forinam 
tervi accepit, obcdiens Patri iisque ad mortem , mor- 
lem autcm crucis (Philiirp, n, 7,8). Pro nobis, fratresy 
ut peccata nostra dcleret, carnem liumanam assum- 
psit, iialus est ex Virgine, positus in prit^sepio, pannis 
iuvolutus , a Judaiis reprobaius , ab ipsis persecutus, 
compreliensus, ct flagcllatus, sputis sordidatus, 8|ii- 
iiis coronatus, clavis Iransfixus» laiicea perforatus, 
cruei appeiisus, accio cum felle poialus, el iiiter 
iuiquos rcputatus. Et li»!C omuia, fraires ciumssimi, 
siistinuii, ut nos de faucibus iiifiTni iiberaret. Ergu,. 
fi-atres charissimi, duiii taiita et talia Dominus pro 
iiobis sustiiiuii, si ad eum voliimus pervenire, vesti- 
gia ejiis dcl)cmus se<|ui , et cxempia saiictoruin imi- 
tari. Domiiius iu Evaiigelio dicit, Si quis vuU post me 
venire^ abneget semetipsum , et toUat crucem suam^ et 
sequalur me (Luc. ix, i.5) : ei alibi dicil, Vade, vende 
omnia qua: habes, et da pauperibus; et veni, sequere me 
(Matih. XIX, 21). Saiicti inarlyrcs, fraires charissimi, 
Chrisli vcsii};in seculi suiii, et calicein passiouis, qiicm 
ipse bibit, biberunt. Petrus apostolus pro nomine 
Christi cruciiixus est , Paulus dccollatus, Siepliunus 
lapidatus, el reiiqiii quani plures pro noinine ipsius sic 
passi sunt. 

3. Quid vicissim agere debemus, Ergo, fratres, crii- 
ciligite et moriiil&iic inembra vcslra qux' siinl super 
terram ; iit possiiis placcre ilh qui vos creavit. Qiii 
fuit su|)erbus , sit hiiinilis ; qui fuit uicrcdulus, sit fl- 
delis ; qui fui^ luxuriosus, sii casius ; qui fuit latro, 
sit idoneus; qiii fiiit ebriosiis, sit sobrius; qiii fuit 
somnolcntus, silvigil ; qui fuit avnrus, sil largus; qui 
fuit bilinguis, sil bomloquus ; qut fuit detraclor aut 
invidiosus, sit piirus ei beiiigniis; qui aliquando ad 
ecclesiam tarde veuicbat, niodo frequenlius ad eaui 
currat. Eleemosynarum copia unu8(|iiisque se redi- 
inat ; quia sicut aqua exslinguit ignem , ita eteemosyna 
peccatum(Eccli,\u^ 55). Deciinasannissiiigulisdeomiii 
fructu quod colligilis Ecclesiisei paiiperibus erogaie. 
Jejuniumamatc, voracitalcnicicrapulam vini dcviiale.' 
Esurientcs pascite, sitieittes ptktntc, iiudos vestite, et 
qiii posiii suiit iu cnrctTC reqiiirile. Inrirmosvisitate, 
hospites iu domos vcsiras colligilc , et pcdes eorum 
lavate , iiiiteo cxtcrgite, ore exosculamini , et lecta 
ipsorum pra>pnrate. Nullus hoiiiicidium faciat, noii 
fiirtum, non adulleriuni , non perjuriuin, non falsum 
lestimonium dicat. Uonorct patreiii et matrem, ut sit 
k>ngcevus supcr terram. Diligat Deum plus quam sc, 
aiiiet proximum 8icut semelipsuui. Quicumque de his 
iii;>/auictis commisit, cilo ciuendet; coiifessioiiem 



tm 



donel, veram poenitenliam agnt, el remitlcntiir ei 
peccata sua. Si haRc qu.T suggcssi, fratres, implcre 
volueriiis , rcmissionem peccalorum promercbimiiii, 
et viiam ajternam coiiseqiiemini ; pr.-psinntc Domino 
nostro Jesii Chrisio, qni vivit et regiiat iii sascula sae- 
culorum. Amen. 

SERMO CCXLV (a). 
De mystenoTriniuiis ellucarnaUouis, i (6). 

1. Trcs personoB Triniiatis unum sunt. Legimut tan- 
ctum Moysen populo Dci pntcepia daiitem, iibi dixit, 
Audi, Israel ; Dominus Deus tuus, Deus unus est (Deut. 
VI, i). Noii potesCesSe major, iion potestesse miiior, 
non pote.«it numerari, diceiite David proplieia, Ma^ 
gnus Dominus noster, et mngna virtus ejus, et sapieniiie 
ejas non est numerus (Psal. cxLvi, 5). Oplime nostis 
isLi, fralres charissimi , qui corde fortiter teiietis ca- 
tholicam veritatem : audiie timen brevilerqood, adjn- 
vante Domino, proposiii explaiiandiim. Deiis unns est 
Paler , Deus unus esl Filius, Deus unus est Spiritus 
sanctus ; uon tres dii , sod unus est Deus: tres iu vo- 
cabulis, unus iii dcitale substanlia!. 

2. Ad solum tamen Chrisium pertinel caro, IUuUtO' 
tur exeniplis, aninue.solis et citharas, Sed dicit mihi 
boireticus : Ergo si unuui sum, omnes timt incama- 
ti.Non. Ad soIumChristumpertiuetcaro.Nempealiud 
est anima, aliiid est ralio : et lamen iuanima est nitio, 
et una e8t anima. Sed aliud anima agii, aliiid raiio : 
anima vivit, ralio sapii ; et ad animam |»ertiiiet vila, eC 
adrationem pertinei sapientia. Etcum uuum siot, aiii- 
ma sola suscipit vitam, ralio sola siiscipit sapieiitiain : 
el tamen nec aniuia siiie ratione. ncc ralio siiie aniina. 
Sic et Paicr et Filius , licet unum sint et unus Dous 
sit, ad Christum soluiii perlincl caro : siciit ad solain 
raiioriem pertinet sapicnlia, licct non recedai ab ani- 
ma. Eccc ilcrum aliud. In sole calor et splendor in 
uno radio suni : sed calor cxsic^iat. spleiidor ilUinii- 
nat ; aliud suscipil calor, aliud splendor. Et licel calor 
ct sph^ndor ab inviceni iion queant separari, siiscipil 
splendor illuminalionem , non fervorem ; suscipit 
calor fervorem,non iiluininaiionem. Aliud simul, 
aliud singulares ngiim ; el tainen ah iiivicem iioii se- 
pprantur. Sic ei Filiiis suscepil cariiem ; et non d«»se- 
niit Palrem, nec se divisil a Palre. Suscepit, impiam, 
Filius carnem in proprielate : sed tamcn et Paler el 
Spiriius saiictus non defiiit mnjcstate. In divinilale 
aiqualitas , tii cariie sola Filii proprietas : iion atiteui 
ab eo l\iiris aut Spiriiiis saiicii rcccssit aliquaiido divi- 
nltas. Cuin ergo una sit deitas, iiiia sil diviniias, imple- 
vit quidem carnem Clirisli ct Pater et Spiritus s;iiicliis ; 
sed maiestate, iion siisccptione. Vis scirc qiiia cuui eo 
fiiil ci Pater? iVoii sum, iiuiuil Dominiis Chrisius, »o- 
lus;sed Pater mecum est (Joan. xvi. 32). Aiidi et de 
Spirilu sancio, qiiin ciim eo ernt : evaiigelista refert 
qiiia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est ab Jor- 
dane (Luc. iv, 1). Ecce (|uomodo solus Je.sus Chrlstut 
suscepit cnriiem; ct tamon ct Pnter ct Spiritus san- 
ctus non dcfuil majestaie. Si cwlum et terram implct 

(a) Attas, de Tempore 3. 

(b) Ui Appendice nunc prlmum collocatur. Dulilus erai 
Lova.iiensibus, faUus verliuo et viudiugo. In Gorbeieiiiii oo» 
dice sic iudi.il : c Exhortalur nos Domiiius uosief pariler ei 
c aduionet dicens, Audiy israet; Dommus neus iuus, Deu% 
c vnus est. Oeus hic uou |)0tesl aestiinari, nou polest miuL* 
c rari, non \yolesl numerari, dicente proplieUk David, JL'c- 
c gnus Dominns, » el^. Praiierea mullo prolixior scnno est : 
uain post verba, c ligni iuierpositione sociavit, « stibsequi- 
tur eodeni slilo disimiatio in eos c qni dicuni nou \n.s»e 
c tieri ut chrioius de saucta Maria nascerelur; assereiitcSv 
c cum sinl iinniundi , quod pars illa coriioris fiierit lur* 
c pis, 9 eic. Deiiide coucionalor eos aggredilur, c qui dii- 
c cunl quia saiicUi Maria hal)ueril Ulios ex Joseph poeil |«ir. 
c tum. » ubi inter aha disputaodo diclt, c Marta saneu, hae- 
c retice , niaier esse |)oiiiit , mulier ess<^ nou pomii. • 
Quod in Auguslini doctruia nou bene quadrat A|HK)toh> di- 
cenii, Galat. 4, MisU Deus Fititmisim$H factum ex mtttiere. 
Hneteriiiius alia, quue hic obscrvare est ab Augusiioo 
ahena. 



«197 



SEflMO CCXLYI. 



4 9S 



Paicr, Implcl el Spirilns sancfusrcnrnemCbrlsll desc- 

rcrc nonpoUiermil,quan(loiinriviiiiiaiisuiiilale manse- 

ruiii. Adliucciiharani respice. IHmusicum inelussonis 

diilcibus reddat, Iria pariier adesse videnlur, ars, 

mauiis ei cborda : ct laiiien uuiis soniis audiiur; ars 

dicliit, mauus laugit, resonat cborda. Tria pariicr ope- 

rantur ; sed sola cliorda iiersonat quod audilur : nec 

ars nec manus soiiuui redduiit , sed ea cuin cliorda 

pariter operantiir. Sic nec Paier nec Spiritiis saiiclus 

tuftceperuiil cariiem ; ct taiuen cum Filio paritcr ope- 

rmtur. Souum sola chorda exciitit; cainem solus 

Christiis suscepit. Operalio iti iribus coiisial : sed 

ifuomodo ad solam pertinet cbordam soni redditio, sic 

pertinet ad solum Cliristum carnis bumnnoc susccptio. 

5. JttdiPUi mnctlur, Virginem potuisse parere, E 

contra Jiid:cus, Contra naliirani, iuquit, parcre virgo 

non potuit : et detesiaudus Manich.ncus, Si caro crat, 

▼irgo esse noii potuit; si virgo pepcrit, ph:iniasiiia 

fiiit. lUriKque res|>ondenduiu est. Prorero dc hisioria 

Yeleris Tcstameiiti nccessarium exeiupium contra 

Jud:cum, quod inodo sonuit in auribu<i nostris maui - 

reslissiiiiam veriiatem. Doininiis Moysi sanclo pra^cC' 

pit, de singulis trihus \iigas afferri. Allatx sunl diio- 

decim virgae, iiiter quas cliam una erat qu.ii Aaron 

fiierat saccrdolis : positnc sunt a sancio Moysc in 

labernaciilo teslimonii. Yirga autem Aaron post al- 

tcrum diein invcuitur suhilo produiisse flores et 

frondes, el pepcrisse niices (Num, »vii. G-8). DelecUt 

hoc mysttTiuin cuin Charilaie vcstra conlra perfi- 

diam Judaicain commiscere, ubi maxime ligura iriter- 

veiiit sacramenii. Yirgu eccc proliilil quod anle noti 

habiiit, non radicaU planUilione, iion defos.sa sarciilo, 

uou aiiimaia succo , non fcciindala scminario : et la- 

inen cum illic deessent universa jiira n itura», prolulit 

virga qiiod nec seniine suggeri potuil , iicc radico. 

Yirga ergo pottiit coiilra naturain niiCiS cdiiccre : 

virgo i»oii potuit conlra iialiii\e jiira Dei Filiuin gcne- 

rare? Dicai igitur iiiihi Jud.eus incretlulus, qiiomad- 

inodum arida virga floruit et ftoiidiiit et niices protii- 

iit ; et ( go dicani illi queiMaduioduin virgo couceprrit 

ei pepererit. Sed profecto Juda.Mis ncc concepium po- 

lcrit virgx explicare, ncc virginis partuui. Vcniat ad 

ecclesiaiii , expnnaiur illi ; ui agaoscat veriiin ordi- 

iiem oflicii naluralis. Virgo peregit lempora pariendi: 

vir;[a auiem nou hahiiit teiupora geriuiuandi. (Yiigo 

liahuil teinpora |>ariendi ; virga autcin alio die quod 

natiira i>oii liahiiit protiilit.) Illa eniiii decursis novcm 

meiisibiis pcperil; virga alia dic quod ualura non lia- 

buit germiiiavii. VirKinein, dicil Jud:eus, parere na- 

tura iion paiiiur. Deus eiiiiu qni iu Numeris mirahile 

sigiiuni ostendit coiitra naluram, iil asiiia loqueretur 

(Id. xxu , ^), ipse niirubilius facerc voluil , ut Cliii- 

stus de virgine iiasccrciur. 

i. Virgimt parlus conira Manichasum similitudine 
moustraiur, Audial et versutus illc ManicJKcus aliud sa- 
cranienluui. Solis radiiisspecular penctrat, etsolidita- 
icui ejus insensibili suhtililate perlrajicii :et talis vidctur 
inirinsecus, qiialis exskit exlriusecus. Itaque, fralres, 
uec cum ingrcdiiur violat, nec cuin egrediiur dissipal ; 
qiiia ad ingressum ct egressam ejiis specular iutegruin 
l>erscverat. Speciilar ergo non rumpit radius solis : 
iiitegriiaiem Virginis iugrossiis aiit cgrcs^-us viliare 
potuitdeitalis? Sed quid ulieriiis iinmorur? 

5. Virga Aaron Deiparam figwavit, et nucet ex 
ex ea orta Satvalorem nosirum. Audiat Chiislianus 
qiiod iion vult audire Juda^us aul Maiiicliauis ; iit hic 
proficiat in hde redemplus, ille aut ille de(ici:it iiidu- 
r:iUis. Virga illa, unde agebamus, Aaron virgo Maria 
fuit, qu:e nohis Christum vcrum sacerdoleui concepit 
el p^-perit, de qiio modo David ceciuit, Tu es sacerdos 
m (eteruum secundum ordinem Melchisedech : superiori 
u;iini|ue versu jam dixcrat, Virgam virtutis tua: emiitet 
bominus ex Sion {PsaL cix, i, 2). Et Isaias propheta 
a}iertiiis Mariain sanciam desigiiat, diceiis : Kxiet 
virgn de radice Jesse, ei flos de radice ejits nscendet, et 
tequiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapicnlim 
el inlellectus (iiat. xi , i , 2). Quod crgo hx^c virga 



niices prodiixit , imago Domiuici corporis fiiit. Ntii 
enim irinain habcl iu suo corporc substanii:e iiuio- 
nem, corium, tesiam ei iiucleiim. Iii corio caro, iu 
testa ossa , iti niiclco iiiterior aiiima comparatur. lii 
corio nucis cnrnem signilicat Salvaloris , qu:c habult 
in se asporilalem vel ainariliidinem passionis. In uii- 
cleo iiiteriorem dccl.irat dulcedinem deilatis, qii.ns 
tiibuit paslum , ct liitniuis subimnistrat olficium. In 
testa, lignuin intcrserens crucis , quod non discrevit 
id qiiod foris et Intus fuit , scd qux terrcna et coele- 
siia fueruiit mediaioris ligni inierpositione Fociavit , 
dicenle bealo Aposlolo, Quia ipse per sanguinem cru- 
eis sum pacificavit omnia quoe in calis snnt^et quoein 
tcrris {(loloss, i , 20) : qui vivil cutn Paire in unitate 
Sptritus saiicti Deus in s:rcula fr.Tculorum. Amcn. 

SERMO CCXLYI (a). 
De mysterio Trinilatis et lucurnationis, n (b), 

\ . Objiciunt Ariani de Sapientia dictum , Dominus 
creavit me, etc. Hespondetur primo, id de sapientia Sa» 
lomoni data posse intelligi : secundo , dnas esse m 
Christo naturas, unilas quidem, sed non confusas. Acce- 
piinus, fratres, verba Douiiiii dicentis ad discipulos 
Kiios, Non tuibetur cor vestrum {Joan, xiv, i), etc. (c). 
Quis non sic diligat Chrisium. ul et suam naturam jain 
immortilcm gratuletur in Christo, atque id se sperel 
fiiturum esse per Christum? Objiciuut nobis Anani , 
crealuram Del Filium assereutes : Quid est quod 
Salnmon ad boc ex personaChristi consentit et dicit , 
c Doniinus creavit me in principio viarum siiarum in 
c opera sua ; anle saxulum fundavit me iniiio prius- 
c quain terram faccret, priusquain prodireiit fonies 
c aqu:irum, priusqiiam montes stahilirentur : ante oin- 
c ncs autein colles genuit me » {Prov. vui, Si-^j7 
Adversiis quos ita respondemus : Multl quideni doctis* 
simi viri, hoc ex persona illius sapieiiii:e dicluiu 
asseruiit, quam Salomoii a<l judic^ nduiii regeiidumque 
populuin acceperat. Sed quia vos aiiimo pertiii:ici hoca 
iiohisexChrisiipersonadiciumexigiiis,noureluciamur, 
oeqiie reniiimur ; sed ipsius vcritatis auxilio roborati« 
ubicuinque duxeritis se(|uimiir. Priino quidein, ut 
superius diximus , licet unam personam iii Christa 
crcdainiis ; duas tamen suhstantias , id est , naturas 
esse f:aemur , divinilatis scilicet et huroanitatis, as- 
suniplricis et assumpix , crealricis ct crcake : qu.-e 
tameii substantio! iion sunt confusui, sed uniue, atque 
in Uiia eademque persoiia inscpambiles, et in sua 
senipcr proprieiate mancutes. Quapropter unicui(|ue 
siihstauiiai propria utique apianda suni, id est, inlir- 
milales buiiianitati , quae creala cst ; sigiia vero vel 
mirabilia divinitati, qujR ci-eavii. In taniuni cuim \wd 
du% naturx sihimet unita; sunt alqiie cotijuncuif, ut 
idem aique idem Chrislus Dcus ct hunio aliquando rcs 
aiit agat aut loquatur humaiias, aliqiiaiido vero divi- 
nas : sicul est illud quod doriuit in navi , et iiiiperat 
veniis et mari ; aut quod csurierit , et qiiod quinqiie 
millia homitium dc quinque paiiibus et duobus pisci- 
liiis saturaverit; poslrenio, quod moritur, et qiiod 
Lazarum quutriduauum auclorilate diviiiu jubeai a 
mot iuis revocari. 

2. Ratione humanoe naturce se creatnm dicit, Rdtion$ 
atttem divinas ante omnem creaturam. Ex quo iiiirari 
nondcbes, si Christiis dc huuiauiiale suu dixerit, 
Dominus creavit me initio viaiwn suaruw in opera sua : 
qiiia suhscquens diclum. qiiid diviuitati convenieb:it , 
priori prusmisso ostendit diceiis , c Ante s:vculuiik 
c funduvit mc initio priusquum terraiii faceict, ct 
c priusquam abyssos fuceret, priusquaiu prodirent 
c loiites aquaruin , priiisquam montes slahilircntur : 
c ante omnes auieiii colles geuuit mc. i IIqc est 
dicere,Lioet creaverit me Deus,ut iiiitium viurum at- 

{a) olim, de verbis Domini 58; et post, in Appea» 
dice 8. 

(b) l*rior pars est Augustini Tractatus 78 in Joannis Rvan- 
gelium. Posieriur ah isiisverbis, tOi)iiciuDi nobis Ariani» » 
est incerti auctoiis. 

((') iiic uuissa bUiii, qiue jam bahos iu Tracutu 78 in Joa»* 
ucm. 



2f!)9 



APPENDiX. 



i900 



qiie op<Tiim diis per Evangelinm demoiislrarem ; sed 
ante tcecutum^id est , aiile inilium , anle((uam coetum , 
vH terra, vel lcmpora ncreul, genuit me : lioc esi , ut 
sine lempore , el sine initio se a Palre genitum de- 
inonslrarot. Nam ul totum hreviter comprebcndam , 
Chrisius Filiiis Dei, Deus et liomo, seciindum diviiii- 
latem anle tempora , siiie initio , inenarrabiliter a 
Patro gc;nilus est, sicut Isaias dicit , Generationem ejus 
qHti enarrabit (l$ai, liii, 8)? Novissimo aiitem tempore 
secimdum bumanit^tem crealus est. ^dveiiiens enim 
diviiiitas in ulcrum virgiiiis Maria!, auctoritate illa 
qua in paradiso Adnm de limo formavil , cariiem sibi 
ex substnntia ipsius Mariie fabricavil : quam pro sa- 
lute nostra suscipiens , et sibi coadunans natiis est 
Deus et bomo. Qiiam generationem Matihxus enarrat 
dicens, Christi autem generatiosicerat(Matlh. i, f 8),etc. 

3. Rogant, Genitus est dum erat^ aut dum non erat ? 
Declaratur quod semper Patri coexistit , et quatenus a 
l^atre disiinguatur. Iiem solent adversum nos liiijus- 
inodi vcneiialuni coniponere syllogismuro , dicentes : 
Si coxternum Palri credilis Fitium, dicile, quaesu- 
mus, dum esset genilus est, an diim non esset? Si 
diim esset, duo ergo ingeniti anle fuenint, et |)OStmo- 
diim unus altcrum geiieravit : aut si , ut ratio vera 
permittil, dum non esset g^^nitus est; erit utiqiie 
Patre postehor. Ad quam rem nobis non aliud agen- 
dum est, nisi ut tam graiidi hxreticorum maliliae 
exemplis apostolicis resistamus, qnibus facile sapien- 
tia saxulnris eliditur. Dum ergo nobis memorata 
siiperius objecerinl, dicimus : Nos sicul soliim Patrem 
sempcr/ et sine initio ingenitum novimus; ita Filium 
sempcr et sine initio ex Patre genitum confitemur. 
Nec alia aliqua causa est qux divisioncm faciat per- 
sonarum, nisi qnod liic ingenittis est, et ille' geiiitus , 
id est, hic Pater est et ille Filius : quia Paler seroper 
pater esi, nunquam Glius ; quin, ut diximus , non est 
gcnitus, scd ipse genuit : et Filius semper filius est, 
uunquam pater ; ouia iion genuit, sed genitus est. 

i. Id per splenaoris exemplum iUustratur, Qiia de re 
non aliiis quam Apostoliis ipse in medio provocandiis 
est, qui pnevidens Eunomii et Arii malitiaro , exein- 
plis rerum visibilium, invisibilem , et inenarrabilem, 
et incoroprchensibilem rem , in quantum potuit vel 
res ipsa permisit , explnnnre conatiis est. Quid enira 
scribens ad Hebrxos de Filio dicit? Qui est^ iiiquit, 
spUtndor gloria^ et figura substantite ejus (Uebr. i, 3). 
Vidcanius ergo qiiid causae est quod Filium splendu- 
rein iioniinavit. Spieiidorero enim, nisi fallor, noii 
dicimits nisl aut solis , aut lunic, aut ciijuslibet ccrti 
luniiiiis. Quid ergo est? Numquid tam insaiii sumus, 
ut Apostoliim putemus inxstimabilem illam divinitatis 
speciem soli aut igni assimilasse? Absii : sed ut 
exeniplo iUo intelligamus , quin sicul spliuidor ex 
substantia solis nascitur , ita et Filiuiii ex substantia 
Palris genitum. Sic et noii esl sol aut ignis prior spleii- 
dore siio , licet ex illo na^ntur ; sed ex quo sol atit 
ignis proccssit, simul et ciim eo splendor ejus apparuil ; 
nec dici potest splcndor solc vel igne poslerior; curo 
timeii,ut dixi, ex ipso nascatur. Si ergo in creaturis ali- 
quid invenitur, quod et nascaiur, etposterius non sit a 
gciiiiore suo ; cur hoc, hxretice, a Crentore fieri posse 
desperes? Accipe etiam liiijus rei aliam simiiitudi- 
nem. Sicut splendor ex sole natus replet orbem ter- 
ramm ; et taiiien a genitore siio non abscinditur ali- 
quando, iiec rccedit : ita Filius ex Patre genitus 
ubique dum sit , in Patre semper permanet. El sicut 
sul«taniialiter spleiidor iii sole est, et sol in splen- 
dore; ita stibstnniialiter Pnter in Filio, et Filius in 
Patre est. Et sicut soli et spleiidori una siibstnniia 
dum sit, iion tamen est una persona; r|iiia nec solcm 
splendorem esse, nec splendorem dicimus soleiii ; 
quia scinius quod sol geniiii splendorem , splendor 
vero natus ex sole Cbt : itn et Paier et Filius , cum 
siiit unius essentice , non tamen sunt unlus persoiise , 
sicut jani superius ad pleniim memoravimiis. El siciit 
sol per splendorcm et calefacit, et illuminat, et siccat, 
ec solvili et excandidat, ct deuigrat, et onmia qux ei 



a Deo injuncta sunt operatur : ita et Palrem per unif e- 
nitiim Filium suum omuia lcgimiis fuisse opcratum. 
5. Reponunt creatum esse, nongenitum. Si ila esset^ 
foret servus^ nec colendus esset^ Christi eorporis adora- 
tio. Creatum inquiunt esse Filium a Paire, non geiii - 
tum. Ad qiiod breviler respondendum est : si cresitiis 
est , utiqtie et servus ; quia omiie quod creatum ei»t , 
necesse est ut Crentori dcserviat : et si servus est 
Filius, quomodo in forma Dei constitutiis formain 
servi accepit (Philipp, ii , 7)? Servus enim servi for- 
mam accipere non potest. Item dicunt non natum 
esse Dei Filium , sed creatiim. Adversus hujusmodi 
quxstion£S solito respondendum est : quia si iiatiira 
Deus non est Filiiis , sed creatura ; nec coiendus est 
omnino , nec ut Deus adorandus , dicente Aposiolo , 
Et coluerunt et servierunl ereaturce potlus quam Crea- 
tori^qui est benedictus in stecula (Rom. i , 25); et ad 
Galntas, Sed tunc ignorantes Deum^ his qui natura non 
snnt dii , serviebatis (Galat. iv, 8). Sed illi ad hiec rc- 
plicabiint ei dicent : Quid , quod carnem eju^ , quaiii 
creaturam esse non nrgas, simul cum divuiitate ad- 
oras, at(]ue ei non minus c|unm divinilatf deservis? 
Ego Doniiiiic;im carnem , iino perfectam in Christo 
humanitalem, propterea adoro,quod a divtnitite sus- 
cepta, atque deitnti unita est : ut non alium atque 
aliiim, sed iinum eumdeinque Deiim et hominem Dei 
Filiiiin esse confitenr. Denique si hominem separave- 
ris a Deo ^, ut Pholinus, vel Paulus Samosatenus; 
illi ego nunquam credo , nec servio. Velul si quls 
nostrum aut purpuram , aut diadema regnle jaceiis 
inveniat, nuniquid ea coiinbitur adorare? Cum vero 
ea rex fucrit indulus, periciilimi mortis iiicurrit, si 
ea simul cum rege quis adorare contempserit : ita 
etiam in Cbristo Domino humaniiatero non solain 
atjl nudam, sed divinitali suae unitaro, unum Dcl 
Filiuin, Deum venim, et hominem verum si quis 
adorare couteropserit, xternae mortis poenam patieiur. 

SERMO CCXLVIl (a). 
Quare nalus et i^assus sit Christus (b). 
!. Sapientia potuit per potentiam hotmnem ad 
M reducere. Malmt id prastare suaviter. Ueec iUi ho- 
minis assumendi causa. Nec tamen ideo imminuilur. 
Corruptum peccatis originalibus et actiialibus niun- 
dum mundi Conditor secreto et mirahili consilio per 
mysterium Verbi incarnati , ejusdem mundi lapsuin 
voluit reparare , qui eo verbo qiio potuit de niliilo 
cuncta crearc , potuit qiiae perdita fuerant reformare. 
Jpse namqiie dixit , et facta sunt ; ipse mandttvit , e{ 
creata sunt (Psal. xxxii, 9). Hanc ejus poientiam noii 
credimiis niinoratam , non cvedimus immutatam , 
apud quem non est transmutatio nec vicissitndinis obum^ 
bratio (Jacobi i, i7) , quo minus esset poteiis et sa- 
piens in reformando, qiiam fuerat in plasmando. 
Omnipotentis quippe figiili maiius , cujus universas 
viae misericordia et veritas (Pm/. xxiv, iO), qim 
lutum de lerra ievatum raiionalis naturae aignitale 
sublimavenit, sic voluit ruinam vasis fragilis refor- 
mare, iit nec peccatum hominis dimitteret impuni- 
tum , quia justus est ; nec insanabile , quia miseriC4>rs 
est. Si tantum juslus esset, ciijus sapientia attingii a 
fine usque ad finem fortiter , el disponit omnia suaviier 
(Sap. viii, i) ; potuit sua fortitudine adversus se- 
duclorero geiiens humani contendere , et ovem per- 
ditam ad gregem reductam suo dominio restituere. 
Sed hoc modo videretur eminentiam tanlnm su.e os- 
teiidisse virtutis, non niediciiialem misericordiam 
impcndisse redejnptis : nec appareret quania chari- 
late Creator creaturam diligebat , a qua se diligeiiduin 
esse multiplici beneficio expeiebat; quatenus miser 
humo , pra.xedente gratia , obtineret etiam per iiie- 

* Hic adJunl aliquot Mss., ut vesirorumquidam^ nt Phul*' 
nuSf etc. 

(a) oiiin, de Sanctis 19; etpost, in Appendice 75. 

(b) In Germanensi veteri codice exstat inter senrmips 
Ivonis caruutvnsis , cu]us eliajn fiomiiie i^ridem vulgjiius 
est. 



»H 



SERMO CCXLVII. 



ttW 



ritiim , qtiod ei male mcrilo rcpendebatur indebilum. 
Qiiod crgo Dei sapientta • potiiit faccre snpiontcr et 
rortiler , voluil faccre suavitcr , unicns sibi iiinrmita- 
lem carnis noslr.T , qn:im primo iii se saiiarel ; et per 
hanc qiiasi niedicinalein confcclioneni geiieri biiiti.-uio 
fianiiatem rcstiiiieret : iion quod non poliierit alit^^r 
fieri , qiiantiim nd peritiam et potentiani Medici ; sed 
quia noii potiiit conimodins antidotiini procurari , 
quantum ad complexioiiem «egroli Quod enim tn^r- 
mtnN e»t Dei , fortins e$t homitnbus : ei quod stultum 
e$i Dei , sapientius est hominibus (I Cor» i , 25). H:ec 
causa nobis specialis esse videliir , cnr Dci Filiiis bo- 
oiinem induere Toluerit , et inter hominescoiivers:)ri, 
nl mortalitatcm qiiam a nobis accepit , nioriendo sii- 
peraret , et naturam noslram supra pnm:c origiiiis 
dignilatem reparatnm secnm ad imiiiortaiiiatiMii rcvo- 
caret; ut eo sei|uereliir bumilitas gngis, quo pnc- 
cessit cclsitudo |)asloris. Sic radiiis solis bumorem 
qiiem ad se trahit exsiccU ; ipse tainen virtutem sui 
c:iioris et splendoris nec minoral , nec iminulat. Sic 
igiiis materiam qnnm assumit , in se convertil ; natii- 
ram vero sunm idco nec muiat , ncc minuit. Miilto 
fortius illc ignis, de quo dicitur, Deus noster ignis 
consumensest {Deui iv, ^), morialilatem et pnssibi- 
litntem nostram in se assnmpsii etabsumpsit; et iiide 
gratia sanitalis totum corpus rcsumpsil. Mirabile et 
incomparabile gcniis niediciiinB , propter quain mcdi> 
cus voiuit a^groiare, et .Tgrotos, quibus salutis reiiie- 
dium procurabnt, sua decrevit iniirmilate saiiare. 

2. Nec sibi qmdquam addidit, Nil enim nostri indi- 
get. In hoc appnret quam incomparabili cbaritate nos 
dilexerii ; qiiia in eo quod desertores suos qiixsivit , 
semcti Abrabai apprcbendit , errantes reduxit , snu- 
cios curavit; nihii sibi addidit, noii est iiide factus 
altior , non est factus inde beaiior. Tota bscc dispen- 
saiio nostne ntililnli coiisuluii, nosir:e saluli milila- 
vit; divina? potenti;c iiil coiitulil. Nam et cum esse- 
miis vasa coniiimeli», oinnipotentis figuli manum eflu- 
^ere non potuimus : utebatur vasis irae prout volebat 
ad nianirestationeni sua^ glori:e ; sic cnim dictum est 
Phnraoni , In hoc ipsum excitavi te , ut ostendam in te 
wirtuifim meam , et annuntietur nomen meum in tiiii- 
versa terra {Exod, ix , 19). Nonne et d.nmnones , cnm 
a Domliio ejicereiitur de corporibus obsessis , Doini- 
ninn glorificabant , quatido dicebant, Quid nobis el 
IfH, Jesu Fili Dei vivi ? quid venisti ante tempus tor- 
fuere Hcs f^Matth. vni,29)? Constat crgo ex his et 
DujiismiKii aliis, quia divina virtiisnostra reparatione 
non pguit ; scd lamen ea bonitate qua nos condidit , 
eadeiii iios reformarc voluit : et ad hoc medicameii- 
tuin non qiiam forte potuit , sed quam lcnius coinple* 
lioni a^grukiiitiscoinpetere pcrspexit, apposuit. 

3. Amlogia Christi cum perito medico. Soleiil quippe 
mediciiia! periti aegriludines , quas ciirandas susci- 
piunt , ali(|uando curare per contraria , aliquando per 
siniilia. Iloc fecii Dominus nosler Jesus Cbrislus, sua 
pauperiate iios dilans , sua biimilitaie nos sublevans, 
sua innrmitate nos sannns , sua morte nos vivificans. 
Slcratione medicinse sicca bumidis, hiimlda siccis, 
calida frigidis opponunlur : el iiiinus foriia coiitraria 
a forlioribus contrariis supervenieniibus superaiiiur. 
Simili ratione similia similibus apponuniur, cum se- 
cundum qiianlilatem vulncriiin vel tuinoriim cominen- 
suraiur longitudo vel laiiludo epitbemnium. Sic scor- 
ptonis carnes oleo cocla: pcrcussionibus inedeiitur 
tcorpionum ; sic iberiaca de serpeniis carne confecta 
morsibus serpentinis occurril , el potiones veneiio 
iiifeclas in potu sumpia expcllit. Ad hnnc similiiudi- 
nem Mediciis noster morlem carnis nostrx de ser- 
pente venientem carnis suse inorte sanavit , ct ad iin- 
niorialitatis siiae spcciem in tempore rcslitulionis 
complendam reformavit. Ubi diiigentius attendendum 
est , quod mors qu:e per liguuin veiiit , per lignum 
superata est. Et ipsa ligni forma longiliidini et latitu- 
dini et aililudini humani corporis confignrata esl : 
qnosicut toiuin corpus moiuin est» iit maiius ad ve- 
titam extendercuiiir ; ita corpus pcr omnia menibra 



sua in cruce disfenderelur , et tolnm qiiod rentii pa- 
tcnii delicli confracium fiicrat, biijus eniplasiri ma- 
laxalionc consoiidaretur. Sed huic mcdicninento per 
similin composito, admixtum est etiam mrdicnmcn- 
tiim factnin |)cr oppositnm. Nam bic s:in:ivit obe<Jien* 
tia , qiiod ibi cornipemt inobcdiemia : et quod ibi 
coiiianiiiiaverat guijc oblectamenlum , liic reformat 
cnicis tornientuiii. 

4. Fiaura crucis mystica, Continetur in bac crucis 
n$;iira :uiiiis s.icrnmeiiliim : qiiod qtiauio est altiiis , 
taiito ostntiendcndiim diligentiiis. Intelligiiur naniqiie 
in latiiudiiie criicis dilcclio proxiini , nua; noti taiitum 
usqiic ad amicos , scd etiam extenaenda est usqtie 
ad diligcndos ininiicos. Ititelligitur quoqtie in cjus- 
dcin iongituditie lon^a el persevcrnns laboruin et 
perseculioiium suslincnlia , qiinm pnlicnter ferre de- 
bet :id p:itri:im suspiratis nostra percgrinntio , tnm 
pro dileclione proximorum qnam pro exbibitioneom- 
nium bonoriim operuin. Figiiratur siniili ratione in 
nlliludinecjiis emincntia spci, penetrans usqiie ad 
interiora velnmiuis ; ubi visioiie pacis perfrueutur , 

3ui bic a civibits Bnbyloni;c multipliciler exercentur, 
onec in libcrtalcm glori.nc filioritm Dei a servilute 
corruptionis hitjus libercntur. Significavitbanc cbarl- 
talis laiitndincm Domiutis Jesus iti cruce caput ad 
orieiiletn subrigcns, pcdes ad occidentem subttiittcns, 
mnnus ad aquilonem ct austriim extetidcns ; nt adiin- 
plcret quod de se aiite passioncni suam pra*dixcrat , 
Cum exaltatus fuero a terra ^ idest, cum crucifixtis 
fiiero , omnia traham ad me ipsum {Joan. xii , 32) , id 
est, convocnbo nd me toluiii mundum. Itoc sacra- 
menio crucis sancttis Glis:i*us Sunamilisfiliiim osori, 
roanus sttas manibusejiisappiicnnsorando suscit:ivit, 
et vivum matri restitiiil (IV Reg. iv , 54). Ejiisdein 
virliite sacramenti Moyses iii descrto bis silicem virga 
percuss'il;el sitienti populo nqunm de pclra produxit 
(Num. XX, ii). Bina qiiippe perciissio duorum si- 
gnorum figurate inteUigitur in cruce facla compactio. 
Bis crgo petra percuiitur , cum Cbristus, de qtio dicit 
Apostolits, Petra autem erat Christus (I Cor. x , i) , 
iii duobus lignis crncis exlensus inncea perforatiir. De 
h:ic petra aqna profluxit , cum sanguis redemptionis 
et aqun baptismatis, qttibiis in novum hominem trans- 
formamur, de latere Cbristi manavit. 

5. Prcesertim profunditas. De reparalionis nostrm 
mysterio.Deusin damntmdo homine justus^inredimendo 
misericors. Injustus fuiss' t ^ si impwnitentemreparasset, 
Pncterea inier has crncis dimensiones solerter atten- 
denda est crucis proruudiias : quia profunduin est 
mysierium crucis, in quo multoriim, qui sapientes 
dicebniitur, ingenia defecerunt; quod hoc ausi sunt 
reprchendere quod non potuerunt bumnna ratione 
compreliendcre : videlicct cur Verbutn Deo Patri 
coxternum , omnia coiiiinens, omnia impiens, in as 
sumplo homine lotum se concluserit ; et tanien totuin 
muiidum regere, complere et coniintTe non desierit : 
non satis considerantes quod valet in minori , mnlto 
m:igis posse vatere in majori ; ciiin vox una el tota 
du ore loqtientis prodeat , et tota ad mulioruni hoiiii- 
num aures perveninl. Qui de h:ic quxsliotie scrttpu- 
losius disputant, et tanqnnniclauso ostio ad parielem 
palpnnt , audiant primuin dicentem Aposiolum, 
homo , tu qtiis es qui respondeas Deo (Rom, ix , 20) ? 
Deinde mitcscanl, et ctiin piclatc pulsent, ut aperia- 
tur eis : et inlelligcnt jusiuni fuisse Condiioretn iu 
condemnando, et iniscricordcm in redimendo; nec 
potuisse sanari siiie misericordia, quod jusic conde- 
ranaveratOmnipotentisjustiiia. iiiticconse(|uenler ad- 
verlent, cur usque ad captivnti liominis pniipcrt:item 
el crucis ignominiam se tiumiliaveril divina oinnipo- 
teittin , qii.ne in p:iradiso rcum boinincm jiista con- 
dcmnaverat sententia. Ctimcnim de perpetrata a Do- 
mino arguerctur inobeilicntia , non se huiuililer , ul 
culpa exigcbat, accusavit; sed auctoreui superbe nc- 
cusavit diccns , Mulier quam dedisti mihi , dedit mi/ii 
de fructu , et comedx (ueii. iii, 1i). Ilxc dicendo ^ 
putavit excusatum« clCrcatowvvvvkv\V\^\>^^W^^\^^i 



W05 



API*ENmX. 



fioi 



(|ii:u ad pc( caiidiim virum traxerai , inculiialum ^ 
Oui si liuiiiiliior se .'iccusnssei , ei in auclorem suuin 
culpam iioii rclorsisset, a |>aradiso iion exsulassei. 
I^rai aiiiem ciMiira divinam jusiiliam, si reum impoe- 
nitentem in prisiinum gradum restitiieret , ei iion tis- 
qiie ad dignum poenilentix Iructum qua veliel ratione 
compellcrei. Divina iiaqiie senieiilia morli esi adju- 
dicatus, etcum tota postcritaie , qiise de lumbis ejus 
erai proccssura , ejeciiis esi de paradiso , et xtU' 
mnoso condemnatus exsilio. Et quia sine poenitenlia in 
staium suum redire non poicrai , movendus et admo- 
iiendus erat ad poenileniium ; ui reformarei volun- 
taria ei subjecia humiliias , quod corruperat male 
erecta iniquitas. Non enim conveniens orat ul invitus 
iralieretur ad poeniientiam , qui spontaneus corrueral 
in poenam; iie iiidem ingratus existerelsiine rerorina- 
tioni, sicul ingralus exstiterat primse condiiioni. 

6. Qualiter ad hanc eum gratiam prwparavit, Provi- 
sum esi igitur iale medicainentum, qiiale conveiiiebat 
acgroio : quod duriiiam tumoris sic cmolliret, ui mol- 
lelactus sponte mortiferum virus effiinderet , dicenle 
Psalmlsta , Effunditc coram illo cordu vestra ( P$aL 
LXi, 9) : id esi, per conressionem ejiciie de conscieu- 
tiis vestris omnia immunda. Quod quamdiu tarduvit 
facere mundus, iamdiu remaiisii immundiis. Ul ergo 
hoc flerei , misit Medicus nosler praecones et lestes 
siios aute se, legislatores et Propheias, qui corda au- 
dilorum ad poeniteiitiam pra*parareiit , et ei in tein- 
|)ore grutix testimonium perhibercnt. Venii ipse Me- 
dicus in tempore pleiiitiidinis , puhlice prjcdicavit 
causam adveiitiis sui, ractiis doctor mcdicin», dicens, 
Pceniteiitiam agite; appropinquavit enim regtium ca:lO' 
rum ( Matih, iii, 2 ) ; ei item, Qiii crediderit, et bapti- 
tatuz fuerit , salvus erit ( Uarc. xvi , 46 ). Iloc consi- 
liiim medicinue acceperunlmulti, coniempserunt mulii; 
coiiiemptoribus placuit adliuc magis sibilus serpeniis 
pcrimenlis, quam persuasio Medici redimcntis : filius 
vero adopiionis audivit, ei obaudivit voci promitteii- 
tis, qui in paradiso non obedieral prDeceulo moricm 
coiuniiuunlis. Explcta dispcnsalione doclrin.ne suae, vi 
CT ciiale iii Israel ex parle perdiiranie , landem exhi- 
biiit se niedicum , el lecil de se ipso medicameiitum ; 
exhibuitsesaccrdotem, et fccii sc ipsum sacrincium : 
iit compleret ad quod vencrat, ct probarci quaiita di- 
lcciione dilexerat eos, pro qiiibus corpus suum in ara 
crucis oflerebat. Uiide et iii Evangelio siio aiite prae- 
dixerat, Majorem charitatem nemo habet^ quam ut ani- 
mamstiam ponat quis pro amicis suis {Joaiu xv, 43). 
Ilinc esiquod AposKilus dicii, Commendat chariiatem 
suam Deus in nobis ; quia cum immici esscmus, reconci- 
imvit nos sibi per mortem Filii sui ( Uom. v, 8). Et 
quia naiiirale est ui homines diligentes sediligant, 
liac humiliiaie el cliarilaie humilialu esl et liqiiefacia 
duritia mundi; ui agnosceiet bcinilicium suai rcpani- 
lioiiis , qu:n iion agiioverui excell.niiain suae condi- 
iionis. Unde Psalinisla, llomo cum in honore esset, non 
inleUexit : comparatns ett jumentis insipientibus, et si- 
imhs facius est illis ( Psal, xLviii, 13). rosiquain vero 
al se reversus esi, et per dilectionem redimcntis ei 
ciudiiioiieiii adnioiiciitis cognovit de qiianta corruissei 
gloria. et iii quania versarclur miscria. expertus esl 
qiii»d magiia iiidigcrel misericordia : et impletum esi 
qii«»dd)cii Psalii.ista, l^tultipliciitcesimtinfirmilates eo- 
rum, postea acceleruvernnt ( PsiiL xv, 4). 

l.Crucis usus ac virius. Praedicata esl cxiiide virlus 
rrucis pcr univer^uin imindum, qu.e pariibus suis per 
quatuor inundi paries esl exieiisa, ei totum mundum 
6ua malaxaiioiie coiiiplcxatu. Nic jam poiiiii mundus 
fx toio esse ingratus. (|ui iuuia fnerut charitate sana- 
tns. Cnicilixus iio^tcr a nioric surrexit, ccelosascen- 
Alii. crucein nobisin mcmoriain sua} ri.issionis rcliouit 
*!riicem reliquit ad saniiatem. Iloc signo diemones fu- 
gaiilur , hoc antidolo saniiates pcrliciuuiur. Uoc si- 

». 1«^ IS?.;!^!:: ^^, ^^ ^"^ "«»" • »^ ^^'^^<^ ^ 

«" pectMnaum vuian traxerai m cuipoiH, u. 



gnum praesidium est amicis. obstaculum Inimids. ilu- 
jiis crucis mysterio riides catechizantur. eodem niy* 
sterio fous regeneraiioiiis cons(*cratur, eju«dem criicis 
signo pcr maiius impositionem baptizati dona gr^tia- 
ruiii accipiunt. Ciini ejiisdem crucis ciiaiaclere bastli- 
ca; dedicantur, aliariu consccrantur , altaris Sacra- 
ineiitu cuin interpositione dominicorum vcrborum 
coiiriciuntiir; saccrdolcs ct leviiie per hoc idein ad 
sacros ordines promovenlur. El universaliter oniuia 
ccclesiastica sacrameiila iii ejiis virtute porficiuulur. 
Qiii lioc niare magnuiii el spatiosiim, iii quo sunt re- 
ptilia quorum non est niimerus( Pm/. ciii, 25), abs- 
qiie naufr.igio transire desiderat, crucem sequatur» 
criicem teneat, et cam non deserat, donec ad opta- 
tiim saliuis portum perveniat. Uxc cursiim nostnun 
dirigii, h.-cc ad agonem nos inslruit, hscc in lucUniine 
adjuvat, ha^c ad vicloriam provehit, hoH: ad coronam 
pervehii, hxc maleficia deslniit, ei omiiia dxmonuni 
macliinamenla ad nihilum redigit ; et quod raciebat 
in terris corporalis Christi pnesenlia , lioc facit cum 
(Ideli iiivocalione nomiiiis Christi viciorios» crucis in- 
sigiiita meiiioria. Longiim est per singula virtutcin 
crucis expoiicre. Qiii vem in angaria Christi cruGCin 
p^irtai. poteril plura de ejus virtuteexperinienta oo- 
gnosccre. quam possit sermo retexere, vel humana 
cogiiaiio comprehendere. 

SERMO CCXLVIII (a). 
De Sepultura Domiui (6). 

4. Sepulcriim Domini quasi vulva. Inde gUnionor 
quam de matre nascitur. Videamus , fratres , de Do- 
miiii corpore , posteaquam de cmce deuonltur , 
qiiid gcratur. Accepit illiid Joseph ab Arimalhia, 
vir jiistus, sicul ait evangelisla. et in novo suo se- 
pclivit inonumento , in quo noiidum qiiisqiiam posi- 
tus fuerui ( Joan. xix, 38-i2). Beatuin ergo corpus 
Domini nosiri Jesu Christi , quod cum nascitur ex 
ulero virginis gignilur; cum recedit jiisii tuinulo 
commeiidalur. Beatum plane corpus qiiod virginitas 
peperit, et justilia custodivit. Custodivit enim illiid 
Jose|)h lumulus incorrupliiin, sicut servavit illud Ma- 
rix^ uterus illibutum. Sicui enim polluiione ibi non 
tangitur, sic morlis corniptione non beditur. Ubij|ue 
bealo corpori deferlur sanciitas, ubique virginiUs. 
Novus illud venicr conccpit, novus luinulns coiicliisit. 
Doniinica ergo est virgo viilva, et virgo est setniltiira. 
Qiiin poiiiis ipsam sepullurain vulvain dixerim : est 
eiiim siiiiilitudo non p;irvu. Sicut cnim Dominus do 
mutris vulva, vivus exivit; ita et de Joseph sepuUura 
vivus surrexii. Ei sicut de uiero tunc ad prxdican- 
diiin nalus est; itu ei nunc ad evangclizaiidum rena- 
tus esi de sepulcro : nisi quod gloriosior esl ista, 
quam illa nalivitas. Illa eniin corpus morlale gcnuil ; 
hujc edidit imnioriale. Post illam naliviiaiein ad hife- 
ros descenditiir. posi haiic rcineaiur ad coelos. Keli- 
giosior cst plane isia , quam illa nativilas. llla enim 
lotius mundi Doiniiiuiii novem mensibus in utero clau- 
snin teniiit : luec autem iriduo laiitiim tuniuli gremio 
ciisiodivil. Illa cnnctoniin s|)em taidius proiulit ; bxc 
omnium salutcm citius susciiavit. 

2. Anaiogia Joseph cum Domiiii matre. ForUsse quis 
dicat de priori Doininicx nalivitatis praedicationc. in 
qua pr;L*dicavimus non minorein esse gloriain qiiod 
lumiilus Josepli suscilaverit Dominum, qtiain quod 
eum saiicta: Marix ulerus procrcarit : Qua» conipara- 
lio ventris cl tumuli , cuiii ex iiitiniis visceribns illa 
cdideril (Uiiim ; liic auieiii soluiniiiodo locum pncsli- 
terit sepuitura:? At egodico non minorem Joseph af* 

(n) Alias, de Temf ore 133. 

(b) IQ Ap|:eiidice nuuc primum collocatitr. Dubinm relin- 
quiiui Ix)vauieiUkes. At Verliuiis ei vindiogus ceiiionein esse 
obikcrvaal, a)iiijK)siliun ex parle poslreiua senuouis aj ud 
Anibrosiuiii 5i, de Cruce, et ex iuicgro seruioue apud eiun- 
dem ^3, dc sepiilcro nomini. Qui scrmones duo Maxiini 
etiam noniine viilgali sunt : Ambrosii vero, cui in ibeo- 
dericensi Ms. tribuuiitur , seuteniias ex Gonmicnlariis in 
Lncam Doniiullat babciU. De num. 3 viil. AmhroMuin io 
Locae cai>. 23; de nani. 5, eiundem inljuiai cap, S4, 



SS<>5 



SERMU CCXLIX. 



miG 



rt*rium fnisse, qiiam Mnria; : sii|iii(leni illa iiioro Do- 
niiiiiim, hic cordt' concepit ; iiln Salvatori inembroriiin 
siiorun secreluni pra*siitil , liic secrcliim sui cordis 
iion negavii ^; illa noiiiiiiiim pannis iiivolvit cnm na- 
lii« est, liic liriteis ciini rccessil ; illa perunxil beatum 
corpiisoleo, hic aromatibiis tionoravil. Conveniunl 
ergo sibi obseqiiia, convenitet aneclus; iiidu necesse 
esf ctiam meriliim convenire : nisi qnod Miiriani ad 
olNiequiinn angelus admonuit , Joscph aulcin jiisiiiia 
sola pcrsuasit. Igitur Joseph in suo sepulcro posiiit 
Dominiim. 

5. Joieph magii m monumento cotdis Dotniniim eol- 
iocat. Sepulcrnm Chri$li spirituaie. Legimus in pro- 
pliela . Sepulcrum patens est guitur eojrum ( Psal, v, 
1 1 ). Si ergo sepiilcrum pateiis csl gullur boniiniim, 
vide ne forle secundum hanc similitiidiiiem D<»minum 
Joseph iion tatn in torreua posucrit sepiiltura, qiiani 
iii monumento sui cordis collocaverit ,, et custodien- 
dtim illiim siiscep<!rit, non tam memoria fragili mori- 
itiroriim *, (]\m\\ mcinona sancla virtulum. H.ec cnim 
Yirttiiiim (idelis est ineinoria, qu:e inlra se continens 
Chrtsium , l;rdi eum h;t!reiic(»ru!n corruptione noii 
patitur De qiia memoria in sacramenlis * Dominiis 
dirii, QHOtiescumqtie hoc feccritis^ in memoriam mei (a- 
cietis^ donec veniam ( I Cor. xi , 26 ). Qiioliescuim|iie 
eiiiin Cbrisium loquimiir , tolies eiini sanctiori ^ ine- 
niori:e commcndainus. Sepulcnim ergo p:itens guttiir 
honiiiium recie plane dicit prophela. Sepulcriim enim 
('.hrisii patens est ev:ingclisiarum bealum gullur, pcr 
qiiod illiid .Tt4!rno lillemrum tliesauro condiderunt. 
I^teiis autem sepulcrum idco diciiur , qiiia qui vult 
ad rhristi pervenire iiiY$l<Tiuin, non ingrcdiliir ad il- 
liid, nisi per evangelicie Scripturac secrelum. lii lii- 
leranim cnim secn-lo •, quasi quodam novo vasculo 
comincndatus est Doininos : quisqiiis igilur illum vi - 
dt*re desiderat, ibi et passionis ejus sacramenliim iii- 
veiiiei, et resurrccliouis gloriam recognoscel. I*atens 
erfjo giitliir sanclorum esl. Unde Aposloliis ad Corin- 
thios :iil, Os nostrum patct ad vos^ o Corinlhii (II Cor. 
\i, H ) ; invitans eos ul |>er prreiiicaiionis siia* apcr- 
t:iHi j:inuam ingredianlur Cbrisli secreia mysieria. In 
liac igilur pecloris memoria c<dlocalur Douiinus a Jo- 
seph, ul iti jiisiiti:e scde requiescat, ei habeat Filius 
hominisubi cipui rcclinct. 

A.Cur alieno in tumuio condatur Dominus. Yideamus 
igiiur qiiare Salvalor in alicna sepultura poiiatiir, ac 
siiam non b:ibcal sepiilturam. Ideo in alicna sepuliura 
ponitur, quia pro alioniin moriebatur salulc. .Mors 
eniin ista non illi arcidil , scd nobis proficit : niors 
ista non illi illala cst, sed nobis debla. Ulquid cr^o 
c\ nrppria scputlura, qiii in se iiiortcm pn^priam noti 
h:ibi'bat ? Uujuid illi tiimuliis in lerris, ciijiis sedes 
iiiaiieb:il in coelis? Ulqnid ilti sepulttira , qui tridui 
l:uutim lemporis spalio non laiii in sepulcro inorluus 
jiCiiit, qiiain vcluti in Iccto conqiiievit? Ipsa cnim 
t(*mporis breviUis dcclaral potius somnuin fnisse,qu:im 
inorlem. Sepiilcrum autem mortis est b:)bitacu1iiin. 
Ncces.^iariiim rrgo iion cral morlis babitaciilum Cbri- 
slo, qiii vit» esi; iicc opiis h:»bebat scinper vivcns 
habilaculo defuncloruni. Rcclc auleui banc vilain iios 
iti nttstro sepnlcro coiidhnus; ut vivificet inorlem no- 
stmm. ul ciim ipso a mortitis rcsiirgauius. 

5. Maria Magdalene prophetat nesciens, Unde et illa 
Maria Magdalene, qua» Dominum inler caitcros de- 
functos in sepulcro requireb:it , arguitur , el dicilur 
iiii : Quid qiireris vivcnlcm cuni uiortiiis? n<»c est, 
Uuid quxris in tuinuio, qiicni adorare debcs in ca^lo? 
qui I qii.Tris apud" infcros, quem rcdis.-»e jani con^tal 
ad sKperos? Quein illa adbuc non iiiteHigens nec co- 
giiosceiis, rcspoiidit illi : DominCy si tu sustuUsti eum, 

* In B. : ilta satvaton membrorum suorum picestitu^ hic se- 
eretum sui cordis nun negamt. Er. Lugd. et vcn. secuii su- 
nitis. Jf. 

' uss., ccementorum. 

^ Ms&., sacris tiUeiis. 

^ \18S., sacri oris. 

' Uss.» saiietarum, Aiubrosius, sacrario. 



dicito miln ubi posuuti eum, et ego eum tollam (Joan. 
XX, i:i). iEstimabat enim eum , siciit dicil Scriptura, 
liortulanum esse. Sancla ergo et simplex fcmina Chri- 
sliim reqiiiril a Chrislo, ac devotione menlis proplie- 
lat, et nescit. Ait enim Doinino de semeiipso, Si lu 
susinlisti eum^dicilo nuhi. fteclc inl(»rrogal. Si tn sus- 
tuiisti eum : ipse enim tulil corpus siium, qui illud 
protulil desepiilcro; ipse lulit corpiis, qiii illud jacens 
et dorniieiis su:» aspiraliono co*icgil ; ipse lulit corpus 
siiuin, qui illiid diviniialis virlule gesians porlavit ad 
C(]eios. Atque idco mulicr sapicntcr interrogai et re^ 
(|iiirit, Si tu sustulisli euni, diciio mihi ubi posuisti eum : 
boc csi , Si illud aiiferens de sepiilcro ad paradisura 
transtulisii. Audierat cnini iiium dicentcm latroni, 
Uodie mecum eris in paradiso (Luc. xxiii, 45). Aul 
certe si de iiifcrno in Palris dexiera colloc.isti, siciit 
ait AposUdiis : Qwa? sursiim sunt quesrile ^ vbi Christus 
est in dextera Dei sedens (Coloss. iii, \). Beatus ergo 
qui ita qiKcrit Chrislum Dominum , ut credal eum el 
in paradiso constiliitum, et in coclestibns colioc:(tuin. 
Nam qui enin in inferno rcqiiirit aut iii tuniiilo, dici- 
tur ei : Quid qii;cris vivenicin ciim mortuis? 

SERMO CCXLIX (fl). 
De extremo Judicio, i (b). 

1 . Sacerdos ne qucerat ptacita prcedicare. Medicorum 
more se gerat. Rogo vos , fratres charissimi , et ciiin 
grandi bnmiiilate admonoo, ut mihi nullus ex vobis 
succenseat , aut forle incongruum me superfliiumque 
judicet , qii.ire vobis tam frcquenler tremendum et 
utiiiier expavescendum diem iiidicii insinunre con- 
tendo. Si quis eniin est cui forte in liac parte displi- 
ceam, considerct pcriculum meum. el atidialDominum 
per Propbetam sacerdoti lerribiliter comminautem, 
Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem suam , sangui- 
nem ejus de manu tua reqniram {t^zech. iii^ 18); el 
ilcrnm, Clama, inqiiit, ne cesses : quasi luba exalta oo- 
cem /M/ii», et annuntia populo meo scelera eorum {Isni, 
LVin, 1). Scd forte aliqiiis dicit : Quare nobis tam dura 
assidiie predicantiir? Quia meliiis est bic parvam 
amaritiidinem sustincre, ct postca ad a;tern:im dul- 
ceciinem iier^cnire; qunm liic iiabere falsum gaudiuin, 
et iliic siistinere sine line siippUcium. Audite, fratres, 
non me, sed Dominum in Ev:\ngelio dicenlcm , Reaii 
qui lugent^ quoniam ipsi cousolabiinlur {Malth, v, 5); 
et , V (tr vobis qiti ridetis nunc , quia lugebiiis et pebitis 
{Luc. VI, 25). Ei boc aiiendiie, fratres, qnia omnes 
c:irn:iles me(Iict , qiioiics ad eos qiii in corporc a^gro- 
tare videnlur, veniiiiit, oinnia qux eis delcclabilia 
esse videbanlur absciiKluiit , et quod diilcc est ad iii- 
tegrum iiilerdicunt. Aiiquotics eiiam frigidiim * acci- 
pere non pennillunl ; inlerdiiin et amarissimas poiio- 
nes bibere cogiini, ct aspcrrimis ferrainentis eorum 
vulnera freqiiciilcr iiiciduni. iloc ergo quod pro sani- 
t ite corpornm carnali^s niedici faciunl, pro animaruin 
salule spiritualcs mcdici cxercerc contcndunt. 

2. De siia populorumque salule rationem redditurui, 
H.TC ego cogitans, fratres cliarissimi, et lam pro mea 
quam pro vestra saliile rationcni me rcddilurum essc 
anle tribuiial .'cieriii Jiidicis non ignorans, eiigo aspcra 
qiiidcin, sed saliibria vobis medicamenia ingererc : iit 
vobiscum poslea in Angcloruni consortio perpcltia 
mcrcar incoluuiitate gaiiderc. El bxc quidem iion idco 
siiggero, quod vos admonitioncs noslras senserim non 
libeiilcr accipere : scd qiiia ine iiecesse cst et pro 
vcstru el pro uica salute frequentius pru:dicare , siu- 

* Juxla F.r. Lugd. ven., fiigidam, M. 

(a) Alias, de 'feini ore 67. 

{b) in Aii{iendice outic primum coUocaliir. Ix)vanicnsibus 
duiuus erat, SiHiriiis verlino et viudingo. Non est Auguslini, 
sed Osarii felus nobis indul)iialus. Nec alius a Cxsario in- 
tclligcndus videtiir sedati eoisco}.! noniiue, quo hic scrma 
iu velcre l.eciionario ottcmbiu^ano inscribitnr. De num. i 
vid. Ca^sarii bomil. 15 et 26, et su|)ra, Appendicis scrm. 
174, D. 1 ; iufra, !257, n. 4 : de num. i, scrm. 10, u. 5 ; et 
38, n. 4: de uuim 5, sui ra, serm. 140. u. 4 ; de oiun. C^ 
infra, serm. 2150, n. 2; et sui>ra 173, u. 3 ; elto&%.38^'«^*'^ 



1207 



APPENDIX. 



«203 



deo yeslros animos et ad limcndum judicium , el ad 
desidemndum pnBmium exciiare ; ut exccploria san- 
i'\i pectoris vesiri ad recondendam spirilualem vjn- 
demiam, sicut semper fecislis, auxiliante Doniino 
fldeliter pr.cparetts. Quoiies vobis durum aliquid prrc- 
dicamus , non hoc idco dicimus , quod a vobis lale 
aliquid neri suspicemur : sed ideo iicrum illa qu?e non 
racitis denuniiamus , ul illa in quibus forle prasvenli 
ruerilis, sannre possimus. Solet enim fieri, ul dum 
niajora limenlur, miiiora celcrius caveanlur. Quomodo 
enim theriaca bibitur , ne corporibus possint prseva- 
lere venciia; hoc austera pnedicatione geritur, unde 
animarum prxparentur antidola. 

5. Beneficiorum Dei memoria munimen est contra 
peccata. Cerlum est, fratres chari>siini, qiiod si sem- 
per benelicia Dei nostri , qiite nobis nullis pncccden- 
tibus meritis nostris collata sunt, nssidue cogitamus ; 
peccata nostra nobls aut non dominantur, aul si forte 
subrepserint, cito per pcenitcniiam corriguntur. Quis 
enim vel mente concipere , non dicam verbis possit 
exponere, quanta circa nos sint Dei noslri beneficia? 
Fecit enim nos, cum non essemus; reparavit iios 
postea , cum perissemus. Morlem suscepit , prctioso 
nos sanguine liberavit, ad inferna descendit, de fuii- 
cibus nos aeternnc mortis eripuit, coelorum nobis etiam 
prsemia promisit. Hsec omnia, fratres dilectissimi, 
pio et bf nigno animo cogitanles, quantum possumus, 
cuin ipsius adjutorio bcneficiis suis vicem rependere 
festinemus. Non reddamus mala pro bonis ; sed quan^ 
tum possumus, voluntali illius obtemperare (ideliler 
sludeamus, totis viribns innitentes, ut praecepla ipsiiis 
magis nobis parianl de sequaciiate remedium , quam 
de transgressione jndidum. 

4. Quoi de Hs raiio in judicH die repetenda. Crucem 
neccator imponit Christo prima graviorem. Nam quid 
facieiuus, charissimi, in illo metuendo judicii die, 
cum , iremente mundo Dominus, praecinentibus An- 
gelorum bucciuis , in illo majestatis suae throno cir- 
cumdatus ca*lestis miliiiae luce consederit ; ibique de 
terrae gremio et antiquo pulvere suscitato humano 
genere, astante testimonio conscienliae singulorum, 
positis in conspeclu peccatornm poenis jusiorumque 
prxmiis, rationem vilae coeperit postulare, et plus jam 
jiisius qiiam misericors, severitate jiidicis contemptae 
misericordia'. reos coeperit accusare, et dicere : Ego 
le, o homo, de limo manibus meis feci, ego terrenis 
artubus infudi spiritum , ego tibi imaginem nostram 
similitudlneinque conferre dignatus sum, ego te inter 
paradisi delicias collocavi ; lu vitalia mandala con- 
temnens, deceptorem sequi quam Deum maluisti? 
Ciim expulsus de paradiso jure peccati morlis vinculis 
tenereris , virginalem uteruin sine dispendio virgini- 
tatis pariendus introivi; in praesepio expositus et 
|)aiinis obvolutus jacui , infantiae conlumelias huma- 
nosque dolores, quibus tibi siinilis iierem, ad boc sci- 
licet ut te mihi similem facerem, pcrtuli ; irridentium 
palmas et sputa suscepi , acetum cum felle bibi : fla- 
gellis casus, vepribus coronaius, cruci arfixns, vul- 
nere perfossus, ut tu eripereris morli, aiiimam in 
torineiilis dimisi. En clavoruni vcstigia, qiiibus affixus 
pcpeiidi : en perfossum vulneribus laius. Snscepi do- 
lores tiios , ut libi gloriam darem : suscepi mortem 
tuam, ut iii aeternum viveres. Conditus jacui in sepuU 
cro, ut tu regnares in coelo. Cur quod pro le perluli 
|)erdidisii? cur, ingrate, redemplionis tuac munera 
rciiiiisii? Non te ego de morte mea au:ero; redde milii 
vitam tiiam, pro qua meam dedi. Hedde mihi vitam 
ttiam , qtiain vulneribus pcccatorum indesinenler oc- 
cidis. Cur habitaculum , quod mihi in le sacraveram, 
liixuriae sordibus polluisti? cur corpus meum illece- 
lirarum lurpitudiiie maculasii ? Cur me graviore crimi- 
niim luoriim cruce, qtiam illa in qiia quondam pepeii- 
deram, afllixisti? Gravior enim apud me peccatorum 
tuorum crux cst, in qua iiivitus pendeo, quarn illa in 
«|ua tiii miserlus inortem tuam occisurus ascendi. Cum 
eN»eni inipassibilis, pro te pati digualus sum : sed tu 
dcspexisti iii hoinino Deum, in iufirmo salutcm, in 



via rediium, in jiidice veniaro, tn cruce vitam, in sup- 
pliciis m<Hliciiiam. F.t quia post omnia mala tua nd 
medicamenia poenitenli:i^ confugere noluisti, ab auditu 
Dialo non mcreberls liberari. 

5. Dumuatorum suppUdum. Pcsnitentia, du/n Mc fu- 
mn$ obennda. Qui tunc erit siridor dcntium, cum saii- 
ctorum multitudinc ad dcxteram rcffis et ad gloriam 
segregata, pcccati populus in profunda lartari siiic ulla 
miseraiionis ac veniae spe demersus , excludi se leiie- 
bris suis a beata sanclorum luce viderit , et in pro- 
fundi sinum sine fine descendcns, urgente os souin 
puieo, aetcma supplicia et perpeluam mortem iion 
moriturus aspexcrit ? Fruslra autem a paupere, queni 
in hac viia aespexii , misericordiam postulabit : fru- 
stra extremum Lazari digitum, quo ardens refrigere- 
tiir, ardenlibus labiis rogabit apponi. Qiiam vellct 
miser, ciim pauperiim gloriam vidcrit, duris quondaiii 
pauperiatis subjacuisse laboribus, et in iila vila qwe 
cum vita morercntur mala portasse ; ne ad illa a[>lenia 
mereretur supplicia pervcnire ! Ut ergo hacc Uim diira 
et lam lerribilia aiite illud tribunal aiterni Judicis 
audire iion mcreamur, diiin adhuc licet, et cuni Dd 
adjulorio in potcstite iioslra est, consideremiis con- 
sciciitias nosiras : et si aliqiia crimiiia vel peccaia ca- 
pitalia , necdum elcemosyiiis et orationibus pnr^ata, 
nobis adhiic doniinari Cfignoscimiis, portum pceniten- 
tia;, devictis peccatorum fluctibus, Christo juvante 
fesliiiemus inlrare; et si quid iu navicula aniinas 
iiosira; multis tcinpestalibus peocatorum, aut per su- 
perbiam fracium , aut per avariiiani ruptum , aut per 
hixuriam resolutuin esse cognoscimus, componere 
yel reparare bonis operibus festinemus. Studeamus 
jiigiter vitiorum cxhaurire sentinam. Non enim miceiit 
peccata praelerita, si iion placent praesentia. Sicut 
enim nulli justoriim sufOcit justitia sua, si non per- 
severaverit usque iii fiuem : ita nulli peccalorum no- 
cere polerit iniquitas sua, si antequam de corpore i&to 
discedat, ad eleemosynarum remedia vel ad poenltcn- 
tiae medicamenta confugerit. 

6. Nec ulli procrastinanda. Religionis halntus. Sed 
quia quando vel qua hora dc hoc sacculo rapiemur, 
scire noo possumus ; sine iilla dilatione vel mora de 
siiiistra fugere festincmus ad dexierain. Non saiiitati, 
non a;tali credendum est. Noii in rcmcdiuni saluiis 
suac semper tardandus est, qui vita: suae semper it^ 
certus est' : quia qui nos securos fecit dicendo, 
Peccator in qua die comersns fuerit^ omnes immdtateg 
iliius oblivioni traduntur (Ezech. xviii, 21 et 2i); ipse 
nos etiam caiitos csse v<duii dicens, Nolite tarattre 
converti ad Dominum^ nec di/feratis de die in diem 
(Eccli. V, 8). Si forte quando geiieraliter omnes ad 
poenitentiam provocamus, aliquis intra se cogitet 
dicens, Ego juvenis homo uxorem habens, quomodo 
possum aut capillos mimiere, aut liabituni religionit 
assumere? nec nos hoc dicimus, firatres charissimi, 
non hoc pra^dicamus, utjuvenesqui conjugia habere 
videntur, habitum magis quam niorcs habeant com- 
mutare. Qnid enim liomini uxorem habenti nocet, si 
mores perditos voluerit ad opera bona vel honosia 
convertere, si peccaiorum suorum vulnera elcemo- 
synis, jejiiniis et oralionibus ad sanitatem pristinam 
studeat revocare? Vera enim conversio siue vesii- 
nietitoriim commutatione siifficit sibi : vestimenta vero 
religiosa sine bonis operibus non solum remediuro 
habere non polernnt, sed etiam justum Dei judiciuro 
sustinebunt. Convcrtamur ergo ad meliora, dum iu 
nostrasunl potestate rcmedia : hic exstinguamus mor- 
tem moriendo peccaiis, hic vitani viue meritis acqui- 
ramus; praestante Doiniiio iiostro Jesu Christo, cui 
est hoiior et impcrium cuni Patre et Spiritu sancto 
in saecula saeculoruiu. Aiiien. 



* Forte legendum, ut infra. serm. 960, n. S, sam in renif* 
dtum saluUs su<e semper tardus estj gtct, etc. \ sive ui illic 
habet Ms. t. : in remedium saUitis vm noa ssi semper tmr^ 
dus, qui de tUa sua, etc. 



^9 



SERMO GCLll. 



%I0 



SERMO CCL (a). 
Dc Judicio extremo, n (b). 

1. Vita depravat<B studia. Parabol<B ntumiorum 
explicatio, Recogiteiniis , fralres ch:irissinii, cuii- 
cla mala qiiK fecniius; ul ininis letcriii Jiidicis pcr- 
UThti. ad ulliniuin saltein siudeaiiius boiia faccrc. 
Umle. D<»nriijus in Evangelio dicit : Non omnis qui 
dicit mi/if, Domine, Domine, intrabit in regnum coslo- 
rum ; ted qui facil voluntatem Patris mei qui est in cce- 
Itf, ipse intrnbit in regnum calorum (Matth. vii. !21). 
Hoc eliam, fralrescJiarisslmi,cogitare debenius, (luia 
in illa die reddel Deiis niiicuique sccundiiin opcra, 
siia, boiiis bona, malis mala : bonos miltet iii vitain 
a'ternan), nialos in ignem xternum. Vae illi hoiiiini, 
qui cum diabolo mansionem hab«bit. Pensemusquod 
istud regiium finem liabet; regnum Dei nnem non 
babet. Ista vila laboriosa, caduca et fmgilis, plena 
scandalis, invidiosn, quidaliud quxrit nisi maiidu- 
care, bibcrc, Inebriari, iiixuriari, detractiones facere? 
Certeubi volumus permanere, illucdebemus fesiinare. 
f ratrcs, iios peregrini sumus in hoc mundo ; convcr- 
lamar ad Doiiiiniim qui fecit nos. Fratres, audisiis 
quod Doiniiius vindicare veniet, et peccaiores mittet 
in ignem aeternum, sicut in Psalmo dicit : Exsurgat 
DeuM, ef disnpentur inimici ejus {Psal, Lxvii, 2). Quid 
autem siiis dicturus sit in die illa, audiamiis : Venite, 
benedicti Patris mei (Matth. xxv, 3i). Et jusii regna- 
bunt siiie iiiie cum Cliristo, sicul dicit, Et justt epu- 
ientw, et exsulteitt in conspectu Dei (PsaL lxvii, 4) ; 
et, Domine^ nonne bonum semen seminasli in agro tuo? 
unde ergo mixtumeU zizania? Et ait ilHs.lnimicus 
komo hoc fecit : primum coiligite xixania^ et alUgate 
per [ascicuios ad comburendum. Messis hsec est genus 
bumanum in consummati(»ne sxculi ad judicium con- 
gregandum; zizania, peccatores; inimicus homo, dia- 
boliis (|ui superseminavit peccata ; mcssores suiit An • 

!;eli, qui eligunl justos a peccatoribus. Ugate fascicu- 
osy hoc est, rapaces cum rapacibus, adulieros cum 
adulleris, fornicaiores cum foniicaloribus, bomicidas 
cum hoinicidis, avaros cum avaris, iracundos cum 
iracundis, falsos teslcs cum falsis testibus, fures cuiii 
furibtts, derisores cum derisoribus, similes cum simi- 
libus. Hi sunt fasciculi ad coinbureiidiim. Triticum 
muem congregate in horreum meum (Malth. xui , 
87-50), id est, nilltitc jiislos in p:iradisuni. 

2. Ad piBnitentiam et bona opera exhortatio, Con- 
fesuo et peenitenlia a sacerdotibus imposita. Eleemo- 
sywB de rapinis. Fraires, expavescere ei tiinere de- 
bemus de lam brevi saiietaie, de tam longa fame ; de 
tam loiigis tenebris, de um brevi luce. Dum tenipus 
liabemiis, convertamur ad Doniinuin qiii fecil iios; 
ut non mereaniur iiitroire in illas lenebras, sed in 
lucem : quia omnis homo cujus opera facit, ejiis li- 
iius est. Si opera Dei facimus, lilii Dci sumus. Qnod 
modo peccamus, cito cinendarc debemus, et non ad- 
dcre peccaia pcccatis. Uiide Psalinisla : Appone ini- 
quitatem super iniquitatem eorum, et non intrenl in 
justitiam tuam(PsaL Lxviii, 28). Ojnfessionem quje- 
rainus puro corde, et poeniieiiliam dunatani a saccr- 
dotibus perflciamus. Nolite iram recoiidere iii cordi- 
busvestris; quia quando iram portamus, nec oblalio 
iicc oralio a Deo recipilur. Dale eleemosynam, reci- 
iNte peregrinos in doniibus vestris, pedes coruin la- 
vaic, ct kcios ipsorum praiparatc : dolentes conso- 
lamini. Noliie despicere peregrinos; quia ipsi pcre- 
«riiii eslis.Noii circuinvenias fralrem lunni iiinccotio; 
qoia Dcus jiiilex csl. Paupercs ct viduas ct orpliaiios 
Dolitc opprimere. Nolite de rapinis paupcrum elee- 
iiiosyiias fac»re : trisutur qui pcrdit, gaudet qui 
acquirit ; lucratur pecuniam , et pcrdil animaui ; ut- 



OA Allas, de saiiclis39. ,, . . • 

(b) in M>l»eiidice niiiic i.rimum collocaiur. In lx)vanien- 
lium edilioiie amhiguus, verliiii vero el vindingi s^itentia 
Mii>posiUtius est. Dicencli modus videlur stili Caesariani sir 
nii^essc quam Au^usliaiani. De nuni. 1 vide suiwe- 
quentciu seriuoncui. 



tcndit quld acqnirlt, et non att«ndil qtiid perdit. Fra- 
tres, ciim Domini adjutorio , dom tcmpus habcmns. 
laboremus, qiiatenus a malis simiis poenitentes am 
pcr jcjiinium,aut pcr clcemosyiias,:iut per vigilins, aui 
pcr oratioiics, aut per charilatem : ut nicreainiir per- 
venirc ad regna coelestia, ubi cst salietas sinc famc, 
ubi est liix sinc teiicbris, juvenius sine senectute, re- 
quics sinc Inbore, gaudiuro siiie line. Ipse qui noa 
creavit, nos adjtivct, ut ad coeleslia regiia mcrcamiir 
pcrvcnire, per Cliristum Dominum nostrum. Amcn. 

SERMO CCL! (a). 

De Judicio extremo, lu (b). 

fratrcs charissimi, qiiam timendiis cst nobisdics 
illc, in qiio Doiiiinus nostcr Jesus Christus ac redein- 
ptor omniuin proposiiit veniro cum flamma igiiis, qui 
inflammabit adversarios suos, ct eos qui faciimi ini- 
quilaleiii ! In iila die piangent super se omnes tribus 
terriBf et videbunt Filium ttominis venienlem in nubi- 
bus cceli cum virtute magna^ et majestate excelsa 
(Matih. XXIV, 50); et commovebuntur antc cum 
omncs flnes terraB, et peccaiorcs pcribunt, ct cof^lum 
plicabitiir, el inarc si<:c;ibitur, et inont<*s sicut cera 
ardebuiit (Psal» xcvi, 5), et lcrra ardebit usque a«l 
inferos. Sol convertetur in tenebras, et Inna nou dabit . 
lumen «utiin, et stellce cadent de coeto in terram, et Vir- 
tutes coelorum commovebuntur. Tunc apparebit signum 
Filii hondnis in ccelo^ quod csl crux Christi, iii ciijiis 
lumlne lcncbrabitur totus miindus. Tunc saucii vola- 
buntobviam Christo inaera, ct sic semper cuni [kH 
miiioertint; peccatores autcm confundentur et pcr- 
ibunt. El tunc flet judicium. Et tuiic veniel Doiiiiinis 
nostcr Jcsus Christus, et mittvl Angelos suos a quatuor 
angulis terrm , et congregabunt electos ejus a summo 
ciBlorum usque ad terminos eorum (Matth, xxiv, i9 51 ). 
£t tunc scparabit Dominus sancios suos de intcr |)cc- 
catorcs, ct miuet eos in maiisioncs coelcstes : pccca- 
lores autem in caminiim ignis ardeiitis, qui pr:rpara- 
ius es:diabolo et angelis ejiis ; ibi eril fleliis 6t slridor 
deiitium. Vae illis Iiominibus qui halicbuiit maiisio- 
iicm cum diabolo. Et ascendcl fiiinus torinentonim 
in soecula saeculorum (Apoc. xiv, il).Quorumvcrmcs 
non morienlur, et ignis non cxstinguetiir (Isai^ lxvi, 
24). Iii ()ua nulla vox nisi ^cmilus; iibi nulla requirs 
nisi ignis; ubi nulluin refrigeriiim nisl flainma; ubi 
lux nunquam videbilur nisi leiiebr.c, ct noii venieiit 
unquam in memoriam apud Dcuin. Qiiorum cibus 
cruciatus, et mansio eoruin cuin diabolo est, ubi 
nulla visitatio nisi tcnebrx. lioino qui dcsideras 
regnum Dei possidere, qiiod malc fecisti, diiin potes, 
emciida; dum tempus babes,claina ad omnipotcniem 
Dcum; duin dalur spalium, Iiigc; dum liccnlia csi, 
poenite; festina, dum polcs; plange, dum adhuc 
anima tua versatiir in corporc; uum adliuc vivis, rc- 
medium tibi acqiiire priusqiinm te profimdus absor- 
beal laqucus poenaruin, priusquam le infernus rapiai, 
ubi iiuUa daliir induigeiitia, ubi nullus cst ad coufes- 
»onem recursus, nullus est ad veniam rcgrcssiis : dc 
qua poena nos pius Dominus cripcre dignetur, qui 
cum Patre etSpiritu saticto vivit et rcgnat in Siecula 
sarculorum. Amen. 

SERMO CCLil (c). 

Admonitio ut non solum linmia, sed et moribiis et operibii.s 
laudeiur Deus; quia quale estqiiod ^cogilaiur inoonlo, 
tale esl quod procedii m opere : et de purgatoriis |KEiii6 
et iuterui puieo {d). 

i . Hic jugiter bene agendum , ne male egisse frustra 

(a) Alias, de sanctis 40. 

{b) in Appendlce nunc primum collocatur. Dubius Ijuva- 
niensibos, veriino autem et \iudiiigo spurius erat. Parsest 
seroionis apud Amlirosiuin 33, de tuturo Judicio, feria 2 poiit 
Dominicam 1 Quadragesinia!. luter Seriiiones ad Fratres iii 
eremo locum eiiaui occupavit, orditic sexagcsimuin ttir- 
tium. Ejusdem esse auctoris videtur, ci^us superior. vide 
superiorem sernionem, n. i. 

(c) Alias, 16 ex Homiliis 50. 

(a) In Ai pendice uunc prinium collocauir. Dubiinu iuier 
Augustiniaaus rcUqucruui Lovauieuses : removeri \olaiil 



2SI1 



APPENDIX. 



23l!f 



qnandoque pcsniienL Rcsnrrcclio cl glorificalio Do- 
iiiiiii iioslri Jcsii Chrisii, Tralres charissimi, ostendit 
iiobis viiam qiiam acceptnri suiiins , cum veneril re- 
irilmcre digna(Jignis,elc. (a). El si esl adhucgciiiiliis, 
loiiialio, iribuhilio; spera li-aiisiiorin omnia , cl illuin 
venliiruiii dicni iii qiio sino dercclu laudabiniiis. lu- 
leriui, d(Hicc veniat illc dies, in quo Cdnjuncti Aiigelis 
Deuin sinc ulla fntigalioiie ei sine iillo (iiic laudare 
mereamur, ntad illiid ineffabile gaudium veiiire pos* 
giinus, quantum possumus, boiiis operibus sludcamus 
insisicrc; ci quolidie conscieiilias nosiras inlus aspi 
ciciiles, si ali«iuid in slola animoe iioslric aul per nc- 
gligciitiani dissutum , aut pcr luxuriaiii sordidahim , 
aiit pcr iracundiain coinbu^tum , aul pcr iiividiam 
consci>sum , aui pcr avariliam lenebrosiim esse co- 
giiosciniMS, duin adliuc in polestate noslra cst, cum 
Dei adjulorio fcstiiicmus vubicrata curare , repararc 
perdiia , et ad caudorcm justilix ea qu.e obscura:a 
Fueriiil revocarc : ne forte si bonis operibus nudi , et 
viliorum paiinis sordcniibu^ involuli , aiito iribnnal 
a^terni Judicis vcnorimus , illa ad nos lcnibilis scii- 
lenlia dirigalur, Discedite a me, mfiledicti, in iancm 
teiernum, qni paralus at diabolo el angelis ejus (Matth. 
XXV» 41). Etideo, quanium possumus, fructus jusli- 
tiic siudc:unus alTerre , timentes illud quod Dominiis 
dixit , Omnis arbor qute non facit fructum bonum, esh 
eidetur et in ignem mittetur (/d. iii , iO). H;cc seiilen- 
tia cvideiilcr ostcndit quod non i»olum maium fccisse, 
sed diam boiium non egis>e damnabile erit. Et ideo 
ista qua; dlximus, allcuiis cordibus jugitercogilcraiis; 
iie iios lardc ixienitcat sub conspcclu igiiis jcterul , qui 
intorrogabit medullas, ossa el cogiiatloiies noslras. 
Quantum tunc uiiusquisque punieiidus oplabit, ne uii- 
quam mulierem alicnam concupisset, nc unquain 
corporis siii vcstem , ne unquaui Baplismi holoseri- 
cam maculasset, ne unquatii prelerissel consilia el 
inonilasacerdotum. Nam si sacerdoiibus grande pe- 
riculum est, alicna peccata uon arguerc; quanto pe- 
riculosius erit propria noluisse corrigere : alque ca 
iion solum noii emcndasse , venim eiiurn defendisse, 
ct defendendo accumulasse ? 

2. Pams ofternas, Et ideo expiatura cril illic inex- 
stinguibilis coiicremalio , quidquid hic medicabilis 
satisfactio, quidquid hic salutifera dissimulaverit sa- 
narc conversio. Ardens eiiim inferni puleus aperie- 
lur; dcscensus crit , ascensus non crit. Illic fldei ve- 
ste iiudaii , et capilaliler uiorlui , in pcrpetuum de- 
incrgcniiir, ejicieiidi iii tencbras exteriores, ubi iion 
visitabii Ktcriius, in icncbras exteriores infelicilcr in- 
clusi , infeliciiis includcudi. De lioc piiteo propheta 
fu at alque CDiniuemorat , Ncque absorbeal me profun- 
dum ; neque urgeat super me puteus os suum ( PsaL 
Lxviil ,16). Ideo aulcni dixii , Neque urgeat super me 
puteus os suum; quia ciim sinc pocnitcntiaj remcdio in- 
fcliccs peccaiorcs exccpcrit , claudclur sursum, ape- 
rictiir deorsuin, ac dilatabitur in pnifiinduni. Nultuiu 
spiramcu, nullus liber anlielitus, claustris desuper ur- 
gcnlibus rcliiiqiieliir. Deirudcntur illuc , valedicentos 
rcruiii nalunc. Ullra nescieiiiur a Deo , qui Deuin 
scire nolueniul , morituri vitaR et morti * sine line 
victuri. Felices qui uunc beiic viveiilcs facultalibus 

verliiius ot vindingus, lamelsi non maluin. Poslerior pars, 
uu;e roperimr eliani iii Kusebii llomil. 5, in Ei iphauiam, ad 
ci sariuni perliuct ; iwrior ad Augusliuuiu ex cuaiT. iu l'sal. 
148, ipsiusmet caesarii, credimus, cura el sludio docerpia. 
llujus quippe iiigeuiuiii re:orl iiiulus sermoais |)arti utrique 
respoDdeus. El vero de Cassario ineinoria prodituin est , 
virum ai ostolicum prajdicandi vcrbi Dci nmuus uon modo 
per se, quoad licuii, iin|tlev»sse, sed iusuper iusUtuisse ut 
AmbrtTsii, Augusiiui, suuniue ipsius liomiliaj a presbyleri» 
et diaconiims in Ecdesia le^erentur : quiu etiam oompara- 
t:is diversi argiunenti omcioues multis iutra et exu*a Gal- 
tias proviuciis suppedilasse. De nmu. i vide enarr. iu 
l^jiil. 148, uu. I et t; et supra semi. i9, n. -4, ct serm. i 16 : 
vkJ. prxteroa Ca»ai'ii hoiuil. i7. 

» Mss., mortui. , . ,« 

(rt) Hic omissa repete ex euarr. In rsil. i48 , im. 1 

et2. 



ycl corpori suo nccessariis conlcntt , et dc siio largi , 
in se casti , in alios noii cruenti * , ab liiijus put'i 
profuiidi flammca nocte sc redimunt. Il:cc \ia:n:i iHos 
mancbit,qui amisso el lum reparalopcr pceniientiaui 
Daptismo, in a^tcrnum pcribunt : ad qiios dicitur, Pa- 
leus atUem comburet igni inexlinguibHi {Matth. iii,!2). 
3. Pnrgatoriee poence. Illarum duratio et materia. Ui 
vero qui temporalibiis poeiiis digna gesseruiit , de 
qiiibiis Aposlolus dicit, Si cujus opus arserit, dclri- 
mentum patieiur; ivse avuem salvus erit, sic tamen 
quasi per ignem ( l Cor. iii , 15) : pcr fluvium igiieum. 
dc quo prophclicus scrmo comiueiii<>rat, Kt flHvius 
igneus currcbut ante eum ; pcr fluviiim igneum et v.ida 
fervciitibus globis horrenda transibuiit. Quanta fucrit 
pcccati malciia , tuiila et pertranseuudi iiiora. Quan- 
luiu cxcgcrit culpa, tantuni sibi cx homiiie vindica- 
bit qu.cdam flnmm.ne ratioi.abilis disciplina («). Et 
qunnium stulta miquitas gcsscrit, tiutuin sapiens 
poeiia dcs:cviel. Et quia scrmo dlvinus quodaiii loco 
aiiicu) oll;e aiiimain peccairicem coiiipanins dicit, 
Pone oUam super prunas vacuam^ donec concalescat ws 
ejns , et omne stannum ejus defluat (Ezech. xiiT , 
il); illc scrinones otiosi et co^Mtatioiics iniqux vel 
sonlid;c, illic multiludo icvium peccaiorum , qiue pu- 
riialcm nobills naiurae inlcceraiit , exsudabuiit ; iUic 
siaiiniim vcl plumbum diversorum subrcpentiuro dc- 
liclorum, qu;c divin.^m imaginem obscuraverunt, con- 
sumciiiur: qiixouinia hic abaiiinia separari per elee- 
niosyiias ct lacry nias compendiosa traiisactione potuis- 
scnt. Ecce sicexigcre h;ibet ab honiiuerationcm,qiii 
sc ipsnin pro homiiiededit, et conGxus clavislcgis niorti 
scjunxit^.^Qiiai cum iia siiit, dilectissiini, iutelligamus 
qiiia cflugcrc iiitolcranda supplicia et incendia aeienm 
iion poieruiit, nisi qiii priiis iii se igiiem carnalis con- 
cupisccutixacluultinioda; cupiditaiis exslinxeriiit. El 
ideoi fratres charissimi,convertamu8 nos ad meliora, 
dum iii nostra suiit potestate remedia.Curramusdum 
lucem habeiiius, iicc prxtereunlia salutis lempora ne- 
gligaiuiis. Ilic exstinguanius morlem moriendo pec- 
catis , hic vilam viuc mcrilis coinparemus. 

SCaMO CCLIll (6). 

De confessione i^eocalorUm, et quia hoc desklent diabotes 
ut peccata uostra miuime couiitentes, rei ante tribuoii 
xteriu Judicis appareumus ; Deus e cootrario vult ut malai 
nostra humiUter couUieamur iu hoc sxculo, ul ab eis li- 
berari mereamur iu futuro (c). 

i. Confessionis pfteceptum. Cur Deus hoc juuerk, 
Diaboli conalus ne impteamus. lu oraiiibiis Scriptiiris 
diviiiis, fraires dilectissimi , utiliter ac salubriier ad- 
monemur, iit peccaUi nostra debeainus jiigiter et bu- 
niililer noii soliiiii Deo , sed eiiain sauctis ei Deum 
timeiitibus confiteri. Sic ciiiin per Jacobum apostolum 
nos admonet Spiritiis sanctus, dicens ; Confitendni 0$* 
terutrum peccala vestra , et orate pro iiivicem , iil^to/ie- 
mini (Jacobi v, 16) :et Psalmisla, Conflienutd Domina 
quoniam bonus (Psal. cxvu , i) ; et iteruui, Dixi , prc»- 
nuntiabo adverswn nu injustitias meat Domino; el tu re- 
misisti iinpietattm cordis mei ( Psal. xxxi , 5). Quo- 
modo eniiii nobis peccatoruiu vuliicra iiunqiiam de- 
esse possunt ; sic et coufessionis niedicauienta deesse 
uou uebeni (d). Nou eniiu idco vult Dcus, utcoiifitea- 

' Codiccs Mss., congruentes. 

* Apud Kuscbiuni, et confvxm cknis legem fnorfis fmt. 

(a) Hinc vocalur ignis arbiler, supra scrm. i5, n. 4^ io 
fine. 

ib) Alias, i2 ex Homiliis 50. 

\c) lu Appcudice mmc priiuum oollocatur. Lovaniensibas 
amiuguus est, lalsus verhno et viudingo. AdrooueiU Lova- 
nieuseo, videri quibusdam | riorem prtem esse CradlL seu 
Eraclil ; poslcriorem, Augustiui. stilus au exordio ad nneni 
usiiue plane csesarianus. Doctrina auteiii | lenimi|ue Augti- 
siiniaiia, ex Scriuouiiius ipsiusiu l^liiios collecta. I>e niuu» 
t vide Augustiiii euarr. in l^s..!. 91, u. 3;'de umii. 3, vida 
serm. 68, u. 4, serm. 37, n. 6; de uum. S, Au^ustiui eiiarr. 
iuisal. 31, n. i(i, et euarr. iu Psal. 140, nn. 10 et It. 

(li) lu Cifsarius expriiuit necessitateui eleeuiuaiyiuet 1°' 
fra semi. 257, u. 4. 



2SIS 



SERMO CCLIII. 



2214 



iiiur pccenU) nostra , qnod ea ipse scire non possil : 
S4*d quia diabolus hoc desiderai, ul invenial quod no- 
bls anle Irilmnal Judicis xlcrui objicial; ideovult ut 
magis dcfeudere, qtiam acciisnre pcccata noslra veli- 
mns. E coutrario autem Dous nosier, quia pius est el 
miscricors , vult ut ea coufil&muir in hoc s;cculo , 
ne pro illis confuudamur, posimodum iu fuluro. Si 
ciiim nos condiemur, ille parcil ; si uos agnoscimus , 
ille ignoscil. Primo liomiiii non est dictuiu, Confitcre 
peccalum; quia iion feceral quod fatcrclur : scd di- 
eliim esi ei ut non peccurcl {Gen, \i ,17). Non ohlem- 
peravit, pcccavit. Nati sumiis mortales ex viuculo 
peecati ; propagaia est miseria nosira per su( cessio- 
nein fragilitaiis humantr ; et diciiur nobis, Faiemiui 
peccata. Serpens auleiu illc qiioiuudo tunc insiilit, ut 
mm servaret homo quod ilii dictum est, nc peccaret 
(/d. ni , i) : sic nuuc instat , ul noii scrvet homo 
qiiod ei dictiim est, Confilere peccatum. Quoiuodo 
eniin lunc fecit, iit caderet qui stabat; sic nuiic agit , 
iie surgal qur cecidii. liaque adversus iiicautatioucs 
cjus et insidias , qiiibus nunc impedire vult redilum 
iioslruro , suscipiamus prxccpt:) saliiberrima adver- 
sus eum , qui impedire vuli nobis conressioncm pec- 
cati ; quia scit non nos posse aliier redire , qui per 
superbiam lapsi sumus. Dux nobis ipse fuit ad super- 
biam :niodoad huuiilitatem diiccin Cliristuui scquamur. 
%, Pecealum regeriuU mathemalici in uellas : Mani' 
chtei in gentem tenebrarum : mnlti in diabolum. Dicit 
boinini scrpens ille per malhematicos et Mauich;cos , 
ne coiifiteatur homo peccatum. Pcr m»tliemalicos 
sic loquitur : Numquid honio peccat ? Stella; sic siint 
positas , necossc est ut faciat homo pcccatum. Dicit 
ergo per mathematicos quia stclla fncit ul houio pcc- 
cel; nain ipse uou peccai. Sic blasphcmias coiiveriit 
in Deuin. Creator euiin siellarum Deus e^t : el duin 
iion vult bomo se accusare iii eo quod fecii , Dciiui 
Accusat a quo factiis est homo. Item per quusdam 
Maiiiehaeos ita suggerit : Nou lu pcccas, gens teiiebra- 
rum pcccat ; tu nou liabes peccalum. Dicit h:cc auiinx, 
el erigit eam in siiperbiaui , ut pulct quia uon pcccat. 
Non est hoc tollere,sed gemiiiare peccaium. Item 
mulli sic confessionem pcccati fuj^iunt, ut ipsiim sa- 
taiiam accusciit ; se nihil inali fecisse dicaul. Et cum 
caslignntur aliqui , et dicitur eis, Quare hoc fecistis ? 
respondent , Quia diabolus lioc fecit. Nou est euiiu 
uiide plus gaudeat diabolus , iiisi quando homo dicit 
quod ipse fecerit ut peccaret. Quando cnim dicit , 
Diabolus hoc fecit , non se accusat : et diini peccata 
sua dissunulat conliteri , iudiilgcutiam nou meretur 
accipere. Uespondet ergo el dicii , L)iabolus lioc fe- 
cit : quasi rcvera traxerit cum diabolus, aut violen- 
tiain fccerit. Suadfre euim et boliicitare poiest; co- 
gere omuiiio nou potest. 

3. Diaboln$ suadet , non cogil ad peccandum. Libe" 
nmi ett homini consentire, Et ideo cuiu per Dei adju- 
toriuin in potestaie tua sit, uirum conseniias diabolo; 
quare non mngis Deo, quam ipsi obtempernre delibe- 
ras ? Si enim solus diabolus darel cousilium, et Deus 
Uiceret; hnberes quod exciisare posses. Cuin vero 
Chrislus tibi et cons^Jeiitia tiia contradicat, el |»er 
Scripuiras diviuas audias iii ecclesia quod noii dcbeas 
facere malum; quare eligis mortem, ct dcscris viiam; 
et magis vis scqui diabolum ad luxuriam, quam ob- 
tcmperare Christo qui te invilat ad vitam a;tcruam ? 
Rogo ergo vos, fratres cbarissiiiii , quarc salanas se- 
ducit ad peccaiidum , cum Deus posueril honiini in 
poleslaie non conscnlirc salansc? Est ciiim a dextris 
quodain modo prx^cipicns Deus . a siiiistris scducens 
saiaiias, homo in nicdio constilutus. Cor siiutu qiiid 
hiclinat ad diabolum? Qnare non polius erigat ad 
Deum ? Non eiiim diabolus cogeudo , sed suadeiido 
liocet; nec cxiorquel a uohis consensuiu, sed pclit. 
Nos diabolum uon adjuveuius^ ; et viiicimus. Dai qui- 
dem ille consilium : sed, Dco auxiliaiiie, iiostrum cst 
vel eligere, vel repudiare quod suggerit. 
i. Excmationes in peccati$. A'on ea toilunt^ $ed ipso- 

* Ais. rm., iHaboto mi conscntianm. 



rmn medieinam. Allcndite et aliud. Qunndo dicil ho- 
mo quod scductus csl a saUuia, quamlo dicil se sedu- 
cluiu, coiifiiciiir ex parle : sed tamen negat se fecisse, 
etdicit, Ego niliil fecl, dinbolus fccit. Conaliis esi di- 
cere illud Adaiu : ipse enim cxcusare se voliiit de 
muiiere ; mulior excusarc sc voliiii de serpcnte : Do- 
miiiiis nulein Dcus , qui lilierum arbilriiim dedit ho- 
inini, el cuin prajccpio suo adversiis seipeiilis veiiena 
firniaverat , iion nudivit isias cxcusaiiones : quia el 
mulier propierea dala erat, ut docerelur a vin», iioii 
ut doceret viriim ; et sic erat conslilula voliintas am- 
borum, sic eral rabricaiuin liberum arbitrium, ut si 
nollel consenlire serpenti, discedcret serpeiis in sua 
fnlsiinlc conrusus, ct rcnianercl homo iii Domino 
crealore firinaliis. Ipsn suiil mnla verba qii:c diximus: 
qiiia mmlo serpens vuli siiadere exciisnliones pecca- 
toruni. Tunc fecit qiiod accnscs; uiodo auiem vult fa- 
cere (juod cxciiscs. Deus confilenti umqnam in apcr- 
tiini sinum iuduigcniiam paratns erai dare ; excusas , 
claiidis siuum, includis pcccalum, oxcludis indulgen- 
tinin peccali. Ecce qiiid fccisli : non iit tolleretur pec- 
cainm, utdixi jnmdiidum; sed ui inlerclnderelur ine- 
dicina peccnli. Sannrc te liabcbnt Deiis per indulgen- 
tiam, si falereris : qu;eris pcr quem cxcuses ; sed non 
qumril iJle quem pro le puiilat. 

5. Confessio initinm sajiitaiis. Dic crgo devoto corde 
quod dixi pauloante, Kqo dixi, Domine, misereremei. 
Qnare nddidit, Egodixi) Proplcr ManiclLros. qui di- 
cunl, Non lu poccas. Clamn, Ego dixi, Domine, mise- 
rere mei : sana animam meamt qnoniam peccavi tibi 
(P$al. XL, 5). Sannl ic Deus ; confitere lantum vulnus 
tuum. Jaces sub mauibus medici, palieuter implora 
auxilium. Fovel, urit, secar, a'quaniiniler tolera; 
tanlum noli atlendere, nisi ul sancris. Sanal)eris au- 
lem, si ostendas tc nicdico : non quia ille non vidct, 
si lu le abscondas; sed ipsa coufessio iniiium sanita- 
tis est. 

6. Conipientis scevHia letu$. — Emendabit mejustus 
in misericordia, et arguel me; oleum autem peccatori$ tion 
impinguet cnput meum ( Psal. cxl , 5). Quid hoc est? 
Melius est mihi ut qiinndo vidct jusliis peccatum 
meum, emendct me, non mihi parcai, dicat quia pcc- 
cavi, s:cvial iu pcccaium meuiu, ut me liberet a pec- 
cato. Vidciur acerl)e clamnre : sed inins lenis est iu 
misericordia. Ideo dixit, Emendabit me ju$tu$ in mi^c- 
ricordia, et arguet me. Quando ergo arguil, et quaiido 
clamat, et qunndo juslns sawit, miseretur : el loluiu 
illud de miscricordia pnterna csi, non de sxvilia iiii- 
mici. Magis autcm qunndo non vult te mori sub pcc- 
cato, magis amat, quia sccat. Non vull cnim pulredi- 
ne peccali coclcra mcmbra tiin conlabescerc. Ferruiii 
proferl : sed noli liinere, noli pallescere; medicus 
esl. Ferruui non contra le fertur, sed contra vulnus 
ttium. Ergo sic nil : Emendabit tiie justus in misericor- 
dia, et arguet me ; oleum autcm peccatori$ non impin- 
guet caput meum. 

7. Adulanti$ blandimentum , oleum peccatori$. Quid 
est auiem oleum peccaloris, uisi binntlimenlum adii- 
laloris^ Si quis aliqiietu vehemciiter objurgct, videlur 
sxvire iu peccatuui ejiis : et libere ei dicat mala qu;u 
commisit; et ilie si imitaiur foriassc objurgntoreni 
suum, simul cum illo irasciiur peccaio suo. Quare di- 
ctuiu cslj rascimini et nolite peccare ; quas diciti$ in cor- 
dibus ve$tri$f et in cubilibu$ vestris compungimini (P$al. 
IV, 5). Ergo dicnt ille vera : forie corrigitur. Alius 
vero veniat ad eum , et assenietur et dicat, luio laii- 
dabiliter fecisti : quoniam laudatur peccator in deside- 
fiis aninuB swe, et qui iniqua gerit, benedidtur ( P$aL x, 
5, $ec. Hebr.) ; diflluit, hetus vocalur. Avariis est; ot 
dicilur de eo qiiia servat rem suam. Vitidicat se dc 
iniiuico , cum dic.tUMi sit , Diinitte ut diiuidnlur tibi 
(Luc. VI, 57); et foriis vocatur. Sic considera caucra, 
queiuadniodniu asscnialores , id est, adulalorcs lia- 
bcaut vcrba fallacia, hnbeaut noiniua laudis : ipsa est 
unctio peccatoris. Nos auiem andiamus |u*oplictaui di- 
ceiitem, Popnlu$ meu$^ qui vo$ feiice$ dicunt, in erro* 
rem vo$ mittunt^ et conturbant $emita$ pcdum m/roruiii 



ms 



APPENniX. 



»16 



. t/«flt. III» ii). Erffo si dicalur al) aliquo libcrc pccra- 
lum alicujus, el abalio palpclur; si videal aliqnis lcr- 
lius ct intcrrogeiur quid sit factum , nounc ila solct 
respondcrc : llle dixit ci vcra, ci non blandilus cst? 
Quid illc allcr? quid fecil? Uuxil ci caput, el disccs- 
sit. Nos vero, fralres, si vcrc spiriluales medici su- 
nius , et de aniinarum veslrnrum rcmcdio alteutius 
cogitemus, noii dcbcmus palparc quemquam, ncc nos 
iicc vos Confileamur peccata nosira, non cxcuscmus: 
tu fecisli , tu rcus es ; tu conrucre , libi ignoscitur. 
Si autcm dicis, Nou cgo feci ; ubicumquc verba * cx- 
cusare volueris , pcccatum tiium manct iii ic, peccati 
rcus es : el non illius peccati tanium quod fecisli, scd 
hiijiisctiam superbi:p, ciuod confileri iioluisli. Dc qiio 
pcccato no« Dominus libcrarc diguclur : qui cum 
Pairc ct Spirilu .sancto vivil et rcgnat iu sa^cula sae- 
culoram. Amcn. 

SEKMO CCLIY (fl). 
De Confcssione peccatonun, et Poenitentla (b), 
4. Confeuionis necesiiias. Quam utilis mI et quibus, 
Horiatur iios saepius sancia Scriplura ad iiicdicanieii* 
ta fugcrc confessioiiis , non quod Dcus indigcat con- 
fcssioiic noslra , cui omnia prusto suut qiiae cogiu- 
mus, loqiiimur aut agimus : sed nos alilcr salvi (ieri 
»011 possumus, nisi coulitcamur poenilcntcs, qiiod 
iniquc gcssimus ncgligcntes. Qui se ipsum accusat in 
|)eccatis suis, hunc diaboliis non babci ilerum accu- 
sarc in die iudicii : sl lamcn connicus poenitendo di- 
hiit quae fe<!it , ncc itcruin renovat quae egit. Coit/t/e- 
ffuitt, dicit Jacobus apostolus, allerutrum peccata ve^ 
htra, et orate pro invicem ut salvemini ( Jacobi v» i6 ). 
licm bealus Apostoliis : Ore autem confesno fit ad sa- 
lulem (Rom. x, iO). Sed ct S;)loinon de confessione 
peccaiorum dixit : Qui abscondit scetera sua, non dtrt- 
geiur :. qui autem confessus fuerit , et reliquerit ea, mi" 
sericordtam consequeiur (Pror. xxviii, 45). Magnum 
est salutis medicamcnlum iion itcrare quae impie ges- 
siiuus , nec priorum cicalriccs viiliierum resauciare. 
Sicut autcm dicit Joanncs cvangclista , Si confiteamur 
peccala nostra, fidelis est Deus eijustus^ utremittal no^ 
bis peccata nostra , et emundet nos ab omni iniqmtate 
(I Joan. I, 9). Siiniliter ct Psalmista ail : Z)ixt, Cott/S- 
tebor adversum me injustitiam meam Domino; el tu re- 
misisti impietatem peccati mei (PsaL xxxi, 5). 

2. Dumnatorum panitentia infructuosa. Tormentum 
duplex, Duplex sit pmitentis fietus, Fructus dignus fHV- 
uitcnii(B, \ivens coiiiiteatur peccator quae fecit ; quia 
iion est fnictuosa confessio apud inferos, iicc poeni- 
lcntia ad salutein proiiciens. Eccc nuuc tcmpus salu- 
lis, cccc nuuc tempus acccptabile Dco (li Cor, vi, 2). 
Teiiipuscst nunc rcmissioiiis poeniiculiuus; scd tem- 
piis erit po8t moriem vindictse negligeiitibus confitcri 
s<'clera siia. Omiics enim impii amarani habcnt in tor- 
iiicntis poeuilcuiiam : scd non proficit cis poenilentia 
ad remissionem , scd conscieniia toniucl cos ad au- 
gmenium poenarum quas paliuntur. Polucrunt cnim 
sibi per conressioncni prxcavcre tormentorum imma- 
iiitaiem, et ncglexcruni : ila sicut foris flammis, ita 
iiilus couscientia propria lorqueiitiir. Quomodo potest 
iiicdiciis vulnus sanare, quod o^grotus oslcndcre cru- 
l>escit? Dcus confessioncm nostram desidcral, iit ju- 
stam liabeat igiiosccndi causam. Qui pcccata sua oc- 
( ultat, et erubcscit salubritcr conlileri , Dcum quero 
t(?sU!iii liabet, ilerum habebitcum ultorcm. Optimescju- 
tlicet lioiiio In liac vita,nc judicctur a Dco damnatione 
perpetiia. Dupliccm liabcrc debct fleium in poenitentia 
omiiis pcccator : sivc quia per ncgligeiitiam bonum non 
fecil, scu qiiia per audaciam malum perpclravit. Quod 
eiiiin oporluit iion gcssit , ct quod iion oportuii cgit. 
Coiifcssio juslilicat, confessio vcuiain pcccatis donat : 

* ila Ms. gr.y a secunda manu, sed antiqua, quaUcumr 
qiw. verbo, 

(a) Ahas, de Tempore 66. 

(b) in A(>; endice nunc priinum coHocatur. Dubium habe- 
iMuit Ijovauiciises. observant verlinus et vindiiigus conlla- 
liim esse ex capite 12 el 13 Alcyiui do virtuiUms et vjtils. 



omnls spcs veni.ne in coiifcssiouc consistit. Conlessio 
opus est misericordi;c, saliis a^groti, unicnm cst viri- 
hiis noslris mcdiraiiicntum cum pcenilentia. Cujiis 
ipse Salvaior in Evaiigelio virlutem ostcndil, diceiis, 
tcBnitentiam agite, appropinqitavit enim regnum caslo - 
rum (Matth, iv, 17) * ct Joaiines Baptista : Facite fru- 
ctus dignos pcenitentitB ( Luc, iii, 8 ). Fructus dignuft 
csi poeniteiiti:n, traiisacia flerc pcccata, et eadeni ile- 
riiin non agere : siciit Scriplura ait, Ne adjicvis pec- 
catum super peccatum (Eccli, v, 5). Lavnmfiit, dicil 
Douiiuus pcr Isaiam piophctam, et mundiest0le(lsm, 
I, 16). Lavalur itaquc et luiiiidus esi, qui el pra>lerita 
plaiigit el ilcrum non adinittit. Lavatiir et iion esi 
miiiidus, oui plangii quod,gessil, ne<; dcserit ; el |)Osi 
lacryinas h:rc qiia: flcverat repctit . De his qui post 
iacrymas ad delicia rcvcrluiitur priora, bcalus Pelnis 
tcrribiliter ait : Cauis reversus ad vomilum summ (II 
Petr, II, 2i). Ft7t, peccasti, dicitur in Scripiura Kancta, 
ne adjicias iterum : sed de pristinis depreeare ut remii' 
tantur tibi (Eccli. xxi, 1). 

3. Poenitentia vera non annis , sed cordis eontriti§ne 
censetur, Poenitciitia vera non anuornm numero cen- 
sctiir , sed amariliidine animi. Unde beatiis Pelnit 
niox a Douiiiio indiilgentiaro reccpit , quia amaris- 
sime flevil irinae negationis culp.'iin (Matth, xxTit 
75). Poetiiiei tia qiiamvis sit extgiii temporis, sl inii- 
nia cordis amaritiidiiie agiiur, non dcspicitur apud 
jiidiccm jusiuui Dcuin , qui cordis sccrcta consideral. 
Non eiiiui lougiludincm temporis tantum requiril 
Dcus , quanluiu aflccium sinceritatis pcenitcnlis pen- 
sat. Qui cnim in Chrisio tota meiile coniidil, eiiam- 
si multis moriatur peccatis , flde sua vivet in aRter- 
num : sicut ipse Douiiiius in CvangoHo dicil , Eg^ 
sum re$urrectio el vita : qm credil in me , etiamn wm' 
tuus fueritf vivet; et omnis qui vivit et credit in me^ 
non morielur in wlernnm (Joan, xi , 25 , 26). De mor- 
lcranims dixit, qua; propier pcccatoruro a^ritudineni 
cveniet illi. Deus in natura miscricors est , paralus 
est Siilvarc pcr iui.sericordiam , quos non inveiiil 
salvare per jusliiiam : qui vull omnes honiiiies 
salvos ficri , ct nciniucm pcrirc (\ Tim. ii , 4) ; qui 
pcr propheiam ait , /n quacumque aie conversu$ fuerk 
peccator, vita vivet et non morieiur (Ezech. xviii ,21). 
Quamvis quisque sit peccaior et impius, siadpce- 
niicntiain converlitur, conscqui se posse veniam per 
Dei miscricordiam tion dubitet. In hoc saeculo poeni- 
lculiam facieutibus Dci misericordia subvenit : in fo- 
turo autcm poenilciitia non proflcit, scd ralioneni iio- 
strorum operum redditiiri sumus. In hac vila lanlimi 
poenitcutiae paict libcrtas; posl mortem ycro nulla 
correctionis csl liccntia. 

SERMO CCLV (a), 
De Poenitentla (b), 

Criminum conscii a communione u subtrahunt. Prm- 
staret ut ea dignos se exhiberent. Per dtam sdUeei 
posnitenlinm el laboriosam. Quid d^ pcenitente in extre' 
mis senliendum. 

S;epc advcrlimus , dilcclissimi fratres , nonniillos 
cx vobis commuuionem ccclesiasticam declinare ; el 
hoc intelligo ficri cx conscicnlia gravimn alque in* 
geiiliitm peccalorum. Uiidc admoueo vos, diiectlssi- 
nii , quod pravum cst hoc insalubri cousilio duplica- 
lur; quia liomiiicsista facienlcs, ct delicloruDi sarci- 
nam cuniulant , ct muniis xtcrnai salutis aniiilunl : 
hoc cst cniin realum congrcgare , ct reincdiuoi devi- 
tarc. Ergo vos, dilcctissiini fratrcs, hortor alqoe 
commonco, ut si qiiis ex vobis conscius criminuni 
siiorum , indignum sc communione ccclesiastica pOK 
lat , dignuin se cssc faciat. Dicitis , Qiioinodo aliquis 
dignuin se faccrc possit? Qiiomodo, nisi ut errores 
pristiiios reliiiqu.it, ct |KBiiiteiiliam pctat : ul qui 



(a) Alias, de Temi orc 57. 
(b) 



lu Appeodicc ouiic primum ooUocatur. Dubii 
nis iiota afreceruut lovauienses, spuriis aunuin«rarunl ^ 
liiius ct vindingus. Aucloris ingenium et stilusrevera nul- 
umi dlstat ab Augusliniano, i arum a caesariaao. 



«17 



SERMo cavi. 



fi\% 



rrtmiinim saonim sorJt? pollutiis e.st, cxomolop^esis 
!t.itisraciionc mdndettir? Ncc a<l illud sc servel, nt 
in extrcmo viLe snnc lcmporc tiinc p<£nitenliam pe- 
tat , quaiiclo JAin agere non possit. Inutilis est eniiii , 
dileciissimi, isla persnasio. r^arumest, peccatorem 
ficeiiitore , nisi poeiiitpnliam pcregcrit. Ad emendanda 
enini criinina vox ponnilenlis sola non sufflcit : nam 
iii saiisfaclione iiigentiiim peccatorum non verba laii- 
inni , S(^d opera (]u.xnintur. Dalur quidem eliam in 
t:xiriMiiis pienitcntia, quia non polest denegari ; sed 
auclores tainen esse non possumus, quod qiii sic pe- 
licrit, mercatur absolvi. Quomodo eiiim agit poeni- 
t«Miiiam l:ipsus? Quoinodo agitpoenitentiam in extre' 
niis vii^e linibus constitutns : Quomodo pcenitentiam 
»gere possil, qiii nulla jani pro se opera satisfactionis 
opsTari potest? Kt idco pop.iiitenlia quae nb infirmo 
petitur, innrma est. Poeiiitenlia quae a moriente 
lantum peiitur, timeo ne ipsa moriatur. Et ideo, di- 
Irctissimi , (|uicumquc invenire vuli misericor<liam 
I>ei , saniis agat poeiiiientiam iii boc sxculo , ut sanus 
esse valeal in fuiuro. 

SERMO CCLVI (n), 

Admonitio per quam ostcnditor (piid intersft interillam po&- 
nileiitiaui quae cnm boois oneribus seraper agitur, et il- 
laiii quae in infirmitate vel Qne viue aocipitiir. 

4. An pt^mtentia accepta nwrims veniam obtineat, 
OMnei qui $e in panitentia et bonis operibut jngiter 
exercuit, Multi de fratrilius vel filiis nostris sotliciti 
siint , ntrum omnis bomo in inilrmifate pOMtus , ii 
poeiiitentiam accipit, et slalim delnnctus fuerit,ad 
plenam possit indnlgentiam pervenire : et diim lio^c 
inqiiinint , non sine parva iiiter se animositate con- 
ieiidiint. Alii enim dicunt eiim qui sic acceperit , ad 
iiitegruin liberari ; alii autem pnriim prodesse confir- 
mant. Quid tameii de bac rc nobis secundum sancio- 
nim patniin regulas vidcalnr, breviter Cbaritali 
▼estrne volo snggererc. No*i incongrue potest credi 
Iribiis modis ad istam subitaneam poenitentiam per- 
vemri. Primus et pnecipiius modus est, ut cnri- 
ftibmis crimina capitaiia iion admittat; aut si fortead- 
iniserit, sic pro illis poeniteat, et en bonis opcribus 
diluai, ut postea ad peccata ipsa non redeat; de 
oroiiibus fructibus decimas rcddat, et de novcm 
partibus quidqiiid suis neccssitalibus siipcrfueril , 
iniiiula pcccata qa^ quotidie subrcpnnt rcdimat , et 
iilam charitatem teneat qun^ non solum amicos , sed 
Ipsosdiligit inimicos. Qui lucc fidciiler implere vo- 
lucrtt , etiamsi poenilentiam non accipiat; quia sem- 
per illam fructnose et fideliter egit, bcne hinc exiet : 
el si eo tcmpore qno moriturus est, eainvacceperit , 
el p:irtem sibi et Cbristo ad substantiam suam cum 
filiis fecerit; non solum eum veniatn peccatonimcrc- 
dimiis obtinerc, sed etiam prncmia xterna percipere. 

2. Obtinel et ifui vixit in peccatis; sed qua tege. Se- 
cuiidns inodiis est supra dictx poenitentix , ut etiamsi 
Aliqnis, cpianidiu vixerit, noii solum parva , sed forte 
eliain capitalia committat peccata; et tamcn niala 
Ipsa ignoretur qiia spe poenitentiae agat \ nec ideo 
animain siiam ad (leccata relaxet , nt ad illam subila- 
neam poenitcntiam se reservcl ; et in transitu suo 
cumgrandi humilitate et cordis contritione, cum ru- 
«tu vel gemitu ipsain poenilentiam pctat ; et boc de- 
liiiitissime in corde suo deliberet, iit si evaserit, 
quamdia vixerit , tolo conle et lotis viribus fructuo- 
sam poenitentiam agai; et quidqnid se male tuli^^se 
cognoscit, ad integrum reddat, ut socundum illud 
proplieticuin rupinam rcstituat (Ez^cA. xxxni, 15), 
et omnibus ininiicis suis toto corde indolg(>al , et de 
aiibaianiia siia unam portionein Christo et sibi cuni 
liHit suis faciat , el iii ipsa inlirmilate sua , quantura 

* sic lauduneDsis oodex. At Regius, ignoranter quasi spe 
peanknAct agut, 

Ja) inttsr caesariaoos ex Rcgiocodice cara v. C. stephaiil 
inii viilgatos reperitnr oriune seeundus. Eideni caesario 
tributtiit iKJstri inaaucripti. De nnm. 3 vlde snpra serm. 
T7. o. 1 , cl 78y Q. 3» et Aiigustini Serro. 395 : de mim. 4, 
fHle Eligii bomiL tf. 

Patrol XX XIX. 



potest, largas eleemosynns erognro prnecipiat • 
si Iktc fidelitcr humili et conlrito cordc implere 
voluerit, el possnmus et debcmus credcre qiiofl 
ei Dominus omnia dignetur peccata dimittcre • 
secimdum illiid prophcticum, Peccator in quacunt-- 
que die conver$us fuerit , omnes iniquitates ejus oblt- 
viom lradentur(Ezech. xviu , 21 elili) ; et illud, In qua- 
cumque dic conversus ingemueris. salvus eris lld, xxxiu* 
12). 

3. Id agre sentiatur de eo qui operibus posnitentiam 
non ostendit. Teriius modus poenitentiae aliquihna 
esse vidttur, si aiiquis sempcr inale vivcns, in exi- 
tu vitx se reservet ad poenitentiam, ei ea spe pcccct, 
ni per ipsam subitaneam ponnitenliam et cuncia con- 
juncta aestimet peccaia dimitti ; et tamen postqnam 
eam acceperit, et illud quod male rapnit nec in sim- 
plo reddat, nec inimicis suis toto corde indulgeat , 
nec in corde suo deliberet , ut si evascril, qnamdiii 
vivit, cum grandi compnnctionc et huniilitate poe* 
niteniiam agat, noc portionem sibi et (ilirisio pro 
redemptione peccatorum dc subsUintia sua cnm filiia 
Buis facial. Sic accepta poenitentia , si sine istis re- 
mediis qii» siipra memoravimus , exierit de hac vi- 
la ; quid de eo fulurum sit , licel nos djccrc dubii 
simus, Dominus lamen in Evangelio definilissime 
dixit : Si , inqiiit , noii dimiseritis hominibus peccata 
eorum^ nec Pater dimiltet vobispeccata vestra (Matth, 
yi, 15); et illud, Date^ et dnbitur vobis; dimittite^ et 
dimittetur vobis (Luc. vi, 38, 57). Quomodo pcccatori 
illi dimitti poteril , qni dimiilere noluit ? aut qtiomo- 
do ei dabitur, qui non dedit? El quia Dominiis de il- 
lis qui eleemosynas non dederuni diclurus esl , Dis' 
cedile a me , maledicti , tn t^iiem osternum , qui praspa* 
ratus est diabolo et angelis ejus ; quia esurivi , el non 
dedistis mihi manducare^ eic, (ivaf/A. xxv, 41,i2), 
si ille in ignem miltiiur, qiii dc propria faculiale iioii 
erogavit ; quid de isto poenitenie ficturus esl , qui 
non solum de proprio nihii dedit, verum cliam res 
alienas, qiias iiiale iuler.it, nec in simplo reddeie 
voluit? Qui talis est, si a me poenilcntiam pclieril. 
ei esl illi .'Ctas cui aut dari possil aut dcbcat (a) ; 
|K£nitentiain illi diire possum , integram sccuriUilein 
dare non possuin : Deiis tamen, qui omnium con- 
scje«Hias novit; ct imumquemquc secundum suuin 
meritum jodic:ibit , ipse scit <iua fide aut qua inieti- 
lioneanimipoeniientlam pctiit. E^o vero timco ne forte 
iste laiis poenitens nec in conscientia sua liabueril , 
quod in operibus non ostendit : quia ctsi cor videro 
non possumus, tamen secunduin evangelicam seii- 
tentiam , ex fructibus eorum cognoscetis eos (Id, vn, 
16), duin ea qiiae supra scripta sunt implere pe- 
nilus non videmiis. Cuni h:ec ita sint, quis non poto- 
rit prohibere, ul euro credamns non bene de hac liice 
niiffrasse, qiiem bona opera cognoscimiis non fccis- 
se? Ecce, quid mihi de subitanea pceoitentia videtur, 
Charilati vesirx cxposui. Si quis est , cui ex his qnas 
diximus aliqua dubitatio nasc:Uur; el oplamus etde^ 
sideramiis , ut dari sibi a nubis rationem cum perfec- 
ta cbarilatc rcquirat. 

i. Tutius est poenitentiam jugiter agere, Mortis enim 
hora incerta, In quibus conmtat jugit iUa pmiteniia. 
Nos tameii , fratres cbarissimi , ea quae sunl inceria 
vel dubia rermquentes , totis viribus de illa ixrni- 
lentia, qux per omnem vitam a bonis Cliristianis 
agitur, per qiiam omnia cl capitalia crimina damnnn- 
tur , ct minora peccala jiigiter redimuntur , atientiiis 
cogitcmus; quae, si quamdiu vivimus cum b<inis ope- 
ribus agimns, plenam nobis securitatem de Dei niise- 
ricordia poilicelur. Cum eoiro oiiuies lioroines poetii • 

(a) Non enim omni aetati ooDcedebatur poenilenlla. Hinc 
synodus Acatheasis, cni caesarius prcfoit, cao. 15 : c Juve- 
« nibus ctiam pceiillentia non fiidle airomitten 'a est , pro- 
t pter a;iatis Ihigilit item. t Condliiun Aarelianeuse 3 , 
caa. 21: « U ne quis l>eaediclionero poeniteotie ]u?eni< 
c bus personis creuere pnesunial. Certe coofugatls, nlsi 
c ex oonseiisii | ariinm et aHate jam [4ena , eam dar^ noa 
c audeat. » 

^Soixantt-dix.) » 



n» 



APPENDIX. 



^220 



Heniiafn velinl in fiiiem vil» suae acciperc, et vix 
paucos vldearolis cam , secundum quod desiderani , 
promereri ; quare non qnotidie ipsam poenitentiam 
agimus, ul rem certam lenenies, de rebus iiicertis el 
tfobiis libcremur? Quanti enim qui se ad extremum 
▼ifcc 8ua5 poenitenliam acccjituros esse credebant, aut 
subita ruina oppressi , aut forte per naufra^ium de- 
mersi sunt , aut fulmine interfecti, aut sangumis ictu, 
aut illa iiifirmitate qux apoplexia dicitur, iia percussi 
sunt; ut non solum pcenilentiam petere, scd etiam 
fiigiiare se aut oralioncm Dominicam dicere omnino 
non posi^nt? Cum eiiim lanlis cnsibus fragiliias hu- 
uiaiia sul)jaceat ; nimis periculosa praesumptio est, ot 
nos in louga tempora ad agendam poenitentiam reser- 
vcmiis, qui unius diei vitam in potesiatem habere non 
possuinus. Et ideo cum timore ct tremore audiamus 
Domiiium per proplieiam diceniem, et pia nos exhor- 
lalione moneniem , Nolite tardare converti ad Domi' 
num , nee differalii de die in diem (Eccli. v , 8). Qni 
cnim dixit, In quacumque die infemuerii, salvu» eri» 
{Etech. xxxiii , 42) ; ipse dixit, Nolite tardare converti 
ad Dominum. Et hoc oblinere Dco auxiliaiitc possu- 
mus , si jugiier supplicemus , ut nobis pius Dominus 
inspirare dignetur omnia mala velociter fugere, et ea 
-quae bona sunt infatigabiliter exercere, res alienas 
non concupiscere , capitaiia crimina noii admiltere , 
miiiuta peccata, sine quibus esse non possumus , per 
indulgentbm inimicorum et eleemosynam paupenim 
indesTnenter redimere , sccundum vires nosiras jeju- 
•niis, vigiliis ei orationibus cum perrecta charilate 
rrequetiler insistere, infirmos visitare, in carcere po- 
sitos requirere, peregrinos excipere, et eis humiiiier 
non solum pedes abluere, sed cuam in quatitum vires 
^uppelunt necessaria largiri , pacem non solum ipsi 
t!um omnibus custodire , sed etiam ilios qui discordcs 
8unt ad concoi^diam revocare. Si nos tam sanctis ope- 
libus dies transiius nostri fldelilcr occiipatos invenc- 
rit, sicut jam dixi,ctiamsi in hora mortis nostnepoeni- 
tentiam non accipiamus , securi de hac luce migrabi- 
mus; et non solum pcenam evadere, sed etiam ad 
aetemam vitam potenmus Domino donante feliciter 
ipervenire. Amen. 

S£RMO CCLYII (a). 

A^inw^Hift nt pro capitalEbus criminibus sino aliqua dissfano- 
latione aa medicamentum pceniientiae recnrraiur. 

I. De venia ftraimmptio ei desperatio. Poemtentia ng 
differatwr ^ nee erubesc^ur. Quoties evenerit , fratres 
charissimi , ut in quocumque gravi peccato aut ctiaro 
crimine aliquis, ut se habel huiiiana fragilitas, cadat ; 
nec quia Deus justus est, desperare, nec quia miseri* 
oors est , dekiel nimia sccuritaie confidcre : sed sic 
limeat juslitiam, ut quxrat miscricordiam ; sic de 
misericordia coufidat, ul lamen justitiam contre<- 
roiscat : quia quantum nosDeus diutius exspeciat ut 
corrigamur, tantum gravius vindicat , si dc conver- 
stone tardius cogiiemus. Optime enim malagina vcl 
fibuia calidis adiiuc vulnchbus apponitur : et cito 
vulnus ad sanitatem reducilur , quod putrescere diu- 
lurna abusione * non sinitur. Seu dicit aliquis : Cum 
ad sonectam \enero, tunc ad poeniteniiae medicamenta 
confugiam. Qoare hoc de se fragilitas humana pncsu- 
mat; cuin unum diem vilse suae in potestaie sua non 
habeat? Quaro multi sese credebant longo temporo 
viverc ; et ita illos mors repentina subtraxit , ut nec 
ad illain momenUneam possent pcenitentiam perve* 
nire? Crubescimus modo parvo tempore poeniientiam 
aeere ; et non timcmus siiie ulio termino aiterna sup- 
plicia susiinere. infelix bomo, de ipso vulnere noii 

* in ploribnsiibria, ambusUtm. 

Ja) Caeaark) m manttscriptis adscriptus, ejoaque nomlne 
tos eat in BUiliotheca Patrom dedmus tertms. De niun. I 
vide Append. aerm. S9, n. 3 el n. 1 ; serm. 2^n. 6 ; de 
num. i vid. aerm. 70, n. 2, serm. lOfi, n. 3, serm. 22^0. 3 ; 
de num. 3 vide inlira aeniL 263, n. 2, 3o4, n. 3, et 2i0, 
n. 2; de num. 4, vide lerm. Si| n. i, serm. 229, n. 2, et 
jnfra serm. 245^ n* 4. 



erubescis; et de ligalura vulneris erubescis I Pecca- 
luin enim vulnus est, pccnitentia ligatura vulneris esf 
tu qui peenitentiam non vis agere, sine dubio dissl- 
mulas medtcamenta tuis vulneribus adhibere ; et non 
agnoscis quia pius foedum est , et majorcm horrorcm 
generat vulnus deopertum, quam si esset roedica- 
mentis appositis involiitum. 

2. Pcsmtentia omnibus neeetwria e$t, Peccatomm 
mmutorum enumeratio, Sola Dei misericordia redimi 
poiiunt, El hoc considerale, fratres, quia etiamsi voliis 
capiialia crimina non subrepercnt ; ipsa minnia pcc- 
cala, quae, quod pejus est, aul non ailendimiis, ant 
cerie pro nihilo compuiamus, si simul omnia congrc- 
gentur, nescio qiiae bonoriim opcrum ahiindaniia illis 
praeponderare sufliciat. Cogitenms cx quo sapere capi- 
mus auid pro juramentis, quid pro perjuriis, quid pro 
malediciis» quidpro detractiombus , quid pro diosis 
aermonibiis, quid pro odio, quid pro ira, quid pro In- 
yidia , qmd pro concupisceiitia mala , quid pro gula 
quid pro somnolenUa , qnid pro sordidis cogiialtoni- 
bus, quid pro coiicupiscentia oculorum, quid pro volu- 
ptuosa deiectatione aurium , quid pro exasperaiiane 
pauperuin , quid pro eo quod aut tarde aui diOicile 
t.hristum incarcerevisitavimus,quod peregriaoo iicgli- 
genler excepimus, quod secondum promissionem no- 
stram in Baptismo , hospiiibus pedes lavare neglexi- 
mus, qiiod infirroos Urdius quaro oportiiit visiuvirous. 
quod discordes ad concordiam non toto et integro 
aiiimo revocavimus. qiiod Ecclesia jejunaiile prandcre 
voluimus , quod in ipsa ecclesia suntes , dum sancbc 
lectiones legereniur, otiosis fabulis occu|«ti ruinius , 
quod aut psallcndo aut oraiido aliqiioiies alhid qoain 
oportml cogiuvimus, quod in conviviis non semper 
quaj saiicU, sed aliquotics qiiae suift luxoriosa iocuii 
suinus. Ilaic ergo et his similia, quae vix sciri vel nu- 
mcrari possunt , si eo ex tcmpore quo sapere cccpi- 
miis. in unum cumulum colllganiur, eiiamsi eapiulia 
crimma non addantiir , quantis et qiialibus bonorum 
operuni copiis reiliini poicrunt , nisi praeponderante 
divina misciicordia, per humilem el compuncum 
poenitentiam additis secundiim vires nostras larciori- 
bus eleemosynis Dei scveritas vcl jiisUlia fiient miii- 
ffau? Cum crgo ct isU qiue dixi , sine quibiis iiulliis 
homiiiuni poiest esse, nos nimium premant, et Ibrte 
etiani capiulia iiobis crimina et peccau suhrcpaut • 
ncscio qua coiiscienlia pcriculosam nobis securiuteni 
inducimus, ct rcmedium rceiiilcntiae qnaerere morii. 
fcra dissimulaiione negligimus : el cum in pelairo 
niundi hiijus innumerabilibus fluc:ibus fatigemur ad 
cxpcteiidum portum poBnilenti.c post longa nos tem- 
poium spatia reservamus , non intclligentes quod de 
multitudine pcccalorum despcralio nascitur, ex despe- 
ratione vcro absque uila rcvcrentia peccatoruin frena 
laxanlur ; el iinplclur illud quod scripiuin esl /in- 
mui cum venerit in profundum malorum , cont^innei 
(Prov. xvni, 3j. 

5. Panitentta sera ambui pront. Quam injuiU ex- 
ipectetur, quam periculoie. Scd dicit aliquis : Cum ad 
seiiecum vencro , aut aliqua nimia iiifirmiiatc fuero 
desperalus, tunc poenitenUam pcum. Non quidcni 
dicimus poenitentiam illam prodesse iion pos&e • cer- 
tum est quia prodesl , si cum grandi cl larga eleemo. 
syna illam unusqiiisque accipiat, et omnibus inimicis 
indiilgcnliam tnbiiat, et qiiibuscumque fecil inioriam 
veniain pelai ; ct iu toto corde dcliberel, ut si evase^ 
rit, quamdiu vixcrit, toUs viribus illam cum ruirilu et 
gemitii et cum mukis ele^mosynis humiliter ac fide- 
liter agat. Et lamen tu, homo sapicjis, inler iste omnia 
considera, si jiistum csl m per loUm vium tuaro 
vitiis et peccaiis servias, et ad acquirendam vium 
jam semivivus assurgas. Nuniquid tibi hoc lieri vis a 
servo liio, nt quamdiu forlis ac juvenis fuerit, iniroicis 
ttiis serviai ; ct cum ad seneciam venerit, tunc demum 
adtuum seiviuum redire velii? Quod erso non vis 
pau a servo luo, iion esi justum ut bcias Domino liio. 
tum unien multos noverimiis, dum saDi esscnt. fre- 
quenter diiisse poeniteniiam se toto oorde desidcnue ; 



•X22! 



SEKMO CCLVIII. 



iKJ 



(:cd umen ({iiia illam slaiiin ngcrc noluprunt , sine 
ipsius reinedio <le lioc sa^cuio recesscniiit. Percuiitiir 
enini eiiam liac anifnadversione pcccalor, ut inoriens 
(ibliviscatnr sui « qiii vivens olditns esl Dei. Nam qiif 
reniediuni aniina^ siia>, quando potail, noluit qoxrere; 
posica ciiamsi veiit , dubium est uirum mereatur ac- 
ci|)crc. 

i. Kt minula et gravia peccata continuo redimantmr, 
Mnta $pes el mala desperatio, Ei ideo , fratres cbaris- 
ftiini, lcnipns judlcii ct dit^m rcddcnd:» raiionis sa- 
picnler ct uiilller c(»gitcinus , «*t crimina vel pcccaia 
niajora cuin gcniilibiis et suspiriis, quamdin viviniiis, 
liiffeanius ; el illa niinuia dclicui vel qu.ne ante fecimiis, 
vel quae indesinenter adiiiillimiis, assiduis oraiionib«ts. 
ci Inrgioribus elecniosynis rediinamus. El quomodo 
non desiint quotidiana peccalorum Vidnera, sic iiun- 
qiiain dcsini elecinosynaruin vel orntionum reinedia. 
Si eniin no^mctipsos propria sevcrit.')te dislringimuSy 
scnicniiam fuiuri judicis prjcveniinus. Qui enim pro 
pcccatis sibi ipsi non parcil , Dcus cilo illi indiil^en- 
liam rctribuit : el qui se ipsuni inodo n coinmuniune 
pro reatu suspendil , ab illo aliari qiiod est in coelo 
removeri noii poterit ; sccunduin iilud , Dic tu prior 
iniquitates tuas, nt jmtificeris (Prov, xvni, 17). Iniqui- 
l;ttcm luain si lu agnoscis, Deus ignoscit. Ncmo ergo 
despcrct ; sed nenio male spcrct. Male dcsperat , qoi 
credit quod ciiamsi pQeniteiiliain agat pro peocatis 
suis , diviiia misericordia non iiidulgeat. Male aiitem 
8|)erat, qui se |>ost ninlta tcmpora ad poenilcntiae roe- 
dicamenta reservat. Quomodo cnim mnlc dcsperantr- 
lius dicitiir, Peccator in quacumque die conversus fuerit^ 
«ituies iniquitates illius oblivioni tradentur lEzeclt. xviii, 
2le/ 22) : sic male spcranQbus dicitur, Solite tardare 
converti ad Dominum {Eccli. v, 8). Ilaec crgo, fralrcs 
cliarissimi, tam viri qiiani feniin:e, tam religiosi quam 
iaici , lam senes quam juvenes , tam pueri quam 
fMiclhe , atteniius cogiieiuus : el sine ulla dissimula- 
tione sccuriialcm moi lifcrain respuciilcs, quolidianis 
dicbiis pcccatis nostris |>ainiienti:n mcdicamenta ap- 
poiicre studeamus ; liincntes illud quod dictum est, 
mawnlo quoniam mors non tardat (Id, xiv, iij. Si 
enim Im>c fldeliier agimus , anlc tribunal xtemi Ju- 
dicis , non dnmiintionis senlcnlinm susccpluri , scd 
aiicrnis prasmiis reinuncrnndi cum gandio et cxsulta* 
floiie fcliciler vcnicmus : adjuvante Doinino nostro 
Jesu C^risU), qui vi\il et rcgnal in sxcula saeculorum. 
AiQcn. 

SERMO CCLVIII (a). 
Unde supra (b), 

1. C/f tapxus cito remrgnt. Qnam pmcnlosum peccaia 
peccatis cumulure, Kogii vos, rrntrosch.irissimi, iit si 
furle aliqnis cx vobis, ul seliabel biiinnna fragilitai t 
calliditnte dinboli siiporntiis, et cnpilnlibus crimiui- 
biis involntiis, sccuiidiiui qiiod Aposiolusait, lcm- 
piuin Dei in se violniidi» dcstruxcril, de Dci miseri- 
cordia non desperet : sed cilo dc innlo iniquitatis siise 
consiirgnt, ne coiisnetudine peccnndi iii ipsis se rui- 
nis sepeliat. Non eiiim qui pcccnv.Til, sed qui in pec- 
oilis perseveraverit, odibilisetnbominnbilis Deoerit. 
Nam ut de iiidnlgenlia divinn nemo difndat, Dominus 
iios per prophctam veiut piissimus pnter consolatur, 
dicens, Noto mortem peccatoris, sed ut convertatur, et 
tivat ( Ezeck. xxxiii, il) ; ct il!ud, Impieias impii non 
nocebit a, in quacumque die converstis fuerit ab iitt- 
pietate sua(lbid , 42). Sed licct sil isln inm magna 
niisericordia ; tamen tniic nobis prodcsl, si non lar- 
dainus converti ad Dominum, nec ciimina crimiiiibus 



(a) Alias, de Tempore S8. 
(6)lni 



Appeiidice nunc primum collocatur. Diibius inter 
Augiistinianos manserat apud ijovanieoses : at verlinus et 
TiDdiogus reponi voiunt inler supposititios. Ca^U est bo- 
milia In BiblioUieca rairum quaria decima, ipsius nomiae 
in omnilws oostris manuscriptis praeootata. De nnm. 1 
ride Eliffii liomiL 15, ei supra semi. 29, n. 4; de num. 4, 
csesarii Domil. 35, ct supra scrm. 13, n. 5, ct 20, n. 4. 



snpcrndditiiiis. Dcr.iquc cUam !n ipsis ? ulncribus vel 
fracluriscorporum, innrmitatcs cognosccrc po8.<ii- 
nins animarum. Si enim alicoi pcs frangaliir aul ma- 
iiiis, cuin labore soletadpristinuin oflicium rcvocari, 
Si vero sccundoac tertio et adbuc frequcntius in co^ 
dem loco toicmbra ipsa franganlur, luitcst iiitelligere 
CJiaritas vestra cum qvantis doloribus vulnera i|)sa 
ciiraiida sunt : et tamen post longns ct iiiulias cunis 
vix eril ut nd priatinum statum mcmbra ipsa valcant 
revocari. Simills ratio in animnrum fractiiris seu vul- 
neribus csse credenda cst. Si scmcl aliquis vel se- 
cundo peccavcrit , et sine nliqua dissimulatione ad 
pxnitentise niedicamcnia conriigcrii; pristinam inco- 
lumitalem sine aliqiia inora * rccitucl. Si v. ro pcccata 
peccatiscoeperil adderc, et aniinanim vulncra tegendo 
vel defendendo putrescerc, qiiani confitciido etpoeni- 
leiiliam ageiido curare, mnbieril; tiinendum csi,ii^ 
in illo impleatiir illud quod Aposlolus dixit, An i^no^ 
ras quia benignitas Oei ad p(Bni'tntiam te adducit ? Th 
autem secunaum durilium cordis tui et cor impcenitens , 
thesauritas tibiiram in dieirx et revelationU jusli ju- 
dicii Dei (Rom, u, 4el5). 

2. Ut nemo quantumvis reut de miserieardia Dd de- 
tperet, sed sine mora eamnbi concitiare fatinet. Exem- 
plo David. Scd forte cogitat nliqiiis tam gravia se 
admisisse peccata , ut jnni Dei niisericordiam pro- 
mereri non possit. Absit boc a sensibusomnium pec- 
calorum. liomo, quicumque ille es ^ peccaiorani 
niultiiudinem attendis; et oninipotcniiam ca4c8li.<t 
Medici non auendis. Cum enim Dcus yelit misereri 
qvia bonus esl, ct |K>ssit quia omnipotens est : ipse 
coiitra se diviiix misericordix januam claudit , qiii 
Deum sibi misercriaut non velle aut iion posse cre- 
dit, el eum aut bonum aiii omnipotentem esse diffi- 
dit. Nemoergonec postcentum peccata, nec posi 
mille crimiiia de misericordia diviiia desperet. Sic ta- 
men non desperei, ut sine nlla mora Deiim silji re- 
propitiare festinet : ne forte, si consuctudinem pec« 
catidi ffcerit etiamsi velit, jam se a dial)oli laqueis 
libcrare non possit. David cniin qul ct rex et pro- 
piieta diviiio muiierc fieri mcruit, post laiiiam gratiam 
ita prxvenlus est, ut non solum adulierium commil- 
tcrct, sed etiam bomicidium perpctraret : ncc laineit 
.se ad hoc resenravit, ut in scncctute sna ad poeni- 
tcntix mcdicaroenta confugerct; sed st:iiim cilirio 
prostratus et coiispersiis cinere,cuin iiiffenii rugiiu et 
geinitu poeniteotiam agcns (II Reg. xi, 12 ) , iui(ilcvit 
iilud qiiod ipse io Psalmis dixerat, Lavabo per nn§u • 
las noctes tectum meum, lacrtfmis hms tlratum it|iiiiit 
rignbo ( PioL vi, 7); cl iteruin, Cinerem sicut panem 
mmiducabam , et polum meum cum fietu misccbam 
{ Vsnt. X, 10). Et qiiia poeiiitentiam agcre inortifera 
sccuritaie noii distulii , cito in se Dei misericordiain 
provocavii ; ut iioii soluin regnum non aiiiittcret, scd 
ctiam gratiam sancti S|>iritus recipcre mererctur *. 
Scd rorlcesl aliquis qui dicat : E^o in militin positus 
suni, uxorein babco; el idco poenitcnliam ngcrc qiio- 
niodopossum?Quasi nos,qunndo pcenitentiam sua- 
licmus, hocdicamus, ul unusquisquc inngis sibi cu- 
pillos sliideat auferre, et non pcccata dimiitcre; ct 
vcstimcnta potius evellat, quain mores. Qui, hnc dis- 
simulaiione decipere se magis quam cxciisare cona« 
tur, attendat,.quin reffcm David uec boiior regni nec 
dignitisvestimentiad poenitcntiam agendam potuit 
iiiipeilire ( II Reg. xii, 43). 

3 liem ex4*mplo Achab , Manassee , et meraricit qnm 
pcdes Domini tavit, Achab qnoque rcx sacrilcgus , de 
quo Scripturadicit qu(fd noii rnerit alius tnlisqui ve- 
iiumdalus sii ut facerct malum conlra Dominnin ( III 
He§, XXI, 20); posteaquam depravatus ab iixore Jn- 



< Ric addunt Lov. Aro. et Er., ei fordtan sbie aHqua fcM» 
taU ; qiue caesarius, Eligius et Mss. nou habent. 

* Reiiqua hujus numeri verba desiderauiur in Mss., et io 
BiUiotbeca Patrum : a caBsarii tamea ingenio non sunt aiid» 
na. \ idc serm. 24», q. 6. 



^223 



APPENDIX. 



i224 



7.M»el cl ahoniinabilis Dco facius csl , ii.leifccloel la- 
pidaio Nabolh Jezraeliia, cum viucam ejus vellcl in- 
vatlcre. casligalus a saiwlo Blm, scissis vcslibus cili- 
cio indutus est, et inclinalo capile poeuilenliam cgit. 
Pro qua rc slalim scrmo Dei ad Eiiam factus cst di- 
cens, Vidisti humiliatum Achab? Quia, inqirit, humi* 
/taftis est mei cau$af non inducam malum in diebus ejus 
(lli Ilcg. XXI, 29). Considerale, fralres, quia et ipse 
quamlibet esset sacrilegus , non reservavit ut post 
longa tempora poenilenliam ageret; sed slatim sacrifl- 
cium contrili et humiliarrcordis Deo oflferre non dislu- 
lil. Qui utique si postea in illa humilitate qua coepcrat 
' perdurasscl, nunquam ab illo Dei misericordia di- 
scessissel. Manasses quoquc rex, ut in Scripiuris le- 
gimus,tam sacrilegus el impiusfuil, ut dc illo scri- 
ptum sit quod lotam Jerusalcm omni iniquilate rc- 
plcverit : et tamcn post hasc in captivitaicm ducius , 
et in carcerem missus , cum grandi huniiliiate pce- 
nileiiliam agcns, iiagraliam Dci obtinuit, ut meie- 
relur inter uei ainicos postmodum numerari(il PrnnL 
^xxxui, 9, 43). Meretrix quoque illa, quae pcdes Do- 
mini lacrymis lavit, elcapiHis extersit, ubi ceelcstem 
Mcdicum vcnisse «ognovii , uHro se ingcssit in do- 
mum ubi rogata noii fuerat : et quse prius froniosa 
fnerat ad perditionem, postea frontosior facta esi ad 
saluiem ; et ideo audire meruit quod ei omnia fuerint 
peccala dimissa ( Luc. vii , 47). Nec ipsa se ad hoc 
reservavit, ut in flne vilae sux poenilentiam agcret : 
sed dum-adhuc pcccare polcrat, sic voluit peecaia 
desererc ; ut illam de adulleriis suis non impossibili- 
tas sublraheret, sed voluntas. 

4. Non erubescat pcenitentiam agere ^ qui non ertibuil 
pcmitmda committere. Multosadhuc in Scripluris di- 
vinis poteramus invenire, qui post infinita crimina 
^fKBnilentiam agentes , Dci in se misericordiam pro- 
vocaverint; etnonsolumad priorem, scd etiam ad 
roeliorem sutum redierint. Scd quia longum est me 
-omnes reciiare, isti quatuor quos nominavimus * sa- 
tis abundeque sufflciunl , ut agnoscamus quod Dcus 
Doster, qui et David post tam grave peccatum indul- 
sit, et Achab sacrilego regi pepercit, ctManassen post 
innumerabilia peccata pceoitentiam agcntem inler 
amicos suos reputavit, et meretrici quae lacrymis pc- 
dcs rigaverat et caplllis suis terseral, totum indulsit; 
qoi istis tantis ac talibus peccatoribus veniam dcdil , 
paratus esl et nobis, si in veritate converlimur, non 
ioluro peccata dimiitere, sed etiam xtcrnam bratifu- 
dinem dare. Uaec ergo cogitantes, fraires charlssimi , 
quantum possumus, cum Dei adjutorio laborcmus, i:e 
nobis aliqua criinina vel capilalia pcccata subrepant. 
Sl vero in hoc malum fuerit aliquis diabolica callidi- 
daie prostratus, priusquam crimina ipsa per consue- 
tudinem convalescant, remedium sibi in die necessi- 
talis acquirat, et curo ingenti rugitu et gemilu Deuni 
sibi rcconciliare contendat. Ncc erubcscat pcenilen* 
tlam agcre, qui non erubuit poenitenda conimiltcre ; 
sed cito in se bonis opcribus contendat Dei imngi- 
nem reparare, ut inter fllios mcreatur agnosci a Pa- 
tre : neab illa xterna bcaiituduie exclusus , et a coii- 
▼ivio nuptiali projcctus, ligatis manibus et pedibus 
projiciatur in tenebras exteriores , ubi est fletus et 
atridor deniium {Matlh, xxn, 13); sed magis me:iica- 
mentis poenitentiae, humililatis vel compunctionis, ad 
sanitatem pristinam revocatus , ct bonoruni oiteriiin 
margaritis omatus audire mereatur, Euge , serve bone 
el fideUi^ intra ingaudium Domini tui (Id, xxv, 23). 
Amen. 

SERMO GCLIX (a). 

Adnionitio nt qnia semper peccata Subrepunt , temper pro 
iilis poenilentia aigatur , et nemo ad exlreroum vitae suie 
poemteQiiam accipcre magis quam agere periculosa di:^ 
siniulatione rescrvcL 

i. Panitcniia hic a nemine debet dinnlli, cum quo- 



tidie peccemus et peccala teuera faciUus avellantur, 
Rogo vos, fralres charissiiiii , ul palcrna consuctu- 
diiie, qnomodo consiievislis , non solum patientcr, 
scd etiam libentcr accipiatis : quia ct ipsi Dco pro- 
pilio nostis quod 'non pro aliquo lucro lerreno , scd 
pro perfeclo crga vos amorc , quod et milii expcilii 
diccre ct vobis oportct audirc, cum grniidi liuiuiii- 
taie ac timore insinuare contendo. El qnia nohis, 
dilcctissimi fratres , non soluin minuta pcccaia , scd 
eliam crimina majora diu iiocCiiquc conaiiiur o1)ro- 
perc, non nos ad illam poenitcntiam qiia; in flncin 
accipilur rcservcmus; sed omni die, quamdiu vi\i- 
nius, poenilcniiam agcre siudcamns. Qiiam reni non 
solum laici et clerici , sed etiam ipsi monachi ci 
saccrdotes debent jugiter excrccre. Episcopus cniin 

3ui quotidie poenitenliam agil, oret pro me. Qiii V(to 
e honore vel sancliiaie pracsiimens dissiinulat poeni- 
tentiam agere , quserat sibi qui pro ipso deheat sup- 
plicare. Cum eiiim nulluin dicm possiiiius sine prc- 
cnto iransigere , qu:e ralio cst ut dum paulatiin 
miniita peccala conperimiis , de parvissimis guttis 
infliiitos gurgites faciamus ? De multitudine peccato- 
rum , quae longo lempore congcritur , dcspcralid 
generaiur, sccundum quod scripluin est, Impius cum 
venerit in profuudum malorum^ conlcmnct (Prov. xviii, 
5). Omnes enim noslis quia facilius possumus tcncm 
evellere, quam rohusia succidere. 

i. Poenitentia quolidiana suadelur familiaribus excm- 
ptis, Et ut de rebiis quas quotidic in oculis habemus 
capiamus exemplum, quis nodie invcnilur ita inulilis 
vel ignavus , qui non omni die domum suam scopis 
mundari faciat f Quis cst, qui equos suos super stcr- 
cora sua senipcr stare permittai ? Rogo vos, fratres, 
de minimis magna conjicite ; nec vobis incongrunm 
videatur quod de scopanda donio facimus mcntio- 
nem : quia de hac re ipse Dominus in Evangelio dixit, 
quod mulier illa qiix drachmam perdidcrat , ubi do- 
mum suam scopis mundavit, sLiiim draclimam quani 
perdiderai invcnire promcniil (Lmc.xv,8). In drachma 
nummus intclligitur, in nunimo imago iniperaloris 
agnoscitur : quomodo crgo qunndo domus scop;ilur, 
imago impcratoris invenilur in drachma ; sic anima, 
quando viiiorum sordibus per fructuosam poeniteii- 
ti^im libcratur, iniago imperatoris in illa agnosciuir. 
Ergo, sicut jam siipra dixi , fi-atrcs charissimi, agiid- 
scilc quia non cst duruin nec laboriosuin quod sug- 
gero : lioc enim ro^o, ut quomodo scopis mundauius 
domtim nostram, iil placeat oculis amicoruin nostro- 
ruin ; ita cum Dei adjulorio ab omnibus pcccatis 
niundemiis animam, ut iion displiccat oculis Angc- 
lorum. Ad donuim aiiimix; iioslrx non solum Aitgcli, 
sed eliam Dominus Angcloriim vcnire dignatur ; sici^t 
et ipse dixit, Ecce sto ad oslium^ ct putso ; si qni$ 
iurrexerit, et aperuerit mihi , intrubo ad illum, et cfe- 
nabo cum f//o, ei ille wccum (,Apoc, iii, 20) ; et illud, 
Ego et Pater meus veniemus , el mansionem apud eum 
faciemus (Joan, xiv, 23). Quam relix illa aniina, qiioe 
tla doinum cordis sui de peccaloruni sordihus voliic- 
ril cmundare , ct sanctis ac jiislis opcribus adini- 
plere, ut in ea Dominiim delectct hahilarel Non ergo 
iios pigeat facere in animabufi nosiris, giiod flrri 
jubeiiios in domibus vcl siahulis nostris. Nain qiio- 
inodo stahula justum est ut quolidie mundari facia- 
inus, ne equi nostri patiantur injiu^iam ; sic nimis et 
injiistum et satis crudele ost, si inajorcm curam 
habeamus de animaUbus quam de animabus nosiris. 
5. Pomitentia iUius fructus. Peccator iu se ncqnil 
hakilare; hinc aberrationei qucsrit : sed inde inquietu- 
dinem auget. Unde eam verius avertere posset. Etiani 
et hoc suggero, ut non fastidiose soscipiat sancia 
Charitas vestra : volo enim vobis de ipsis rebus quas 
loquimur evidentcm similitudinem dare. Quommlo 
enmi domos vel stabula nostra, si quotidie emandau* 
tur, nec horrorcm nobis faciunt nec laborem, its 



• M8S., norimus. 

(«) cxs&rio io roaniiscrijitis tributlur, estqiic inter ipsius HomiMas a Strphano BjIuzio vulgatjs ordlno terUa. 



»25 



SEUMO GCLX. 



22i*<: 



II ifiorn pcccaln, si quoiitlic rcdimanlur, ncc dcspcra- 
tioncm ncc dolorcm polerunl gcnerare. Si vcro ad 
purgandum negligenlcs esse volumus, quomodo 8ta- 
biila qune loiigo lemporc non mundanlur, ita com- 
putrescunt ct feiorcm liorribllcm rcddunl stcrcora 
ipsa, m ibi non solum honiines habilare, sed nec 
ipsa animalia siare possint; iu qiiicumque ncgligens 
in animain suam peccatorum sordes maiis actibas 
longo leinpore congrcgare volucril, ct quotidie bonis 
opcribus emcndare ncglexerit, non solum Dcus ilium 
noii dignabiuir visilarc, scd Ipse pcccator non poleril 
in sc ipso consislcre. Denique onines ncgligcntes, 
quoriim corda niullis pcccalis , velut a quibusdam 
bcsliis laccranliir, el lanquain a spinis vcncnosissi- 
luis compnngiinlur, hnc solent ad sibi similcs ditcrc: 
Novcrilis nos Irisles cssc vel anxios ; ct idco vcnilc, 
dissiniulcnuis nos, aul ad circum aut ad theatium 
ciintcs, aut ad labiilam ludentes, ant in aliquibtis 
nos vcnniionibns excrccnles(fl). Isti lalcs idco aforis 
niiiiidi consolalioncin quxrunt ; quia illam quae a 
Dco inlns in aniina datiir, accipcre non merenlur. 
Oiiando cniin dc inuliis calumniis vcl rapinis ac dc 
illis infelicibiis spcclaculis cl pcriculosis vcnaiionibiis 
rcvcrlunliir ad conscicnlias suas, quia ibi pcr illam 
exercilalioncm moerorem addidcnmt potius qiiam 
liilcrunt, habiiarc in ?e vol rcqiiicsccrc omnino non 
nossunt, scd pcccalorum li:ibus vcrtiinlur. Pcr siipcr- 
binm cnim quasi a leonibus lacornnliir, per invidiam 
Innqiinm vincranini morsu pcrcnliiintur, per irncun- 
dinm crndeli inccndio concrcmanlur, pcr crudelila- 
lcin inorsu sn^viiio; disrumpuntur ; in rapinis vclut 
hiporum dcnlibus comedunlur, in luxuriis et ehrie- 
fiiibiis lanqiiain in immundissimis cloacis vohitanlnr: 
ac sic duni de crudclissimis theairis ad crudeliores 
conscicnlins qiiasi de malis ad pejora rcdeunt, re- 
qnicm hnl)cre non possunt. Sed qnanium melins 
vilioruin siimiilis fatigati, divinis lectionibus slude- 
rcnl, ubi vcram dissimulalionem et integrnm conso- 
laiioncm polerant invenire; sanctorum eliam limina 
frcqiicnlnnles, conlra ipsa peccala ipsorum adjulo- 
riiim poslularcnl; cl jejuniis ct orationibus sive 
clccmosynis insislcntes, magis punire quam nutrire 
vcl adderc peccala ipsn conlendcrcnl : nt efriigato 
de cordibiis suis crudelissimo exerciiu vitiorum, ad 
vcrnm rcquicm, id esi, ad Chrisliim, toto corde 
rccurrcrent, el audirenl eum misericordissima sibi 
vocc clamanlem, Venite ad me, omnes qui laboralii 
et onerati estis, et invenielis requiem animabus vestris 
{Natth, XI, 28). ^ ^ 

i. Peccata ettam minuta soUicitc expianda. Qiii haec 
linmililer ac fidelilcr ngcrc volucrint, dc gravi tcmpe- 
slnic nd tranquiUiiatem, el de crudclissimo viiiorum 
bnrbnrico ad vcram paccm polcrunt pervcnire. Si 
qni aulein siml, qui se n snpia diclis malis iminuncs 
essc confidiini, cl pro co quod capiulia crimina non 
admiitunt, periciilosn sccurit^le quasi de innocentia 
glorinntur; linicanl na cos abundantia minutorum 
|tccc:iiorum, lanquam durissiina scabics muscarum 
vcl pulicum, iia affligal el crucicl, nt cliatn ipsi in 
sc liabilarc non possint. Undc el sicul crudcles ac 
inorlifcras bcstias, qux uno morsu solcnl inlcrficcrc, 
timcmiis, cl minulas bcsliolns, quas nos cruciare 
})0ssunt, horrescimiis ; cum Dei adjiitorio ci capi- 
talia criininn ac minuta peccnla, sine quibiis esse 
Don possumus, quotidianis eleemosynis vcl oratio- 
iiibiis, prxxipue dum inimicos noslros diligimus 
lolo corde, redimamus. Nam si nos in exlremo viLTe 
nostr:e tem|)ore ad agendam poenileniiam vcl ad 
redimenda peccaia vcl crimina reservcmus ; tinicre 
debemtis ne forte iios mors inopinata prauveniai, cl 
ad ilhid subitancum tcmpus poeniteiiti:c noii sinat 
pervcnire, ad quod nos morlifcra scciiriiate volumus 
reservare. Et ideo timcamus illud qiiod seriplum 
cst. KoUte tardare converli ad Dominum, nec differatis 
de die in diem (Eccti. v, 8). hoino, qiiare differs 

(fl) De Ubulx ludovidcaiursuiira serm, Ul , n. 5; dc 
veoationibus, serm. 146, nn. % 5. 



dc die in diem ; ct non magis limes ne forte hodie 
habcas ultimum diem ? Hiuc ergo quae snggessimus, 
fralres charissimi, si secundum vestram consuetu- 
dinem sanctam libenti animo accipitis, et solUciio 
ac vigilanti corde jugiter cogitalis ; et in kac viu 
cum conscientia bona vivere poteritis, et in futuro 
sa^culo ad aeternam beatitudinem feliciter pervenie- 
lis : praestante Domino nostro Jesu (ihristo, cui bonor 
et imperium in saecula, elc. 

SERMO CCLX (fl). 

Admonltio excerpu de libris anllqnorum Paurum , ui qui le 
crimina capitaiia fccisse cognoscil , ad pGenUenliae medi- 
camenta sme aliqua dissiuiulalioue contugiat. 

4. Confcssio, tabula post naufragium, Anima tnof' 
Ina Incrymis suscitatur, Son autem solis eleemosf» 
ms. Undc vos frequcnler admonni, frntrcs chnris- 
siini, ilcrum alqiie ilerum admonco ct conlcslor, ut 
rui se cognoscit de liltore conlincnli^c, tcmpcstalA' 
lihidinis , in pelagum luxurix fuissc jactatum , ct 
rn^titaiis incurrissc naufrngium, prcc:ilorum contes- 
sionein, vcliit tabulnm fracias navis vclocitcr appre- 
liendal : ul pcr ipsam de abysso ac profundo luxurl.-e 
possit evadere, ct ad porlum poenitentia! pervenire ; 
ulft jnm tutiori loco spei anchomm (i)^erc, et snluteni'. 
perditam vnleat reparnre. Oportet enim unumqucm- 
qiie super se ipsum qunsi super mortuum conclamaref 
ct magnos super exstinciam animam dare plnnctus. 
Et quomodo solet mnter stipcr mortiiiim unicum 
filium toto pectore lamcnlari ; sic oportet snper 
iinicam animam nostram criminis gladio inlerfcctam, 
totuin pondus doloris effnndi : si forte possit Incnr- 
mnrum fomentis calore fidei suscitari. Ante omnia, 
sicut frcqucnler admonui, caveat et observet uniis- 
quisque pcccalor, ne pro suls criminibus iin elce- 
mosynam iribuat, ut ipsa crimina non rclinqnat, 
timens illud quod Apostolus dixit, Si distribuno in 
cibot pauperum omnes facultatet meas , charitatem 
autem non habuero, nihil mihiprodest (I Cor. xiii, 5). 

2. EleemosyncB peccaioris. Scd dicit nliqiiis: Qno* 
modo chnritatem non habere judicabitur , qui pau- 
pcribns tanla largilur? Cui cgo respondeo : (Jno- 
modo in aliis chariUitem ciistodit , qui se \\m\m 
iiiterficil, qui in animam suam crudelis existit? Non 
cnim mentitur Spiritus sanctus , qui dicit , Aninm 
qucB peccaverit , ipsa morietur ( Ezech, xviii , 20 ). 
Si cnim quoties aut adultcria , aut homicidia com- 
millimus, animas nostras occidimus; quid nobiff^ 
prodesl quod in aliis benigni sunius, et in nobis- 
ipsis impii csse cognoscimur? Klccmosynns dando- 
alienam cariiem pascimus,ct crimina commitlendo 
noslram nnimnm jiigulninus. Gt ideo, sicut rreqiien- 
lcr admonui, sic pro mnjoribus pcccatis eleemosvnns 
dcmus , ut nunquam ad ipsa crimina redeamus. lNon 
snnitati crcdcnuum est , non aclnti. In rcmedium sa- 
lutis sux semper tardiis est , qiii viun sune incertns. 
est. si teinpus pocnitentise sic disponcretur, quando 
csl in poiesiate positum , quomodo dcsidcraretur 
amissnin *? 

3. Conc/tfWo. Nos crgo quibus adliuc, etsisiib incerta . 
brcviiaie conccdilnr curare maculas , lavarc culpas, 
siibvenirc pra^lcriiis^consulercfuturis, etfaccrcinfccta . 
de faclis ; totis viribus laboremus , nt quod vivinuis 
ad viiam possil apponi , ut quod vivimus non niorti 
proficial, sed saliiti. Sint lam efficnces gemilus, qui. 
peccata in ossibus pcrscruleiitur, qui in medtilMs cri- 
mina persequanlur. Nihil intactum flctus , nibil inp 
curatum inedicabilis poenitentije dolor relinqnat, quod 
conira nos in dic discussioiiis assurgnt, quod post ve* 
tcra sxculn repenlc novuin in reatuin mnlae conscien- 
liae mentis nppareat. Festinemus cmendatam viuni 
Domino, antcquam aufcralur, offerre. Hic exstingun- 
rous morlcm moricndo peccaiis; bic vitam >iiae me- 

* Ms., quomodo desideratur anmsujn ? 

(fl) Ipsa est in Bibliotheca i^alrum Caesarii liomilia do- 
cima se{.lima, quae etin raaimscriulis nomen itisius fira(^- 
fert. De num. 1 vide iarra serin. 26i , n.i; de num. 'i » 
supra scrm. 2i0, n. 6, el luisebii bomU. 3, dc Kpipba.iia* 



»227 



APPE^UIX. 



^2S 



ruis acnuiramiis, noc nosiii lemporvj scnoclulis ad poe- 
nitcniix rcmcdia rescrvcmus. Qtii enimdixil. Peccator 
in quacumqiie dieconvenus ingemueril, onmes iniquiKi' 
lesiUiusoblivioni iradenlur (Eieck, xvni, 2U<22);i|)S0 




lcm, Memento, ^li, quia mors non lardai (Id. xiv , 
42) ; el illud, Ne dixcris quia miseratio %i mngna est, 
multitudini peccatorum mcorum ignoscet. Misericordia 
et ira apud Ipsum sunty et in pcccalores^ id csl, in pec- 
calis persevcraiilcs , rcspicit ira ejns (Id. v, G et 7). 
Si cniiii !i;rc fiddilcr el diligeiUer aUeiidimus . el ad 
pOBmlcmi;c modic:imc..ia siiie aliqun diialione coii- 
jiigiiuus ; cl pcciiam pcrpcliiam cvaderc , cl ad pr:c- 
luia ailerna possumus felioilcr pcrvenire ; adjuvante 
Homino noslro , qui vivit cl rcjjnut in saicula sxcu- 
luruni. Amcn. 

SEUMO CCLXI (a). 
Adnioailio de illis (lui liublicam pa^niiciiiiam petunt. 
i, Panitentia publica cur petatur, Pxnitcntis indu^ 
mentum. SuppUcaiio. Quolicscumque , fralrcs cliaris- 
simi, aliqiiem do fratribus vel soioribus noslris poe- 
iniciui;nn publicc videmus pcterc , magnam in nobis 
ipsisbeo inspiraiuecompnnclioncmdivini timorispos- 
siimiis cl debemiis accendcrc. Quis ciiim non graiulc- 
liir cl gaudeai, et qu:mLns polcsl Dco gralias agat, vi- 
deiis pcccaKircm conlra pcccala siia ir.isccntem , pu- 
blica vocc clamanlcm ; ut quai solcbat impudcntissima 
froiilc dcfendcrc, s;dubritcr incipiat accusare? Jam 
enim sc caipil Dco adjungerc ; ct idco pcccntorum suo- 
rum non vult dcfcnsor , scd perseculor exislere. Et 
quia Dens odio liabet peccata ; sUtim ubi negligens 
qiiisniic pcccala siia odio habcrc coBpcrit , el a suis 
crimiuibus sci>aralur, ct Dco conjnngitur. Et ille qui- 
Uem qui paMiilcntiam publicc acccpit, potcrU cain sc- 
cretiiis agcrc : scd , crcdo ,. considerans multiludiiicm 
poccatoriim siiorum , vidct sc coiUra larn {;ravia mala 
fioluiii i:on possc sulYiccrc; idco adjiuorium totius po- 
piili cupit expelcrc. Quomodo solct neri, ul cujus vi- 
lien |icr iicgligcutiam dcscrla rcmanscrit, rogcl vici- 
iios ct proximos siios ; ct una dic miilliiudinem lio.- 
miniim congrcgans , quod pcr sc soliim non potuii , 
mullorum manibiis adjiilus, id qnod dtsertum fiicrat 
reparet : ita crgo et illc qui piiblicc pGcnilciUiam viilt 
petere , quasi corrogatnm dignoscilur congrcgarc ; ut 
lotius popiili oralionibus adjutus, cl spinas ct tribu- 
los peccaionim suoriim possil evcllere : ul in eo bo- 
norum mcssis valcat Dco auxiliaiUc consiirgere; et vi- 
nea cordis sui, qusc non uvas,scdspinas,consucverat 
dare , dulcedincin spiritualis vini incipiat cxhibere. 
Et illud , fralrcs charissimi , non otiosc cousideran- 
diim est, qiiod illc qui poDuitenliam accipit, cilicio 
coopcritur (6). Et quia cilicium de pilis caprariim lcxi- 
lur,et capra» pcccalorum simililudinem liaberu vi- 
deiiiur; et illc qui poenilciUiam accipit, non sc agnuin 
sed lixdum publicc prollletur, rcbus ipsis clamans ct 
dicens : Vidclo me, oinnes populi, ct pro me miscro 
omiies lacrymas piclalis cirunditc; ct qualis sum fo- 
ris, lalem me intus essc agnoscitc. Jam enim me nolo 
foris quasi juslum oslcnderc , ct iniquiUlcs vcl rapi- 
pas intra animam mcam absconderc. Jam velut ille 
publicanus incurvatus ia lcrrain oculos ad coelum Ic- 
varc non audeo (Luc. xvm, 43); sed vulncra pccca- 
lorum meorum illi coelesli Medico curanda bumiliter 
plTero. Et ideo rogo , ut omiies pro mc illius miseri- 
cordiam suppliceiis; ut putredines peccatorum mco- 
rum usque ad vivum curarc ct ad vcrain saniialem re- 
vocare dignetur. Timeo enim ne in me impleaiur il- 
lud quod Porainus de hypocritis dixit, Veniunl ad vos 

(fl) ExCxsarianis a stephano Baluzio editis est homilia 
nriuia. caesario nostri quomie assignant manuscripti. De 
liiuii. 1 vide supra serm. te, n. 4 ; de uum. 2, serro. 221), 
II. 2, et257, Q. 4. 

(6) De hoc poenitentis indttmento vide conal. Agath. 
^^ |j^^ et Kli|p. bcmU. 8. 



in vestimentis ov:um , intrinsccus auh:m sunl fupi rapa- 
ces (Mntth, vii , 15) : ct idoo , sicul jatn dixl , qiialcin 
ine iiUus esse cognosco, t:ilem fnris ostendo. Et qiiia 
huc us(]iie pretiosis vestibus me foris omabam, et in- 
lus in anima mea peccalorum lepra pcrfiBus eram ; 
idco cilicio i(?dutus et toio corde pocniieiUiam petcns 
rogo, ut vestris oralionibus a pecc;Uorum meorufn 
paralysi merear liberari. Undc ilcrnm atqne ilerum 
prccor , ut quia , Deo vobis inspirunte , nostis Hcre 
cum Dentibus , pro rcmissionc pcccaiorum mcoriiin 
ad fltUus vel gemilus veslra pietas provocctiir : credo 
enimquod apud illum misericordissimum judicem s.nn* 
cte oralioncs vcstrx mihi possint indulgentiam obti- 
nerc. 

2. Hac prece non moveri inhumannm. Nec Dens Ec- 

clesio! pro pa^niiente preces despicil. Yere dico, fralres 

charissimi, quia si est aliquis qui (aliler poenitentiam 

pelenti non condolct, nec toto cordc Di*o supplicare 

ccnlendit, nimis inhumanus et impius judicandus cs(. 

Etqiiia Dominus dixil, Omnia qucecumqne vuliis ut {n- 

ciant vobis homines^ et vos facile ilUs similiter ; hcec est 

enim Lex et Prophetce (Ibid.^ 42) : ctnos quod iiobis 

ab aliis ficri volumus , qnando pa^nilcnli;uu publicc 

petcre disp ^nimns, boc nliis l(Uo corde et lolo aniinii 

impcndere fesliiiemus. Quid enim voluiinus quando 

ad pocnitenti:c romedinm pervenirc nieruimus , nisi 

ut omnis populiis pro iiobis inteiideret divinam misc- 

ricordiam exorare? Qnod ergo nobis desideramns ab 

aliis fieri , hoc ct nliis cuin perfccla charilalc dcitc- 

mus inipendcrc; propter iilud quod scriplum esi, Coif- 

fitemini aUerntrnm peccala vestra , et orate pro invicem 

ut snlvemini (Jncobi v, 16); et illiid, Frater fraireni 

adjucans exaUabitur (^Prov. xviii, 19). II.tc ci-go si rimi 

perfccta charitale Gacliler volumus agerc , certissinie 

ct possumus et debemus credere , aiiod nos Doniini 

dignabilur ineflabilis pietas exaudirc. Et quia ipse dixit, 

Si duo vel tres consenserint super terram , quidquid pc» 

tierintt fiet UUs (Matth. xviu, 49) ; pius ct misericors 

Dominus, qui duos aut tres se exaudirc promiltii, pi»* 

test ficri ut totum populum pro unins poenitciUis in- 

dulgentia non exaudiat? Absit a nobis, ut hoc vel 1e- 

▼itcr dc illius ineflabili misericordia cogiiemns. Tolo 

enim corde crederc debemus, quod nos pro pceniion- 

tibus fratribus nostris bcnigno ac pio animo suppfi- 

caiites exaudiat , qni ut rogctur invitat ; sicut ipsc in 

Evangelio dixit, Petite^ et accipietis (Joan. xvi , 24). 

Et hoc atlendilc , fraires , quod qui poenitcnliam pc- 

tit , cxcommunicari se siipplicat. Deniquc ubi acccpit 

poenileniiam, coopcrtus cilicio foris ejicitur. Idcoenim 

se excoinmunicari rogat quia ad percipiendam Euclia- 

ristiam Domini indiKtium esse se judicat. Ei proptcr- 

ca aliquandiu se ab islo altari alienuin vult ficri , ut 

ad illud aliare quod in coelo est, mercatur cum sccura 

conscienlia pervenirc. Propt^rea sc a communione cor- 

poris et sanguinis Chrisli quasi reum et impium cimi 

grandi reverenlia viilt removcri, ut per ipsam humilita- 

tcm landem aliquaiido ad commuiiionem mcro^iur sa- 

crosancli a!laris accedcre. 

5. Non ideo tanien a bonis opcribus poenitens vacet, 
Vinum et carnes ei interdicuntur . Et tamen , fraircs 
charissimi , hic ipse qiii t;un fideliier compuncto et 
contrito corde poeiiitenliam petit, sic de interccssione 
toiius populi debct esse securus, ut totis virilms iD 
bonis operibns se excrcens cum Dci adjutorio dc siia 
sit saluie sollicitus : ne foj-te dicat in corde siio, Bcce 
totus popuius pro incis ini(|uiialibus supplicavit ; jam 
ergo et possum et debco esse securus. Ahsit ut h(tc 
veT in cogitalionc, nou dicam in sermone, habeat ille 
qui poDnitentiam agit : scd cum Dei adjutorio , qunii- 
tum potest , sic dc oratione aiiorum coiifidat , iit sive 
in jejiiiiiis , sive in eleemosynis , sive ui orationibiis , 
inhumilitaiectchariiaie, sive in opere saiicto se exer- 
cere contendal ; infirmos etiam visitando , discordes 
adconcordiam revocando, percgrinos excipiendo, san- 
ctoriim percgrinantium pedes huinilitcr ablnendo , a 
dclractionc vel maliloquio abstinendo. Viiium, si per- 
mittit infirmitas , non accipiat : si vcro hoc propter 



22tS 



SEUMO CCLXII. 



mfi 



Generiuicin vel proptcr dolorcm stoniaciii non polest, 
audiai AposioJum diccntem , Vino modko utere pro- 
ptcr stomachum iuum i\ Tim. v, 25). Sunl enim ali- 
qni iKBnitentes, qui ideocito reconciliari volunt, ut 
carnes accipiant. Ccrtum cst quod non satis compun- 
cle poenitcntiam accipil , qui carnes nulla inOrmitale 
cogcnte ant deslderat aut pnesnmit accipere. Et ideo 
etiam reconciliatns poenitens \ ubicumque aut in suo 
aut in alieno convivio olera aut leguroina aut pisci* 
culot invenire potuerit , aliam carnem non debct ac- 
cipere (a). Hoc ideo dico , quia , quod pejns cst , 
sunt aliqui poenitcnies» qui ct carnes cum grandi 
aviditale accipiunt , et vinum forie aliquolies usque 
ad ebrieiatem bibunt. Cum grandi enim cautela su- 
stincnduin cst cnrpuscuUim nostrum , ne per ebrie- 
tatcm et gulam iteruni nos lali) sollicilet peccata 
commitlere, ut aut parum aut niliil prosit, quod 
popnitentiani visi sumiis egisse. Sic ergo cum Dei 
adjutorio totis viribus laboremus, ut (juidquid de 
peccalorum nostroruin vulneribus per Dei misericor* 
diam ad sanitalem reducilur , non itenim per negli- 
gemiam vulneretiir. Quod ipse prsestare dignctur, qii! 
cum Patrc et Spiritu sancto vivit et regnat in sxcula 
saeculorum. Amen. 

SERMO CCLXH (6). 

De Pocnitenlia. 

1 . Pagmlentio! effeclus. Deliclis commemurelHr, Pof- 
nltenlice publiccBobnoxia crimina. Paniteniite publicoB ra- 
tio. Aitquodam loco sermo diviniis : In diebus solemni^ 
tatum vestrarum offligi^^ animas vestras (Lemt xvi, 29). 
Qunre hoc dixit ? Quia jejunia ac vigiliae et sancta: 
alHrctioncs humitiata corpora roacerant, sed macu- 
lata corda puriflcant ; membris subtrahunt fortiludi- 
iiem , sed conscientiis addiiiii nilorcm. Nihilominus 
de cnntritione animi redimtintur crimina volupialuin, 
et pcr dur.c criicis exercitia , deceptae dudum car- 
nis gaudia puniuntur : ac sic morlificatione prxsonli 
fuiura; moriis senlentia prscvenitur ; ct diim cnlp:B 
aiictor humiliatur , culpa consiiroiliir, dumque exlc- 
rior afQictio voluntaris districlionis infcrtur, ire- 
inendi Jndicis offensa sedainr ; et ingentia debiia la- 
bor solvit exiguns, qu?e vix consunipturus erat ardor 
Atemns. Tractantes ergo causair; salutis nostrae, fa- 
ciamus intra nos quod circa nos medici facere solent. 
Si hcsura aliqua vel qnerela in prima corporis cute 
sentitur, ciiraiio medicamcnti blandioris apponitur: 
si vcro in ossibus vulnus abscohditum , aut in visce- 
rum profunda demersum est, austeriorem ac vtolcn- 
liorcm poscit vis occulta medicinam. Similis ratio 
in acgritudine interioris hominis adhibcnda est. Si 
levia sunt fortasse delicta, verbi gratia , si homo vel 
in sermone, vel in aliqua repreheiisibili voluntale« 
si oculo peccavit aiit corde ; verborum et cogitatio- 
nnm inacuhc qiiotidiana oraiionc curanda^, et privata 
coinpunctionc lergcndoc sunt. Si vero quisoue con- 
scientiam suam interrogaiis, facinus aliquod capitale 
commisit , ut si fidcm suam falso testimonio expu- 
gnavit ac prodidit , aut sacrum Yeritatis nomen pcr- 
jurii temeritale violavit ; si veram bapiismi tunicam, 
ct spcciosam virginitatis holoscricam, coeno conima- 
culati piidoris inlecit ; si in scmctipso novum homi- 
ncm ncce hoininis occidit ; si pcr augiircs ct divinos 

* In Thcodericeasi Ms., uijam reconciUulus fuerit, etc. 

(d) vide concil. Cabilioo. sub carolo Magno, can. 35. 

{b) m Bii)liolhcca Paurum erat Homilia Csesarii prima, 
eaduinque ipsa Euscbii ad Mouachos decima. Praeterea ob- 
aervare est euradem sermonem ia Lectionario ottembu- 
rano prae se ferre sancli Faustiui nomen , quo quidem Fau- 
stos Regieosis solct designari , sed tamen m Compendieosi 
oodice aeque veteri Capsario attribui. Si quis ooutenderit 
eom a Fausto primum scriptum , ac deinde cum aliis non- 
nuUis a Caesario adoptatum esse , baud multum renitemur : 
maxlme cum in memorato Lectionario Ottemboraiio allud 
sit ejus exordium , nempe : < Ecce , firatres charissimi , 
dics Quadragesimae sancti. v l)e num. 1 vide supra serm. 
256, n.4;dc num.2,serm. 174, o. 3 ; serm. 260, n. 1 ; de 
nuffl. 3, serm. 142, n. 8; de oum. 4 serm. 51 ^ n. 4. 



atqiie incanlatorcs ctpiivum se diabolo tradldlt : hxc 
ci ejiismodi commissa cxpiari penitus communi et 
mediocri vel secreta satisfactione non possiint ; sed 
graves causje graviorcs et acriores et publicas ciiras 
rcqiiirunt (a) : ut qui cum plurimorum destructione 
se perdidit , simili modo cum plurimorum acdiflca- 
tione se redimat. Homo enlm i|^ se decipit, si cuin 
in medullis fervere sibi sentiat morbum, per super- 
ficiem corporis molle deducat unguentum. 

2. AdjungendtB lacrymteob interitumuniets sum. Cur 
amma unica, Nec desini misericordioe opera. Haec ila- 
({116 principalia mala ingenti rugitu et gemilu et fonte 
indigent laorymarum : atque per lacrymas claman- 
dtim est cum prophcta , Rugiebam a gemilu cordis 
mei ( Psal xxxvii, 9 ) ; et, Lavabo per singulas nocies 
lectum memn^PsaL vi, 7 ) ; et ilerum, Ego antem 
cinerem sicul pnnem manducabam, et potum meum 
cum fletu miscebam (Pm/. ci, 10). Nemo despiciat 
hanc hnmiliiaiem ; snmmtis rex crnt qni ista facieliat 
etdicebat. Oportel ilnque sieui super mortuiim con- 
clamatum, iia mngnos supcr cxslinctam animaro dare 
plancius. El qnomodo solct mater orbata super amis- 
sione unici siii fraclo pcctore lamentari : ita conve- 
nit supcr unicam suam, sed cum spe reparationis , 
adligi. Dc qiia unica sermo propheticus dicit, Erue 
a frmnea^ DeuSy animam menm ; et de manu eanis iiiti- 
cam meam ( Psal. xxi, 21 ) ? Quare unicam dixit ? 
Sivc qnia lanqnam iinica diligenda est, sive quia ipsa 
sola ei sin^ularis ante tribiin:il ccclcste rationem, re- 
motis omnibus solatiis, reddilura^ est. Ita, inquam, ne- 
cesse est siiper hanc unicam CTiminum mucrone cor!? 
fossam lotuin pondus doloris elTundi ; si forte possit 
lacrymarum vivificata fontibus, calore fidei susciluri. 
Accendonda est cempunciio , corroborandac sunt 
preces futuri recordatione jiidicii, atqtie misericor«> 
diariim opcribus adjiivand:e. Audienda est proplicUB 
seiiteniia , sed audienda obedieutiac aure , diceniis , 
Accipe , inquit , o rex, consilium meum, ei peccata tua 
Heemosynis redime ( Dan, it , 24 ). Exemplum etiani 
illiiis evangelici viri ita est aiidiendum , qiiasi vere 
pro nostra redemptione conscriplum , Ecce dhmidium 
bonorum meorum, Dontine , do pauperibus ( Luc, xix« 
8 ) : de quibus audivimus in Evangelio Dominuin 
incfihbili dignatione et charitatc diccntem, Qm fecit 
uni ex minimis istis , mi/it fecit ( Malth. xxv, 40) ; 
qtise verba deeroosynariim iiobis eflectus coelesti auc- 
toritate commendant. 

3. Ei licsc perficere pauperes possunt. Pauperes cur. 
permisii Deus. Sed forte qiiando de.elecmosynis lo- 

2uiiniir, expavcscit angusta paupertas. Non ita cst, 
harissimi. Mcminerit poiius a^ra minnta,diviium the- 
sanris ftiisse prxlaUi : quia Deus nostcr non solum 
copia lirgitatjs, scd bcncvolcniia pascitiir largientis. 
•£go autem pulo , charissimi , quod ita Deus nostcr 
paupcrcs In hoc mundo esse pcrmiseril, ut in paupe- 
ribiis divitnm fidem probaret ; vcl in pauperiim ini- 
scricordia divitibus miserereiur : ut abundaniihns 
boni op Tis ac rcdemptionis suae occasio non dccsset, 
ut bcncvolurn locuplciem ctiam inopia aliena diiaret, 
et opiilcntior qiiisqnc ingcntia dc egente lucra recipe- 
ret ; et mirilico summoque comroercio, dum inopi 
niiscricordia temporaria largitate confertur, inde 
xternus ihesanrus compensctur. Dirigamiis ergo ac- 
tus noslros, ct quidiiuid^possumus, et quidquid vale- 
nius, in cxcroiiia bomc voluntalis, in sttidia justiluc 
ac inisericordi.n confcranius. 

4. Opeiibns misericordice post vitam non esi locus. 
Jndumenia beaiorum merila. Pauper sibi olium ditare 
poiest. -^urramusdum lucemviteeliabemus^ priusquam 
nostenebrcB comprehendant ( Joan. xn, 35 | : quia jain 
In illo saeculo emendationi ac redemptioni prospicere 

(n) Istorum criminum reos, sdlicet, t bomiddas et fai- 
ao8 testes a oommunione ecdesiastica submovendos, » syno- 
dus A|[atbensis, can. 37, praesidenie caesario sancivit, « nisi 
«pcemtentiae satislictione crimina admiasa diluerint. » 
idemque , can. 42 de sorttlegis vel auguratoribus statuU» 
oe perjuris vide concil. Malisconcnsc 1, can. 17* 



2^1 



APPENDIX. 



ma 



non lirobil, sicul dicil sermo diviiius , QHomam non 
ut in morte qm memor iil tui ( Psai. vi, 6 ). Sicut 
i*rgn ii)i nulla limebitur merilorum amissio ; ila nulla 
riMribuetur rcmissio peccalorum ; nulla ibi jam exer- 
rcniii boiii operis liceiitia concedelur. Numquid illic 
pascere aliqiiis esiirientem potcrity ubi cdeadi nece&» 
siias non cril, ubi cibo et potu ncc impius inter iii- 
f<rni flainmas, nec pius inter pnradisi delicias iiidi* 
gcbit ? Numquid ibi al^entem vcstire contiiiget , ubi 
omnino tcgeiidi corporis cura ccssabit, ubi sub ilio 
frigore, de qno propbela dicit, Ante faciem frigorii 
eJM quii subiistet ( PiaL cxlvii , i7 ) ? ubi in perpe- 
liium nudus erit, qui hic indumentum nuptiale per- 
diderii ; ubi malus muculos»! conscjenlias tenebris, 
bonus vero pallio immorlaliLilis et beatitudinis ves* 
lictur ; iibi iiidiimenta merita eriint : sicut Dominus 
dicit , Justi fulgebunt ncut iol ( Sap, iii, 7) : ct pro- 
i)h('t.i, Saceraotes tui induantur justitiam (Psal. cxxxi, 
9 ) ; vol illud , Astitit regina a dextris tuis in testitu 
deaurato (Psat, xuv, 10 ) ? 13 bi erf^o pro sancloriim 
corponim tnnica lux fulgebit seteriia , ibi vestilus 
nullis iinqunm saeculis exiiendus cunvertetur in cor- 
pns ; ibi indnmentum transibit in pracmium ; ibi an- 
gelica ill:i stola non jam crit amictus , non jam erit 
liabiliis , sed natura. Numquid ibi jam avarus aut te- 
nax de abnndantia sua bene facere alleri poterit , ubt 
nec sibi unam guttam in niedio stagni sestuanlis vo- 
luntas inveniet^ Nihil enim secum de bis qua: propria 
babere se credidit , portaturus cst , sicut dixit pro- 
pheta : Pion enim cum morietur^ accipiet omnia , neque 
timul descendet cum eo gloria donuu ejvi ( P<a/. xlviii, 
^ . 18) ; aiiditurus inter indefessa suppliiia, Esurivi^ 
et non dcdistii mUii manducare ; ntivi^ et non dedistii 
mihi bibere [Matth, xxv, 4i). Intelligamus quid dam- 
nationis erit spoliasse paiiperem, quem summum cri- 
nien est non pavis^e. Huic ergo qui lenucm atque 
egcnum sine ulla futuri judicii consideratione nunc 
oppriinit; huic, inquam, sicutquidam dixit, adveniet 
lempus mngnum , cum optaverit a se fuisse intacium 
iianperem, et non spoliatum, diemque iilam oderit*. 
Inlolcrnbilis dolor crit , si qoisque causas mortis in- 
« ciirrat , unde vit;c gaudia comparare potuissct. Noli 
cTgo (lespicere inopem, qui cuin sibi pauper sil, fucere 
le divitcm potcst. Rapiamus ergo de prnDsenti s;e- 
culo, fervcnti devotione, quod possumus. Cito trans- 
eiinl dies nosiri ; utinam bene transeant, Rapiamus 
ergo quod possumus de boc sx^ciilo , gralias agentcs 
illi qui ita dispeiisavit utramque vitam , ut laborum 
et agonum tempora cito finireiitur ; bonorum vcro 
et prxmiorum gaudia sine line durarcnt. 

SERMO CCLXIH {n), 

Admonilio ad eos qui putant quod illis ad vllam stcmani 
sufBciat • si male non fecerint , etiainsi bona implere 
noUierint. 

i. A malo abitinere non sufficit, Miilti sunl, fralres 
rhnrissimi, qui pulant qiiod eis lioc solum ad vitam 
.Ttcrnam sufficiat, si opcra mala non feccrint. Et 
ideo si qui forte sunt, qni se isla falsa scciiritaie 
decipUint; dennitissiine cogiioscant quia niilli cbri- 
slinno sufncit si tantummodo malum non fcceril , 
nisi quantum potuerit , cliain illa qu« sunt bona 
compleverit : quia ille oui dixit, uiverte a malo; 
ipsedixil, Et fac bonum (Psal. xxxni » 15). Ipse ciiim 
iii Evangelio terribilitcr iios admonct dicens , Omnis 
arbor qum non facit fructum bonum, excidetur et in 
ignem nnttetur (Matth, iii, iO). Non dixil, qu.-e facit 
maluin fruclum ; sed , qua non facil fructum bonum, 
Hinc enim potestis agiioscere quam spein habere 
poterit qui mala fecerit, quando ille qui bona non 
fecerit, excidetur et in ignem roiltetur. Unde et ipse 

* Al., Quem oderat. 

(a) casario in manuacripUs tribuitur , estqiie horailia 
^Mft 4 ex vulgalis a Baluxio. De num. 1 vide supra seriu. 
77, n. 5; denvm. 2« Caesarii honiil. 21, cisuprascrm. 
77 , n. 5i cl 78, n. 3 ; de nuui. 4, seim. 16 , n. 4, ct 37, 
n. 8. 



Dominns dicit, Qni habet mandata mea et fadt eit, ifls 
est qui diligit mejjoan. xiv, 21) ; et illud, Qmd prodesi 
quod diciin mihi, Donnne^ Domine, et non facitii quee 
dico (Matth. vii. 2i)? 

2. An in judicio securui futunu nt qui a&ena non 
tulit, Sed dicit aliquis : Etsi de rebus meis non dedi , 
tamen res alionas non abstuli ; securus esse potero in 
die judicii. Diligenter attendite , et nolite vos falsa 
securitate decipcre. Quid est enim quod Domlnus di- 
cit ? Cum venerit Filiui hominii in claritate nus , con^ 
gregabuntur ante eum omnes gentei , et iegregabit eos 
ab invicem, quemadmodum iegregatpaitor ovesab hadii, 
Tune dicet his qui a dexiris erunt : Venile, benedicti 
Pntris mei , percipite regnum; quia eiurivi, et dedinis 
milif manducare ; sitivi, et dediitii mihi bibere, Siniiiria 
autem dicet : Discedite a me, maledicti, in ignem Mer- 
nnm ; quia esurivi, et non dedislii mihi manducare; st- 
tivi, et non dedistis mihi bibere (Id. xxv, 31, 42). Di- 
ligenter altcndite quid dixit. Non enim ail, Vemte^ 
benedicti^ percipite regnum , qiiia res alienas non tn- 
listis ; sed , quia de rcbus vestris eleeroosynas ero- 
gastis. Sicul et ipsis asinistris posiiis non erit dictn- 
rus, Discediteame, maledicti^ in ignem ffternum, qnia 
fraudem fecistis; sed, Quia de subslantia vestra paii- 
peribus non dedistis. Rogo vos, fratrcs, diligcntor 
sententiam isiam attendite; et sicut vos adinonui, 
ctiam roemoriter retinetc. Si iu ignem roittitur qni 
paupcribus substantiaro suam non dedit, putas, ulii 
mittendus erit qui pcr quaslibet fraiides rcs alienas 
invasil? Si in igncm mittitur qui non vestivit nuduro, 
Yos videte ubi niitlcnduserit qui exspoliavit vesiitum ? 
Ille crgo qui credit quod il'i sufficiat malum non fe- 
cisse, etiainsi bona non fecerii, vellero ut nrihi dtcc* 
ret, si sibi hoc vult a servo suo, quod ipse facit 
Domino suo. Niimquid enim vult ut ei servus siius 
nec bonum faciat omnino nec roalum? Oinnes enim 
hoc volumus, ut servi nosiri non soluin non faciant 
mala quse probibemus, sed etiam impleant opera qiiae 
eisjubcmus. Qiiamvisenim servus luu^graviter reu» 
sit, si animalia tua furto abstulerit, tamen necille 
sine culpa erit, qui animalia illa negligenter servare 
voliicrit. Non est jusium ut faciamus Domino nostro, 
quod fieri nolumus a servo nostro. Servos enini iio« 
siros nec fecimus , nec qtiasi de nostra subsianlia 
pascimus; ct nos cnim et ipsos Deus noster creavit 
et pascit : et tamen servl , quos ipsi non fccimiis, ut 
nobis cum grandi diligeiitia serviant volumus. Unde 
justum est ut agnoscamus legitinium Dominuin, qui 
sic excrcemus in subditis dominatum. Hoc totiiin, 
fiatrcs, ideo dixiinus, ut de ipsis servis nostris possi- 
mus agnosccrc quod nobis non sufficiat roala noii fa- 
ccre, si bona nolucrimus implere. 

3. Anjuste se quis optet talem in die morlii, quniii 
erat in die Baptismi, Exemplis illuiiratur, Illi eiiiin 
qui sibi pulant siifficcre si roala non fecerint, soleiit 
et lioc dicere : Utinam in diem mortis talis merear 
iiiveniri , qiialis de Baptisroi sacramenlo pn>cessi. 
Bonuiu quidem est ut unusquisque in die judicii 
purgntus inveniatur ab omnibiis malis; sed grave 
inalum cst si profcctum non liabuerit in operibiis 
boiiis. Ipsi enim soli sufficit lalem esse qiialis de Ba- 

giismi sacrameiito processit, qui stalim post acccpUim 
laptismum dc hac luce roigraverit; non habuil spa- 
tium in quo se bonis operibus cxercerct : ille vero 
qui et longnm lempus vivendi, et .xtatero posse iM^ne 
opcrandi liabuil,non ei sufficit oliosum esse a malis, 
si etiam a bonis voluerit csse otiosiis. Vcllcm ut nuhl 
direret ille qiii lalis vult in transilu suo iiivcniri , 
qualis fuit eo tempore quo Baptismi meruit s:icra- 
menta suscipere (licet bonutn est ut sil seinpcr pur* 
gatus a nialis , sed gravc malum si non profiriat in 
bonis), si plantavit novellam in agro suo viiieain , 
utrum velit eam post decem annos talcin essc, qitalis 
fuit illa die quando planuta esl. Si inscroit olivetuin, 
videamus si ei placeai ut post plures aiinos lalc sit , 
qualc fuit quaudo Insertum est. Si illi natus C6t fillus 



ti'z 



SERMO CCLXIY. 



^iM 



coii^^iderel si lioc vuU , ul posl annns quini^ue in ea 

3iia nalus cst modiciiaic iiifanlix atque a^late pcr- 
urct. Cuin ergo nullus sil cui Iioc placeal de rcbus 
suis ; qiiomodo dolct aliquis de viiiea et olivcto vel 
rilio si iiullum augmcntum liabucriiit, sic doical si se 
ipsuin, ex eo tcmpore quo in Ciiristo renatus cst , 
nihil profccisse cognoverit. Certissime enim nosse 
dcbemus qtiia quomodo volumus ut quidquid ad nos 
pcrlinei, sive m gregibiis, sive in qiiibuscumque 
agrorum fruclibus, iii omni bono crescant aique pro- 
liciaiit ; lioc sine dubio et Deus nosler dc nobis et 
desiderat et exspectat. Populus ergo christianus quasi 
propria et pcculiaris novella sua uvas potius afierat 
quam spinas : ne de ea dicalur ita , siciit in Canlico 
8;rpc caiilasiis, Vineain, inqiiit, planiavi, el exspecinvi 
ul facerel uva$ ; (ecit autem labruscat {Isai. v, 2). Sad 
qiiia, sicutdicit Apostolus, cum essemus oleaslri, in- 
scrti siunus in bonam olivam {Rom» xi, 2^) ; ita cuni 
Dei adjutorio bonis operibus insisiere debcmus , iit 
cum proplieta possimus diccre, Ego auiem sicut oUva 
(ruclifera in domoDei^ speravi in nusericordia Dei 
vtei (Psal. Ll, 10). 

4. Recapitulatio. Et ideo per ea qunc supra sugges- 
timiis, rogo vos, fralres, iit nullus ex vobis crcdat 
quod ei soluin boc sufliciat si opera mala non fecerit; 
seJ qiiaiitis polcst viribus sic diverlat a malo , ut 
faciat boniim, et audiat Dominum dicentem in Evan- 
gelio, Quid prodestquod dicilis mihi^ Domine, Donune^ 
et non (acitis qnce dico (Luc. vi , 4G) ? et illud, Si dili" 
gitis me^ mandata mea servate (Joan, xiv, 16). Quae 
nutem sunt qu:e in Evangelio facicnda prseceperil 
Cliristiis, Dco propitio bene nosiis. Diligite^ inquit « 
inimicos vestros, bene(acite eis qui vos oderunt , til sitis 
fiiii Patris vestri (Matlh. v, 44, 45) : et iteriim, Fe- 
rumiamen date elcemosynam, et ecce omma munda sunt 
vobis(Lnc. xi, 41). Dc qu^ re audiamus et bcatum Ja- 
cobuin libera voce clnmanlcm, Sicut enim corpiis sitie 
anima morluum est , ita et fides sine operibus mortua 
est (Jacobi ii, i()). Tolis ergo viribus, fratres charis- 
siiiii, quod bonum est operemur ; nec nobis sufficiat 
si tales suinu<«, quales fiiiinus eo tempore qiio Ba- 
ptismi sacramenia accepimus. Per Baplismuin enim 
\acuati sumiis ab omnibus mnlis ; scd Dei gratia bene 
agendo del)emus rcpleri omnibus iKinis : ne forte si 
sine operibus boiiis de solius Baptismi sacramento 
coiindimus, spiritiis immuiidus, qui de uobis per gra* 
tiaiii Christi expulsus est, revertatur, etsi nosabonis 
opcribus inyenerii vacuos, adducat secuin scptem 
spirilus neqiiiores sc, ct fiant novissima nostra pejora 
prioribus. llgnc ergo, fralres charissimi , si secundum 
s:inctam veslram consuotudiiicm libenter accipilis et 
attcniius cogilatis , iion de sola fidc, scd etiam et de 
bonis operibus confidcntes, a malis aciibiis ita absti- 
iicre (mieritis, iit Christo aiixiliante in operibus bonis 
vos jugiter exerceaiis : ut illam beatam et desidera- 
biletii vocein cum exsultatione et gaudio feliciter au- 
dire mnrcainini , Venite , benedicli, percipite regnum 
qitod vobis paratum est alf origine muntU (Malth. xxv, 
54) : qiiod ipse praestare digiictur, qui vivit et regnal 
in saccula, etc. 

SERMO CCLXIV (a). 

Expositio Qdei , el iQterpreiatio nominis ejus. 

4. Fidei taudes ab omnibus celebrantur. Fides a Fit 
nuncupaitir. In omnibus divinis lectionibns , fratres 
charissimi, fides multis prxconiis collnudntur ; qiiara 
non solum divinse Scripturae, sed etiam toium genus 
huinanum laiidare non cessat. Atque utinamqiiomodo 
laiidatur lingiin, sic laudaretur et vila ; qiiomodo prae- 
dicatur ex ore, sic et teneatur ex corde ; et quomodo 

(a) Ca^sario in t>luribus manuscriptis tribuUur , estque ex 
iioiniliis a siephano Baluzio ipsius nomine vulgalis auode- 
(iiua. Du niiiii 3 vkle CaDsarii epist. ad quosdain Germa- 
Dos: de num. 5, Appendicis serm. 39, n. 3; 257, n. 4; 
ei i70, u. 7. 



labiis promitliliir, sic operibus iinplenlur. Taiita (wuiii 
cst virliis fidci, ut eliam illi eam laudare pr:csuiuant. 
<|ui eam scrvare dissimulant. Et vore incrito laudatur 
hdes, sine qiia nihil uniiunm boni 0)>eris inchoaliir 
atque perncitiir; seciindum iliud quod scriptum cst« 
Sine fide impossibile est quemquam placere Deo ( llebr. 
XI, 6). De ipsa cnim ex personn Chrisli ct Ecclesi;e 
diciliir, Veni, proximamea, ab inilio fidei (Cant. iv, 8. 
sec. LXX). Ipsnm etiam be;Uus aposlolus Paulus , in 
illo cainlogo ubi oinnes aniiqiios sanctos collaudavit . 
per singiilos commeiidavit dicens : Fide Abel, fide 
Knoch, fide Noe, fide Abrnham placiicrniil Dco (Hebr. " 
xi), ctc. Dc hac etiain ipse Uominus in Evangelio 
dixit, Fides tua te salvum (ecit (Luc. xvii, 19); ct illud, 
Si hnbueriiis fidem sicut granum sinapis, diceiis huie 
arbori moro, Kradicare et transplantare , et fiet vobis 
(Matth. xvii, 49). Cum ergo tantis laudibus bonuiii 
lidei pra.dicetur , a multis lamcn nominis cjus pro- 
prietas ignoratur. Fides cnim a Fit , id est, ab eo 
quod liat, nomcn acccpit, qiiia in ipsa omniiim iion 
solum diviiiarum , sed etiam humanarum rernm fir- 
mitns continetur. Cnde quibuslibet verbis etininsi 
cuin mullis juramcntis dicat se aiiquis lidem ha- 
l)ere, si id quod se dicit credcre vcrbis, implerc no- 
lucrit Tactis, non est fides; qiiia, sicut dixi, fidcs a Fil 
nomcn accepit. 

2. Vt integra »it, credalur et quod promitiit el quod 
minatur Deus. Vt sit vera , agendum unde et hoc ca- 
veatur, etillud acquiratur. Yideamus quid sit quod dc- 
beat facere , qui fidcm vult inlcgram custodire : hoc 
sine dubio in quo fundamentum christinnac rcligionis 
firmissime continetur ; nt et quod promitiit Deiis ct 
qiiod ininatur, toto corde vcruni cssc confidut. Tiiitc 
enim ct nomen fidei nitelligere, ct virtutem ejiisple- 
nius poterit agnoscere , Si isia duo sibi antc oculos 
siios proponat, id est, pncmium vitie xternnc^et 
supplicium pQeiix perpctunc. Et quin unum crcderc » 
ei de alio dubitare nihil prodesl; cum grnndi diligen- 
tia unusquisquc intcrroget cor suuin, si utriinKiiie fi- 
dcliter credit : et si in i^tis duabus rebus vcram fidcni 
se hal»ere cognovcrit, corde firmissimo retinens 
quod et justi post bona opcra acccpiuri sint glot iain , 
et injusti post mala pcrpctuam passuri sinl pocnnm ; 
eum hxc fidcliter crediderit , si toto animo contendit 
bona opcra facere pcr qu;c possit ad pr.xmiiim pcr- 
▼enire , et mala non agere ut pceiiam possit evadcrc, 
fidcm rectam se tcncre congaiideat, et Dco graiias 
agat, et cum ipsius adjulorio in ipso opcre pcrseve- 
rare contcndat. Ila^ccrgo, fratres, si diligcnicr vultis 
atienderc , et nomcn lidei et virluteni cjus plenius 
potcrilis ngnoscere. Et quia fidcs a Fil , siciit snpe- 
rius dixi , nomen acccpit, si te melius * dicas fidein 
habcre, et quod verbis promittis, operibus implcre 
nohieris , penitus non est fides. Et si te asseras cie- 
dere praemium quod promiitit Deus , et supplicium 
quod minatur ; et tamcn , ut sa^pe jani dictiim est , 
agere nolueris ut pcenam pcrpetuam possis evaderc , 
et ad praemia xterna pervenire , omnino non cst iii 
te fides : et non solum tc nihil adjuval quod tcverhis 
fidelem dicis, sed et multum tibi etiam nocet; qiiia 
melius est cuiquam non promiltere , quam qux pro- 
miserit implere non velle. Solum enim nomcn fidci 
te liberare non poterit : quin potiiis , sicut jain di- 
ctum est, indc dupliciter reiis eris; quia quod ver- 
bis promisisti implere noluisti ; et clamnt tibi pcr Ja- 
cobum Spiritus sanclus, Fides sine opcribus mortua est 
(Jacobi, II, 26). 

3. Jdeo qucB prceserlim in Bapiismo promissa sunt 
implenda. Uic nemo sit secwus. Fides etiam de otioso 
sermone pcricliialur. Et licel tolum quidqiiid homo 
promiscrit , si potest , debcat operibus adimplere ; 
illam tamen priinam et pra-claram promissionem , 
quani eo tempNore quo in Baptismo renascimur, Deo 
promitlimus, specialiter cum ipsius adjutorio ser- 
vare debcmus. Inlcrrogimur cnim in BaptismOf 

* Forte, mUlies. 



2235 



ArPENDIX. 



tto« 



iiirum abrenunlicmiis diabolo , ponipis el opcribus 

cjus : el nbrenunliauiros nos voce libcra respoinle- 

mus. Quod qiiia infaMlos per se miuiinc pro(iteri pos- 

siint , parcnlcs ipsorutn pro eis ndejussorcs exislunt. 

Si ergo boc quod pi imuni csl , et in quo fundamen- 

tum chrisiian:e rcligiouis consisiit, ndeliter conser- 

vamus ; certum esi qiiod rcliqua cuin ipsius adjuiorio 

linplere poterimus. Si vero boc quod Dco proinilli- 

mus , implrre ncgligimus ; nescio si illam ndcm quac 

inier bomines agilur scrvare possimus. Si enim bo- 

mini ciiilibct poieslatcm h:)bcnti periculose aliquid 

proinillimus, si hoc implcre ncgligamus ; quantum 

periculosius cst Dco promitlere , et non reddere? 

Sed bomiiicm idoo vcremur, quia aul mortem aut 

damniim corporis cxpavesciMius ; Deo ideo reddere 

dissiinuhimus quod promiitimus, quia morlem animx 

omnimodis non timemus. Et ubi est illud evangeli- 

cum , Noliie timere eos qni occidunl corpiw ; $ed potius 

eum timeie qui postquam occiderit , habet potesiatem 

mittere in gehennam (Malth. x , i8) T Fial ergo impri- 

mis quod Oeo promittitur; ut id quod bomiuibus 

promissnm fiierit implealur. Consideret unusquisque 

conscienliam suam , et si se iniplesse viderit quod 

promisit, abrenuntiasse diabolo el pompis illius noii 

solumverbis, scd cilim etopcribus recoguoscat; li- 

dom inlegram se sorvasse cougaudeal. Sic lamen sil 

sccurus de pncicrilis , ui sit sollicilus dc fuliiris : 

quia non (|iii copperit, sed qui perseveraverit u$quein /i- 

nem, hicsalvus erit (Ibid., 22). Sed ne forle aliqiiis 

credat quod fides per capilalia tanium crimiua fr.uigi 

possil , quid interesl uiriim sc maj«»ri an minori gla- 

dio unusquisque percutieus interficial? Qiii boc di- 

cil, attendai ctiam de oiioso sermone fidem pericli- 

inri posse , de quo Dominus in die judicii rationcm 

dixit esse rcddeudam : et illud , Qui dixerit fratri suo, 

hacha, sive, Falue^ reus erit gehenwe tgnis (Id. 

v,22). 

A. Pompce diaboli. Consideret ergo unusquisque , 
siciit jam dictum est , quod in Baptismi sacramento 
promisit. Et quia pactum cum Domino fecit , videat 
si id ex nulla parte violavit. Quaiido enim inlerroga- 
tus est, Abrcnuntias diaboio, pouipis et operibus 
ejus? tuncci sacerdos siibscribendum pactnm obtulit. 
Qiiando aulein respondit , Abrenuntio ; tunc subscri- 
psit. Si ergo, sicut jam supra dicium est, quod Deo 
promisimus non implemus , nescio si bominibus fi- 
dem servare possimiis. Promisimus enim nos abrc- 
mmtiaturos diabolo , pompis ct operibus ejiis. Qiiae 
autem sunt pomp;c diaboli prope nullus ignorat : ta- 
uien ex parle aliqiia diccre nobis nccesse est. Omnia 
spcctacuia vel furiosa vel crucnla, vei lurpia', pompno 
diaboli sunl. Gule vel ebrieiati servire, libidini vel 
liixuriic iufelicem animam subjugare, ad pompani 
^iaboli cerlum est pertiiicre ; quia iii talibus actiOiis 
jUiiis voluplas implctur. De adulteriis vero vel homi- 
cidiis , rapinis vel testimoniis falsis quid opus est ut 
dicantur ad pompaiii vel ad opera diaboli perlinere ; 
ciim hoc nullus possit bominum ignorare? Nam et 
auguria observare, ct prjccaniatores adhiliere, et ca- 
racios, sonilcgos inquirere, toium boc ad pompain 
velad opcra diaboii non est dubium pertinere (a). Et 
Jdeo quia pauci iiivcniri possunt , qui so ex liis om- 
iiibus liberos esse congaudcanl ; uuusquis(|ue , sicut 
jamdixi, recurrat ad coiiscieutiam siiaiii : el duin 
pidliuc anima cjus iii hoc corpusculo coutinelur, quid- 
quid in sc de supra dictis inalis aut fuissc aui cssc co- 
jguoscit, per poBiiilontiam et eleemosynam , cl prcci- 
piie per indtilgeuliaiu iiiimicorum Ruorum redimere 
vel cmeudare fesiinet; et sic cuin Dei adjuiorio pra;- 
terita vulnera studeat curarc, ut nunquam postea 
imde itcrum vulnerari possit, prxsumat admit- 
tere. 

5. Fides nne operibus, Desperanti aut prmumenli 
non est fides. Nec se inaniler circumveniat, dicens : 
Credo de Dei misericordia quod nunquaui peritiira 
sit fides vel Baptismus nieus quem accepi. Beiie cre- 

(n) vide dicenda ad sermonem subsequeatcm. 



dis , si fecisti quod promisisii. Si pactum quod ciim 
Domino inieras conservasti, secitrus esto, quia non 
peribit ncc fides ncc Bapiismus tuus. Si vero quod 
verbis promisisli, operibus implere dissimulasti ; qua 
fronte vel qua conscientia scis quod non perierit Ba- 
ptismus tuiis , cum non custodieris paclum ? Aiidi 
bominum dicentem, Quid prodest quod dicitismihi, 
Domine, Domine , et non facitis quof dico (Luc. vi, 46)? 
ct ilerum , Qui habet mandata mea , et facit ea , insie 
e$t qui diiiqitme (Joan. xiv, 21); el itenim, jfon 
omnes qui dicunt mihi, Domine^ Domine^ intrabunt im 
regnum coclorum; sed qui faciunt volinHatem Patris 
mei , qui in coelis est (Matlh. vii, 21 ). Diligenlcr at- 
tendite, quia secundiim supra scriptas sententias iii- 
hil prodcst homini quod se fidem babere dicit, si 
quod verbis promittit, opcribus implere neglexcrit; 
secundum illiid ScriptunT, Siquid vovisti Deo^ nenio- 
reris reddere : displicet enim ei infideUs et slulla pro» 
mis$io, Multo mel\u$ est non vovere quam post voium 
premissa non reddere (Eccle. v, 5 et A). El ut hxc 
etiam er^a nos vel famulos noslros possiuius agiio- 
scere evidenter, dicat mihi aliquis si ci suflicit nt 
eum scrvus suus tota die dominum dicat esse, el 
luultis cum laudibus praedicare non desinat ; et tamcn 
opora qux' jusseril impiere dissimuiet. Si ergo nobis 
sinc operibus verba non plncent, quanto magis apuil 
Deum fides siue operibus prodesse non poieritl Aiite 
omnia timendum est , ne se aliquis sic crcdat accc- 
pturum Dei miscricordiam , ut non expavescat justi- 
tiam : quam rem si feccrit , non est fides. Et iteriini 
si sic expavescit jiistitiam , ut desperet de misericor- 
dia, non est fides. Et ideo quia Deus non soluin nii- 
sericors, sed et jiistus est, utrumque crc^amus : nec 
justiiiani melueiilcs, de mrsericordia desperemus; 
nec sic amemus misericordiam , ut justitiam negli- 
gamus. Ergo nec male sperandum est , ncc male de- 
speraiidum. Male sperat qui sc sine poenitcntia el bo- 
nis opcribus piitat promereri iniscricordiain : ct male 
desperat, si pnst bona opera non se crcdit reccptu- 
runi esse misericordiam. Unde ante omnia coiiside- 
randum est et tim^ndum , nc nobis sine bonis ope^ 
ribiis (Tcdamus fidem posse sufiiccre. Sed timeainiis 
illud Jacobi aposioli , Sicut corpus sine anima mor" 
tuum est , ita fides sine operibns mortua e$t (Jacobi ii , 
26) ; et iliud , 7», iiiqiiit , credis quia Deus uttu$ e$l T 
Bene facis. Et dcemones credunt , et contremi$cuul 
(Ibid., 49). Yidele , fratres, quia qiii credit et noii fa 
cit, d:emouum crediilitatem cum Aposlolus habere 
dixit. Si enim qui credit et non facit, ducinonibus si- 
milis dicilur; q\ii non credit, quain spcm babeat 
vestrum est judicare. Quia daBmoncs credunt esse 
Deum , et non faciunt qux jubet Deus ; isie in eo 
probatur noii credere , quia quod ve.rbis videiur pro- 
iniitcrc , non vult operibus adiinplere. 

6. Hecapitulatio. Et iit plenius opera fidei et virta* 
lcm ejus possitis aguosccre, breviicr Chariiati ve- 
strx volo suggercre. Toia eniin virtus fidei in duabus 
rebus videtur consisiere. Uiia sxpe jam dicta est , ul 
ccrtissime credamus verum esse qiiod promittit Deus; 
alia , ut apud nos difiinilum sit , iion esse falsuio 
qiiod luiiiaiur Deus. Si enim toto corde ct toto animo 
credis, le post boua opera accepluruin pr.-emiuio 
quod promillilur ; similiter absqiie ulla baesitatiooe , 
si mala opcra cgeris , credis te sine fine passurum 
csse supplicium : agiiosce te4idciu inlegram retinere; 
ea tainen coiidilione, ut quod corde credis, operi- 
bus iiiipl 'as, et sine aliqua inora diveruis a malo : et 
facias boniiui. In co quod diveriis a malo, credis 
esse siipplicinm ; in eo quod facis boniim , credis te 
perventiirum ad prxmium. Sciio tamen nihil tibi pro- 
dcsse si uiiam rem volueris credcre , et de alia dubi- 
tare. Illi eiiim prodest qiiod divertit a malo, qui sta- 
tim fcceril bonum ; et illi prodest quod facit bouurn » 
qui ad integrum diverlit a nialo. Hoc ideo dixi , quia 
multi sunt qui de rapinis et fraudibus videniur eiee- 
mosynam dare ; et tamen ab ipsis malis non voluut dcv 
siiiere. Vobis enim , frnires cbarissimi , tunc , siciit 



iz:i 



SEIUIO CCLXV. 



«23S 



jam dixi, proilcsl quod maltim non racilis, si id qnod 
Dco placerc nosli.^ impleveriiis. El Uiiic dc boiiis opo- 
rilMis vesiris mera^dom vobis reddeiid.un poleriiis fi- 
deliler cre<Iere, quando vos ciim Dei adjulorio ccepe- 
rilis nd inlogriim a malis actibtis absliiiero. Nam si ct 
bona simul et mala opcra facerc viiliis , qnid prodest 
ex iina parle irdincarc, ex aiia vero doslruere;et 
luinni cxspoliare , alium vero veslire ? Isiis talibus 
cl:imat iii Evangelio Dominiis. Aul facile arborem bo- 
nttm , et fntctui ejiu bonos ; aul facite nrborem malam , 
rt fructus ejus malos (Matlh, \\\ , 33) : ct Salomon , 
Sicut canis odibilis est quando redit ad vomitum suum ; 
i/»i et peccator, quando revertitur ad peccatum sunm 
{Prov. XXVI, 41) : et propbcUi , Va peccatori terrnm 
iftgredieuti duabus liis (EccU. ii , U) : el illud , Nemo 
pjtist duobtis dominis servire (Mattli, vi , 21). Ergo, 
sicut jain s:rpins supra sttggessimus , quia ndes a Fil, 
id esl , ab eo quod fial, nomen accepii , el ipsc sc fi- 
ducialilcrdicit credere , qtii quod se crederc dixcrit, 
iinplere opcribus volncrit ; cl , sicut jam dictiim est , 
ipsa esl lota virtiis ftdei ul crcdamus ulrumqnc csse , 
qnod promiltit Deus , et qnod minatur; ac si volumtis 
iii in iiobis perfecta fides maneat , el limcniessup- 
plicinin , opera maia non faciamus , el dcsiderantcs 
prxmium , ca quae bona sunt agere totis viribus la- 
boremus : ut non cum iiicredulis et impiis sclcrniim 
cogamur snpplicium sustinere ; sed ciim fidelibus et 
iii bonis opcribus pcrseveranlibus ad perpetuum re- 
gnum valeamus pervenire. Qiiod ipse prTStare dignc- 
tur, qui cnm Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in 
saicula sxculorum. Amen. 

SERMO CCLXY (a), 

De chrlsUano nominc cum operibus non cbrisUanis (b), 

\, Chrislianum nomen non sufficit. Signum Christi. 
Quis ad perniciem eo se signet, Cui prosit. Uogo vos, 
fralres charissimi, tit allentitis cogilcmus quare cbri- 
stiani sumus« et crucem Chrisli in fronte portamus. 
Scire cnim debemus quia non nobis sufficil quod no^ 
men christianum acccpimns, si opera christiana non 
feccrimus : sicut ipse Dominus in Evangelio dixit, 
Quid prodest quod diciiis mihi^ Domine^ Domine, et 
non fncitis quas dico? Si te militem cliristianuni di- 
cas, ct jngiler crtice Cliristi le signcs, el eleemosy- 
nain secundnm vircs tnas non feceris, charitatem et 
jnsiitiam vcl castilalem babere nolueris; niliil tibi 
prodesse poterit cbrisiianiim nomen. Magna res est 
signiim Cbristi et crux Cliristi : et ideo de is!o tam 

firetioso signaculo res magnn et prcliosa signari de- 
leu Qnid cniin prodest si de annulo aureo sigillum 
facias ; et pulridas paleas inlns recondas? Qnid 
prmlest si signum Chrisli in fro^te et in ore gesia- 
nitis; et iiitus in aniina crimina et peccala recon- 
dimiis ? Qui enim niale cogiiat, male loquiiur, roale 
opeminr, si se cmendare nobierit, quando se signat, 
peccaluiii illins non minuilur, sed augeiur. Mulli 
cnim duin ad furtum aut ad adulterium vadunt, si 

(a) Alias , de Tempore 215. 

(b) in Appcndice nuac prinitmi collocatur. m Lovanien- 
rium edittone diibius, verlini et vindUigi sententia spurius 
esL stiliisetresa|>|)rimeconveoiuntCae8ario, a quo c Praedi- 
c cationes conlra cbrictatis et liliidinis malum , contraque 
« discordiam et odium, conlra iracundiam atque sacrilegos 
« el aruspices,contra calendarum quoquepagaaissimos ri- 
« tus, oontraquc augures, Ugnicolas, fonticolas diversorum- 
« que vitia > factas , in ejus vita legimus , tjuae populis ia 
ecclesia legcndae ner diversas provincias circumfereban- 
tar. Ex his ooncioQibus plura traoslata stmt in tractaium 
de Rectitudiae catholicae conversalionis, in Appendice iomi 
lexti , et in alios quosdam sermones Eligii nomine ptJbli- 
catos. De nuin. 1 vide Appendicis serm. 233, n. 4; 115 , 
n. 1 ; et 1 16, n. 1 : de niun. 2, iafra serm. 267, n. 5 ; et su- 
praserm. 168.n. 3; 21,n. 8; et220, n. 2 : de num. 3, 
infra serm. 282 , n. <4; Caesarii homil. 33el34; serm. 17, 
D. 3 : de niun. 4, infra serm. 277, n. 4 : de num. 5, serm. 
129, n. 2; et 130, n. 1 et2, ciun nolis; 27^, n. 1 ; 130, n. 
^, n. 2 ; 4; 277, n. 4; cl in fmo, cxsarii homil. 33. 



pcdcin inipegerint, signant se, et tanren de malo 
opcrc nnn rcvocant se : ct nesciunt miseri, quia in- 
clndunt in se magts d:pmoiies qiiam excltnlunt. Qui 
aulem a se rnm Dei adjntorio vilia et pcccaia repei- 
lii, ct quod bonum est cogilarc siinnl ct implere con- 
tendcrit ; jnsle signum criicis labiis sitis apponit : qnia 
talia opcra conatur agere, qu.T signum Clirisli ine- 
reantur accipcre. El quia scriptnm est, Regnnm 
Dei non est in sermone, sed in virtute ( \ Cor, iv, 20) ; 
et itcrnin« Fidcs siue operibus mortua esl (Jacobi ir, 
26) : nt nomen christianiim non ad jndicium, sed a<l 
rcmedinm Iiabeamus, convcrtamns nos ad opera bonar, 
dmn in nosira sniit potesiaie romcdia. 

2. Officium christiani, Patrisfamilias. Judicis. Et nl 
h.TC, Deo anxilianto, possilis implore, pacem ct ipsi 
habetc, el eos qui discordes sunt ad concordiain re- 
vocale. Mend:icium fngiie, perjtirinm veliil morieni 
perpclnam nolile facere. Anle omnia, sicut jam supra 
dicinm est, seoundnm vircs elocmosynam pauperibus 
exhibeto, oblationes qn:c in allario consecrenlur of- 
ferlo, Ernbesccre debet liomo idoneiis, si de aliena 
oblalione commnnicaveril. Qni possnnl, aut ccreolos 
aut olcnin qiiod in cicindilibns(a) mittalur, exbi- 
bcant. Symbolnm vel orationem dominicarn et ipsi 
fonetc, et filiis vestris oslendiie. Nam nescto qna 
froiile sc christianum dicat, qni paucos versns in 
Symbolo vel in oratione doininira parare dissimulnt. 
Filios qtios in Baplismo excipitis, scitote vos fide- 
jussores pro ipsis aptid Dcum exstiiissc. Et ideo tam 
illos ^ui de vobis naii sunt, qtiam itlos qtios de fonte 
excipiiis, semper casligate atque corrigite, ut caste 
ct juste et sobrie vivant. Et vos ipsi ita agite, ut si 
yos filii vcstri itnilari voltierini, non vobiscum in 
igne ardcant, sed simtil vobisoum ad prxinia .Tterna 
perveniaiit. Qni catisas audinnt, jusle judicent : ncc 
mancra siiper innoccnies accipiant, quia tnunera ex- 
cxcant corda sapienlium, ct immiiiant vcrba jnsto- 
rum; ne forle duin aoquirnnt pecnniani, pcrdanl ani- 
mam suani. Nemo enim habet injnsinm Inornm siiie 
justo damno. Ubi Incruin, ibi et damnutn : lucrtim 
in arca, damnum in conscientia. Nnllns se inobrici, 
nemo in convivio suo cogal alinm amplins bibere 
quani oportet ; ne per ebrictatem et suain ct illius 
animam perdat. 

5. Quamam agenda dominico die : in ecclesiis : 
in morbis, Unctionis extremas effectus, Omni die 
dominico ad ccclesiam convenite. Si enim infcliccs 
Judiei tanUi dcvotione celcbrant sabbatum, ut in co 
nulla opera tcrrcna excrceant; quanto magis Cbri- 
Btiani in die dominico soli Deo vacare, et pro animne 
suae saliite dcbent ad ecclesiam convcnire? Quando 
ad ecclesiam convcniiis, pro peccatis vestris oraie. 
Nolite rixas commitiere, iioliie lites ct scandala con-i 
citare : qui ad ecclesiam veniens b.xc fecci it, ibi se 
litigando vulnerat, ubi se orando sanarc poiucral. In 
ecclesia stantes nolite verbosari, scd Icctioncs divi- 
nas paiienter audite. Qni eiiim in ecclesia verbosari 
Toluerit, et pro se et pro aliis redditnrus est ratio- 
nem, diim vcrbum Dei ncc ipse aiidit, nec alios au- 
dtre pcrmittit. Et decimas de fructibus vestris eccle- 
siis reddiie. Qui fuit superbus, sit humilis ; qni eral 
ndulter, sit castus ; qui solcbat fnritim facerc vel ret 
alicnas invadcre, etiam de propria substantia incipiat , 
paupcribus erogare. Qui fuit invidus, stt bonivolus. 
Qui fecit injuriam,cito veniam petat ; cui injuria facta 
cst, cito dimittat. Quoties aliqiia infirmiias superve- 
nerit, corpus et sanguinem Christi ille qtii :cgrotat 
accipiat : et inde corpusculum suiim ungat ; nt illud 
Cfuod scripium est impleatur in co, Jn/irmntur aliquig^ 
tndticat presbyteros^ et oreni super eum ungentes eum 
oleo : et oratio fidei salvabit infirmum^ et aiteviabit eum 
Dominus ; el si in peceatis sit, dimittentur ei {Jacobi 
T, i4eM5). Videte, fratres, quia qui in innrmitate ad 

(a) Cicindile proprie lampjris , gallice ver hthant. Qiue 
vox inde ad lycnnum olearium iraaslata est. Hac vuce et in 
co sonsn uiiiur Cxsarius, honiil. 21 ei 22. 



^m 



APPENDIX. 



224C 



cccleriani ciicurrcril, el corporis sanilnlem recipere, 
cl perxjaiorum indulgenliam merebilur obrmere. Cum 
crgodiiplicia bona possinl in e<;closia inveniri, quare 
p-r pryRcanlaiores, por fonles el arbores el diabolica 
pbyl:«cieria, per cbaracleres ct ariispiccs cl divinos 
vcf sortilogos muliiplicia sibi maia misori iiomines 

conaniiir iiifcrre (fl). 

A.Quidcavendumincolloquiis. Daladones anle basi^ 
licas sanctomm. Sicul jain supra dixijiius, filios cl 
omncs familias vesiras admonelc, fralres, srmpcr, ul 
casie el jiisie ac salubriler vivant : nec solum cos 
vcrbis, scd eiiam excmplis ad bona opcra provoc:ite. 
Antc omnia ubicumque fucritis, sivc in domo, sive 
iii itincre, sive in convivio, sive in consessu, vcrba 
lurpia cl luxuriosa nolilc cx ore vcslro piofcrrc : scd 
magis vicinos ol proximos vcslros jugiler admoncte, 
til scmpcr (|uod bonum est el boneslum loqiii siu- 
deanl ; nc forle dclrabendo, male loqnendo, ct in 
sanctis fcstivilatibiis cboros duccndo, canlica luxu- 
riosa el hirpia proferondo de lingua sua, unde de« 
bucrant Deuin biudaro, indc sibi vulnera viJcantur 
infligprc. Isli cnim infoliccs cl miscri bomines, qui 
balaiioncs cl snhaiioncs anlc ipsas basilicas sancio- 
nim cxcrcerc nec mi:luunt ncc crubescuiil, clsi cbri- 
Riiaiii ad ccclesiani vencriiii, pagani dc ccclesia re- 
vcrlunlur; quia isla consiictudo balandi de Pagaiio- 
nim obscrvaiionc remnusil. Et jam videlc qunlis csl 
il!e clirisliaims, qui ad ccclosiam venit orare, ct iw- 
glecla oralione, sacrilega verba paganorum non eru- 
bescil cx ore profcrre. Videle tamen, fralres cbaris- 
siini, si justum est ut ex ore Christianorum, ubi 
corpus Cliristi ingredittir, luxuriosum canticum quasi 
vcoenum diaboli proferatur? Ante omnia quidquid 
viiliis vobis ab aliis ficri, boc aliis facile : quod vobis 
ab aliis non vultis ficri, nulli alii fcccritis. Quam rcni 
si volueritis implcre, ab oinni peccato potestis vcslras 
animas liberare : quia et qui liueras non novit, istas 
flins sententias niemoriter teneat, el cuin Dci adju* 
lorio operibus el potest el dcbet implere. 

n. Ethnicarum supersiilionum rcliquice. Supcrslilio 
in feria quinta, El licct cie^bnn quod illa infclix ton- 
siictudo, qiix de Pagaiioruin prufana observatioiie 
remansit , jam nobis castigaiiiibtis ct de locis istis 
fucril, Dco inspiraiite, sublata; tamcn si adbucagno- 
scatis aliqiios illam sordidissiinam lurpiludinem de 
binnicula vcl cervula exerccre, ita durissime casti* 
gate, ut eos poeniieat rein sacrilcgam commisisse. 
El si, qtiando luna obscuratur, adbuc aliquos clamare 
cognoscitis, ct ipsos adnioncte denu;Uiantes cis qiiod 
ffrive sibi peccatum faciunt, qiiando lunam, qu;c Dco 
)ul)eiiie ccrlis tcmporibus obscuratur, clamoribus 
Buis a mnleficiis sacrilcgo aiisu sc dcfensare posse 
coiifidunt. Et si adbiic videtis aliquos ad fontcs aui 
.'id arbores vou rcddere, et, siciil jam dictum esl, 
sortilcgos ctiam et diviiios vel prxcantatorcs inqut- 
rcre , pbylaclcria ctiam diabolica ct cbaractcrcs, aut 
iierbas , vel succos sibi aut suis appcndcrc ; duris- 
sinie tanta eorum peccata increpanles dicitc, quia 

(a) i!a?c in sermonibiis sequcntibus sa^pius rcprebeDdun- 
tiir vitia, quibus c fidemcatboUca^religionismaximela esla- 
h, « dlcil conciliuiu Agaiheuse, can. 42, eteoruni reos < ab 
K ticclcsia baberi exU^ueos statuit. t De iisdem concilium 
Autissiodoreose , can 4, c Non licet ad sortilegos vel ad 
t aiiguria respicere , nou ad caragios, nec ad sortes, quas 
« saiictorura vocaot,* eic.;et can.3, « Non licet compensos 
« In domibus i.ro|iriis ncc pervigilias in fcslivitatibus saa- 
« clorum tacere, nec inter sentes, aut arbores sacrivos vel 
c ad fontes vota exsolvcre. i lusignis esl eliain ea de re 
canon ^ concilii secuadi Tiirouensis. Forte ad cuoidem ar- 
borcs colondi ritum perliuet quod iu vila S. valarici, 
cap. 2i, legiinus : c Juxta ripam ipsius fluminis sli{ s crat 
« inagnus, diversis imaginibiis fi^uralus, alque ibi ia ter- 
« rain magna virtute iininissus, qui niinio ciiltti more Gen- 
« tilium a ruslicis colebatur. i Certe ex sacrilegis illis ar- 
horibos ea erat, quam S. Martinus, ut in ejus vita narral 
Sulpicius, succisam voluit. lafira, serm. 278. n. 5, rurbum 
acritcr invebitur in cosdom litus. 



quicumque rcccrit boc maliim , pordil n.ipti^mi sn- 
cramentum. Et qiiia audiTimus qttod aliquos \i -os 
vel mulicres ita diaboltis circiimveniat , iit qtiint^ 
fcria nec viri opcra fnciant, ncc mulieres lanificiiim ; 
corain Deo et sanctis .Angclis cjus contcstamur , qiiia 
quicuinqtic boc observare voluerint, nisi pcr pro- 
lixam et duram pQcnilentiam tale sacrilegium cmeii- 
davcrint , ubi arsuriis est diabolus , ibi et ipsi da- 
mnandi siint. Isli eniin infelices et miseri , qiii in 
bonore Jovis in quinta fcria opera non faciunl , non 
(lu!)ito qnod ipsa opcra dic doininico facere ncc cru- 
bescunt ncc inetuunt. Kt idco qiiosciimque tales 
esse co^iiovcritis , durissime castigalc; et, si cmcn* 
darc nolucrint, ncc ad colloqiiiuin noc ad conviviiiin 
ve^truiii cos vcnirc pcriniiiiie. Si vcro ad vos per- 
lincnt, ctiam nagcllis ca^dite ; ut vel plngnm corporis 
liincant , qtii de animne sua; salute non cogitant (a). 
Nos enim , frntrcs cbarissimi , cogilantcs poriciilum 
vestruni , paterna vos soHicitiidine admonerous. Si 
nos libcntcr audilis, ct iiobis facictis gaudium, etvns 
feiiiiicr pcrvcniclis ad regnum. Quod ipse pnp<(tare 
digneiiir , qui ciim Patrc et Spiritu saiicto vivitet 
rcgnat in s;ccula s;rcu!orum. Amon. 

SER.MO CCLXYI [b). 
Quales siut du*istiani boni, et qualcs mali (c). 
1. Quare christiani simus. Cujus tota cogilalio de 
hac vita , bestiis est similis. Gaudeinus, fratres charis- 
siini, cl Dco gratias agimits, quia vos secundum de- 
sidcri.i nosira incolnmes invenirc mcruimus. El vore, 
fratres, jiiste et merilo pater gaudet, quolies filios 
suob et corpore sanos ct in Dei tiuiore dcTOtos in- 
vencrit. Et qiiia tam dc vcstra quam de noslra salnte 
diiplicatum iiobis gaiidium nunc pictas'divina con- 
cessii, qiiod ad profectum animaruin vestrarum pcr- 
linci , dcbcmiis Cliaritati vestre suggcrerc. Oportel^ 
fratrcs cliarissimi , nl tota mcntis intcntione inqul- 
rcre vel intelligere studcamus , quarcchristiani su- 
intis , ct quare cruccm Cbristi iii fronte portamus. 
Agnoscitc ct inlelligite , fratrcs , quod non ideo cliri- 
stiani facti sumiis, iil dc isia tanttimmodo vita solliciti 
sitniis , siout dicit Apostolus : Si enim in fiac vita 
tnnlum in Chrislo sperantes sumus, miserabiliores sumus 
omnibus hominibus (I Cor. xv , 19). Qui enim non 
cogiiat nisi dc isla tantiimmodo vila , animalibus ct 
pcooribus similis cst. Qtiid oniin qnxriint aiiimalia, 
nisi iiianducare cl bibcrc, luxuriari alqiic dormircT 

(a) Quod bic dicitur de superstitione in Teria quiota egre- 
gie illustratur et coufirmatur canone 15 couciiii KarboueiLsis 
anui 589, ubi priiiiuin aiuiit auiislites : c Ad nos i^ervo- 
« oitquosdamde populiscalbolicac fidei exsccrabiU rilndiexn 
« qiiiotain feriam, qui et dicitur Jovis, niultos exoolere, d 
« operationem non facere. > Tum sanciunl : c Quicaro^iiic 
« praeter feslivitales ia eo die venientes ausus fuerit va- 
« care ot oncrationem non facere, si in^enuus est, de eoclo- 
« sia repellendus ot sub pa^nitentia mittendus anno uno et 
« eleemosyna ct flelu salisfaciat ; si servus aut andlla, fla- 
« gellis correcti domino consignentur. » Idem ^uoque con- 
cilium, canone 4, eos qui die dominico operau fuerint, io- 

genuos quidem sex solidls multandos, servos vero centnm 
ugellis corripiendos deceroit. Rt quia huic svn* )do subscrl- 
ptus le^ilur sedalius Biterreasis eiiiscopus, liiac indMTC- 
tur conjectandi locus, superiorcs aliquot sermonos non firtt- 
slra Sedatii ei iscopi nomen in froute babcre, ethunc i|)som 
cidcm forsiian adscribcnduin, nisi Csesarium in iisdem lo- 
queb aliaque indicia maoirestum fiicerent. veque vero in 
verbis Concilii Narbonensis par deprehondiiur, ac in reliut 
exj)ressis, cum boc sermone consensio. 
Ib) Alias, de Tempore 316. 

(r) in Appendice nunc priinum collocatur. Dubinm relin« 
quunt Lovanienses : rejiciunt ut falsiim Verlinus et viodio- 
giis. Intcr Ambrosianos repcritur 58, de Ascensiune : ii>iqu0 
aliqtio ad finom additamenlo auclior est, in cxordk) autem 
nonnisi uno aut altero verbo tenus variat, iacipien&, < lan* 
«acmus Dominum, fratres cbarissimi, et gratias aga« 
c mu3, » eic. Kjusdem certe auctoris est, ciOus sermo su- 
penor , Ca^sarii nimirum Arelatensis. De num. 1 vide Oesari. 
inilio bomil. 20. ct Appcodicis serm. 141, n. 4 : de niun. i, 
serm. 116, n. 6 ; 14i, n. 7, et377, n. 4 : de onin. 5, s«nii. 
4.% n. o; sona. anleced., n. 1; 115, n. 1 ; 116, n. 1, et 
i4i, n. 7 ; infra serm. 395| n. 6; ct su|ira senn. 190» a. t 



»i{ 



SEllMO CCLXVIL 



1:2.;? 



Talos suiil qui pins cog.laiil de carne sua qiinm de 
anima ; qui plus ilili^uiil giilani ac liixuriain , qiiain 
easrKalcm alque jn>liliain. Svirc debclis , Iralrcs 
charissimi, quia idco clirisliani facli sumus, ul scm- 
pcr do fuluro saeculo , el de relerna bcaliludine cogi- 
lenius ; el plus pro aniiiia qiiain |)ru corpore laboro- 
mus : quia caro noslra paucis annis crit in mundo; 
anima aulem nostra, si benc agimus, siiic Hne regna- 
bit in coelo. Si vero, quod Deus iioii paliaiur, et inala 
oiKjra cxcrccamus , cl pbis pro Ciirnis luxuria quain 
pro salule aiiima; lal>oremus ; liaieo ne quando boiii 
cbristiani cum Angelis accipiunl viiain aciernam, nos, 
qiiod absil, pra»cipiteinur In gehciuiam. 

2. Quh vere chrisiianui. Non nobis sufQcit, fratres, 
qiiod cbristianiim iiomen accepinms , si opera chri- 
stiana non feccrimiis Illi cnim prodesl quod chrislia- 
misdicitiir, qui castilalem diligit , ebriciatem fugil, 
supcrbiam deteslalur, invidiam vclut vcncnumdia- 
boli respuit. IP.e verc cbristianus est , qui rurium 
non facit, qui falsum testimonium nondicit, qiii nec 
incntitur nec pcrjural, qui adulterium non conimiltit, 
qui ad ecclesiam frcqiieiitius veiiil , qui de fructibus 
siiis non gusUl, iiisi prius ex ipsis Deo aliquid ofler.it, 
qui decimas annis singulis crogandas paupcribiis 
reddit , qui saccrdotibiis suis honorein impcndil , qui 
omncs bomiiies sicut se ipsum diligil , qui nullum 
honiincm odio habel. I!Ie vero non solum chrislianus 
esl ; sed cl ipsc Christus in iilo habilnit , qui slate- 
r:is dolosas ct incnsiiras duplices velut gladium 
tiiaboli perlimcscil. l:ie bonus chrislianus est,qui 
quaiido ad ccclesiam venit , ct oblaliones quas in al- 
lario mittantur exhibct, et paupcribus secundum quod 
vircs habct argentum porrigit aut bucccllam : qui 
pcregrinos in domum suam oxcipil, qui hospiiibus 
pcdes lavat , quiinon solum liics non concilat , scd 
etiani discordcs ad concordiam revocat : qui majori- 
bus el parcntibus honorcm ct amorcm serx chariutis 
impcndit, qui et ipse caste vivit , el lllios vcl vicinos 
suot ut caste et sobrie vivant , et vorbis admonet et 
cxempiis docet. Ille bonus cbristianus cst, qui quo- 
ties sanctae soleinnitates veniunt , ul sccurius coni- 
municet, ante plures dies casiitatem cum propria 
uxorc cuslodit; ut siiicera et secura consctentia ad 
altare Domini casto corpore ct mundo cordc prxsu- 
mat accedere : qiii Synibolum et oraiioncm Doinini- 
cam memoriter tenet , et fllios vel Olias suas , ut ct 
ipsi hmeant, ridoliter docet. 

3. Qui$ clm$tiano indi^nus nomine, Eccc audislis, 
fratrcs, qiialcs siiit cbristiani boni. Kt Ideo, quantuin 
possumus , cum Dci adjutorio laboremus , ut nomen 
chrislianum non sit falsum in nobis , nec in nobis 
Christi SacranienU patiantur injuriam : sed sempcr 
opera christiana et togitemus in corde , et implea- 
mus in opcre. Nam ille chrislianus qualis c^t , qui 
vix aliquando ad ccclesiam venil : et quando veiicrit 
non sUt ut orel pro peccaiis suis, scd aut causas ' 
dicil, aiitlilcs et rixas concitat;et, silocum in- 
venerit usquc ad voniilum bibit , ct postquam se in- 
ebriaverit, surgit veliit phrcneticus et insanus balare 
diabolico morc , saltare, verba turpia ei amatoria vel 
luxuriosa cantare? Iste talis non dubitat furlum fa- 
ccre, adultcrium non limet admittere, falsuin tesli- 
motiium dicere, malcdicere, pcrjurarc. Sive viri, sive 
mulicrcs , qui Ulia opera faciunt , non ad remcdium, 
scd ad judicium , cliristianum nomen ct Baptismi sa- 
cramenU suscipiunt ; et nisi pcenltentiam egerint, in 
a^ernum pcribuiit. Eccc, fratres, ostcndimus yobis 
quales sint christiaiii boni , ct quales sint mali. £t 
idco qiios bonos vidc^is , imitamini : quos vero ma- 
los cognoscilis , castigate scmper , increpate, corri- 

Site ; ut de profectu vcstro et de illorum perfcclionc 
uplicem mercedcm habcre possitis. Qui crgo boni 
Mitit , casti et sobrii , humiles ct benigiii , Deo auxi- 
liaiite, pcrscvcrent in operibus bonis. Qui vcro opera 
niala faciunt, cito se corrigant , anie.piam iil<»rum 
auinuc de hac bicc dlsccdant : quia si sine pnciii- 

> Ui. gr., fabulas. 



tentia morliii rueriiit , noii vciiiimt ad vitam , sed 
prxcipiiaiilur ad niortcni. Do qtia poena nos pius 
Dominus liberatc digneinr, qiii cuni Patrc cl Spiriiu 
sancio vivlt et rcguat Dcus iii sxcula s.cculoruin« 
Ainen. 

SEUMO CCLXVII (a). 

Ad Coiupeteutes exhorUtorius (6). 

4. Competentes quasi simul petentes. Quid pelant, 
liodie , fraircs cbarissiiiii , specialilcr ad Coinpcleiites 
bumililatis nostne sermo dirigitur. Et quainvisomni- 
biis etiam lidelibiis baplizalis admonilio nosira con- 
veiiiat , et uiiiisquisqiie qui de aiiiiiia! suc saluie sol- 
licitiidincm gerit , uiide proiicere possit crcdiinus 
quod in isla biiuiili stiggeslione iiostra reperiat ; |)e- 
culiaritcr tamen cos qiii iiunc Bapiisnii sacrameuU 
desideranl, voluinus admoi.crc. Priiiium ergo Coin- 
peteiiies isti, qiiare hoc nomiiie voccnlur, agnoscaiil. 
Compctciitos dicunlur siinul pcicntos : qiiomodocon- 
scdentos liiliil est aliud , iiisi siinul sedenles ; ct 
colloqueiitcs nihil aliiid cst , iiisi siiniil Io(|uentes ; 
coiiciirreiites siiic diibio iioii iiitelligiintiir, iiisi siiiiul 
currenli'S : iU et Coiiipeteiitcs non possunt aiiud in- 
tolligi , nisi siiiiul petentes. Ecco jam qiinre lioc no- 
nien Competenles habeant , didiceruul : itunc vero 
isti qui siiiiul pelunt, debent scire quid potinil. Qiiid 
ergo petuiit qui Baplisini sacraineiita desideranl? 
Quid ulique, nisi utqiii erant vasa dial>oli,inereaiiiur 
cflici vasa Clrrisli? Totiiin in iiobis spiritiiabtcr iui- 
plelur niinisleriis Angelorum. 

i. Ad id obtinendum qui $e praparent. Odiwn di' 
mtlant. Injuste pouessa rcstituant. Ideo rogo vos et 
commonco, omncs Compelentes , ct contestor siiniil 
ct anniintio, ut cum Dei adjutorio in istis diebus 
usqiie ad Pascha diligenter perscrutemini conscientias 
vesiras, ne fortesit vel unus bomo contra qucin odium 
in corde tcncatis. Si eiiiin illc qiii baptizandus est , 
iracundiam vel odiuni in corde rcservat, iicscio si in 
co gratia divina proftciat. Dicturus cst cuim. Dimitte 
nobis debiti noslra, sicut et nos dimiitinius debitoribug 
nostris (Matth. vi, 12). Et si boc in eo fiiturum cst quod 
Ipse orat ; qnid supcrest, nisi iit quomodo ipse dimi- 
serlt, sic ei juslitia divina diniiltat, secundum illud 
quod Doiniiius ipse dixit, Date^et dabitur vobis; di- 
mittiie, ci dimittctur vobis (Luc, vi, 376/38) : acsicqiii 
non diniiseril, ipsc conlra sc janiiam divina^ niiseri- 
cordiu! claudit, dicendo, Dimitte nobis debita nostra, 
»cut et no$ dimittimus. Primo ergo lioc specialiter 
Competcnles attendaut, ne ullum homincui odio 
babcani. Secundo iiilerrogent coiiscientias suas, ct 
si alicui, ut cvcnire solet, feccrunt irijuriam, cito vc- 
niam pclaiit. Terlio si aiit per furlum, aut per falsuai 
tesiiinonium, aiil pcr aliqiiam callidltaleni , aiil pcr 
staieras dolosas vel ineiifiiras dupllccs cuiciiinquo 
aliquid abstulcriint ; si socundum exempluni Zacbiu 
noii possunt in qiiadruplum (Id. xix, 8), vet siinplo 
restitiianl. Nam iiescio qua froiitc graliam diviii:e nii- 
sericordix sc crcdil posse accipere, qiii rcs alienas, 
quas inale abstulit, dissiiniilat reformarc. 

3. Poenitentiam pro deliciis agant. Sed forle lioc 
cliain 0)iorlet Compclcntibus observarc, ut si agno- 
sount se, pcrsuadenle dialMdo, furtum, homicidium, 
aul adiilierium commisisse; aut si aliqiia mulier 
Cotnpetens potiones diabolicas aliqiiando ad aborsuin 
accepit, et filios suosadliuc in utero positos, aut eiiain 
natos occidit (quia satis grave peccaium est) ; pro 
omnibus his ciim gemitu et compunctione Dei mise- 
ricordiam quaerant, ct ad Bapiismi sacramenU per 
poenilentlam mundaii pcrveiiiant. Et hoc ante omnia 
quicumqucsehasciilpas habere vident, observent, ut 
castitatem et anle Baptismum custodiant, ct posi Ba- 

(a) AlK^ de Tempore i 16. 

\b) in Appendicc uuuc primum collocaiur. LovanieDSibus 
erat dubias, spurius Veriino et vtndlngo. Auctorem GMnle 
dciirehenJes coilalis Qesariaais aliis serQK>uibus. De nuin. 
2 vlde scrni. Appciidicis 115. n. i; iafra 274. n. i; 265, (u 
3 ; 68, n. 3; et 2(i6, n. 3 : de num. 4,.scrm. 261, n. 3 ; 394t 
u. t , et tO, n. 5 ' de nuiu. j, serm. 26i, n. 4. 



2245 



APPENDIX. 



224» 



plismum nonparvo temporescavoluplatecusiwliani. 

4. Qum vitare debeani , ne per abonum ab Eccte» 
sia projiciantur. Venenum iiividiae rngiani, ne imi- 
lalores diaboli esse videanUir , de qiio scriplum est , 
Jnvidia diaboli mors intrdvit in orbein terrarum ; iwii- 
Mitur autem eum qui $unt ex parte iUiu$ {Sap, n , 
24, 25). Superbiam eiiam, per quam ipse diabolus 
cecidit, vilare conlendatil : quia Cliristus quem sequi 
desideraiit, mitis Tuit ei hinnilis corde ; el salis ti- 
mendum est illud quml scriptaiii esi, Deui superbit 
resiitit^ humilibus autem dat graiiam (/aco6t iv, 6). 
Mendacium etiam dc orc siio noii proferanl, propter 
illud qiiod scripium esi, Perdei omnes qui loijuutuur 
mendacium (Psul. v, 7) ; el iteruin, Osquod mentitur^ 
occidit animam (Sap, i, it ). Nec solum a pcrjiirio, sed 
«iiam a jurainenlo abslineani : qiiia iion ineiililur qui 
dixit , Vir multum iurans implebitur iniquitate , el uon 
discedet de domo nUusplaga (Eccli, xxiii, 12). Viniim 
vero ci isiis diebus paruin accipiaht, ei cum dies 
Pasch.E veneriiii, cum graiidi se cautela a crapula vel 
cbrietaie cusiodiani; ne forle quod per sacrainentum 
Baplismi inundaium vel illuminaluni fuit, si crapulu 
subrepserii, pcr inieinperaiitiam obscuretur. Lt ideo 
etianisi aliquis eos pcr iniinicam aniiciiiam ad bibeii- 
tlum cogere volueriif oinnino refugiantt ei nunquain 
penilus acquiescanl; sed qiiod decei ei expedii Chri- 
stianis, in cibo vel in poiu |)crcipiani. Ci quia omiies 
Competenles uierus mairis Ecclcsix, Christo iiispi- 
raiile, coiicepit, niliil injuslum aui inlioneslum excr- 
ceaiii ; ne forie male ageiido viscera materna concu- 
tianl, ci ante legilimuni parium velui al>orsum eos 
inater sancta projiciai : sed magis omnes Coinpeienies 
t)enigni siiii, humiles, niaiisueti, sobrii ; ui ad saluia- 
ris Baptisini sacramentum ordinc legiiimo convenien- 
tes, de h;)edis convcriaulur ad agnos, de sinislra 
transferaniur ad dextcratn, cum iliisqui ad dexteram 
erunt, illam desiderabilem vocein felicilcr audituri, 
Venite^ benedicti Palris mei^ percipite regnum quod 
vobis paratum est ab origine mundi (Hlattli, xxv, 54). 

5. Susceptorum munus, Et susceptores et suscepU 
pactum cum Cfiristo ineunt. Si secundum consueludi- 
nem suam Chariias veslra diligeiiier aitendat , agno- 
•scere potestis admoniiioncm nosirain, licet ad Com- 
petentes dicta sii , posse tamen omnibus bapiizatis 
lidelibus convenire. Ei ideo nos qiii jam aiiie inulta 
tempora in Christo renati sumus, islls qui baptizandi 
8uni exemplum saiictx conversatiouis in oiiinibus 
prxbeamus ; ui si nos imitari volucrini, noii pcr la- 
tam ei spaliosam viain traliantur ad mortem, scd per 
arciam ei angustam pervenire mereantur ad vitain. 
£i ideo non solum exemplis , sed eiiam verbis eos ad 
omne opus bonum admonere debetis : pr;ecipuc ta- 
men qui fllios aui filias excipere religioso amore desi« 
derant, ct anieouam baptizentor, ei posieaqiiani ba- 
piizaii fuerini, de casiitate, de humiliiate, de sobrie- 
tate vel pace eos adinonere vel doccre non desinant, 
el agnoscant se ri<|ejussores esse ipsorum. Pro ipsis 
«iiira respondenl quod abreiiuntient diabolo, pompis 
«t operibus cjus. bt idco iam illi qtii excipiuni, quam 
<|ui excipiuniur, idesi, lam patres quam iilii, paclum, 
4|uod cum Cbrisio in Bapiismi sacrameiito conscri- 
imnt, custodire contendant : nec unquain aliquid de 
diaboli pompis vel miindi isiius luxuriosis obiectalio- 
fiibus concupiscant ; ui Deo adjuvanie, eiilli qui filios 
«uscipiunt, si casle et jusie vixeriiii, et illi qui exci- 
piifiitur, si cos iinilari voluerlRt, sicut credimus , pa- 
riier ad pra:raia aeterna pervenianl : nraiStaiite Domi- 
iio nostro Jcsu Chrisio , qui cum Patre et Spiriiu 
sancio vivit ei regnat in sa^cula sxculorum, Amen. 

SERMO CCLXVIli (a). 
Dc mandalis Dei servandis (b). 
I . In mandalis Dd servandis discipiUus H docior 

(a)olim, de verbis Domuii 3; et posty hi Appeadi- 
ec 1. 
(b) In plurimis ouidem manoscriptls Augustino » in Oor- 

belensibus auiem duobus meiioris not»Ghrvao6tomo trilHii- 
wr. 



a:que eonsentiant, llacc qni non sertat horret tfilam. 
Cuiii nobis pro ofQcio compeiiU dicere, vobis auiem 
coiiveiiiat pro devotione audire; quid tam neces- 
sarium iaiiique pcriinens poterit utrisqiie contin- 
gere, qiiani ui quod religiose dicitur, ei devote au- 
diiur, obsequiis coinpeteiitibus teneaiiir ? Nam si 
religiosa non tacere, liicrum est, tacere dispendiuro ; 
quanto iuiqite potiora Iticra poterunt proveiiirc, cuin 
operaiionis effeclu inoiisiraiur, quidquid inagisteriis 
CQBlesiibus et discitur et lenetur? Par enini causa et 
dicentem et audieniem consiringit, ui utriiisqiic pro- 
fessio factonim tesiincaiione signetur. Et quamvis 
dissimile sit doctoris disccntisque ofliciiim; taincn 
lilriusqtic par es>e debcl saiictarum legum olise- 
quium : iit jiinganiur faclis, qui separaiiiur omciis : 
copuieiitur opere, qui diversi sunl noniiiie; et qiios 
vocabiila ab invicem separant, eos observantia pru*- 
ceptoruin fideliter ac devote conjungai. Qiiare sic fit 
ui utriusque diversiis sii acius, sed observaniix par 
8ii necessarius in uirisque effecius : ul facioruni in 
ambobus conspirei asseiisus, quibus diversus esi in 
vocabulis soniis. In doctore enimmolesia esicausa, 
dicerc, ncc facere; pr:ecipere» nec observare : in 
^iiscciite vero audire velle quod iiolil iinplcrc ; aures 
qiiidein audilui accommoilare, ei ab opere voluiiia- 
tem avertere. Cacierum qui f;icil quod docet. et qui 
quod imiierai complei, niaximus in coelesiibos sea- 
ieiiiia DominKdecIaratur (Matth. v, 49). At vero qui 
quod discit iregligit, et qiii qiiod audii conlemnit, ssi- 
lutis reus exisiit; quia observanda coniempsii, ei pe- 
ricuia non vilavii. Amat enim moriem, qui vitc pnc- 
ccpiaiion scrvai; ei horrci vitam, qui peccaia niorti 
debita desperala inenie frequeniat. Ut eniin per ob- 
servaiitiani legis vita acquiriiur ; iu per conlempinm 
niors a contuniacibus inveniiur, dMenie Uomino, Si 
visin vitamveiure, servamandatalld. xix, 17). Ita 
eiiim perfcctus doctor llber esl a discente, qiiem do- 
cuii; ui discipulus coiiteinpior inexcusatus erit, qui 
facicnda didicit, ei coniempsit. Nam et d«icior e con- 
traiio gravius nmigilur, ct obsequeniis discipuli 
exeniplo pleciilur, qiii facienda aliis iradidit, qua: ipse 
non iccii ; ut ncc a di^cipulis quos docuil poUiissct 
cdisctTO ; ui quibus doctrinae Iradiderai magisleriuni, 
ah lisdem faciorura inuiuareiur exemplum. Nequc 
enim perfectio in iegum est noiiiia consiiluta, cuin 
sit scrii)tuin, Pion enim auditores legis justi smH apnd 
Deum, sedfactores legisjusti/icabuntur (Rom. ii, 15)^ 
Neque cniin, iiiquam, is rcli^iostis et sanctns csi^ f|ni 
novii lcgcm ccssantibus factis ; cuin expcdiat facere 
qiiam doccre iiec facere; quia molcstum csi docire^ 
ct iion facerc. 

2. Benignitas Dei in hominem, quem minis ad le alli^ 
cil et promissis , quem plectit inoitus. Meretur homo 
et eo quod lu//.— Vos amici mei esUs^ inquit, jt fettr.iis 
ance mando vobis (Joan. xv, 44). O inagna boiiitas 
Uci, cui cum pro condiiione reddcre debeamits obse- 
quia, uipote scrvi Domino, faniuli Deo, stibjeeii |»o. 
teiiti , mancipia rodempiori ; amlciiiarum nobis prx- 
mia repromiilit, ui a iiobis obseqtiia debila servinais 
cxtorqiieat : ut quos nolle servire conspicii spotitc, 
suoruin beneficiorvm possit promissionibns inviurc ; 
el quoruin voluulates a se conspicii alicnas , eoniin 
nieiiies praemiorum liberahtatibus consiiiiiat aiias I 
Nam unde frcquenier aut uivitat praemio, aut terrct 
supplicio, nisi ol beiiigniutis consilio, a se formato 
hoiiiini consulal, redeinpio providoat; ut qui noii 
tiMrelur supplicio, inviieiur pnemio ; el quein mcliis 
a peccato revocare noii possii, promissionum beiiigni- 
las possit? Cupii eniin eiiam noceuiibus subvenire ' : 
desiderat misereri peccantibus. Si quis peccaveriti 
diguos fructus exhilieat poeiiiieniijc. iBvitus enim iii 
reos vindioat, si Dei indnlgentiam miserentis coale- 
miiaiit *. Aroatenim corrigi peccalores, qui in vium , 

* siss. cb. praetulinras aeteris manusGriDtls et Aiinw sn 
quibiis legitur, noletuibu», ^ ^^ 

. • sic [oiioros \iss. At Miif dLeiimkJgemsam 

tis tu/n c^iu*'iiuuiu. 



SStf 



SERMO caxix. 



2i45 



non in nmrtem, a prlncipio constiiliil liomlues. Ipse 
enim sibi inrertinteriium, qui medeniis Domini con- 
lenmit consilium. Revertimim^ inquil,ad me, et rever- 
iitr ad vo$ (Malach. ni , 7) : ct ilerum , Nolo mortem 
morienlis, tanlum reverlatur el vivat (Eteclu xvin, 52). 
Non vult Doniinus in quemquam dominari niortem, 
non vull in poenam deduci homineni, quem in vitam 
conslituit. Caeterum homo ipse se dignum efOcit mor- 
Ijs, qui non paruerit legi. Odit vitam, qui diviiiam 
contempserit disciplinam. Nam cum Dominus quid 
veilet quidve nollet homini dcmonUraret ^ ; qiia". ob- 
servanti vitam , contemiienti afTenmt morlem. lia 
enim de contemptu vita iion poterit provenire, ut de 
obscrvanlia mors evenire non poierit ; ut Jam homo 

3uod volueril mereatur, et ex eo quod meruerit ju- 
icetur : el boc lotnm in voluntale liominis consistit, 
qui sibi es qnalitate vitx meritum quod halicret inve- 
nii. Quare liis sollicite perpeusis, Id est, unde salus, 
el unde periculum enascatur^ saliitis commoda dili- 
genti oliservantia tcneamiis» et periculorum incom- 
moda de lcgis conlemptu ut providi caveamus : ut 
diun lenentes prospera et repellentes adversa in 
conspeclu Domiiii invenimur, ab ipso cum omdibua 
sanciis in a:teriia sxcula munercmur. Amen. 

SERMO CCLXIX (a). 

Kxhortatio ad tenendam vel costodiendam cbarftatem. oslen- 
dll etiam admonilio i^ quod nuUus se UDquam in veri- 
lale poterit excosare quod veram charitatem babere non 
possiL Aliqiias eliam seatentias de homilia sancti Augu- 
atinif quam de charilate scritsit, prout nobis opportuiium 
visum est, buic sermoni creuimus ioserendas. 

I. Charilatit pouesiio dulcii et acquisitio facitii, 
^am Christianorum omnium cordibus Spiritus sanciug 
mfundil. Churitas insociabilis est cum cupiditate. CAn- 
riiaiU duUedo. Quod vobis vcrx cliariiatis bonum 
lam frequcnler insinuamus, fratres charissimi, iila vei 
maxime res facit, qnia prxcipiium ac pcculiare ipsius 
Doinini mandatum est, et nihil cst quod dulcius ha- 
beri, el cuin Dei adjutorio facilitis \ci felicius possil 
impleri. In aniino cnim iiosiro rcs ngitur ; in quo si 
aliquid mali iion Iniromiltal volunlas, h)Ciim invenire 
ncscit iniquitas ; et ubi si radix omnium malorum cu- 
piditas non fuerit, radix omiiiuin bonuriim charitas 
decsse noii poterit. rrinia ct singularis diviiia: iniseri- 
. cordi.^e causa csi , quod por Spiriiiim sanclitni ita 
ipsa charilas diffunditur in cordibus omniuin Chri« 
filianorum (Rom. v, 5), ut cam, si velint,possinl jii- 
gitcr custoilire, el dulcedine ipsiiis iuccssabiliicr sa- 
liari. El quia contrariis solciit sanari contr.tria , cl 
niliil iia est adversum vel contrarium charilati , quas 
fiiiidanieiitum est omnium bonorum, quam cupiditas, 
quo! nidix csl omniurn maloruin , cl isi:c diix simul 
essc nullateniis possunt ; quia rcvcra duicedini non 
conveiiit cum amaritudine, ncc luci ciim tcncbris, 
ncc vila; ciiin morto : quicuinque in sc radiccm cupi- 
dilatisdoiiiinaricpgiioscit, imploret Dei adjutorium, ul 

J»ossit exstirpare cupidiiatcm, et planlare cliariiatem. 
loc cnim qui fidciitcr feccrit, omnia Dci praeccpta 
cuin gaudio el exsultatione implebil ; quia quolies ei 
aliqua amaritiido sa^culi supcrvciicrit, prxvalcrc cam 
in illo charitatis dulcedo pcnilus non pcrmittet, ct sic 
ei vera charilas insinuat dulccdincm omiiium bono- 
nun ccelestium , ut euro palicnter faciat tolerare 

' ita cb. oodlces. At editi, cimi Domimts velfet homm de- 
«wtslrare, etc., postque verbaj affenmt mortem; additum 
teerat, invilavU pntndo, terruu suppticio : cujus addilft- 
meuti looo in g. babebatur, si vis habcre viUan » serva 
martdaia; cum hac ad Ul>ri oram admonilione , t sic legOf 
t dooec meliiisinveQeris. » 

(a) Gmrianas inler Homilias io maDuscriplis exstat et fai 
editis; scilicet In BibliOheca Patruro |)osl faonnliam quadra- 
gesiinam, in lilnro aulem v. C. Baluzii cura excuso nomilia 
esl ordine dedma. De num. 1 vide infra Appendicis serm. 
870, n. 1 ; 38, n. A; 273, n. 1 : de num. 2, serm. 210, n. 6; 
et 271, n. 6; 06. n 1 ; et 210, n. 6 : de num. 3, senn. 2d8, 
D. 5 : de num. 4, serm. 107, n. 2: et 112, n. 2; 273, n. S; 
107, D. 3 : de num. 5 vide Augustini serm; 350, sub cujus 
Doio*ae dtatur Eligii homil. 11. 



amariiiidiiicm lcrrcnoium. Sectinda causa cst, qula 
lam levis e>t snrcina charitatis. ui non premere sed 
levare coiisucveril. Qui eniin illam, quomodo a Chri- 
sto accepil , cuin ipsiiis adjutorio servare voliieril 
nec pedibus currendo nec manibus opcrando faiiga- 
lionein senlire, ncc in hnmcros suos aliqiias gra- 
Ves sarcinas portando potcrit laborare : quia et quam- 
diu se in aiiquibus duris opcribus pro amore cliari- 
titis cxercet, dulcedo amoris ij>sius euni laborare non 
sinil ; quia quidquid non amanti grave esl , amanli 
suave ac leve csl. 

2. Studia et opern itlius. Tencat ergo unusquisquo 
boiiam voluniaiein, ei omnes homiiies sicut se ipsum 
diligai ; ct quod sibi ab aliis fieri oplat. hoc alils fieri 
vebt. Pro bonis oret, ut a Domiiio cusUidianlur ; pro 
mediocribus, ut meliores fianl ; pro malis, nt cito se 
Gorrigaiii : et in omnibus pcccatoribus viiia potius 
quani ipsos honiines odio liaheat; et ad vicem boiio- 
rum medicorum, morbum oderil, non o^grotum. Nam 
qui in pcccatoribus vel in quihuscumque ininiicis siiis 
magis ipsos qiiam vitia eoriim odio hahei, aul in 
pra^scnti eos desiderat piiniri, aul in fuluro xierno 
inccndio concrcmari. Qu» res quam exsecranda et 
abominabilis sit, evidcnlcr sancla Chariias vestra 
cognoscit. Boni vero chrisliani omnes ininiicos suos 
niagis corrigi quain pcrlrc desidcrani, et pro incffa- 
bili boiiilale sludenl ncc illis iicc aliis inaledicere 
propter illud quod scriptuin est , Neque maledici re^ 
gnum Dei possidebunt (lCor. vi, 10): niiiiquamju- 
lare; quia scri|)tum esl, Vir muUitm jurans implebi- 
tur tniqwtute. et non discedel de domo illius plaga (kc- 
cU. xxni, 12 ). Quod autein dicit de donio iilnis noii 
discedere plagain, non de domo tcrrcna, sed de ani- 
ma ejus intelligenduin est, qiix» tonipluin cst Dei] 
Studeal cliam nunquam incniiri ; quia scriptuni esi 
Os quod mcntitur occidit animam (Sap. i, 1 1 ) : cl, Pnr- 
des eos qui loquuntur mendacium (Psat, v, 7). Justiiiain 
lciiere contendat propler illud, Beati qui custodiunt 
judicium et faciunt justitiam in omni tempore ( Psat, 
cv, 3). Castitatein leiicre lolo cordc fesiinel; quia- 
casliuis Angclis facil con..iiiiiIcs. Ilacc ergo oiunia 
qu;e siiggessi, et brevia sunt, ul possinl inemoriler 
leneri; ci tain suavia vel dulcia, ui dcbcaiit Deo auxi* 
lianle opcribus adimplcri. 

3. Ab his exrusalio nuUa est. In charitale omnia 
bom. tccc in his omnibus vcnc ac pcrfcctx cha- 
ritatis operibus, sicut jain dictuin cst, nihil aiii ni:> 
nibus aul pedibus agiiur, ut se aliquis pcr iiiip<»s- 
sibiliuitein aiit infirmilaiem excusare conetur. Cnm 
enim el cupiditas omni amaritudine amarior, el cha- 
rilas oinni dulcedine dulcior sit ; quaie duri;m ei as- 
pe um juguin avaritiaj cum tantis periculis ac I.ihorr- 
bus hoinines porlare volunt. el dulce onns Chri>ii ct 
siiave jugum ipsius de cervicibus suisexciiiiunt?Giii. 
tra ista qu;cCharitaii vesinc suggessi, nullus qualcm- 
cumque vel verisimilcin poterit cxcusationem praten- 
dere, ul se dical ca non posse pcrficere. Noii eiiiiii ci 
dicitur, Jejuna plus quam potcs , vigila plus iiuain 
prajvales; nec boc ei imponiiur ut a vino vel a car- 
nibus abstineat, si Iioc infirmitas corporis sui iiun to- 
lerat. El si forie non praevalet esse pei feclus, noii 
cogiiur vendcre omiiia sua cl dare pauperibus. 
Et si virgo esse non poiest, non ad hoc premi- 
tur ut uxorem non permiiiatur accipere. In his enim 
omnibus quoc ad corporis faiigationem pertincni . 
nullus Christianoram invilus cogitur : sed qui poiesl 
Implere, Deo gratias .igat; qui vero non potesi im- 
plere, cliarilatem vcram teneal , el in ipsa hahcbil 
oinnia : quia sine istis bonis operibus, qu;e supra 
coiumcmorata sont , charius sufndl sihi ; illa vero 
bona opera siiie cliarit;iie prodesse oinnino non po- 
lerunt. Iloc totum ideo itcrum atque iteruro dico vo- 
bis. fratres cbarissimi, ul plenius possitis agiiosccre 
quia nulliis se poierit excusare, quod Dei pnccepta 
non possit implere : quia qiiando se de illis in quibus 
corpiis laborai cxcusare u*ntaverit, ab iliis quae in 
animi virtute cunsislunt, et praRcipue a charitaiet In 



22 n 



APPENDIX. 



m$ 



qm conlinenliiTomiiia boDn, nibil p(»lcril pr;t;lendere, 
qiiod jarn noii possil Deo atixiliaiile porliccre. Et ideo 
qni veram cliariiaiem noluerii tencre , noii invenit 
qiiod iii veritale aliis, S(*d qiiod sibi debeal impiiiare; 

4. Sine iUa nullum bonum. Tcnete ergo, Tralres 
ebarissiiiii, diilcc ac saliibre vinciiluin cliarilalis, sine 
qiia dives pau(>er est, et cum qua paiiper divcs est. 
Dlves si cbariLttcm noii babet, quid babet? Pauper si 
cbaritatem babct, quid non habct? Et quia, sicut di- 
cit l>eatus Joaiincs evani^elisla , Charitus Deus esl 
{ I Joan. IV, 16) ; quid pauperi doesse poterit, si per 
rharitntem Deuui babere nierucrii? cl e conira, quid 
diviti terrena facultas proderit, si Deuin babere iion 
mcnicrit? xVuiale ergo et teiiole cbaritalcm , fralrrs 
ciiniissimi , siiie qiia nulhis uiiquam Deum videbit. 
Nolite vobis siiie cbaritaie blanmri , eliamsi reliqiia 
bona opera perreceriiis : sed timele illud quod scriptiim 
Gst, Qni uuivenam legem servaverit^ o/fendat autem in 
uno, [actus e$t omnium rcus (Jacobi ii JO). Quod cst lioc 
iiniiin, ni>i vera et perrecta cbariias ; de qua iteriini 
Aposioltis dixit, Omnis iex in uno sermone implebitur 
in vobis, Diliges proximum tuum sicul te ipsum ( Calat, 
V, 14)? Naiii in laiituni reliqua opera sinc cbaritate 
nibil prosuiit, iit libcra vocc clamet Apostolus, Si 
distribuero in cibos pauperum omnes facuUates meas^ 
el fi tradidero corpus meum ut ardeam^ charitatem an- 
tem non halwero, nihil mihi prodest ( I Cor, xiii, 3 ). 
Et ideo qiiia ipsa est veru cbaritiis qux oiniies boini- 
iies dili^ii; qui se cogiioscil vel uiium liominem odio 
liabcrc, festiiiet nmariludincm fcllis evomcre, ut dul- 
cediiiem in se cbaritatis mercalur exciperc : quia sine 
illa nec jejuuia, nec vigirw, ticc orationes, nec elee- 
niosynx, iiec fidcs atquc virginilas ulliim bomiiiem 
adjuvare vnlent. Et quia de cbarilaie nos admoiiens 
Apostolus dixit, iii charitute radicati et fundali (Ephci, 
m, 47 ), et radix oiunium bonoruiii est charilas; evi- 
dentissime conslal quod quomodo qux*libet arbor 
pulcbra ct ainoena, et floribus ac fructibus plena , si 
10 ca radix viva non fuerit, omnis ejus piilcbritudo 
marcescit : ita et quilibct cbristianus, si reliqua bona 
opera taiiqiiam iii ramis se babere monstraverit , ct 
de ipsis sinc cbaritate pnBsumens , radiccm ipsius 
cbarilatis haberc nolucrit, sinc uliis fruciibus sleriiis 
rcniaiiebil. 

5. Charitatis encomium. Yera ciiim charilas in ad* 
▼ersitatibus tolerat, in prosperitatibus lempcrat,in 
duris passionibtis fortis, in lionis operibus bilaris, in 
ientatione tutissima , iiiter vcros rratres dulcissima , 
intcr falsos paticiitissima, inler insidias innocens, in- 
tcr iiiiquilates gcincns, in veriLite rcspirans ; casLi in 
Susanna iii viruin, in Anna post virum ; inMaria pi;c- 
ter virum ; buiuilis iii Pclro ad obedieiiduro, libera in 
Paulo ad ar^ueiidum , buinana in Cbrislianis ad con- 
filendiim , divina iii Cbrislo ad igrioscciidum. Yera 
enim cbarilas, fralres cbarissimi, aiiima est omiiium 
Scriptiirarum , propbeti.-c virtiis, sctcnli;c solidameii- 
lum, fidci friicius, divitix paiiperum, viia morien- 
liuiii. Hanc ergo rideliter retinete , banc tolo corde el 
tota animi virlute diligilc, buic jii{;iier adba.Tcte. 
Siiavis euim est Douiinus ei omiii dulccdine diilciur. 
Socictas ipsius non babet amaritudinem , conversn- 
lio ipsius noii babet dolum. Si iilam volueriiis 
ex integro cordc tenere ; et in hoc sxculo vos faciel 
eum piidio Dei pr;ccepta pcrficere, ct in futuro ad 
prxMiiia xteriia pcrvcnire. Quod ipse pru^sUire digne- 
Uir, qiii ciim Patre et Spiritu sancto vivit cl rcgiiat in 
MCCula sseculorum. Auieii. 

SERMO CCLXX (a). 

D6 dilectiooe cbaritatis et odio cupiditatis; et quod regnum 
eGetoruin iiou soluiu duobus luioutis, sed eiuun ix>Da vo- 
Inntate eiui ixw&it ; et de tribulatione uvarum et oiiva- 
rum (6). 

I . ChariUu et cupiditas simul $ue naqueunt. Bcatiis 

(a) Aiias, 8 ex lioiiiiliis 50. 

{b) lu Ai>pciidice iiuiic |.>riiiiuin eollocatur. Ijovanienstbus 
aiLbiguus, spui ius VcrUao et vindiogo erat. Auciur Au;^sti- 



apostobis Paidus , fratres clianssiini, iit nobis vene 
ac perfecl» cbarilaiis dulcediiieiii commendarei, am.v 
riliidincin cupiditatis nobis expostiit : et velut peri 
iissimiis ac spiriiiialis medicus, qirid fugere ct qitid 
expettTC dcbeamiis, oslendit. Ot ((uia radix omniuin 
nialorum est cupidilas, et radix omiiiuui boiioruiu esl 
chariias, et siniul ambs esse noii possunt , iiisi uiia 
radicilus eviiisa fuerit, alia plantari noii fiolcrit. Sine 
causa ergoali(|iiis conaiiir ramos incidere, si radicein 
n<ui coiiteiidii evellere. Sic ciiim idem ait apo .loliis : 
lladix omnium malorum est cujtiditas^ quamqnidatnap' 
petentes naufragaverunt a fide^ et inseruerunt se dolori* 
bus mnltis : tu autem^ homo Dei, heec fuge. Audiamus 
ergo coiisiliiim illius , in qun Chrisiiis Doininus lo- 
quebatur : ei qiiantum possuinus, siudcamusaniaritu- 
dincm avaritia; fngere , si volumus ad cbariiaiis dul- 
cediucm pcrvenire. 

2. Diviti quid agendum de divitiis stUs. Patrimonii 
augmentum injuste optatur. Sed quando de conicinptu 
divitiarum loquimur, respondet mibi aliquis dives : 
Didici non sperare in iuccrto diviiiarum , nob» divcs 
esse , iie incidam in teniatioiiem ; sed quia jam siiin , 
qiiid faclurits sum de liis (|iij; habere mibi jam coti- 
tigit? Se(|uilur Aposlolus, Facile tribuant , eomttmni' 
ccni (1 Tim. vi, iO, li, i8). Quid est cumiiiunicare? 
Comniuncm rem liiam facere cum illo qui non babei. 
Si ergo coiiimunicare coepcris, noii cris ille praedo ct 
ille raptor, qiii iiccessariis pauperum tanquani rebus 
alieiiis incubat. Etenim commuiiem fccisli rcm iuain 
cum bis qui iion babent , el amplius praesias , qui 
eiiam pr.vrogalor paupcrum facluses. Tu aliqiianlaiii 
curam geris, ut ad securum paiipcrein vicius perve- 
niai, et iii hoc misericordiam prtcmg.is : ci propierea 
defert libi Dcus honorem, et qiiasi tibi dicii, l^ior de 
re eommuiii lollc quod suflicit nccessitatibus dumut 
tuae ; quod reliquum est , da Christo. Para le audire, 
Venite, benedicti Palris mei^ percipite regnum quod m- 
^if paratum est ab initio mundi : esurivi entfn, et dedislio 
mihi manducare (Matth. xxv, 54, ^). Forte coniemnc- 
bas nescio qxiem patiperem aut egeniim : noli con« 
iemnere Cbristiini in coelo sedentcm , in ierra egen- 
tcm ; veiiiet cum retributidne, et viia xterna, et igiie 
a^icrno. lioc ergo cogiiaiis poies ciim aliqiia spe eiiain 
dives csse. Si auleni adbiic vis fieri dives , ei iiun so- 
luni ea qu;e superflua libi jaceiit, non vis erog:ire 
indigentibus, sed etiamaugere vis patrimonium iuum; 
forte ct derapiiiis aliquam spem babcs. Nisi forie boc 
dicas : Scil Deus quia noii de rapinis volo angere pa- 
trimonium meum. Uiidc vis augere? Einendo. Inno- 
cens tibi videris, quia emcndo vis augere? Rapiiia 
non es maliis, sed voto malus es. Si quis iibi dicat, 
Yende res tuas ; exborrescis, cxpavescis. m:iledictuin 
pnias. Cum ergo emere cupis, nonne hocoptas, iit 
res suas alii vendant ? Nam qiiomodo poteris emere , 
si aliiis non compulsus fuerii venundare ? 

5. Minor ad bonum quam ad malum labor, Pretium 
regni coehrum. Omnibus in promptu e$t, Bona voluntao 
esi charilas. Et boc videte , fratres , quantuin laboret 
qui exspoliare vuit vestitum ; et qiiam siiic ialK>re sit 
ille qui vestire viili iiiidum. Si enim babet, proferi et 
dat; si non habet, sufficit ei coram Deo volunlaa 
boiia. Ecce non l.iboral si habci : si vero non babei ; 
quia quod valde necessarium est babet, paujier est in 
arca , sed divcs est in conscicniia ; paiipcr esl iii do- 
mo, sed dives cst in animo. An forte niliil liabcs , 
quia boiiam voluutalem liabes? Audi nalo Domino 

mim imitatur aut exacribii : quaedam vero iniemiiscet ab 
Ipso aliena, qualc illud est de diaritate et cupiditate didum 
mun. 1, t nisi una radidtus evulsa fUerit, alia plaiilari hhq 
« poterit; « ei iste loqueodi modus ibidcm, t siae causa 
« ergo aliquis conatur ramos inddere; » et nuin. 5, « ni 
t vinum et oleum repooalur in caoava : t quac verba et 
pbrases ca«arii esse ex aliis cjns bomiliis (Udidinus. Oe 
nnm. I vide Appendicisserm. ati9, o. 1 :deuum.3i,senn. 
442, n. 2; Augusiini Enarr. in Psal. 49, n. 13, ei in r^aH. 
111. n. 5 : de iium. 5, Au;,'usiini enair. In Phai 93, o. I ; ei 
Ocsani b:)tuil. 3i. 



m9 



SERMO CCLXXI. 



nnA 



cianiantes Aiigeliis, 67#rm in cxcelm Dco^ ei %n terra 
p»is kominibug bowe rolunlutis (Luc. ii, ii). Qiuim 
pnrvo coiisUil rognnm coeloruui! quaiu vili prclio 
tauti possi^ftNio pro|>onUiir! Proponilur cnim in lerra, 
i]uud possidens iu coelo ; proponiliir iu lcmpore, qiioJ 
pn&siJeas iu xlerniim. Nou polcs diccrc : Non hnbeo 
tiiide erocre possiiii , quia Iniila esl illa posscssio, ul 
prcliuui coiigruum iuveuirc iiou pos^iiu. Nonne lan- 
tiun valct, qiianium liabere |M)liieri5?et lioc supcr* 
fluuin. Qunnliim vnliiii Zncch.-po? Dimidium patrimo- 
uium : crnl cnim divcs. Dimidittm rerum wearum , 
dixil, do pau^eribtu {Id. xix, 8). Scd quia prior emifc» 
forte tu iion invciiis quod emas? emil enim reguam 
ciBlorum. bt ille cmii, el lilii intcgrum scrvatur qiiod 
ciiias. Noli timerc nc aiigiisiet tc coiuposscsf^or ; om* 
uihus taliiiii C£t fluod cluirhas possidet. Duobiis nii- 
nuiis euiil qiucdain vidua rrgiium coclonim. Misit In 
gazopliylacium diios uiiuimos : Amen, amen dico vobii^ 
umUusampliusmisitin domnm Deiquam isia vidaa : iiU 
enim de abundantia sua miserunt^ hmcautem totum quod 
kiibuitmisit {Marc. xii, 42,ii) Qiiia cnim pncbebat ei 
Dominiisvictuiu, iam ci duonuiuiiii siiperflui restilcrani 
ad victuni cjus dici : ideo iiiisit illos in domum Dei , 
€t emil sibi reguiim coeloruin. Ecce quod timcbas ne 
cliarum essci, el non esses idoneus, eii duobus iiuui- 
niis valet. Si tcrrchni lc prctiuin quod dcdit Znc- 
ciiocua, consoletur tc hoc prcruim quod dedit hxc fi- 
doa. IMus addo, charissimi ; Talei ei vilius. Vilior esi 
calix aqu£ frigidu! , vilior esi sola bona volunias : 
audi chmanles Angclns, 7fi terra pax homiitibus boim 
voluntatis, Aii rorteuoii l)cnc diximiis viliorem boiiam 
volunlairni? Iiuo ipsa csi omnibiis cliarior, ei totttm 
lialiei qui boiiaiu voliiiitaieui hnlMri - qiiia ct iu dimi- 
dio rcrum suaruin Z;iccha:us, si bonam Tolunlaiem 
nou haberct, nihil dedissci. Botia aiim YoluntaS) ipsa 
dieitur chnriias. Et qiiid nii A|)oslolus! Si distrUmer^ 
4>mma mea pauperibus^ charitaietn autent non habeam t 
uM tmki prodesl (I Cor. \ui, 3). Totum ergo halielf 
qui iionam voluutalcm habct. Ipsn est qii20 poiosl 
sufficere, si Civtcra non siut : si autcm sola desii, ni- 
hil prodest quidqiiid habitum fucrii. Sola suflicii » si 
adsU : Cirtcra oninin iiihil prosuni , si sola chariias 
tlesit. Si hnbcrcs in domo iua thcsauros unde securus 
cises, gaudcros ct cxsultares : lii cordc babes bonani 
volunlaiem. ct Irisiis es? In arcn posses timcrc furem, 
in corde habciis lionnin voliml:iteui niliil litnes ^ 

4. Justitiam uppcteuii imminet a malis pati. Forle 
.iii«|iiis cogiinl, et dicit : Si rcs uieas pnuperibus daro 
4'«Bpero, ci de advcrsnriis mcis pro Dei amore nie 
vindicare nolucro, ct huinilis ac mansiietus essc coii- 
leiidero, statim milii ncccssccriiperscculiones honii- 
nuin nuiloriim susiiucre. Qui h;rc limes , non legi.sii 
quia pcr multas tribHlationes oportet nos inlroire in re- 
^ifiim Dei {Acl, xiv, 21)? non aiidisti Scripturam di- 
cciilcui, tm , accedens ad servilutem Dei, sta in iusti' 
iia et timore^ et prttpara animam tuam ad tentationem 
{Eecli. II, I)? Ycruiu est quia ubi Deum in Terltate 
ceeperis auoircrc, neccsse iibt crii siipcrborum vel 
nialorom liomiunm ncquiiias suslincre : qiiia non sic 
ab illis coliiur Chrisius, quomodo cis quotidie pracdi- 
oalur; qii6niain ct quidquid voiuul, quidquid pctunl 
a Dco , in luxuriis suis et in conviviis voluni coiisu- 
lucre , in sprcLiciilis , in nugis, in romicationibus, in 
ebrieiaiilNis. Iii liis voluiit cousumerc, qiio desideranl 
abundare : ei iuuc piiiant qni» boiius csi Deus, quanifo 
illis pncslai undc cornimpanlur. 

5. luiie magis proficit, MaU toreularia unde nva 

Eremitur H olita. Pro ffMtt enmdum, Sed dicit aliquis : 
coe tempora aspera suni , ei asperlora cront. Per 
isla aftpcriora prolicit m:igis Gcclesia , proficiuni itli 
qni sursuin cor halicni : ct illi qui sursum cor non 
liabent, tuinulluatiir eis cor in iMrra, ei dicunt cordi 
siio locuui ninkire, ui ctiam iptianrum cor habeanl, 
caiilanics nobiscuiii, Ad te, Omnine, levari animam 
meum {Psal. xxiv, i). Talo csi dicere, Setertora sunl 

> lU Mss. Ai edlU, in corde tuo qnem tiines f re noti DaH 
hosiem m €orde tuojiabens bonam wMnHlatem^ &c, 
Patrol. XXXIX. 



teinpora : qualc si quis dicai, scvcrioia cs e tcmpon 
oliv.-c^cuni frucius colligiiiir, quia in torctibirnillirtur. 
Quaiido ciiiiu pcndcbnl in arbore, Ixia tcmpora ▼ute- 
lianliir; et uon aitcndunt quia amurca plena eral. 
Venit quasi asperius lcmpus, venittcmpiis torcnhiris, 
veniuut mnjores pressunc. Per peccnla cnim et crimina 
superborum, pcr avaritiain luxurininque roalorum ina- 
jorcs prcssurui fiuntgcucri humniio.Omncsenim mali 
ci amniorcs uiuudi qiiasi lorciilaria siiiit. Sicui enim in 
iorcularibus et uva premilur ci oliva, ut vinum 61 
olcum ropfmnlur in caiiavn * : itn pcr iiequiliam ma* 
lorum hominum, qui boiii et jusli sunt, multis tribn- 
laiiouibus corpornliler ratigaiitiir, ut animx eonmi 
t:inquam olcum nc vinum recondi iu a*tcrna bcaiitu- 
diiic mcrcautur. Noli ergo de Dei misericordla vel 
jiistilia dcsperare, qiiolics tc videris ab iiiiquis homl- 
nibiis raligari : scd considcra qiiod illi qui le perse- 
quiiniiir, apud Deum vcliit molae ac lorcularia defio- 
tautur ; tu vero tanquam oliva, ct quasi uva legitiuui^ 
parvo teiiipore pressuram maloruiii homiiium susti- 
iicrccogerii : scd postcn illis sine fiiie remaiiebltop- 
probriuni, tu feiici cpmmulntione transibis ad re- 
gnum. Et tuiic liberatus ab omuibus malis , cum pro* 
pheta potcris dicere, Transivimus per ignemeiamum^ 
et induxisti nos m refrigeriuni {Psnl. lxv, 12). Sed IK 
ad islam mercaris oeatiiudinem pcrvenire, ora pro 
illis qui te persequuniur ; quia potcns est Dmis ui illot 
Gouveriat nd boiium ; et qui nuiic pnlex esse vidcntur« 
de zizaniis in irilicum, dc amurca in oicum iranseanl ; 
et qui modo alios pcr neqiiiiiam pcrscqouiitur, ipai 
posica persiccutioncm pro justiiia paiianlur ; ei qiii 
iiunc rcs alieiias crudeliler voliiut rapcre , res suas 
incipiani pauperibus misericorditer erogare. Quani 
rcm si , orantibus vobis » sccuiidum suaiii consuetn- 
dinem pictas divina pnesiitcrit, non solum dcYestrn. 
sed ei dc aliorum snlule dupliccm inercedem iu 
aeterna beatiludine, rcmiiuerantc Dco, capieiis : quml 
ipse pnrstare dignciur, qui cuiii Paire ei Spiritu sau- 
cto Tivil et regnai Dcus per oninia sxcula saiculoruui. 
Amen. 

SERMO CCLXXI (a). 

Dc dilcclionc non solnm amicorum, sed etiam iiiiniiconmi: 
et quia |)0tcsi fieri ut qui miniici sunt» ita ad aiuidtiaui 
revoceuiur {b). 

{ , Inimici diligendi. Dilexii enim nos Deus^ ctiam 
inimicos, Frcquciiier iii Evangclio, rrntres chariss iiil, 
aiidivimiis Dimiinum diccnlcm, Diligite inimicos rc- 
stros^ beiiefacite his qui vos oderunt ( Motth. v, 4i ). 
Qiiarc nulcm Doiniiius dixii, Diligile inimicos vestros, 
nisi quia p:issuri crauius inimicos? Scd dicitaliquls : 
Quis polcst diligcrc iuimicos ? Prius ic dilcxit im- 
piiim Dciis tuus, qui nunqiiam fuit impius : in auleni 
etiiiiusi jnui noii es iiiipius, fuisii inuicii ali^iiiando ; 
quando neino fii jusliis nisi ex pcccatore, sicut Trc- 
qiientcr canlavimus, Beati quorum remisttg sunt tn/' 
quitaus { Psal. xx\i, t ) : non dixii, Ri*ali qiii non 
rcccruni pcccata ; scd, Beati quorum remissa tunt M- 
mitales. Si euini qiia:ris qiii non recerit, nou iiivcnics. 
IJude ci^n quis(|nam crii bcalus ? Si reinittalur qu hI 
rccit, si tcgaiur quod coinniisil. Si ergo jnm libipcc- 
calum dimissum csl, ilk; le iusc^quilur qui iioiidum 
est iusiiis. Ei tu anicquam justificareris, altos pcrsi*- 
qucbaris ; |>cricras, ci inventus cs : ei illo qiii libi 
adversatur, invenioUir, ct non perscqiictur. Noli co- 
giiarc qiiod luismeritis Uilis nictussis ;quia gratia Doi 
te talciii fccii. Et liene consideraus viiiebis potciiteni 
csse Dcuin« qui talcui faciai eum, queni jusie vidcris 
odisso '. 

tSicAm.Er.cicr.Ms.Ai Lov., cavea. Ms. rm., eamara. 
Vklc supra, Ap|ienJicis simii. 141, n. 3, cnni nola. 

iJ^' ?S».?^" WV"**»"» ^ videris ridisse;na^ quan 
wtfuste itM viderts ttxisse. 

(a) Alias, 6 ex HuoiUiis 80. 

(b) 10 Anpendicc nnnc primura collocaUn'. fxnraniemcs 
dunnun reiiiiquunt« rejiciuui verlious ei vindingus. hx Aii- 
gusiiai seaiemiis eaiciu arte eainiioskus esl, coiluniiutf 
credimus aucuire, quo sermo superior. Dc nim. tvlLU 
Auguslini cnarr. iii l»sal. TO* ti." \ '^tvMRvx.x KvC^>aJfi>!^^ 



ns\ 



APPENDR. 



tiSS 



«. Quam iHjuiie maiorum optetur tnteritui. Dicis 
emm iu libi quasi juslus : Magna esl |Kiiic.iii.i Dci, 
Qua iMum lalem vivereslail. Aique minam lioc so- 
lum dicas : scd linico nc insupcr rcprelieniJas, dicens. 




sed 
riassis 



preheiidil ? non eiiim allcndii quid ipse dicai 
atlcDdit quid aliiis faciat. Qm tibi displiccl. f.«ri 
iion reprebendil, npc cffundil isU^s conliiniclias In 
Deum. quiiinodi) lu liicis. Ecccputaquia Dciis. qno. 
modoiu vis, nuHi inalo velit parcci-c : qnid <Ic leja- 
clurus esl, qui sine poccato essc iioii poies 1 Non 
attcndisubi le inveniai? Ui^j^a ergo, ni lum solum 
aliis. sedeiiam el tibi parc:il. n«»c ilaqnc.rralres, 
babciit quasi proprium ouiiies ini.iui : nohint ul par- 
cat Dfus iniqiiis, cl non videnl qiiid ipsi sinl, etiam 
fix hoc ipso (juod ila voUiiit Scd ego jnsius snin . in- 
ouis Si lilii non parccrcl Dens ciini esses inimius, 
niioniodo .id jusliiiaiii pcrvcnisscsT^ Aii forte volihas 
ulbous ustiue ad le paiieiiR c^sci, qnousnue tu per- 
venircs ad iiisliiiaiu ? Qnia Dciis cxtendil imnlem 
roiscricordiai su;c, ul tu inmsirc po^ses ; boc vis ut 
iam sulMlucat, ne aliiis transcai ? ^ 

5 Qiii hodie nm/ui, forle crat nobts cm mclior. Di- 
lisninus crgo, fralres cliarissimi, inimicos nostro^. 
Furtc qiii nodie esi amicus tuus, lalia pcccaia factu- 
rus esl ut in viia;elcrna tecnm esse nim nossit : nmi 
cnim scis quid parial crastimis dics ( Vrov. xx^fi, 
1 ) Eie conliaqni inimicus est, forie sic ad ikbih- 
lenliam convcrtctur, nl in illi coelcsti Jeriisalttn ci- 
vis luiis cBse mereatur, cl fortc ctiani rnaji»r enicia- 
lur Non vobis lioc (Hfncilc videalnr. InUw^gciifBS 




Ibicraiquandolapidatusesi marlyr Siet>bam«. P.-i- 
rum illicrant manus sujc, manibus omnium lapidaMat : 
qnia ul illi non impcdircntur vcsliwcmis suis, sed 
libcris manibus saxa projicnciil, oiuuiuui vesiitti«|. 
la scrval-al ; ac sic in onniinin manibus scclus opc- 
rabatur. Vidcte viruin nna voce Doniini cx pirsccu- 
tore facluin prx»dicalorcm. PinRccssil eos quos odc- 
rat • illi cniiii oiuiies cliristiaui quos iiiscqiicbalur, 
l:ifcs iinn craiil, qualis ipse farius csi. N';n cuim 
omucsilli Aposioli craul, ipiod ipr^craciiis est. Vide- 
lis iicri uossc ni iniuiicusqui cral liodic, sil non so- 
Inm aii.icus el fralcr in graf.a, sed eiiam pra.ccdal 

el indior fiai. ...... . • 

4 Orathms (ructus mors hivmei. Ilomo et peccator 
duosunl. trgt), fraircs nici, cbrisliani illi omiics 
nuosncrscquebalnrSaubft, pntalis quia non roga- 
Lanl? Uiiqnc. si novcTanl Clirislum, si clirisiiani 
eranL si novcrani ip^um noniiniim Jesum pro iinpiis 
niortrmm. Nou cnim nunimis csi pro (idelibus ; sed 
morluuB csi ul faccrcl «dclcs. U«»CO vos, fnitros, dili- 
ffenlcr altcndile, Domiiuis ct Salvator nosier, qui 
fuorlcili suaiu praislilit infidclibus, quale sil illud 
flfiod scrval fidclibns ? Et Iioc «msiderale, quia 
noos pcrscqucbalur Pauliis a|M)bloUi8, licne iimwinl 
inisericordiam Ori, cl sciebaiit quod Sanbis ille pcr- 
aecutor polcrat ficri prjcdicator : cl idco oravcriint 
pro illo, ci exaudili sunt. l!le perseqncbatur ; sed illi 
viccrunt. llli cum magis occidcrunl ct intcrfcccriinl 
roffando nro co. Quomodo? Kccc una voce prostra- 
lils esl p<TSCculor. Surrcxil cnim jam non pcrsecu- 
lor. scd prxdicaior : qni crgo pcrscqucbaiur mor- 
xuiw esl QuTrc pr^rsoculorcm, ei iion invomcs jam ; 
niiia surrcxit. Eigo illi poiius ocriderunl ciiui oren. 
flo. quam ille pcrscqncndo. El vos ergo, fralros,sic 
oraic pro inimicis vcslris, ut occidal eos Deus : id 
c»l, ulcorum malituim, qua; vobis inimicaiur, occi- 
dat. Sic cuim iiou occidit qmid crcavit, scd qiiod ipsi 
sibi fecerunl. Ilomo euini ct peccaior, duo iiomina 

•cnn. 189, n. « : de mim. 5, •cnn. 973, n. 1 , ct »Wj «J J 
41 n 5- v% B. 3 • de num. 6, semi. 2f0, nn. 6, 0; »), 
M. S; W, n. >, 574» n. 1 ; «73, u. U. 



sunt. In Ipsis duolius nominibiis qiiam qiiid feeerlt 
Deus, qnxrc quid snascrit di.iboliis. lloino a Deo h- 
ctus est : )ieccaiuin, snadcnte diabolo, ab homine fa* 
ctum esl. Qiiis liomm diiorum le |iersequitiir f Si 
entm tu bene vivis, non te perscquitur. nlsi qni ina- 
lus est : non ergo lioino, 9ed peccator le iiiseqiiilur. 
Roga prohomine, iitexsringiiat Deus peccalorem. Ciim 
enim morlHus fuerit pcccator, niliil lilN advrrsahU 
iilr ; Imo oousobbitur vivens, qui le in peci*atis mor- 
tnus perscquehatnr. 

5. In liimittcitdo omnis spes nostra . Maximum Dew 

offertur wacrificium. Omnibusid wromptmn. Kleemomf» 

nm duiC. Spirituatis prwstat. Non vobis crgo grave 

Sit , per ip^iiis L>omini nostri niiseiicordiani voi 

oblcstor. qnia spes nobis atia noii esl, nisi diniiaeri* 

miis quidquid nos la*scrint lioiniiies. NtMiio noi 

fallat. Aiiud majiis sacriOcium nnn est quod dd- 

beamus Deo, nisi quidquid boni est, eliam nialis bo* 

minibus, scd laincn hoinlnibus fccerimiis. Dicit tihi 

Dens : Rgo non ex te crcsco, scd tn ex me ; s.ncrit- 

ciuni volo ((uod prosit boiniui : sic ad ine pcnrenit 

quod lil>i pnisit. Potes mihi diccre : Non halieo 

qiiod iribuum iiidigenti, non possiim jejun.ire fre* 

qneiitcr, ct a viiio vel camibusabsiincre non possimi. 

Nmiiqnld pott^s mihi diccre, rliariialcm le lialiefe 

tion-posNC? Ipsa cst cujiis possessio lanto plus aiige- 

tiir, qitanlo Hinpliuscnigaiur. Dimitte cr^o qHod le- 

iicbns ; uc ailvLTsiis te iHe lene.it aliqiml, cui noii 

liabcs qtiod dimitlas : Dimittite et dimttetwr vM» ; 

date, et dahitur votfis (Luc. vi,57 et o8). Scilolc, fra- 

ires cliarissiini, qiiia (lux snnt clccmosynrc : uiia eor- 

dis, alia peciinia». Clccmosyiia cordisesi, diHiitlere 

qnod hcsiis cs. Nam d»re aliqnid indigetiti aliqtiando 

quuTis , el iioii lialKis : indulgere i>ec(!aiili, qiiaBtiiiii 

volucris, rcduudat lihi. Aunim, srgentuni, vestem, 

fniinciitiiin, \inum ct oleiim polest rieri ul aliqaotiei 

non liabeas , uiide pauperibus tribnas : iit aiit«n 

onincs liomiiics dilig.is, ct boc aliis qiiod tibi ipse ve- 

lis, ct ui iuiinieis luis indulgcas, nunquam te fiotcris 

excusiirc ; qiiia si in cellarin vel in liorrtNi iioii ha- 

bcs qnod dare |)ossis, de tbcsaiiro cordis lui poles 

proferre qiiod tribaas. Et cum oinnibus homiiiibiii^ 

etiaiiisi sola bit, bona volnuias suKiciai, et elotMMoey*- 

na cordis luulio luajor sii, qiiaui cl<H!uiosyiia corpe* 

ris; qiiis cst qni vci nuiliram cxcii.saiiouis p<issit 

pnctcndcrc? Ltilliid aitciulito, fnilrcs, qiiia cliari- 

latis clecinosyua siiie lcrreua subsUintiasiilliettsihi : 

illa viTO qii.-e corporalitcr datiir, si iion lieiiigiio cor» 

de Iribuitur, omniiio iioii sullicit. Cl quia. sieui ipsi 

vikictii, fratres cbarissimi, ad rcmissioiiein omiiiiiin 

|)eccalorum, si Mibsianiia terrcua non fiterit, ciiari- 

las et dilcctio inimicorum saiis abuiidcqiie suniciHAt; 

nulla nobis excusatio de liac re in die jiidicii reiii.iiie- 

bit, ncc dicere aliquis potcrit lum sc babuissc umlc 

sua pcccata rediincrcl. 

6. Adhortatio. Lt ide«) omncs homines sindcamoi 
toto coide diiigcre ; or.mies, iit qiii boni sniil , 
meliores (ianu et in opiTC bono {MTinancaiit ; ipii 
niali suiit, cito se corrigant : liniciiti« illmi qHtirf 
Dtmiiniis comniinatiis Cbi dicens Si nmi dimiweriia 
homiuibus peccnta eorum, nec Pater vesier dimittei ro- 
bis peccata veslra ( Miitlh. vi, 15 ). Scd nuigis cnm 
ipsius adjiitorio l:iboieuiu.«, ul iiliid i^i noliis fMMisit 
implcri, i/n//, el dtbilur vobis ; dimiUile^ ei dimilimmr 
vobis. Cumcr^o sixundum prxfatain Domini teiilen* 
tiaiu, (|ua (lixit, Si dimiscrilis homiuibtts peccata <?•• 
rum^ dimiUei vobis Paler vester ctctesiit peceata ve- 
slra{ihid.^ 14 ), in potcskile iiosira posilum sii, 
qiialiler in die judicii judicemur; diniitlainHS omni- 
lius^inimicis nostris : iit lilicra consciciitia poiQiirans 
iii orationc dominica dicere, Dimiiie nobii diiiit no- 
4/r/}, sicul el nos dimitiimus debttoribus nosiris { Ibtd.^ 
12).Quod ipsepra:sLire diguetiir, qiii ciiin Patre et 



Spiriui sancto 
runi. Anicii. 



vivit ct icsnat in sxcula saeculo- 



:.$ 



SERIIO CCtSXll. 



SERMO CCL.VXII {o), 
Do diiigeuJis iniuiicis» i ((r). 

4. /n S^ripturls et ornamenta ianh et tpgrh meMcm* 
meuta, Uedknmentum freKijmum^ inimicomm ditecHo, 
ki% diTiiiis voluminibus, rralres charissiuii, iu dtspcn 
MiTilS|Hriliis sanclas, ul cl saiiii oniatiieiiUi, ol .rgro- 
lii spiriuialia mcdiciiiiiefita deesse iion possiui. QHam 
rem cgo, Doiniuo donaiite, cogtiosrens, uiiieiiin iic sifi- 

Sulare aiiimaruni nMiicdium, Uiii|uam spiriliiale anll* 
otum stiitlui provi(Icre. IViiiiiim ac prijici|).'ile mcdi- 
camcntiim cst atiiin;<! a*grolaiiii. ila cliaritaiisdulccdl- 
■M relincre, nt non so*Htn amicos, scd cliam inimi* 
ena «elil loto conle diligere : propter illiid qnod scri- 
|iUin cst, Si dimiserilh homiHHfHS peecaia eorum, dimih 
M robis Pittcr oestvr cwlesris peccata vestra (Mattk, ti, 
ii). Ut cr,;» tatn |ir:i'clnrani ililectifinein ct meniori- 
irr lincrc, el operibus possitis, Deo auxiliatite, pcrff' 
<oere ; |kiiic;i capiliiU dc Scripliiris saiictis cxcorpsi- 
tniis,f|u.T uiiti8(|uisque st iioii disculiciido, sed crctlcndo 
msccpcrit, ct |M*ecat«inini suoruin iiidulgciitiam acci- 
l^t, et ad aienue vilas beatiliidincm Deo auiiliante 
fien-eniet. v 

5. Uane coluere sancti^ Joseph^ Moyses^ Job. Iii pri- 
BiiK consiilcramia est et lotis virilNis imiianda bcnigna 
€Ciam erga iniuiicos nntiquornni sanctorum cliaritas. 
Mim beatus Joseph pro parricidii crimine impiis i^ 
Miimicts /ratrilNis suis noii odii amantndinem, scd 
cbaritatis dtdccdiiicm reconipeiif«avii. Oscitlabatiir 
cnim iiiiigulos, el per ringidos HcIkii. Qnibus iiou so- 
littii niiiil inaii refM.Mideiis *, scd ctiuni omuia lioua 
rdribuciis, lain vivo qiium niorluo pairc genn.iiio 
senipcr autoi^ dilexit. f)(;atiiH qiio«{tte Moyses ciitu 
JWiqaeiilcr euw popnlus rclidlis mn solnm oonlcin- 
iiere, ted etiam laimlare voluisscl, ilivina', cliariiulis 
Mienitir ita pro illis horaiiio suppllc:il)at, iii claiitaret 
€i dkerct, Si nou dimiseris peceninm popnli tni, dtle 
nude iihro quem seripsisii (Kxod. xxkii, 5i). In ipso 
«uiiD Ycteri Testainciito legiiiittf; scripiuiti, liinera 
•«flmrn qui iujurium relinent malefacti, in mortem : oi 
ilenim^ iVe fiiewor, inqiiil, sis injurite proxinii tui 
iLevil. XIX, <8) : cl itcruiu, Si videris asinvin iiiiinid 
Ud in iulo jacentem^ non prmeribis nm prius alieves 
^um (Exod^ xxiii, 5). Quo Iik:o diligiMiler unii^ipiisquo 
ycstrum coii>i(Jeret, quod si :isiniim inimici iion licet 
in bilo diiiiiili ; quaiilo ni:igis boino ad itnaginem Dci 
i^tus iKU dt4icl odio liabci i nec negligi? Bc:iliis quo- 
qticjobiti vcnim et peiTcclani cJiaritaieni ctiam cuni 
iMiinicis lideliter rclinobat, iit gaudens ct libcri coii- 
acieiilia ad Doininuui diccriM : Si gnvisns sum ad rui' 
Mm inimici mei , et exsuitavi eo quod invenisset enin 
«m/um, vel si in corde ineo dixi, Bene (Job xxxi, ^d). 

3. Ilanc ctium cgiuit Darid^ et (tuem inde frueinm ce- 
fii. BeaUis qnoquc D;ivid, licet viitHtibiis iiiuliis fu«;rit 
exormiUis, iniila Uimcti eniti aetio raniiliartins l)c» 
-ceiijuBxil, qiiain dileciio iniiniconim suonitn < I Re§. 
xv^. Cui cuni iuiniiciis suiis in racictn malediecret, 
inatuit lamcii parrerc et Dei jitdicio reservare, qii:iin 
swe iraciiiidi;c saiisraccrc. Bl in tanluin non ruil si- 
uiiilata iicc r:dsa su:i dilcctio, ul ipsos etiani advcr- 
aarioesuo^ flcrcl, ct in iliis qui eos occiderc pnrsum- 
Wicraiii, vittdicaret (II Iteg. i). Ideo secunis dicebat in 
FsaMi iiliid, quod omnes liomines eatis atlento eC 
irementi atiitno dicere delicnt : Si reddidi, biqitil, 
retribuentibus mihi mala, decidam merito ab Inimicis 
meis immis ; persetfuatwr inimicus atdmam meam^ et 

* Sla. t^ rgpreheudeus. 

(a) Alias» 06 Teanwe 168. 

(b) In A|»pendice aimc iiriimim oollocatur. Rrat dublHa liv 
vaaicDsibus. verKoospunus, et vindingo, qpn obaenai banc 
if sam esse boinil. 1 1 taesarii ui Bibliotbcca Patruin. De nuni. 
f vlde Ajipeud. semu 4», n. tf; dtt, n. 5 : dc muu. i, 
serni. i:», n. 15, exceri^mi ex Pel^. E] isL ad lieoicuiad. : 
dc miin. 4, serm. ^l, n. 4; 3t)9, D.2:dc uum. S, 
scnii. 275, H. o, et supra serm. £), n. i; 41^ n. I ; tlO, n. 
t ; 174, n. 3: de num. 6, serm. 371 , n. 6 :de nnin. 7, 
serm. 4, a. 2^ et 374« n. 3 : tle nuiii. H, scrm. 3i3i a. 1 ; 
lB5,n.7;80l,n. t;375. ii.O. 



«esM 



4amprekettdai et coneuicel bt lerra Mtom nimw, ei alo^ 
nam meam in pnimm dedueat (Pt«/. vii.|«il{). ^Sfim 
«lali inaledicU) sc ipsum eondcmnat, qni de iaimicis 
4iligcndis Dci pr.ecepu cmiie«iicns, odinm in eonle 
jServare Bon mcUiit. Unde eimsidcraBdum est, qua 
.unonie vet qua coiifdcntia versicubnn isumi ei ov« 
^uo miorcrre poterii, qui inimjcis suis mala pn» malif 
Mf-iiNiil. Per S;ilomoiieiii qiMiquc Spirilns sancUif ela* 
mat etdicit : Cum ceciderit inimicns tuus^ ne attudeas: 
n$ foru videai Deus, et dispiieeat i/d* , et averiat iraeun- 
dimu stutm ab eo. (Prov. xxiv, 17, 18). Et niique cum 
Ab eo averterit, ad illnm dirieit qui de iniinici niiiia 
ONlgaudet» secundiim illiid : Qat m ruina UetaturfUto^ 
rius, noH erit impumtus (Id. xvji, 5). Iiem iiiibi, limtm 
^mini reservat tram ; et a Deo qumrit medelam ( gceli. 
xxviii, 3)1 ct, In hominem similein sibi non habet wfsa» 
rifiordiam : ipse eum caro sit, reservat iram ; et propititt^ 
lionem muerit a Deo ! Quis exorabit pro delictis tpsim 
ilhid.A, 5)? 

i. Quoseneudicatur, Qdio habebis tninucum, DicilVf 
quidew ui Veteri Testamento./^j/i^ef ^iroxtmtf vi liumi,«l 
odio habehis inimicum tuum (Levit. xix, 15). Sed qiii sano 
intellectu Scriplura; diyin:e scnsitm agnosccrc cnpl^ 
acDteniiam istaiii lioc modo intellignt, m diligal omiitiii 
Ixmitncm proximum suuiii , d odio baiieax diabolum 
ini^iicnm suiiw. Quod etiam Itt \ttt» bomine loalo iw* 
|ileri iMHeiit. Iji ipso eniin uoo qui malus est^ et pix>ai<. 
imim babes ot inimieiiin. Njsai quod ^iomo m» pro^i* 
miwi tuus cst ; qnod maJus «st, non koIwd Uius, M 
ciiam fious iniuucus csX. Dilige ergo in eo carueni ei 
^niinaiii» hoc cst, proximam tuum quem Deus recit ; 
et odio bnbc maiiliam. qiiain ipM> cousentieiite difi« 
bohis intromisit. Qiiod cttin sancio et pio aoimo feee- 
ris, vicea owlcsiis Medici ogis, odio babens mortwn. 
OA diiigeiis a.*gt^um. 

5. Et illud, Carboues ignis congeres tuper fiuput 
immici» Non sanper iittera in Scripturis sequetida. 
lUem pcr S:iloinoiiem loquiiur Stdriius sanctQS, Si 
esurierit iuimicus tuus, ciba iUaiH ; si silit ^ paium da 
ilU : hoe enim faciens , carbfitms ignis coiigeres m- 
per eaput ejus ( Prov. xxv, 31 el 22 ). iloc ergo loco 
oum g^odi djligciitia observaodum cst, ne rorie dmii 
eura tion bcnc iuteUigimus, de medicameniis nobis 
yuluera raciamus. Solent cnim iioiintilli boc pr.rec|>to 
111 i, qiiasi nd satianduin furorcm suuin. Diciint enim 
apud sc : Kccc cilio ininiicuin ineuin, ut ardeat in 
scienium. Avertai Dc.ts buju^modi inielligcntiam ab 
auijnis luisiris. <Juaiilcr cigo accipi delicat locus isle» 
saiicti ct antiqiti patres,Te^ekiiilc Spiriiu saiicto, (li!- 
iiiticruiit. Si esurierit iuimicus tuus, ciba iiinm^ elc.; 
lioc euim, inquil. facienSy carbones ignis congeres super 
eapui eju4 Ca]MU in liouiiHe, scusus ratioiiaiis intclti- 
i;itiu' : qui scnsus cum a fervorc cliaritalts rocodens 
iactiis riierit rrigidus (umle scriptum esl, Qnia abun- 
tiuvit iniauitus , rejrigescet charilas mullorum [MaUh. 
xxiVy 42]), neccsse cst ut quod estsabiti comranuiu 
jsauiat , ct cui dclicrct essc amicns , inimicus cxistau 
Ad sanaiidutn crgo laleni pbrcncticum, hmnines sau* 
£tosct cbaritatis ignc acccn^os bort:ilur Spirilussan- 
cius, dicciis : Curbones ignis congeres super caput ejus. 
€uin en<m inimico tiio pio aiiiiiio rreqiicntius iicBere- 
ceris : qiianilibct sit imiHiis et criidelis, b:irbanis ci|l 
erucnius, tMuien tandeni ali«|uamb> ernbescit et dnlci» 
€t pomitcre incipit qiiod ad:nisit. Jani cum |KKiiiten« 
iiaiu ooeperit agere. sensns nitioiiaii.s boc est, caput 
ipsiiis, iiicinit cbarilatis i^ne succciuU : et qui priiu 
j|uasi rrigidiis ei pbrcoclieus coiUra tc couiueverui 
jcacundiani reiincre, spirituali caiore 4c tua boiiitale 
siicoensus incipit te toio corde diligere. Ecce quonioilo 
«aiicti Patrcs Ihuic ScripUiraB locum inlclugeiidum 
esse dixenint. Nam ahnxi a aeiisu catboUco. ul eo 
auimo quisque bmii ali^piid iniwico siio cmietur im- 
pendere» ut cmn fMro liuc bcneflcio velit aOcruo m- 
cendio coiicromari. Uiide cnm graudi cauicb fidoi 
Goiisiderandtim est et limeuduw» Jie aequamiir liitr- 
ram occid ntcm % scd mngis viviricanicm spiriiutii 
diligainu&« 



6. Jenmtein tKttait : dt m« mmot kahtl, pactm lw>c Diio i.iiiciia, i\\Kt accopisiis, ■^anclis cMitntiotiilnM 
m taiaiH imptnlo: Et illml, (rati-ys cliariMhiii, tcIiiI miin.la niiiinnlia nsslilnc rtimiiieiis, ei qii3lil<'r 



«ntn graiHti Iremore cniiiitlcrare dclicrDiii, qiiod in 
fttlmo lerribiliier Spiritns b.ii)CIiI4 dixit. Ctnn cnim 
jlliiji crGlesiciii Jeniialem , lcl cst , coiiErctiaiionefn 
Oinnnii" S3 II c 10111 m , qiixctim Chrisio «Sl reitnniura, 
nd Iniilanilum boiiiiniim provocarel; cum dixissci, 
Ijiada Jentitilem, bomfimiit. adilidil, Qni po>«ii /!ii«i 
iMWpictm Psal «n.vii, la.Hj.KiXO, ii[ ipii vjdc- 
iis icniKJIcli llicn^le-lianijrosdeiiaceliabeicon- 
stnictoi. Qiti ciiiiii nlcm paCCm ct laleni charitateni 
h>bct ut oiimos tkligal etTiro bonis ural ul meliorei 



animis delijiiaUs. ta nme B«|ut,nliirilenmnre iiMioi- 
coruni. niii dit- crosliun, aitl ceriPiBc (Imijiiiio al«- 
que ahqiia UssiUidinc rorporis npimnuiiiiis aiidieiJ!! 
tHxglniite Dnminn iingiro Jcsu Chrisio ciii est hwior 
algloria iii saKiiila s;L-culoruin. Amcn. 
SERJIO CCLXXni (fl). 
D«(!ili^cijdi.s iiiiiitlciji, u (b). 
i • Clmrilat magnum ^ecmorum rtmfdium . A tumh* 



Itarte votnpril hitnrc. itliui r(Bli.>Siis JenisolGir porLiS tmuau tita til. Scio ct cn-do Clmrilaiein vcsiram n- 

Mcriuii)ereliiliiri»vfiniv.Qui3Uloiniliiavutttial>i!re piculcr inlelliBcrp, unn cssc sine causa quod n» de 

ttlein eliarilalem, qiialem ct Clirisliis tincrcpil, Cl J^*"^ ct pcrrccla clinriuio t:im rro.iueiiter adiiHiiien. 

Ap»tiolii4 dociiil, ex OllHii pnrle Jcrug.ileni imriai iloccnun idco facin, quiaailomniiimpcccatonim vui- 

elailias iiivciiiul. I^* quia uteimi chariialis liatxrc no- ncra iiultum nictlicaiiiciiliim lam uluhro d um elG- 

luil,cl»usis]:iTMi&$ponsi, cum illis rnluis vinjiniln» cas essc cngiiosco. Addllur ci lioc, qMod cnm lam 

HUm nioiuciidam audiei vocem iiiien dito vobit, nwKtmiii sil vcr.i; cl |icrrLTl;c clinritniis reinedium 

neKiovotvnde titii (.WrtHfl.XW ia).OilomoiJo onim '"'»ii*laiiicii iriveiiitorqui e;im cmn Dei sdiuiorioha- 

iltis qninqiiu virginibus, nn;i; cliariUilis oleuin Imhuc 1«« "On possjt. |ji reliiiiiis openbiis lionis tnierJun 

ratil, illa ca'li'3ii^Jcrus:iicii apcrict j:aiuas fidiiS, iit polcsi nlitgiils i|iialemcuiimuc CKcusaiionciii prclen- 

Introiil in Kiiudium Uomini sui : sic iJHs C coiiirario dcre; m habenda autem ditcciionc millus se piilcnt 

nui siue cliariiftleTcnmiil,ctaudct, ei a:ienia a si! sc- esciis:irc. Potesi iiiili <liftci'e aliquis, Noii po-.sum ic- 

timiloi!crBpe»el;et implebilurilludquiiil nPsainio Jimarc : numquid poiesl dieerc, ISoiipossum amareT 

diciinr de Jcruaalcm, Qiioniam, ininii, con/brlaiiil le- ' olvst dicerc, rri)plcr iiilinui tiilem corpnris mei mm 

fm Mrmmiu iuoTum {l'tal. cmii. 15). Ci:Mj&is poriis p iSsiim a vicio vel u carii ilius .ibaiiiicro iuiinquld no. 

«eonnrmailsBeris, nilii^uam cJiietaiiicus.lKlliqnatO lL;sldiccrc, Hon possum dUigcre Potcsl dicero, se 

hitmrc pulGri imiiiciis quil rjiiiiiiiudo justus luii- Virghiilaiem iion pns$e scr^are; nnii posso rcs mus 

400111 CsUKlurusaEloria, ila ct pccciitor nuniuaiii vcnJci'e. et pauperiliiiscroearc: numquid potcsi di- 

iriterlt ibciari a p«Bna. Cere, >Oii possum iniiuicoj iiicns diligere, ■■t ei» qui 

7. ellhU noi a elmiiau teparel. Et idio, si volumiis iii ine pcccaTerini iiidiitjtera? Neiiio se cirentiivcniai 

nt ab islia mnlis iioi dignelur diviiia picias fiberare, rratrcs cliarissim ; ituia Deus iicmiiiem r.illii. Ctim 

iil rdiciteV in illam cveteslcm Jeriisalcm mereamur eniininiilla sini qux pmpier rrajtiliLilem lnimamm 

hilrare, liilis viriliiislaborciniis ui in nt^is implcatur corporaliier nun possumus iniplere;charilalemlMnni 

illiid nnod Aprismlusdisii, Qnii iioi tqtarabit a cliari- iu curdc nosiro, Deo inspifaiitc, &i in verilate Toln- 

ta\e Ckrit\iiJnlmiat\of au angiaiia? aii pirteeuiioT miis, sine aligii:) dubiLiiionc liuherdpiilerimuft. Hulia 

(tn fmna? an peiiculmit? uti gladiutf el illiid, CerlM «ijiin sunlqux de lioirco \olCiiiiavj (c) vel cetlari» 

jiuii Mitji(priatt«;ueiiior», fieijueiiiCi.nf^He^Mffe/i. tie- aliquoties profcrre non possiimus; de iliesauro «ro 

ijiie priitripiiiiii, tpniJie poiesiaies, neque aiiiludo, iiofue COrtis limis fcedum et lurpc esl, m altquam ciciiui- 

firofiiJirfuiii, jieqiie iHttautia, tirque (uiwa, ntfue crea- tiotiein prxiGnderevideamiir. Noii enim ibi >ot pedss 

rnro aliqna poieril »at ttparoTe a chariiaie Dei, qwt ett liuoraal currnniln, iiit oeiiti vidend», aui mires an- 

iii Cftriito Jcit' Bomi'"' "ol""!) {fioHi. viii, 55, 53, 5y). «leudo, aiit IIWBUS opcraiidu lassnriiiir, in nna pcr 

l->^, sicul audtslis, beaimn Apostnlum el apostolicoa jps^im l.iti|[a(iuncmeiiCiis;ir 

Viros tanla ac tain lerribjlins cbnriiatuUei sep.irvfl ' 

iwii poicriint. Umie iiimis dolcndum «i>t, qiiixl cuiu 
iHiaCinriUitcl^ci ncc loniiciiiis puicraui scjiarari, 
mH iiiici-duin otii<sis hbulU se|iarciiiiir, et noimun- 
i|inni'pmptcr parvissimunKonviciuni ei cujiiseui«tii« 
iiiiseri tkuniinis liutraclionciii iia dercliuquimos cliari- 

(aterti.dlCtimcommsolummultiidiebus, icdMiam ..^ _ „ ..„„.„ ,„ 

meiisibi» ronassisctannis »ec jix^aiitar iieCMicoiH nohis unmi posuit qnod requirii, nU toia chiirilatta 
viTliim voiiire vilimuB : ct non ii teB(fiiniisqii:i dum porfeclio inanimi JMuiiaie vei votimtite CJUBitih Aa 
nM tnvicem odio li:d>emns, iia miirosciviuiis Jeru- qna volumato vel bouitaic pnsinrihug Angcli cUimk 
Mlem conira nos chiutinius, irt millus nohis adilus vcrimt, Pax in terra hominibM bonm roJirtifarii (laK. 
rcmaneiit, pcr qtietit inlr;ire pnssimus. ntniiiacivitas n, U). Et idcnqiKaiiullaiiobis aulo irlbanal cliriili 
ill» liabilnturciii Dciiu lialn'l oi iliceiituJoiinMe evaii- eiiusalin esse pnicrit: cum Dei ndjutorio tMis Tirl- 
' - ■■• ' -• - iiiig tatiorcuius, iil iu aiiimis 



ciUir, llB ad Oriaulein, ei qu.iTile cb:>rilalem; navl- 
^ntead Oi cidenicii), et iiivenieiis diterUnnetn. Inlw 
111 eord:i iiosira, iiiidc uos ir:iciiiidin cxcliidcrc sntpl, 
redre nhniHir iltGeiiio nroidicia : Jloiife, prmvk»* 
loret, ad «r (/«it. xt-vi. 8). Noii cnim. sicut jam 4itl, 
lu triiieiiiquK rcgioiiihuK invcniiur i|aod a iioIhs On- 
iiiiiiiis n-^-tii ; iiitui ad tor uiMirum nns miliii. r 



edisia, (icni rhiiTim csl ( I Joun. tv, IIJ ) ; iiiii ciia- 
nisicBi ImIj'?!^ iioliifHl, '|ua fr<mie vcl qua coii- 
kcicnlia .id Doniiiium, qiii est cb»ri|:is, pnesuinot 
a:ccdcreT 

%.NaUnt excntari j>oleit,i}aod eliarilalentnonittttal, 
lla-c omniii, frnires cbarissinii, dimi voliis paienia 
ilii't>le rre']itcificr insinan, ahwlvo apnd Dcani con. 



- , .„ _ ™i ui ptns irtwalcat 

bcmilas i^uam lujhua.plns paticmLiquamfnKwidia. 
plus bcuigiiiui qiiani invidin, ))liig huiuililas nnM 
su|icrbia : et ut lutmu brevi senuniie condudani^ sic 



r<i) Atia 
Wii.»! 



Atias. deTomiioreei. 



tcienlhi» lUKnn. Rt ipiia uullu* imr|itam er.l. i)ui se tZl enil ns ffC?^r t^nMrui&;,f^^ "^" 

rtm ehaiittlem lenwe BftH pnssiJ , Inbs viril.us mise- dino scpiimus. In aliis ciianr, quos ejpln^ilini». Vciaim* 



Ytror^i nei iR^pncCmnr, oi noliis lllam clinrilaicm, Ubris proiliirt uojnen caniril : pnnmiaiitie M flsdau ma- 
«liC^qhn iial|us'tmqiumv D«im Yidcbit, iiisimiarcct 'MvnpUsimTime Mtijnii^riiur simerlai swmani, suh ru- 
ilOiiareTMsnulnr ut imllis iiCC InnneiUis, nec diiiniiis iuslijeui uctariiis pollieeliaiur m dc m re rlidumm, qnani 




•Ks. ibcod., 'fcfiwi'" 



SftS7 



SCRMO CCLXXIII. 



imtini cor iiastnim obttiiC.il diariiatis diilcctl^, ut In 
noKis aniariltido odii locutn linbcrc non possit. 

2. Fruslra dicil nuis $e immico$ diligere non pone. 
Snl dfcit aliquis : Nulla rationc possum iiiimicosmcos 
diligcrc. Iii oiiinihus Scripturis Dcus itbi dixit quia po- 
lcs : lu e contrario non |M)ssc rcspondcs. Omsidcra 
naiic, utruni Dco nti tibi debcat credi ^ Et iilco quia 
menliri non polcsl Ycritas, jam vanas eicusationcs 
Mias relinquat buinana fragililas : quia ncc impossi- 
bile aliquid potuit iinpcrarc qui jiistus csl : ncc da- 
mnaturas csi bombicni pro co qiiod non poiuit vitire, 
i;iil pius cst. Qtiid tci^ivcrsainur incassum? I^emo 
cnini qiianliim possuinus mclius novii, quam qiii no- 
bis ipsum possc donavit. Tot viri, lot mulieres, tantl 
|Nlcri, tantu! et lam dcKcauc puclla* flammns, el ignes, 
M gladios, ci bcstias pro Cbristo .Tqnatiimitcr pcrtu- 
lerunl : et nos slultorum bominum convicia dicimus 
lolerare non possc ; et inlcrdum pro parvissiinis da- 
mnls, qii» nobis malorum boniinum ncquitia infenin- 
tur, si possumiis, ctiam nsqiic nd mortcin illonim no- 
slras iiijurias Tindicamiis ! lliulc ncscio qiia froiitevcl 
qna cotiscicntia cum oninibiis sanclis in .TtiTiia b«.'ati- 
tiMJine pnrtom liaborc dcsidcramiis ; quoruni cxcmpla 
sequi nec in rcbus minimis acqt»iesciiiius. 

3. Scriptune locum in t»i qratiam alferuiit, ted hoc 
firmelDue Dei amor inuuitur, ucus amavit non amnnte*^ 
et in noc vult no$ ipsum imitari. Phreneiici $unt qui no$ 
wexanL Scd siiiit aliqui qiii lcstimoiiiiiin Scriplur.T di- 
viiiac iracundi:c su.t .TSlimant sufrragari. Dicunt cnim 
tcriplnm cssc, Amat aninui mca amantem se : ct dum 
auctnriiatcm divinam in.ile iiilelligunt, dc mcdica- 
mciitis sibi vulncra raciuiil. Qii:>rucraiilcm lioc eldc- 
beat ct possit intclligii aitcndalCliariUis vcstra, Amal^ 
inquitv anima mea amantem sc. Liccl ol de omnibus ' 
socunduin tiltcram sciitiri drbcal, lamcn ccriiiis de 
Dco inlclligi dcbcl, qiiia iiiilliis nos incliiis quam ipse 
dilieit. Nain si iHini laiiluiiiiiiodo ainandi siinl, qitid 
iliciiniis dc Dco nostro, do qiio scriplum cst, SicDeus 
ditexit mundum, ul Fitiimi $uum unigeniium daret* 
IJvan. iiu 10)? Qiiid cnini boni reccrat niundus, ut il- 
Him sic diligcrol Dcus? Oinncs cnim bomincs non so- 
lum malus, scd ciiani origiiiali pcccato inortnos Chri- 
tlos Dominns noslcr invonit. Et tamcn cliam ciim ta- 
fes esseinus, diloxil nos, ot iradidit scmelipsum pro 
nobis : ac pcr boc aniavii ctiani noii auiantcs, sicutet 
PSaolus apostolns dieit, Christus proimpiis mortuus est 
(ffoiR. T»G); cl pcr inclt^ibilcm nictatcm univcrso 
liDnano gciieri lioc cxcnipliim dodit, diccns : DiscHe 
« ime quia milis sum et hnmilis corde {Malth. xi, 29|. 
Quod ct bcaliis Pctriis aimstohis bi Epistola sua sinii- 
fter prxccpil, diccns : Christus passus cst pro nobis, 
reOufuens vobis excmvlunu ut $cquamini ve$ligia ejus 
(IPefr. II» 21). Qiiou cxomplum Doinini scculuri su- 
mnst iiumquid itt inorittos susciicmus? nuinquid ut 
SDpra mnrc pcdilHisnmbnlcmus? Non utiqne; sed ut 
simus mites et humiles corde; ct non solum amrcos» 
sed ctbm adversarios diligainiis : Vt sequamfni, in- 
miil, tcstigia eju$, Dixit lioc ctiam bcalus evangelista 
Joannes : Qui dicit se in Christo manere^ debet quomodo 
iUe ambulavil^ el ipseambutare (I Joan, ii, G). Qiiomodo 
Giristus ambnlavii ? In crticc eiiitn positus pro iiiimi- 
ds oravit, diccns : P/i/it, ignosce iHi$:quia nesciunt 
^d faciunt {Luc. xxiii, ^i). Phrcnciici euim sunt, ci 
a conlrario spiritu possidentur, cl ut nos persequan- 
tur, majorcin pcrsccutionom a diabolo patiunlurret 
idco magis iit iibcreiititr quain ut damnciitur orarc 
^clicmus. Sic enim focit bcutiis Stcpbanus, qui glo- 
riosissime primus Cbristi vcstigla scciilus est. Coni 
eiirni duris saxorum iinbribiis cx>derctiir, pro sc stans 
nravit ; pro initnieis voro siiis positis geiiibiis tolis vi- 
ribus clamavit ct dixit : Dumine^ ne $talua$ iUis hoc 
pecM/ifiii(i4c(.vii, 1)0). Si orgo putamus nos noii possc 
uuilari Dominuni nostrum, imitciniir saltem conscr- 



* Ms. Tbeo(l. debeas credere. 
' us. r.« hommbus 

* Mi. U addii> pro tfiuiu/o. 



Tum noslriim. Iiiiitcnuir ciiam ct bcatuin iacoUlm : 
qni ei ipsc cinn n Judxis lapidareiur, flexis geaulms 
pro snis pcrsccutoHbus supplicnvit. 

4. Inimirorum ditcelio non e$t consilium^ $ed pmee^ 
ptum. Domiiius quotpte iii Kvangclio ut inimicos dill- 
(Tcre dcbeamns non dedii consiliom, scd pneccptum. 
Alind est consiliuni, aliud praH>;pium. Consilinm 
dalur, ut virginitas conservclur, uta vinoet a cami- 
bus abstineatur, ut vcndantiir omnia, ct paopcribtis 
erogentur. Praiccplum vcro dalur, ut juslilia cusio- 
diatiir, ut omnis lioino divcrtnl a ninlo, ct faciat Ik>« 
num. Dciiiqucde virginiiatedicitur, Qui potest rapere^ 
eapjat (hlatlh. xix, i2) : dc justitia vcro non diciiur. 
Qui potcst faccrc, faciat: scd, Omnis arbor qum uon 
facit fhictum bonum, excidetur et in ignem ntitteiur (/d. 
in, 10). Consiliinn <jui libcnlcr aiidieritei fcccrit, ma- 
jorem ^loriam babenit. Prxceptnm qui iion implcve- 
rit, nisi poenitcntia subvcnerii, evadcrc pcenatn non 
polcrit. Sic eiiim prxccpit Dominus : Diligite inimicos 
veslros, bmefacile his qux oderunt vo$, et orate pro per^ 
sequentibu$ vatris et ctdumuiantibu$ vobi$ (Id. v, 44). 
El si qir.rris quam merccdom accipics ; aiidi qiMHl sc- 
outtur : Vt $iit$ filii Patri$ vestri qui in coslis est (Ibid., 
45). Advcrlitc, quia si iiiiinicos non diligimus, filii 
Dei esse non possumus. Kt qtia rronte dicimus in ora- 
tioiic, Paler no$ter^ qui e$ in cceli$? atit qiia conscicn- 
lia diccrc pfitcriiiiits, Dimitte nobi$ debita no$tra^ sieut 
et no$ dimittimns (Id. vi, 12). 

5. Qui nonnisi se amante$ amat, ab ethnicis et be$liis 
mn dislat. Chnritas vera. Sod dicit ali(|uis : Ego audio 
Scriptiirain diceiilcm , Amat anima mea amantem se. 
Amas (ilios cl parcntcs? Ainat cl latro, amal et draco» 
amaiil ct lupi , amatit ct ursi. Si onim amanles non 
diligimus , si rilios vel p;ircnies dcspicimns , pcjores 
leoiiibus cl siipradiciis besliis siimus : si vero ainan- 
tes laiitum diligimus , niliil ab ipsis bestiis distare 
vidomur. Sic ct ipsc Domiiius dixit : Si enim diUgitit 
eas qni vos ditigunl , quam nmcedcm hnbebiti$ ? Nonne 
et publicani hoc fariunt ? Et $i talutaveritis fralres ve- 
stros lanlum, quid amptiH$ facictis? Nonne et elhniei 
hoc faciunt (Id. v , 46 , 47) ? Qui crgo solos amicos 
diligunt, siciit ipsi vidctis, adbtic in bac partc publi*- 
canis et Ccnlibus similcs suiil. Ut er^o supcriores d 
Genlibos et bestiis siinus, etiain inimicos et adversa» 
rlos dili^ninus; ct liincamus illud qnod Domnius ih 
Evaiigelio dixil : Serve male , omne debitum dinM tibi 
qwa roga§ti me ; nonne ct te oportuit mi$ereri contervo 
/110, $icut et ego tni mi$ertus sum? Et qitid postea? 
Tradidit eum tortortbus^ donec redderel univer$um de^ 
bilum. Sic, inqnit Dominus , Paler meiu c(BU$ti$ faciet 
tobis , $i non dimi$eriti$ unustjui^que [ralri $uo de cor- 
dibus vestris (Id. wiii , 3i-55). Et iteruui ipse Domi- 
iitis ait : Ih hoc eoanoscent onmes qma mei disdputi 
eslis^ ti vos invicem diligati$(Joan. xtii.55). Et iterum : 
II oc e$t mandatum nifiim, «/ invicem dtiigatii »(/</. xv , 
12). Et itcnim : Qui univer$am legcm comptevit, offeu' 
dat antem iu uno , faclu$ est omnium reut ( Jacobi ii , 
10). Quod cst boc uiiuin, nisi quod supra diximus^ 
Uandatum novum do vobit, ut io$ invicem diligatit 
^Joan. xiii , 54) ? qiiod , inquam , cst lioc unum » nisi 
illud quod ApONtoIus dicil , Omui$ lex in uno termone 
complefur, Diliaes proximum ttium ticutte iptum {Ga* 
lat.y^ 14)?Sediie forie aliquis dicat, locum bunc 
tton sic debere intclligi : audiat de boc mandato iic- 
rum Aposloluin subrtini voce clamantcm, Si tradidero 
corput meum ut ardeam , clmritatem autciu non Lubeam , 
nihii mihi prodest ( I Cor. xiii, 3). Ipsa csl vcra et gei- 
inaiia cliarilas, qiix tion soliiin usquc adamicos, sod 
ctiam usque ad ipsos p^rvonit inimicos : sicut et Ih»- 
minus nostcr lantam circa gcnus bumanum cogiio- 
scitur liaborc diaritatcni, nt iion solum supra boiioSy 
sed eliam siipra malos pluviam darc , cl solein suuin 
quotidie oriri conccdat. 

■ llaoc vcrba : Et Uerwn : Hoc ett mandatum memn. ti/ 
iniieem dHigalis, adduutur ox cudic^ ooli^ 5l»^i^- 
laui" 



APreNOR. 



k260 



$. Cmtln^. Eliam H illiid !intc omnia nim gramli 
revamlHi et limorc rec(»lcre ci rcliiirrc ilcheiiiiirt, 
qufMl bomiiius iu KvAhfclio dixil : Si ^imiieriik^ 
inqnil, k^urinihtiB peceata eoruin^ iUmiUel el vobi» Puler 
tvffer eeeleni» peccnla te9ira : $i Hon dimi$eriiis^ mee 
Puter veeter ccele$ti$ dimiuet vobi$ peccala vc$tra {Maiik^ 
VI, U). (lu poicslaie noftira posiiiim cKi,qu»1iter in 
«lio judicii judicemur. Uiide ncscio (|ua fronte indul- 
g(*niiatu pi'Ccnloruiii siionim anlc irilMinal Uirisli 
oliliiK^rc p(»lcril, (|ui Deo prrcipiciiic iiiimicis suis 
vcninin darc ooii nciiiiicscil.] Api^sltdiis eliam |»ra^i- 
eit diccns, Nemiui malum pro malo reddenlee, Benedi" 
ciie perscijufntibtts vos ; bcncdicite , et noUte nudedicere 
{Ihm. XII, i7, 14) : ct iicruin , Noli vineiamalo^ $ed 
wince in bono malHm {Ibid.^ 21) : ct iteruin» Non ted" 
dente$ malum pro malo , nec muledictum pro nudedicl^^ 
$ed e conlrario beuedicenle$ {\ Petr. ni , 9). Bcatus 
i|uo(|uc evaiigclista Jonnncsi qui supra pcclus Domini 
iii coeiin rcciibuit i iii Epislitia sua ila iios adinonet » 
dicciis » Qui odil fratrem $uum , komicida e$l ; el $cili$ 
quia omm$ homicida non habel in $e vitam lelernam ma- 
nenlem { 1 Joan, iii , i5) : ct iicruin , Qui dicit $e iu 
iumine manere , et fratrem snum odit^ in tenebris e$l , ei 
in lenebris ambulai , ei nc$cil quo vadat ; auia lenebree 
obcffcaverunl ocuioe eJH$ (Id, ii| i 1). lloc loco fratrem 
oiniieiii liominein dcbcmiis acciiierc. Dicit clinm ipse 
lieiitu» Joanncs, Si ^nm dixeril, Diiigo Deum, el fralrem 
$ttum odit , mcndnx est : tfui enim non diligil fratrem 
eunm auem videt^ Deum quem non videl quomodo poleet 
diiigere (ic/. iv , SO)? Scd jain ', si jubclis, ista sufli- 
rinnt. Suiit ciiun iuiiuincnibilia tnm iii Novo quam iu 
Yctcri TcsUiincnlo , qiia) caiisam , dc qiin lo(|uimur, 
vulidissiinis tcstiiiioniis cuiilirmare vidcntur i qua: 
ouinia ionguiii est ut iiuiic Cliarilatis vcslra) aurilnis 
intimcnlur. Scd a sanclis aniinabus ctiam parva pro 
iiuigiiis accipiuntur : quia cl revern ciii |)arva * , sed 
lamen magnn, noii iirosiiiit , plura prodcsse nihil po- 
lcruui. Ersi;o, fraircs rburissiiui, considcrnntcs illud 
qiKMl JQui SiC|>c dictuin e>t, (|uia omnis iex uno sermone 
impleittr in nobis, id cst, DiHgee proximumluum $icui 
le ipeum; iion solum aniicos, seil ctiaro inimicos di- 
ligite [quia qiiicumque lioc iinplcre nolunt, reliqiui 
illis opcra l»oiui prodcssc non poieruiit. Et ideo ila oin- 
iiilMs inimicis vcslrisdiniiititc']; utcum sccuracon- 
sciciitia possitis in or:uione diccrc, DimiHe Hobi$ 
debita no$lra^ eicut ei no$ dimittimu$ debiioribu$ no$tri9 
{iiaiih. VI, ii). Quod ipse pricslare dignelur, qui vi- 
vit el rcgnat iu sascula sa^ciilorum. Aiiicn« 

SERMO CCLXXIv'(a). 

Admonitlo ista conlinel qoomodo plus et misoricors Doml* 
nus ki |;o(C6iatu nostra uosuerit quaHtcr in dio J»- 
dleUJiidfioimwr, ct quod unicmnac sii^ulare medkainien- 
Uun slt ODutra omnla pooaiiay et quod nuUus lUKinam in 
veritaie se poterlt excusare quod noo possit diligere 
iuinii(X)S suos. 

i. Faeilia cuifme Deus providit medieamenta. Prm- 
dpua Muni duo deemosynarum genera, Piiis el roiser}- 
cors Domiiras scicns fnigilitatem gen ris humani sine 
qnalilHiscomqiie pcccalis pResentcm vitim non posse 
transigere, ulia medicamenia dignatus est providcre, 
qiEe non soluin divites , scd etiain paiipcrcs possint 
peccatorum suornm \*olncribus adhiberc. Qiinc auiem 
smit ista mcdicamenia? iila uiiqiie diio de quibtis 
Domiiins disil , Date , ef dabilur vobis , dimitiite et rfl- 
iNifirtar vo^it {Luc. n, 57 58). Date et dabitur vokt, 

> stcmoKus ez eoden Ms. [e^.] 

* Altas» p:mca. 

* (^ bic et supra aiisttUs biduduotur, desidcrantur in 

JUhS. 

(a) lioniiria cst Caesarii cx editis a Balutio nona : qulAi 
iiisuiier iii BUiliotboca patrum babebamns homillae EJIgii 
ociave laicrtain. l)e num. i vlde Appendicis serm. 508, n. 
i;3i0,a.5, ct335,n.5:de nuin. % scna. 225, 0.6; 
Jffl, n. 8 : du num. 5, scnn. i07, n. 5 : de nuin. 4, seNB. 
tS9, a. 3; SOP, a. 4 ; de oum. 6, rracUiium 18 iji Jcaa* 



iicrtiiict ad elecmosyn .m qunc datur esnrieutilMis, nodii 
alqnc captivis : Ditniuile, el dimitieiur vMe^ perlinei ail 
elcemosyiiam per qimm indulgctur omnibiis intmicls. 
Si se paupcr voluerit quisque excusare quod esarieii- 
tem pascere, nudum vcstire , capUvum liberare iiM 
pc«sit ; nulUitenus in veriLite poierit dicere non poss^ 
suis intmicis vel advcrsariis indulgcre, ut preces qiiM 
nobis judex peritus ' coDlestis dictavit, securus.ia 
oratione domtnicn dicnt, Dimitte nobis debita noetra ^ 
$icut et no$ dimiltimHs debiloribns no$lri$ (i/allik. ti» 
i2); et illaui cvnngclicam sctitentiam sine aliquo 
m<:lu audiat , Si dimiseriti$ kominibu$ peccala eormm . 
dimiuel et vobi$ Pater veeier emiestis peccata vestra : n 
autem non dimi$eriti$ , nec Paler vc$ter dimitlel pcceatm 
ve$lra{Jbid.^iiet{fi). Sntis nobisciim ddicnte affiiur, 

auaiidoin nostra poicstau; pimilur qiialiier in Oie jih 
icii judiceniur. Si dimiscritis, iiii|uit , dimiltetur ro» 
l>is : si noii dimiscriiis, non dimiueiur vobis. 

i. Inimico fariie ignosal memor quid Deo dekemim 
Ea porro debita aliter solvi nequcunt, nec excusari auemitt 
non $olvente$. Sed dicli aru|uis : Noii pfissuiu uidid- 
^ere inimicis mcis. Si non liabcs peccatum qiiud iibi 
indulgeat Dcus» licet lameti fortc, polcs dicere qaod 
non vclis indulgere proxinio tuo. Si vcro incompuni- 
bilitcr plus peccasti lu Dco qtuim iti te. pcccaveril 
lioino; quare jul)cute Domino uon diiuittis parum, ui 
libi Dcus dignetiir dimitlerc muUum?Non ciiiin pnc- 
cepit voliis D.mis j(*juiinrc plus qiinm poicstis, el s 
vino vcl a c:iruibus absiinerc, vigiliis vos freqiieiiliiis 
aniigcre,ad Orieiitciii vcl ad Orcidciiteiii cuin infiiitlis 
laboribiis vcl pcrictilis navigarc ; iiihil horuin iioIms 
iniponiiur : sed hoc nobis jitbetut', ut ntteiilius arcaio 
coiiscicn(i:c iiostrae ccuisidiTantcs , nullum hoiniBcin 
jii lioc nitindo odio hnbcninus , iuipletites illud quod 
ipse Domiuusnit, Omnia qucecumq>ie vniiii ul Taeimni 
vot^s homines, ct vos faciu eis similiUr {Id. vii, H). Cl 
quiu iiuUiis cst qui qiiod aul iu Deum aut in liomiueni 
pcccnverit, sibi diniitli iioii veiit ; quare non fnciniNs 
oliis quod iiobis fieri voluinus : ut fiat iu nobis ilhHl 
quod ait Apostolus, Omnis lexin uno eermone impU* 
tur^ Diliaee proaimum luum eicnl le if$um {Galai. ¥» 
ii)? Uiide opiis est ut nosmetipsos minime falsa se- 
ciiritatu dcciplamus, crcdcntes quod si nolueriinus 
pniximis iiostris dimittcre, pcccatorum iioslroruin 
ludulgciiliaui iiiercamur ncci|)crc. Cmii grandi eniui 
ircmore consideranda est illa tcrribilis ct melueiidii 
Domini noslri scntcntia, qiiain scrvus illc cniileiis 
mcruit audire : Serve male , debitwn dinuei tibi , qmo^ 
niam roga$ti me; noime ergo oj)ortuit et te mieereri 
con$ervo tuo^ eicul et ego tui mt$ertu$ $ttm? Et quid 
post baec? Tradidit eum lortoribu$, donee redderH ommm 
de^tum. Ct ut hoc etiam tardioribus insinuarcl. ad- 
jecit : Sie et Paier meu$ codeetii faciet 9obi$ » *si imii 
dind$eriii$ uuu$qui$mte fratri $uo de eordibm$ 9eM$ 
{Maitk. xviu, 52-55 V. Cum enim absiiue ullo bboro 
corporis , si toto corue dimittiinus frairibus nostris, 
possimus indulgentiam pro omnibus peecatis noslris 
promereri; quam excusationem in die jodicii Kialiart 
poterlmiis, si hoc quod ipso adiuvante facilliine pos- 
sumus , iinplefe negligimus ? Ubi sinc dtibio scnlea- 
tlim in iiobis impleturus est Domiuns nosler; ul it 
qiio jiidicio judicaveriroiis, iii eo judicio jodicetur ds 
iiobis ; et secundum mcnsuram pcr quam proximls 
iiostris iiidulgeiitiam dcdcrimtis, remltlaiur mobis 
Id. vn , 2). Qui euim Iwc implcre nolnerii, ipsi 
sibi janiinin divin» mlsericordia! claudit. 

5. Uorum alia opera inauia sunl. Quamliliel sliqiia 
opera boiia quisque lecerit^ omnia evacualNintnr » i 
iii eo chariias vcra non fuerit , qux non solum ad smi* 
cos, scd eiiam us4|ue ad ipsos perveniat iiiimieos: 
quin non iiiciitilur bentus Paulus aposlolus , In qiki 
Cliristiis locutus esl, dicens, Si di$lribuero in cno$ 
paiipeniui omne$ facultates meas^ et » tradidero ccf" 
pus meum ut ardeat , charitalem antem non habueri^ • 
nihil wihi prodesl (I Cor. xiiiy5). El quia radix omnium 

1 lonejurisperitus. 



scRMo caxxv. 



mlartmi m cupidius (l Jtiit. vi, iO). m radU 
oronittni booonua ett chariUs ; qiiid prode&t homiul 
si mille raroos aut eum floribus aut cum pomis puU 
ckerriroU et amosnissimis kabeat , si radix in eo viva 
61 vera non fuerit ? Quoroodo enim evtilsa radice cu^ 
piditatis ^ , omnes rami protinus arcscuiit et pcreunt ; 
114 qiii per odium et iracnndiam radicem in se chari- 
tatis eKstinxerit . nibil in eo uode ad vitam seternaip 
pcnreniat remancbil. 

4. Eleemmjm inanet. Cur velU Dem eteem§it^aam 
fiefi. Hlc vero qui supradicta mnla in corde scrvat, et 
credit se inultis eleemosynis peccala ipsa posse rcdi- 
iiiere. aiidi;it Domiiiunr in EvanKelio dicentcm, Si 
•fert munue tuum ad allare , et ihi recardalui (uetii 
qma frater iuui habei aliquid advenum (e , reliaqut 
iki muwua luum , ei vade ftriui reconciliari fralri tuo ; 
ei lune venietu fjtfferei munui tuum (MattL \\ 23, 24). 
Sementia isla evidonler osleiidit , quod sacrificium 
oflorre vcl elecmosyiiam dare nihil proderit, nisi 
prius reconcilialio iniinici prxcesserit. Nain quod 
eliam oraiioucm nostnim Dcus iion velil audire , si 
odium volneritntis in corde scrvare , ipse in Evange- 
lio dixit , Qni luibet mandata mea hasc et facit ea , t>i# 
cfl qni diiujit me (Joan, xiv, 21) ; el, Quid \trodeU 
quod dicitii mihi^ Domine, Domine^ et non facitii ea 
qum divo (Lue, vi , 46) ? Qiiac sunt ista qu:c Uominus 
specialiter sedixisse asscruii? Illa uiique qu» ad pa- 
ceiu et concordiain pertincnt : Ditufite inimicoi veilroi^ 
benefaate iii qui voi aderunt (Maiih, y, 44) ; et illiid, 
/n hoc cognoiceni omnei quia diiripuli m^ e$lii , st </i- 
ieclionem habueriiii ad invicem (Joan, xiii , 55). Nam 
si clecmosynas largius damus , et secundiiiu Christi 
pniTcpla inimicis noslris non indulgemus ; substan- 
tiam Dco offcrimus , et anininin nostrarn advcrsario 
siibjugamiis. Eiiam videte si jiisla ac Deo placiu pos- 
sit esse isla divisio. Noii ciiiin tamf es noslras, quam 
nos ipsos dosiderat Deus. Nnii) qiiia nos scit multum 
amarc tcrrcnain substantinm , ideo vult sibi ofTerri 
qtiod amannis ; ut sccnndum illius pracceptuin ,/Ubi 
pnDCCsserit tbesaurus nostcr , illuc sequatur et cor 
noslrum {Matth. vi , 21) , et sacerdote dicente, Sur- 
snm corda , cum seciira conscicntia respondere pos- 
simiis , nos habere ad Dominum. 

5. Recanitulatio. Quis eniin non contremiscat illamy 

anam et trcqoentcr snggessiinus et jtigiter insiiiuarv 
eiiemus, bcali Joannis apostoli sententinm? Qtd, 
inqult, odit fratrem iuum, homicida eit (I Joan. iii, 45) : 
et iteruiii , Qtit dicit se tn luce eue , et fralrem iuum 
Mtfr. fit tenebrii eil Uique adhuc (Id. ii, 9) : et, Qni 
odil fralrem sifum, tn tenebrii at^ et m tenebrii ambU' 
iat^ et neicii quo eat ; quoniam lenebree obceecaveruni 
eeuioi ejui(lbid., i1). Mt illud, i(tiiera eorum qui in* 
juriam retinenl malefacli, in morie. Etquia, secun* 
daro haH; qux supra 8ug||[essiinus , nulla iiobis vel 
vmbra alicujus exciisatiunis remanet, tolis viribus 
Cum Dci adjutorio lalH>runius implcre quod pra^cepit, 
at luercamur accipcre qu» promisit. Elutrebqoa 
opera bona , quxcnniqcie inspirante Dco facimus ^ 
non perdamus , cliaritatem vclut matrcm bonorum 
omnium fidclitcr Domino inspirantc servcmus. Kt ut 
haic quic supra suggcssimus , plcnius et evidcntius 
possitis agnoscere , parum aliqiiid de opcre sancti 
Augustini ad rein do qiia suggessimus pertinentepi ' 
cn^idi adjungeiiduni , ouo manifestissimc probetur 
oullum homiiicm posse Dei misericordiam promereriy 
qvLi duo pra^ccpta chariiatis contemneiiSy iniinicis 
suis neglexcrit toto corde dimittere. 

6. QuadragenarH numeri myiterium, Langueiquiduo 
minui habit. Dilectio Dei : dilectio proximi* Skanctus Aa« 
gustiiius cpiscopus, cuin dc iilo paralytico, qui triginta 
et oclo annos habckit in inlirmilate sua» traciaret» 
sie ait : Quadragennrio nuinero , firatres cliarissimi , 
eiirsos vitx nostr» et coiiversatio nostra in Scriptu- 
ris divinis mystice dcsigiiaiur. Idco enim et aiite Pa* 

* rorte, arborii. 

* Melius profocio legcrctur^ periinefu. M. 



2262 



scha , q^iod presenlem vitam significat, quadraglnit 
dierum jejunium observamtis ; ut Pascha , qtiod 
a!tern» viias imaginem gerit , cum gaudio celebrare 
possimus. Ideo et Hoyses quadraginia diebus jejuna- 
vit (Ezod. XXXIV , 28) , et Elias similiter quadragiiiU 

SIII Re§. XIX , 8) , et Dominus ac Salvator noster qui- 
Iragenariiim jeiunium consecravtt (Mattlu iv , 2) ; ei 
lA eremo populus Israeliticus quadraginta annis dc- 
moralus est , postquam nicruit de £gypto liherari 
(Deui. viii, 2), Unde sicut videtis, Tratres charissimi, 
quadragennrius iste numerus bonoruni christtanorum 
et sanclorum omnium figuram siffnificare videtur. 
Languidus vero ille , de <]iio in EvanKcIio lcginiiis 
qula iacebat , lypum ^encris bumani haberc videba- 
tur. Quod auteni triginta et octo annos in languori* 
bus positus eral, de illo qundragcnario numero , 
quem supra diximus , duo miiius hnbens : vfdcamus 

2U.R sunl ista duo quac deeranl illi numero consecrato. 
>t qii.T crunt , fraires, nisi duo pnccepta charitatiSt 
dilectio videlicet Dei ct dileclio proximi ; qux duo 
talla siint , ut sinc ipsis rcliqiia nihil prosint ? Et si 
qux sint opera boiia , ct virginitaiem vel martyrium 
quis habcat , si iiita duo , in quibus toia Lex pendet 
et Prophetx (Matth. xxii, 40), iion habuerii, laa- 
guidus et i^araljrticiis jacet. Yciiii ergo Christus , el 
per grntiam Spiritus sancti exhibuit iiobis isU duo , 
Ut dirigerenius Deum » diligercmus ct proximum. De- 
liique ct pro illo qui incidcrat in lairones duos dena» 
rios dedit (Luc. x, 35), et apud Snmaritanos dnos 
dies tmnsegit (Joan. iv , 40) , uii eos in charitate Dei 
et pro^imi confirmaret. £t vidiia illa, in typum Ec- 
clesiae , duo xra niisil iu gazopliylaciuni (Luc. xxi, 2L 
et Dominus ad pra*dicandiim charitntem binos disci- 
pulos desiinavit '(/</. x , i). Ista enim duo , ut dixi- 
inus , antc advcntuin Clirisli bumanum genus hnberp 
noii meruit. Atleiidile , rratrcft , quia et Dominus duo 
dixii, illa utiqucci (a) deesse videbantur : Sttrge, tolle 
§rabatum tuum (Joan. v, 8). Ista duo Innguidus ille 
iiiinus haliebat. Quid est , Surge , tiisi , Dominiim di- 
lige ? Omnis eniin qiti Dcum diligit , sursum cor h»- 
bet. £i quid est hoc, ToUe grabalum tuum; nisi, Di- 
iige proiimum tuum ? qiuft dilcciio proximi in por- 
iando grabatum designntur. Apostoliis dixit , Invicem 
ouera veUra portate , et iic adimplebitii legem Chri^ 
{Galat. VI , 2). Si ergo pra^venlus fuerit in ^liqiio frft- 
lcr tuus, portetur a te ; et si tu prasveotus fueris, su^ 
iineni le. £rgo surge, dilige Deum, et tollegrabft- 
luin tuum. DUige proximum tuum , id est porta onus 
iii quo requiescas. Ista duo humano generi necessa- 
ria erant. Sed habcre ea in se oinnino non poterant ; 
quia charitai Dd difuia eu in eordibui noitri^^ no|i 
ex nobis, sed per Sinritum ionclmnt quidatuaeil 
nobii (Rom. v, 5) : ipso adjuvante qui vivit et regnat 
jn sa:cuia saM:uIoruin. Aineii. 

SERMO CCLXXV (6). 

Quarcsancli viri etjusli In hocs»culo in i>eocatoribQS vla- 

dicavcriui (c). 
I. Cur in veteri Lege peccata eorporatiter vuniia, 
ira Mofti iine iracundia. Ardet telo Dei , ei dileetione 
poputi. Idem de Phineei ienliendum. Judicia Dei, fra« 
tres charissimi , plerumque sutit oeciilta , nanquam 
tanien injiista. Et quia in Lege de quibiisdam pecca- 
toribns legimus a sanctis viris iii pnesenti sa^culo Tiii- 
dicaium ; qua ratiune factum sit, sulililisslma fldei 
puritate debcmiis aspicere. Quia enim in Veteri Testa- 
menlo peccnta puniri corporahtcr videbantnr , omni« 
bas prxbebautur exempla , ouoties aliquibus irroga- 
bantur digna supplicia. Quou tamen non quisquc ut 
Toluissetde populo secundum suam iracundiam excr- 

* Eliglus,el nondmuadpradkandum bipertUa chariiule 
diicipuloi desHnavii. 

(a) Forte, quts. 

Ib) Alias, ex vignenanis 58. 

(c) in manuscripUs triboiUir Ca«ri0t eMqve Inter Wh 
mllias ipsius nomine a Sie|:haoo Balaik) valgabs poiirema. 
Dc num. i vide Appcndicis scrm. 13, n. 5| et 31^ b. I : de 
uum. 5 et 4» scrm. 41, uo. l, S 



ATPENDtX. 



nf$A 



cehat ; teil prapposlii vel jii(t!eed » ut cxteri metum 
haliereiil , (tistiesinie vlndicabant. Dctiiqne beatus ille 
Moy^s , de quo lec^mus atiod mitis fuerit super 
oniiies liomioes (Nnm. xii , 5) , descendens de moiite» 
wiia populiim Idttlit sscrificasse eognovlt , tria millia 
oe populo jiissU interfici {Exod, xxxii , 27) ; non 
ut irncundi:c sn» salisfacoret , sed ut l>ei injuriam 
Tindicarct ; et ut cselcri videiiics , nunqnam talia pec* 
eata cxercere pnesumercnt. Et ut intelligamus quo 
animo boc fteri jiisscrii , regressus ad Dominum siip» 
plieavit, diceiis : Si non dimiseris pcjfnb tuopeceatum 
gUHm , dele me de libro luo quem ieripsisti {Ibid.^ 52). 
'Eeee vernn; ct inlegrain cli.iritalem. Paucos inlernci 
Jussjt ' , ut sexeenti millia , exceptis mulieribus et 
panrulis, lilierarot ; qiiia nisi ille zelo Dci commotus 
1n paucos vindicassel, cunclns Dei jiistiiia pcrdidisset. 
Bealiis qiioqiie saccrdos IMiinces iinum de principihiis 
com alienigrna concnnibcntcin manu propria gladio 
fnterfecit. Et qiio aiiimo boc cp;cril , Dominus ipse 
lestimoniiim dedit , diceiis : Phinees %elo meo com- 
motus placaftii iram meaia , ut non disperderem popU' 
hun meum * {Num. xxv, 11). Hoc enim fecit Pliinees 
non carnali odio , scd zelo ei amorc dlvino ; non ut se 
vindicarct , sed iii populiim dc Dci iraciindia lil)eraret. 
i. Nec alius Eliaf animns , et dmn militfis igne cee» 
UsU consumuntur^ et dwn sacerdotes occidi jubelj ntpoie 
actns Spiritu sancto. Qiiain rcm et bealum etiam Eliam 
ibci«ise cognoscimiis : ud qticni cum superbissimns et 
aaerilegiis rex quinqnagcnariuni ciim siiis niiliiibus 
desiinassel, maiidans ei iit ad sc vetiirc deberct ; bea- 
tus Elias dolens de perditio:ie popiili sui , qiiem im- 
pius ad idola colenda pi*rsna$cral , iti Spirilii snncio 
dixit ut de.scenderet ignis dc coelo, et consomcrci 
eos, ul istts pcrciissis in corpore , alii snnnrcniur in 
eorile. Sed (|uia niliil apnd c*os metlicamcnlum spiri* 
tuale prncvalnit , ctiatn et aliitm (|iiinqiiagenarium , 
qtii et ipse cum siipcrbia veiierat , Spiritus satictus 
per os FAkb citin suis inlerflci jiissil. Qiiam rem qiia 
pietatt^ Spiritus sanrtiis , vcl qu(» animo Elias fee^rit, 
huminias itliiis qiiinqiingenarii , qui lerlio loco venit, 
ostondit (IV lleg. i, d-14). in qtio evidenler agnovi- 
inns , qiKM si se priiis bitmiliasset rrngiliias hnmnna , 
sfcitim indulgenliam dodissct diviisa misericordia. 
Meqiie enim credendiiin est quod iili ideo ad Elinm 
missi fnerinl, iit illuro inlcrnccrent , sed poliiis iit ad 
regem vocareiit. Et idco liealiis Elias non iracundia 
snae aatisfecit, sed Dei potius injuriam viiidicavit. Iloe 
etiam de sacerdotibus idoloruin de monie Cannclo 
excrcttit', qiiando oiunes intcrfici jussit (111 Reg. 
xvni , 40) ; scilicct iit fnlsa religio ciim suis exstiucta 
doctoribiis ver:c reiigioni loctiui iii humanis eordibua 
daret. Qiiod toiiim beatus Elias iion siia virtutc , sed 

Ktenlia sancli Spiritus excrcuisse crcdendiis esl. 
iniqiie si via scirc selits ipse Elias qualis fiMTity 
qiiando eum paulisper s;inctt Spiriius grntia , ut eum 
probaret | dcseruit , luiiiis mcrclricis minas ftfrre 
non poluil , scd fugit in descrto viatn quadra^inia 
dienuii. Ille ergo , qui supiicdiiaiite graiia Dci per 
Spiritum aanctuiu coelitiii vcrbn clnusemt , eS uUricea 
flammas de supertiis vcnirc fecerat , iinius mcrctri- 
culac sermones sustiiierc non poiitiL lloc ideo dixi » 
ui af noscamus quia tolitm illiul non t;im Elias , quam 
Spiriius sanctus exercuit per Eliaiii. El idoo ncfas cst 
credcre quod beuius Elias iu bis quos fccit intcrfici , 
ae voluerit vindicare. 

5. Eiisaftts irrisus quid reprasenlet, Cur vindictam pe^ 
lierit, lloc eliam de benlo Elis;eo sciilirc debcnitis, 
cui cum luxiiriatiU^s pucri claiuarcnl, Ascende^ calve; 
Qscende^ catve (IV Reg. ii, 23); Spiritiis sniielus qiii iii 
ipso habiUibat, iniperavit ul asccndereiit dito ursi, ct 
laccrarctit quadraginta doos puoios. Quod licct iu 

* Ms. colloffii claromontaoi : Ecc€ vera ct integra cluaitate 
puHCOs interficijusdi, 

* bt «oden lla.9 «I nofi disperderem umcernKm popul*m 
mcHm. 

* ui eodem Ns., m monle carmc^. 



mystcrio Awlnm Aicrit , et siffnilicaferli Domini paa- 
slonem, ooando irrtdenies Jod.-ci clamavemnK tfmci* 
figatur, trueifigatur {Mattk. xxvii, 23), siciit illi da- 
maveraiit, Ascende^ calte; ageende, ealee; idesl» 
ascende iu cnicem in loco Galvari:c : tamen etiam ut* 
cundum litteram, ideo paud perciissi sunt, ut pliirfmi 
sanarenlur; ut qiiia Prophetas Jiid;Ki non solutn oon* 
temnebaiit , scd cliam irridelianl , uili pkiga percuaai 
aguoscercnt poieniiaui Spiritus sanrti. Sed qiiia 
emendarc sc nolnerunt, clamat ipsc Spirilns aancliia 
alibi per proplieiam , Percus» filios vesiros, ef dieei" 
pfinam non recepistis {Jerem. ii, 30). Si ergo koe Spl^ 
rhus snnctiis o|ieratiis est , ncrns cst beato ElisaH» 
aliquid imputari ; qnia ei rcvcra tantam potenti»m 
solus homo siiie Spirilu snnelo babere mm poluir. 
Nam si saiicto Elisco aliqitid impulnmus , qnasi Uia 
De\ juslo judich) dispuiarc pRcsHiiiimus. 

4. Zelus idem in Pelro. Ei iie forte lioc in aolo Ve- 
teri Testimeiito f.H*titni fuissc putemus ; atletidile il- 
lum bcatissimum ac initissinium aposlolum Petnmi » 
et videte quid per eiim de Aiiania vi Saphini fiierii 
Spiritus sanctus operalus {Acl. v, 5-10). Qiiod utiqao 
non ideo factum csl, ul se bentus Ap<»stolus vindica« 
ret, qui niillam ab eis pcrlHlisse injnrinm videbainr : 
aed Spiriliis sanclus per os ejus piUlulatis cxeinplum 
pessimum infideliiatis in ipsa r.idice succidiu ikce 
ergo omiiia spiritunliier ct (ideliler cogitantea , iiihii 
8ini.>trum de sancto jusloriim zclo vel judicio suspi- 
ccniur : quain reiii iiobis ipsc Domiiius et Salvalop 
nosier pnesiarc dignciur, qiii vivit et regiiat Dcua per 
ouuiia sxcula sacculorum. Anictt. 

SERMO CCLXXVI (a). 
Dc dil(!ctione pareDlum, ct de dcdmis. 

i. Parentibut debelur honor, amor^ et in penuria enk» 
iidiHm. Pauperesmfarenies nonnulli desjnciutH^ i/itfa 
forte mcUores. Le*gtiuiis, fr;ilres cbarissiuii , nionenla 
uos Domiiio per propliclaio, iiarentibus nostris et iio- 
norcm semiier et amorcni iinpiMidcre ; el si forte cve- 
neril iit aliqiia pauperintc laUirenl, nccessitalcs eoruni 
secunduin qiiod iiossiiiuiis sublcvarc. Sie eniin ail : 
Siwderis, iniiiiil, nudHm^ cooperi eum^ et domesiicot 
eeniinis tm ne despexeris (Isai. lyiii, 7). Hoc loco, do^ 
mnticos eeminis, pareiitcs iioslros iitleUigi voluil. Sed' 
dicit aliquis : Quis cst qiii parcntcs suos odio balieaiy 
ut boe pro m.igno Dominus admonueril per propho'*' 
tam 1 Siiie dubio, fniires, scivii Sptritus sanetua noo- 
uullos liomiiies , qui cum ad aliquos hoaores aui di* 
vitinsundecumquc acqnisitas pervenerint, i(a parenlea 
8U08 paupcrea dcspiciunt, ul cos nec vidcre dignen- 
lur. Qiiod si feceriut, nou solum peccatum, sed etiaoi 
gravc crimen ae admisissc noii dubilenL £i forlo 
evenil ul ille per divitias et superhiam crimiiia graa- 
dia vel peccata commiitat , ei parentes aui nro ipaa 
pauriertate et liumilitale el simplicitate justiliara lc- 
iieaut : et qua fronie didignalitr * atteiufere pareniea 
auos iniioceiites ei justos, cum ait inse peccaior ei 
impius? Si quis ergo idoneus est, si aliqiios narenlea 
liabueril pnupcre^; ipsis prius neccssaria tribiuit, ei 
aic indigentibits cxlraneis clcemosynam facial : quia 
reiiqiiis pauperibus si tn non dcderis, dabil aliiis; pa* 
rcniibus vcro tuis pauperibus, si tu iiibil Ijrgilus fue* 
riSy difficilc est ulalius largiaiur. 

i. Eleemosynarum ordo legiiimus. De opibu$ noHrie 
quid nostrum; quid alicnunei Ipse cst cleemosyiia- 
rum ordo justus aUfuc lc|:iiiinus , iit prius tiN ct tiiii 
vicium et vcstitum suflicieiitcin c( mcdi(»crem , min 
pomposum ncc deliciosum providcis ; dciiide , sicut 
dixi» si (|ui sunt pnupcres de pareiitibna tnis . qiuiu- 
tuin pncvalcs largiaris ; doinde scrvos oi anciilas tuas 

< Ms., inffHx dedignatw. 

(a) Casani noineii iii mamiscripUs prapfert, et ipsms esl 
In Bibliotlieca Paunim boniilia H. Dc num. i viUe A|i|i«u« 
dids aerm. 205, o. 2, el 370» n. 3 : de uuoi. 2, serm. 00, 
n. 8 ; 377 suliscq., n. 3 : dc num. 3, senn. I l.t, n. 4 : de 
num. 4, soriii. 277, n. 5 , cl J308, u. 2 idonum.Oy 
10, u.o; 110, i^. u. 



SER^IO GaX!lVlL 



%im 



mtc esutire noqiie algcre permiitns : ei post h.TC qttid- 
iniid tibi Deiiii, slcut diii, exccplo viclii et vestilu de^ 
ueriC, non in leriHMio, iibi fiires effodiunt ct rumninr, 
•ed in ccelesti thesniiro rccondas : iit ubi rncrit the- 
ftnums imis, il)i sit ct cor tnuin [Matih, ti, 20 ct 31); 
eieinn sncerdos ciainaTerii, Sursum conla, seciiii et 
in veriuite rcspondcamus , llabcmus ad Dominuin. 
Uiia*cuiiH]ue ctiim l>eiis, excc^ito iiiaiiocri ct ralio- 
naliili vicln ci vcstitu , sive de quncuinque mililiii , 
slve de •griciiltura coniiilerit, non tibi specialiter de- 
dil, sed per lc piiupcrilms eroganda tMnsmisit : sl 
noluens darc, iiovoris te res aljenas auferre; <|iiia, 
sicut dixi . hoc solum noslruin esl , (\Wfd nobis vd 
nostris rationabiliter sunicit. Quidquid superfiicrit, 
Ueus noster, sicut disi, pauperibus eroganduro traus- 
misit. 

3, Deehnm hijnste denegantnr^ cum ex jure novem 

Krte$ deheretUur. Ac sic noii solum decimas dnre de- 
nios, sed ctiam de nuvcni fKirtibns, quidquid solu- 
tb tribulis, vel explctis siimptibiis n(»sirts remanseril» 
quasi aliis trnnsnrtssiim lldcliler erogare debemus. 
Qaod tamcn si receriiuiis , verc no tra sunt qiinc do« 
namus : si vero non racimiis, nec illn noslra siiiit qii.-e 
servamu^, nec uos ipsi nostri sunms ctui scn'nre vl- 
deniur. Et tamcn , fralres , noii vidco qiin rrontc illi 
iMm onerimiis decimiim , a qtio arccpimiis lotum. Si 
%elil I>eus mlionem rnecre iiobiscum cl diccre, Ter* 
ram qiiaiii colis ego ri'ci, te ipsum qui colis ct scrvos 
liios cgo roci , animalia quic te nd ooicndum ndjiivant 
cgo condidi ; caloreni solis cgo Iribuo , pliiviam tem- 
poribiis suis ego dispenst», ipsam scmeRtcm qnani 
f pai^is ego concedo : si ad jusiili:R mtinncm atlendis, 
libi delics decimam rescnarc , et mibi novcm partes 
darc. Ncc hoc qii;ero, iniserieors cssc volo : excm-. 
plum libi pra beo, ul quoinodo miserius sum lui , sic 
iniserenris lu pnuperis. Si ergo, rraires, jiistam ra- 
tionem nobisciim voliierit racere Dcus, numqiiid est 
qiiod respondere possimns? Ei licet iii miiltis saiicla- 
nim Scripturarum loeis nos de his rebus admoneat 
Ueus; lamen per Aposiolum speci.iiiter clamat ct ad- 
moiiet, diccns : llabentes vlctum et vvstilum , his con- 
fMi MiNNt. JVnfii qui volunl divitcs fieri, inciduut in 
ffNfarJONrfH, et in taqueum diaholi, et detideria muUa 
imUiHa ei nociva^ qua mergunt homines in interitum ei 
forditiotiem : quia radix omnium malorum est cupiditas^ 
fmnnquidam appetentes nnufragaverunt a fide^ et in- 
muerunt se doloribus multis, Tu vero^ homo Dei, hcec 
fisfe; sectart vero justitiam, pietatem et fidem (I Tim, 
Vf, S ii). Rogo vos, tratrcs, iit dc Scripturis rcliquit 
ttifeaiiliis. senientia isia apostolica cui christiano uon 
MrfRcit *? Vere dico, fratres, quod qui sub tali toui* 
trao de aTaritiae somno non surgit, nou donnieiis, 
ted mortuus esse credcndiis esi. 

4. Neeeesitae H modtu ad Dei misericordiam f^giendi, 
Sttperfmm non dans invadit alienum. Et ideo , fra- 
iret, quia pro isia rmgilitatc c:irnali miiltis poccntis, 
finquam circumvobinljbiis miiscis, assiduc iiiquieta<* 
mur alque compungimiir, ad portiim misericordiaB 
Dei intcr procellas et lcmpesiatcs iiiimdi istius resti- 
nemos. Forte aliqiiis interrogat , qiioinodo ad hutic 
portum valcat pervcnire. Audint Chrislum dicenicmy 
Mnfi misericordes , quoniam ipsi misericordiam conse» 
s/mentur {Matth, t, 7) : et iicniin, DaU elcemosgnam^ 
ef eece cmnia munda sunt vobis (Luc. \i, 41). Ergo 
itUim Apostoii sonienliam , si cvndere de pelago 
iiHindi biijiis voluiiiiis, ante (tciilos seinpcr habcre de* 
bemus. Surnciat nobis hnl)ere viciuin et vc^stiium, 
iioi pnmposiim, non deliciositm : ct quidquid aiu* 
plius Deiis dcdcrit , nnn negclur iisibus pauperuin ; 
quia pcr iios ip^is probatur essc tiansinissum. Kl si 
id qnod iiobis supcrflinim est noii dcderiiiius, res alie- 
lus invasumis : ct qiinnti paitiieies cuin iiostra scicn- 
tia raiiic murtuirueriiit, cuusas iiobisciim anlc Iribu- 
nal Christi d.*ciuri suiiU 

* sic mclins Ns. [seioentia t»/a aposMcu unicuique chyi- 
jt/taMOHi^tf.] 



5. FJecmosgnarum duo genera. Slne se invicem nikt! 
prosunt, Et quia iluo suiit cleemosynannn gciicra, 
unom qiiod fiaupertbus erogamus, alind quod \ icinit 
Tel rrntribus nostris, qtiotieseumqno iu nobis pccca- 
Teriiit , Indulgemus : ulrumque Deo anxiiiaute racia* 
mus ; quia unum siiic alio niliil prodest. Si paiiperi 
porrigis elccmos)^nam , ct in le peccanti non tribiits 
Teniam ; niltil libt prodesi. Sicut e contrario, si pec- 
eautibus tibi indulseris, et csuricntibus quanlum valet 
dare iiolucris; sicut dixi, una virtus sme altera tiU 
prodcsse non potest. Nos vcro, rralres, isia diio elce- 
mosynarum genera nobis quast spiriiiialium alanim 
remigia pnKparcmus, ut ad principalcm patriam et il- 
lam coelestem Jerusalem , ab oinni tcrrcii i cupiditale 
expcditi acliberi, virtulum pcnnis, lanquain spiri- 
tuales columbai . volare relicitcr ac vcniro possimns : 
secundum illud qiiod Psnlinista dcsideral, et suppli- 
cat dicens : Quis dabit mihi petmas sicut columbatf et 
volabo, et requiescam {Psal. liv,7). 

6. Sascuti negotia interdum remittere, Ccrtmn ett , 
fralres, qiiod iiisi qiiisqiie dc |>cccatoruin gliilino et 
niiiiiis impedimcutis nc laqtieis muiuli linjus antmne 
sure pctitias conicnderit expodire , ad verain re<|uiem 
nunquam ptiterit pervciiirc. Ni>s vcn», Tratrcs , adjti* 
raiiio Dco, im{KHliiiienia miiiidi hiijiis, si a iiobis ad 
inlegrum subimherc tioii possumus, vcl ita ea qiian- 
lum virrs suppetiiut, tempfrarc, vcl alN|uid an cis 
rcsciiiderc stude:imus, itt iiobis remaneantalitpia ho- 
mrum spatia , iti quibiis lectiiuii vcl oratioui vacarc 
possinius. Nam si lotum nobis occii|)ntio lcrrcna sub* 
traxcrit , tiiiiruduni esl nc nobis vcnial illiid qiiod 
scri^>tiini est, Impedimenta ninndi fecerutit eos miseros, 
Magis crgo adjiivantc lh)miiio lalK)rciuus, ut et in no* 
bis vcl ex partc nliqiia ini]>leatur illiKl qiiod de bcato 
viro scriplum est, In lege Domini meditabitur die ae 
nocte (PsaL i, 2). Quatn rem Domintis sanctasCbari- 
itti vcsirae pro sua miscricordia pra*slarc dignetur^ 
cui est honor ei imperium cum Palre ct Spiritu sancto 
in Svicula sitculorum. Amen. 

SERMO CCLXXYII {a). 

De reddendis decimis (b). 

1. Decimnrum oblatio nobis proficit, Dectmce tribula 
egentium. De laboris fructu retldendas siuit, Propitio 
Uiristo, rralres charissimi, jaiu propc sunt dics in 
qiiibus messcs colligerc dclieamus : ct idco gratias 
agcntes Deo qni dcdii, de oflcrendis, imo de rcdden* 
dis dccimis coffiiemus. Deus cnim nostcr, qui di%nft» 
tus est iQtum tlare, decimnm a nobis dignaiur repe« 
tere, non sibi, sed nobis sinc dubio prorutumm. Sic 
enim per prophelam ipse promisit, diccns ; Inferte^ 
inquil, amnem deciitiam in horreis meis^ ut sit cibus iii 
domo mea; et probate me in Ati, dicit Dominus^ tt tioii 
aperuero vobis cataractas ajsii, et dedero vobis fructum 
usque ad abundantiam (Malach, iii, iO). Ecce proba* 
vimus quomodo iiobis deciin c magis quam Deo pro- 
ticiaul. Et propterea alibi scriptiim est, Domini est 
terra et plenitndo ejus, orbis terrarum et univern qui 
halntant ia eo (PsaL xxui, 1). Si ergo Domiitt e$t 
terra et plenitudo e;tf«;servi Domiiii sumus pariter et 
col(mi : et uescio quomodo non omiies agnoscimos 
possessorem. Dicit enim : Agtiovit bos possessorem 
suum, et asinus pnssepe domini sui ; Israel antem nm 
noti cpgnovit, et populus mcus me non intellexit (Isai, 
ly 3). homincs siulii, quid mali impcrat Dcus» u| 



(a) Alias, dc Tcmporc 219. 



, , la Aiipeodicc ounc |)rinmm c llocaliir. l^vanicusos 
diibium rciiquerant : rejecil | osl vci liuiiui Viudiiigus , ob 
id Riaximc quod docimas , dc (piihus riHldciidis liic agitur , 
uiteUigerc iiccat ex cnarraiione iu i*sal. 103, senii.3, n. 0, 
et ex cnarraiionc iu l>sal. 14(1, iin. 1(1 et 17, nonduiu ruisse 
Auguslini xtsklii dericis cl sacerdoiilnisdalasauiassigiiatas. 
Qesarium i^oiius rolert , quaiii Augu.sihiuiu. l)e mmi. i et 
si^dq. coirer Appendicis i»erm. i70 : dc num. 3, iirra, stvm. 
iiu. 3 ci 6 : dc nuia, A , scrui. 3tM}, u. :^; SUt, n. i»; 
iy n. ; 23j, nu. i el ^. 




9ie7 



APPENDIX, 



Bon Werefttur Audlri! Sie eiiiui dicil : PritnHloi arem 
lum el lcrcnlark mi non tardabii olferre nnhi {Es4kL 
ixiU 29). Si lardius darc peeeatum esi, ^anio par 
jiit cst iioH dedisse? Et ilerum dicit : Honora Domi* 
uum Deum lnicm de hMJuelie Inbonbu»^ e$ deliba d 4$ 
fruclibus jnstiiim iuee; ut repUantur korreatua frumento^ 
vino quoque torcularia tua redundent ( Prov. iii, 9 «/ iO)« 
Non praestas hnc gmlis, quod cito recipias nuiguo cuf|ii 
fen(u*e. Quivris fi»rie cui pnificisit qiuxl Deus accipit 
redditiirus. Quaeris iterum cui proflciat qiiod p:iupi>« 
ribiisdaiur. Si crodis» tibi prolicit : si dubitas, per* 
didtsti. Deciinx etiim tributa sunt enentium aniHHH- 
nim. Reildo ergo tributa pauperibus. offer libamint 
sacerd(»til)us. Quod si decimas non babes fruciuura icr* 
renoriiDi, cmod habet agricoh; qiiodcimique te pascit 
injteoium, Dei est : et indo decinias expetit, uiidi 
vivis. De mililia, de negollo, de artifteio redde deci* 
nias. Aiiud enim pro lerra depeDdiiiius, aliud pro 
iistim vil.T penKnmus. liodde cr^o, bomo, qiiia possi-» 
des ; redile, qtiia nasci moriiisti : sic enim dicit Oo- 
inintis, Dttbutti einguU redempiionem animarum suarmHf 
et non erunt in eit morbi nequc ca$us (Exod. xxx, 12), 
Ecce liabes iti Scrij»turis sauciis catuionem Doiniul 
lui, pcr quam tibi primiisit, qtiod si deciinas dede- 
ris, non soluiu abundaiiiiam fnicluiim recipics, sed 
etiam saiiilalem corporis consequ<Tis. RepUbuntur^ 
inqiiit, nremJuaf frumento, vino qnoque torcultnria tua 
redundabuni ; et non ernnt in eis morbi neque casus. 
Curo enim decimas dandti et tcrrf n.i ct coBleslia p«>a<« 
sis inunera promercri; qiiare pcr avariiiam duplici le 
bcnedielione defrauda^? 

S, Deeimam negmitem Dens ad solam dedmam r^ 
digit, indulgenlia est quod novem paries non exigaim 
Audi ergo, iiidevola mnrialilas. Nosti quia Dci sunt 
cunctaqusDpcrcipis, cl de sunnonaccommodas renim 
omniuni Creatori ? Non ogei Doniitms Dcus, noii pras- 
mium postiilat, scd honorem» iiod de luo nliqiiid exi- 
glt quod refiindas. Priiuitias rerum el deciiuas petit, 
el negas? Avare, qiiid f.:ccres, si iiovem partibus sihi 
siimptis, libi deciinam rciititiissel? Qiiod certc jam 
raclum cst, cum messis lua pltiviarum bencdiclione 
suhlracla jcjuna defccil, ct viudcmiam lunm aut 
grniido |>erciissit, aut pruiiia decoxit. Qiiid est, avide 
su|>putalor ? Novem tibi partes n*tractas sunt, c|uia 
decimam dare noluisti. Gonslat quidcm, qtiod ips^ 
iioti dcderis ; sed tamen Deus exegit. Il.-ec enim est 
jiistissiina Domiui eonsnetudo, ut si tn dccimam llli 
non dedcris, to ad deciniam rcvoceris : scriptum est 
enim, llitc dicit Dominus^ Quia deeima agri tui et pri' 
mitim terrrn tofnscum sunt, Vidoo vos, et rallere me 
evisiimastis, intus in thesauris^esiris el in domibns 
veslris erit direplio ^ Dabis impio mHitl, qnod non 
Yis dare saeerdoli. CoinerHmim ad me, dicit DominuM 
emnipotens (Malach. ni, 7),ut aperinm voIms eatara* 
ctas cceli, et eflVmdam vobis beiicdictionem mean 
desiipcr : et nen t&bis eorrumpenlnr fmctus terrce, r^ 
f «6 languehit tiiis in agro vestro, et heatos vos dieeni 
omnesgenles {Ibid,^ Met 12). DcDefaccre Detis semper 
paratus esi; sed bomintim malitia prohibeUir : qma a 
Domino Dco sibi dari vult omnia, et non de his quae 
possidere videtur vult ci oflerre. Quid, si diccret 
Deits, Nem]ie mcus es, humo, quem feci, mea est 
terra qnam colis, mca siint seinina quae spargis, 
mea aniinalia qii;e faiigas, inci sunl imbres et pluviae, 
vcnturum flninina mea suiit, ineus estsoiis calor : et 
com omnia mea sint elementii vivendi, tu qiii manus 
acconimodns, solnm decimam merebaris? Sed quia 
pie nos pascii omnipotcns Dcus, amplissimam tribnit 
ininos lalioranti morccdem; sibi lantum deciinaro vin- 
dicans, nobis omnia condoiiaviu 

5. De bouis Idc bene agendum, Frustra alHs hiec 
cura senatur. Decimas non dans res invadii atieim$ 

* Ms. d., fMN fodcm m ferrii wesiris^ sed etiam in do* 
mibns eri^direptio ; vat. autem : ilNm» connmpini eil , ei 
Hecimas meaeuuuhelisiHthemuruvestris, BrU emm direp' 
tio in domibus vestris. 



Aiiarum novem partium usus, Ingrate frandftior ac 
porfldo, divina le vooo convenio. Ecco annns km 
Hiiiius esl, redde Domino pltienti roercedem. Ker 
diine te, boroo, dum vivis ; redime le ipsuio, duiu 
poies; redime te^ duro pretium iii manibus babes; 
^ime te, ne duro te mors amara pncvenerit, vilain 
skoul et pretium perdas. Sine causa hoe diroitlit 
uxori, quae forsitan ahenim babebil marUum. SiiM 
caiii»a hoc marito dimittis, miilier, qui llortc aliaiii 
sine mora cuplt bal>cre uxorcm. Frustra parcQlihav 
ac propinqiiis euram tipm injungis : nemo post moiw 
lem tiiafn te fldeliter rcdimei; quia in vita lu lo redl^ 
piere noliiisti. Depone jain de cervicibus tuis avari- 
M^ sarcinam, coiilemne crudclissimam dominam; 
quae dum tejitgo durisMmo pretnii, jtigum Cbrisii 
siiscipere non permittit. Sicut eniiii jiigtim avaritiai 
»n infcmum premere, ita jtigum Christi iii ceilqm le- 
vare consnevit. I>eciniai eniin ex debiio requirunlqr* 
et qui eas dare noluerit, rcs alionas iuvasil. Et quanli 
paupcn^s in locis, ubi if^e habilai, illo decimas noii 
dante r.ime mortiii fuerini, lanloruin hniniciiiuniiii 
rctis aiite iribunal .Tteriii Jndicis apparebit : quia rem 
a Douitno pnnpcribiis delegat^im suis usrbus roser^^ 
vavit. Qui crgo sibi aut prxniiiim comparare, aol 
pcccatoriim dcsiderat iudulgenliam promereri ; red« 
dai decimas , et de noveni parlibus stiideat eleano- 
synam darc : iia lamen, ut de ipsis novem partiboa 
quidquid, excepto victu mediocri et vestitu rationa«* 
hili, supcrfuerit, non luxuriae reserveiur, sed in tbo» 
sanro coslcsti per eleemosyiiam pauperum reponatur. 
Quidtinid enim nobis Deus plus quam optts est de* 
derit, noii nobis spccialitcr dcdit, sed per nos aliia 
erogandiiro transmisit ; si uon dcdcriinus, ros aliepaa 
iuvasiiiius. 

4. Ad festum S. Joannis se parare, Uoc die elhuieei 
lavacra cavere, Etqiiia Naiale sancti Joaniiis Daptislai 
ctini gnudio cupimus celehrare, sictitTeliquis festiTi-» 
tatibns supcrvciiicntibus ; iia immincnle ista tam prae-i 
clnra soktiiiiilale ante plures dios caslilatein et ho* 
ncstatcm otntics oinnino ctistodinnt; ut rcstivitaiem 
iNtaui possiiit omncs cuin gaudio celebrarc, et ad al« 
tare Dotnini cum libcra el sincera conKdcntia mere» 
aniur aceetlere. Iloc eiinro de|.recor et per iremeii^ 
duni dicm jiidicii vos ndjuro, ui omiies vicinos ve> 
slros, oniiies familtas, ct cuttctos ad vos pcrtimmlea 
admoiieatis ^ et cumzclo Dei severissiiiie castigetis; 
ne ullus iii festiviiaie sancti Joamiis aat in funtibiis« 
aui ui paludibus, aut in flutninibus, noctumisaut roar 
tiilinis lioris se Invare pResumat : quk ista infelii 
eonsuctudo adliuc de Paganorum observatione reroaiH 
sit. Cum eniro non soiiim animoe, sed etiain, quodpe» 
]u8 esi, oorpora frcquentit^iine in illa aacrikga lavfrr 
lione morianlur : vcl de corporis morlo limeaultqei 
de aniroae sme salute non cf^itaou Sed credimua de 
Dei misericordia, quod castigantiiNis vobia aui liaiia« 
aut forte nullus hoc maluro de reliqtio audebit adt 
roiitere. Etiam ei hoc admoiirte» fratres, m cantifia 
birpia et luxtu-iosa, castilati ct honestati Inimica, 
fainili.ii v<mtnc ex orc non proCerani; quia.noii esl 
jusiuni ut ex illo ore, ubi Gucbaristia Christi ingredi- 
inr, canttcum luxuriosnin vel amaturium proferalur» 
Ha^c enim si scciindum vcstram consuemdioeai 
libeiiter audiiis, et Chrisio anxiiiaiUe iroplere eoii* 
leiidiiis; ot in lioc sxcuhi sanctorum soTemnilalea 
mmtdo eorde et casto cor|M)re com gaudio celebra* 
hitis, ct hi fultirosaKnilo ad ipsorum consortium Mi- 
ciier venietis, ipso pnestante cui est iioiiQr ei gloria 
ia sascula 8a:culorum. Ainen, 

SERMO CCLXXVIII (ay. 

De Aiiguriis(6). 

I. Contentio auctoris uf a torUie^ pofmioi avocei^ 

* seqnenUa ei mamiserintis primam ediaNis. 

(a) Olim, de Tempore 241 : et mmI , in Appendice Qg. 

(b) Nomiae Augustini dtavit Quro BonlfiKaiis MoffUDtiDas 
epiEeo|i|s GermaaQnBDdicluaApaitoh«»taiepislonadza* 
cbariam pa{ am» uaud tnimcrito tamca per |javattieiiies ii 



SEKSIO GCLXXVIH. 



ttTO 



Um adMbe$u ferdk Baptisnmm. Obarwtiottcs tuper* 
$tUio$m. Pue. Benc nostis, fralres charissinii» inc 
\obisfreqiienliu8snpplicasse, ei patcrna soUicitudinc 
commontiisse, paritercl contesuiiiim es^^e, ut illa^ 8a« 
cnlegas Paganonini consucludines observare niiiiiino 
dk^reiis : scd quanlum ad me muUonim relalione 
|)ervenil, apnd ariqiios parum profccil admoniiio 
mea. Quia si vobis ego non dixcro « et pro lue 
ct pm Tobis malam suin reddilurus rationem 
in die judicii, et vobisicum milii crii ncct^sse «tenia 
siii^ilicia susUnere : cgo me apud Donm absolvo, dum 
iterum atqiie iicrum adinoneo pariter et contcsiiir, ut 
nuiliis ex vobis carngos, vel divinos, vel soriilegos 
ref]inral, ncc de nuarmct eos nul causa nui innrmitaie 
interrogct. Nulliis sibi prnRcntilalDres ndhibent : quia 
qiiiciimqiie r«*ceril Iioc innlitin, slntiin pmbit Bnpti- 
snii sacrainentiim, ct rnniimio sncrilegiis ei p:«gnnu$ 
efllcitiir ; ct nisi grnndi clcrm(»s^'nn, dnra cl prolixa 

Sosnilcntia subveiierii, siniiui in actcriium peribil. 
imiliter ei augnrin observare nolitc, nec in iiinere 
positi aliqiias aviculas caiilantcs aticndite, ncc ex 
lilarnm cantu diabolicns divinalioncs aimunlinre prc- 
suiniie. Nullus cx vobis observel, qna dic de domo 
cxcal, qun dic iterum rcvcrtatur : nuin oinncs dies 
I)ciis fecii, sictil Scriplurn dicil ; et facttis est priiniis 
dies, ct sccundtis dics, cl tcniiis, simililer ci qiiartus, 
et qiiinius, ei sexlus, ct sabbatiim {Ceii. i, ii, 1-3) ; 
ct illiid, Fecit Deiis oimia bonavalde ( Ibid , 31). Illas 
^ero non solum sncrilcgns, sed eiiam ridiculosas 
sicniulationcs considcrarc ct obscrvare noliie : scd 
quoties vobis in quacunn^uc parie furrit necessitas 
l>ro{)crandi, signnie vos tn noininc Jcsii Chrisii, et 
Syinbolnm vel orationem hoininlrain lidelitcr dicen- 
li*s, sccuri de Dei ndjutorio itcr ngiic. 

2. Fraudes suas spernentes diabolus infestat. Hine 
ubi rere adha^rentes Deus probat. Et quia qiiatido su* 
jiradicla oronia sacrilogia, Dco vobis inspiranie, ci 
contemnerc vcl despicere coeperilis, molestc hoc ac* 
oeptunis est dinboliis ; qiiia vos videt dc amicitia vel 
societafe sua disccdere, ct sacrilegia pcr qu£ vos 
decipiebai conlemncre, aliquas ncquitias vobis factu- 
rnSy aut inrirmitatein aliquam immissurtis est, aut 
aliqnod animal, aul pcr morbum, aut per cvagaiio- 
iicm est ablnlnrus : quia ad vos probaiidos pcrniillit 
lioc fieri Dcns, ui agiK)scai nlrtini ad ipsum lideliter 
vcniatis, et si toto cordc diaboli machinainenta despi- 
cialis, et utrufu pliis valeal npud vos amor suos, quam 
ciynsqiiam animalis amissio. Sed si semel aot secundo 
iiequilias quas diabolus immiserit, cum animo et lola 
fide conteinpseHtis ; iia ipstim diaboluin poslea a 
vcstra infestatione Deus dignabitur repellere, ui nun- 
quam vos possii sua calliditale decipere. Homines 
cnim negligciitcs ct faciles, languida desideria ei 
fidem desidem babentes (ct idco etinnisi incipiant, non 
diu perseveraiit in operibus Dei ; sed ubi se in ante 
dictls sacrilegiis alislinuerunt, et vel unam neiiui- 
tiam diuboll perlulenini, stntim sc poenitent atl Do« 
ndntim convcrsos esse, et machinntnciita dlaboli re- 
liquisse), iterum revertunlur ad observaiioHes augii- 
riorom, velut canes ad vomitum suam. Vos vero 
qailius JOens e't sapieiitiam contiilit, ci veram fidem 
oedit, iia cito corde circurovenliones diaboli despi* 
cite, el fldcliier vos nd Deiim converiiie^ et qmecum- 
qne diabolus volucrit immiltcre, patienter et fortiter 
liiicrctis : ut cuin beato Job dicere possilis, Dominue 
dedll^ Dominut abstulit ; sicut Domino placuit, ila fa- 
cnm est {Job i, 21) ; simihler et cum Apostolo firmo 
ct intecro rorde dicatis, Quis nos separabii n eharitate 
Chriuii Tribulaiiof an persecutiof an angutHaf on 

4p|ieiKlk)em rcaectuB est, qui notant Upsiom dnbitasie aa 
ttt phrasis Severiaui. ^obis omnino Qesvit esse videtur. 
De num. 1 vidc Appeiidicis serm. 2i8, o, 2; Cssarii boiiiiL 
15; Append. serm . 272 , n. 8 ; 279, n. 4; 263, n. 5 : de 
Bum.2, serm. 4, n. 2,el 272, n.7 : dc nmu. 9, Boni^aiii 
«pw. ad 2achari«B paiam; Appcnd. senu. 28, n. I, ci 76, 

B» Oi 



fanes f an nuditas f an gladius f an pericuium {Rom. 
vui, 35)? Boni eiiim christiani ncc lormeniis seia- 
rantiir a Chrisio : tepidi vem et negligenles intcrduia 
otiosis fabulis separantur ; et si vcl leve dainnum pcr- 
lulerint. conlinuo scandalizantur , et coiilra Doum 
niurmurarc prxsuinuni, ei ad nefanda et deiestanda 
auguria redeunL 

3. Cfcr divini frequenter vera nuntient. Cur nisi per 
eos periculum smpe non vitetur. Hos adhibere grave 
peccnrum est. Sed fortc dlcii aliquis : Quid facimits , 
eoquod nugurin ipsn. ct cnrngi, vel divini freqiieiiler 
nobis vera annuniiani ? De hac re Scriptura nos con- 
lestatiir ct monct, dicens : F.tiamsi qna vera vobig 
dixcrint, noljtc crcderc illis, Tentat enim vos Dominut 
Deus vester, utrum timealis eum, an non (Deut. xiii, 3). 
Sed iicruni dicis : aliqiioties si pnccantaiores noii 
foeriiil, aiit de iiiorsii scipenlis, aut de nli.i (jiiaiibet 
liifirmiiatcpropensqucadniorlem miilli (lerieliLiiilur. 
Vcnim cst, fratres ciiarisslmi, quiapermittiihoc Deiis 
diabolo, sicul jam siipra dixi, ad probandum christia- 
nuin : ui cuin iiitcrdnm per illa sacrih^gia alii|ua re- 
media in illn iiifirmitite |)ercipero, ct aliqnid verum 
poiuerint agnoscere, facilius propteren dinl)olo cre- 
daiil. Sed qui tot^iin christinnam religionem desiderac 
ciistodire, oportct iit hxc omnia tota animi virttite 
contcmnai. tiniens illud (tttod ait Apostulus increpans, 
Dies^ el menses^ et lentpora obserwtis ; tiineo ne sine cau" 
sa Uiboraverim in vobis {CalaL iv. iOetii). Ecce Apo- 
slolus dicit qtiod qui auguria observaverii, siiie causa 
doctrinam ejus siiscipicl : et ideo, quantum potestis. 
circumventiones dialmli fiigite. 

4. Sed nec diaboius lcedere poterit nisi permiuut. 
Duabus ex causis id permittit Deus. Et illud nnte oin- 
nia scitoti^ fralres, quod ncc vos ipsos, nec c<»s qui 
ad vos pcrtinonl, iicc animnlia vestra. nec rfliqiiam 
sulisiantiain vel in parvis rebus diabolus poiesilcdere, 
nisi quanlutn a Dco potcstalem accctierit ; qiioinodo 
ncc sanclo Job faculiatem nusus fuit subvcrUTe, iiisi 
Domino pcrmiliento. El, sicut in Evnngcbo legimiis, 
quando ab hominibus cxpnlsi suiit d:cmones, roga- 
vcnint ul vcl in f.prcos ire pcnnittereninr {Matth. 
VIII, 31). Si iii porcos non suni ausi intrarc d:vmone&« 
nisl .-1 Dco pcrniissioncm .ircipercnl ; (piis iUi eril in- 
ftdelis, ul eos bonos christiain)s credai posse hcdere, 
nisi Deiis propria dispcnsalionc perinitteret ? Pennit- 
IK aulein lioc Dcus ex causis dtiabus : ut nul iios 
probct, si boiii sinius ; autcorrigai, si pcccatorcs. Sed 
qui patienter dispcnsationcm Domini toleraverit, el , 
sicut jani dixi, qnando aliquid perdiderit, dixerir, 
Dominus dedit, Dominiis abstntU ; sicut Domiiio pla- 
rwl, ita faetum est : sit nomen Domini benedictum : pro 
isla Deo plncila paticntia aui coronam accipil. si 
jnstus est ; ani liidulgcntiani, si pcccaior. £t h.nDC 
atlendile, fratres : quia cuni otniiem siibstantiam dia- 
bolus everiissci bcati Job, uon dixli Job, Dominus 
dedil, diaiiolus abstttlit ; scd, Dominns dedil, Dominut 
tibstnlit. Vir enim saiictus noluit ist.im glorlani dia- 
bolo dare, ut aliquid poiQissei tollerc quod Domiiiug 
non pcrmisisset aufcrre. Ciiin enim nec filios, nec 
piieros, ncc camclos, nec nsinos beati Job, aniequam 
Dominus pcnnittcrct , diabolus Ixdere potuisset ; 

Snre credimus qnod Cbrialianis ampliiis aliquid fa- 
it, quam quod deifico ac sccrcto judicio suo dlvlna 
potemia permiscril f 

5. Divinis, caragis^ rtr., CTedern. peccatum mortale. 
Ethnicarum superstitioruim reliquice. Ei ideo ceriisaimc 
credenies qubd nihil possumus perderc, nisi qiiantum 
xiobis Deu8 permiuit auferri ; loto cordc uoatro ad 
inius misericordiam eamus, et sacrilcgas obscrvatio- 
nes rideliter relinqucnlcs, de iltins adjutorio senqior 
pnrsumamns. N^m qui pnrdiclis mnlis. id cst, cnr.i - 
gis et divinis, aruspicibus vel phylactcriis, ct aliii 
quibiislibct aiiguriis crediderit; elsi jcjunct, ctei orci, 
etsi jugiicr ad Ecdesiara currat, eisi iargas dceuKH 
^nas hiciat, elM conusculum in omni araicftif>nc 
ayuni cruciaverit, niliil ci oroderil, quamdiu illa >•- 
mlcgia noii rdiqnerit : quia imiiia illa ncrik^ 



t27t 



APPENDIX. 



9m 



scrvntio, ista omiiin boira ol»niit vi evcrlit. Fa qiii 
ctim liis malis ciiam atiniia 0|>cra hona cxcrccrc vo» 
Ittcrinl, cis proilossc niliil pos^nnt : quia vcrum cst 
qiiod dixit Apnstoliis, Modkum fermentum totam iiias- 
Mmcormmpil ( I Cor, \\ G) ; cl illiid, Kon pote$th cath 
ecm Domini bibere^ et calicand(emomorum, rfon poiestit 
menstc Domini pnrticipcs es^^e^ el mensoe dicmoniomm 
( /</. X. 20 fl 'il ) ; cl Dominiis in CvanMio, Nemo 
jHftesl dnobns dominis servire (Matth, vi, zi). Pro qiia 
rc noc ad nrl)orcs dcbenl Cliristiani vota rcddcrc , 
ncc ad rontcin orarc, si sc voluiit pcr gratiam Dci 
dc xtcrno siipplicio libcrari. Ct iilco qiiicuinquc in 
agro siio, aut iii villa. aut juxla villam aliciuns arbo^ 
rcs, aut nras, vcl qu clibct vana liabiicril, ubi miscri 
lioiiiiiics soleiit nrnpia voia rcJdcrc ; si ens non dc- 
strnscrit ntquc succidcril, iii illis sacrilcgiis, qii.x ibi 
facta fiicriiit, siiic dubio pnrticcps crit. Naiii cl illtid 
quulccsl, quodqnnndoarbores iI1:c ubi vota rcdduiilur 
cccidcriiil, iicino v\ illis arboribiis ligniiin ad focum 
affcrt? Ct viilctc niiscriam vcl stiiliitiam gciicris liu- 
iiiani : nrbori cnim niortii:c bonorcm impcndunt, ct 
Doi viventis pra'Cepla coiitcmnuiit ; ranios arboris 
iion siint nusi mitterc in focuin, et sc ipsos per sa- 
crilcgium pnccipitnnt in infcrnum. Ct idco qiii boc 
nialiim biiciificiuc non obscrvat, gaiidcal, ct Oco gra- 
lias ngal, ct ridcliter in bonis oncribtis |)crseverare 
rontcnilal : qtii vero iii istis diaboiicis rebus liiicu^quo 
cnpti\andum diabolo tradidit sc, toio corde pQBnitcii- 
liam ngat, cl illa sacrilogia siiprndicta ciini oiniii bor- 
rorc fiigtat et conlemnal ; iit illi Dciis cl iiidulgcniiam 
digiicinr dnrc, ct ml xtcrnam bcaliluJiuem ob glo- 
riam nominis sui facinl pcrvcnire, 

G. Idoloilnjtis vescentcs aninwm occidnnt. Ct qi:ia 
Cliam ct boc pcrvcnit ad nic, qtiod aliqui aut |tcr 
simnliciiatcm, aiil igiioraiitiam, aut ccrte, qiiod plus 
crcdcndum csl, pcr gulam dc illis sncrilcgiis, velsa- 
criflciis, vel sacrilc^o cibo, qiix adbuc sccundum Pa- 
gnitortiiii consiictudinem fiunt, inanducarc nec timeant 
ficc cnibcscant ; contcstor vos corain Dco ct Angelis 
cjiis, ac dcnuiilio, tii ncc nd illa diabolic^a convivia , 
qii:c atit ad fantiin foiitcsqiic, aut nd nliqtias arborcs 
fliiiil, vcniatis. Ct si \obis iiulc aliquid iransmissum 
fiicril, tanquain si ipstim diabobiin vidcntis, pcrbor* 
rcscite ct rcspuitc, ct itn icpudiatc, ut ncc iii domum 
vcstram pcrmiltniis dc illo sacrilcgo convivio nliquid 
cxbilMiri : proplcr illiid Apostoli quod jam dictum 
cst, Non potestis calicem Domini bibere et calieem dfc- 
ilioniorum ; neque mensoi Domini patiicipare, et niensa 
dwmoniorum. Ct quia solcnt ahqiii diccrc, Cgo mc 
signo, ct sic mandiico : nullus lioc faccrc pr.rsumal ; 
quia sic cst (|ui sc signat, ct aliquid dc sacrilcflo cib<> 
inauducat, (|iiomodo qui sc signai in orc, ct gladium 
sibi mittit in pcctorc : quia qiiomodo ^ladia corptis 
(xcidilur, ita de il'o cibo 8acrilc(;o amma occiditur. 
Scd crcdimus de Domini miscricordia, quia voljis 
agere qii,T sancta sunt iiispirarc dignabilur ; et iiun- 

3tiam vobis ncc in augiiriis, ncc in altis, qu.!: supra 
ictffi sunt, sacrilcgis obscrvalionibiis, vcl diviaatio- 
nibus diaboli (>ossil ncquilia «ubrcpcrc : scd loum 
spem vcstram in Domino posiluri, cpatcntis ut nun- 
quam ad illa ncfniida mala, qtias supcnus coinprclicnsa 
sunl, rcdcaiis; pncstantc Domino iiostro Jcsu Cliristo, 
tyl lio:ior ct impcritim in sxctila sxculorum. Aiiicn» 

SCRMO CCLXXIX (a). 

Dc XlartyrilMis vcl PliyUctoriis {b), 

i, De variis marttjrum suppUciis, Audivimus pcr 

!a) Alias, cx vlgncrianis 20. 
b) lu AppciKlice iiunc iMriiiiiim collocalur. Augiisliiii no* 
niiuc utiam Talso vulgatum a >ignerio, plgci ostciiderc. 
Cac>sarii slHiim ct seiitcnlias iii iKistcriore |iartc deprehcn- 
dcs , pncscrtim num. 5 cl 0. l>e iiiim. 4 viilc Apocndicis 
tcmi. 905 , n. 5 ; 37G, n. i : dc mim. 5, scrm. 378, n. I : 
de mtin. 0, scmi. 28 , n. •i^TG, n. G; 2Gt,n. S;i3,n. 5; 
3S8, nn. 3, 4 : dc num. 7, scrm. Si7, n. i; SGi, n. 5; 
3;j0, p.4;3Q0, u. 5; 2j7 , u. I; 77,ii. G; 13, ii. 5; 4^ 
a. G; 4S,o. 3. 



aposlolicam lectioncm scrvos cl amicos Dci , qidliiis 
dignus iion crat miindus, iiidigna qnidcm, scu fjjin^ 
riosa mnln fldci viriule loferassc, sicut aii Scrmo «fi- 
viiiiis : Alii ludibria ct verbcra cxperti, insnper el riM^ 
cula et carceres ; lavidati sunt^ secti snnt^ in occisioHe 
gladii mortui sunt (liebr. xi, 5G et .57). Legimus ergci 
alios carccribus cruciatos, alios invalesccnie pcrse» 
cuiionc, lurbinc impix tcmpcsialis confeclos, cl 4hi- 
ris saxorum imbribus grandinntos, aKos hostin fcrro 
a sacrilegis consccralo caprtc dtminutos, scd in rcgnii 
aclerni cnpiiis sublimatos. Lapidati^ inqiiil , el seclp 
sunt; lcntns novo gladioscctor horreiidus pcr vlsccni 
monis iraxil, numcrosi ferarum denlium morsiis pcr 
viscern Iriumpbantia cucurrcrunt : nc sic (idc pcrso- 
vcraiilc pondus prodidit merttoriim, novikis inaudita 
pccnarum. 

2. Cur sancti tradantur impiis. Mala hic vincere pos^ 
snmns^ non ritare, Blartyrii palma etiam nnne poteti 
acquiri. Scd forlc aliquis secuin co^ital cldicit :Quiil 
est quod boni et sancti viri in manibtis impionim tra- 
diinttir? Inlcrrogas quid esl boc? Qtiin tentatio estvita 
hunmna supcr terram(Job\\\y\), In agonc itiiqiie 
mundi istius dcstidnnlcs tenlnnlur, ut probeiitnr; 

Cnibaiitur, ut rcmunercnltir. Ct idco alif|uolics dia - 
olus sanclos polcsiati stiai! cuin pctiisscl, obtinuiu 
pcrmilicnte sicDomino; non ul cos in aniiiia; vir* 
liitc lucdcrct, scd nt in corporis innrmiuite vexarcc : 
itl miniinc succumliciitibus .ic pcr timorcin DfHniiii 
fidclitcr rcpiignanlibtis, tciiUtio iiijuria; gIori:c cssct 
occasio. Sed ct ipse Dominus traditus cst in iiianiis 
pcc(^torum , ct ita ctim impius judcx sub tcniportt 
passioiiis alloquitur : Nescis quia habeo potestatem OC" 
cidendi el dimittendi te (Joan, xix , 10). Ciii Doniiniift : 
Non haberes, inquil , potestatetn , nisi tibi data fuitaeB 
desuper (Ibid,, 11). IIlc ergo ad informandos et coii* 
firmnndos nos, infesta mundi biijiis incommoda su* 
sccpit ct vicit ; ut ct nos intclligamtis mala btijiis sa$« 
culi non possc iios fugerc, scd ciim Dci adjutoria 
possc supcrarc. Cst crgo llilclilms Cbristi aliqiia ciiiii 
ciiiclis niartyribus porlio, si ca qua; bic niundus iiii- 
nonil, prc iimorc Dci paticntcr el fortitcr tolcrent. 
Ct idco dicit iiobis Scrmo diviiuis : Si fuvritis socii 
passionum, eritis et consolationum (II Cor. i, 7). 

5. Nec jam decst pcrsccutor. Scd forte dicis : Dcctl 
rcligiimis iiiscclator, niillus piclalis imminct iierse* 
culor; quomodo sine liostc parlem possini liaUm 
cum mariyrc? Non itn cst, cliarissimi; uliiiani fidcs 
adsit. Nniii clsi dccst tcntator publictis, non dcest 
lentntor occultiis. AIii|iin, si plnccl, de occullis ci 
mnle blandis lcnlatioiiil)us inimici, ac dc cjiis strir 
ctim proferamus insidii^. Vcrbigratia, ad fcatidcoi. H^ 
aliquis, vcl ad falstim tcstiroonium, aut qtixlibct alit 
lucra iniqiia sollicitnt? Pcr os cjus vox aiitiqui ser- 
ncnlis insibilat. iiiboncslis lc consiliis ct lcnocinanli* 
bus blandimcniis ad impudiciti«nagiiiiim pcrpciraiH 
du:n lurpis scdiictor illaqucat,ct ad luxuriac prxrupia 
sollicitat? Sccrctx libi ab inimico tcnduntur ui« 
sidiae. 

4. Divinos qui consulunl, diabolo sacrificanlj Bapti" 
smum violant ; Christo abdicato, cum diaboio paeiam 
ineunt. Solct flcri, fratrcs, ut ad aliquem acgroiautciii 
vcnial pcrsccutor cx parlc diaboli, ct dicat : Si illum 
prxcantaiorcm adliibtiisscs, jaiii sanus esscs ; si elui- 
ractcrcs illos tibi voliiisscs appcndcrc, jam polcras 
sanitatcm rccipcrc. Iluic pcrsccutori si conscnsoris, 
dlabolo sncriflcasti; si coiitcmpscris, martyrii glo* 
riam acquisisti. Yciitl forte ct nliiis qui dicat : SliUc 
ad illiini diviiium, transmiitc ad illuin cingutnni aiit 
fasciam liiam, mensiirctiir ct aspiciat; ct ipsc libi di- 
cct quid f:icics , aiit iitnim cvadcre |K)ssis. Dicit ct 
aliiis : liie bcnc novit fiimigarc ; iiam cuicumqiic lioe 
fccil, stalim incliiis liabiiit, omiiis lcnlalio dc doino 
Sllius disccssil. Cl istis omiiibtis quictiinquc acquie<> 
vcrit, sacramcntum Baptismi violavit. Solct eiiau» 
diabolus in hac partc dccipcrc ncgligcnlcft ct lcpidos 
cbrislianos, iit si aliqiiis fiirtum ))crlulerit, iusligel 
dc aiuicis suii ille crudciissiiuus iH^rsecutori et dicai 



mt 



SERHa CCLXXX. 



«74 



ci : Veiii secreto ml illiiin looiini, ci cgo libi cxciiabo 
pcreoiinm, qtiac tibt diont qtiis csi qtii libi riirntns cst 
argenluin ant perniiinm tiinni ; sed si -lioc ciipisngno- 
sccrc, ninindo nd licnin iliiini vciiis, noli ic sign.-iic 
Kccc au qnai ronla |)crducanttir tepidi christiani, qiii 
diiin Tolitnt temporalcm sanitaiem rcciperc, non cx- 
imvcscinit sacritegia lani nerandn conunitlere. Istis 
enini tnlibns dinboli consiliariis quicumqiic conscn* 
scrit, rcpudinlo Cbristo pactnni cum dialjolo se fo- 
cisse iion dnbitet. Solent eliam niuliercs sibi invicem 
persnadorc, nt segrotnnlibus filiis suis fascinum ali* 
qnod, qiind fidci cnlholic» non conveninl, debeaiit 
Mliil>crL>. Gt isla deceptio de parte dinboli esl. 

5. Saiubriora nmlcrum remcdia, Quanlnm rectios 
ct snlnbriiis ernl ut ad ccclesiiim ciirrerent , corpus 
ei snngniiiem Cbrisit acciperent, oleo bencdicto ct so 
Ct suos (idclilcr peningerent ;etseciindum qiiod Jnco* 
lias a(K>stoliis dicit, non soium saiiitatem corporum, 
^ed etiam rcinissioncin accipereiit peccaioniin. Sic 
eniin per euin proinisit Spiritits sanctus : Si qnis tii- 
firmatur^ inducat presbylerot Ecdetics^ et orent super 
enm unqenles oleo in nomine Domini; et oralio fidei 
salvabil infinnum^ et d in peccatis sf7, dimiituntur ei 
(Jacabi^ v, \ket 15). Sed foric dicit aliquis : Quid cst 
quod nos tam rreqjicnter de bnc re ndtnonet cpisco- 
|Mis no.<)ler ? Huc ideo, fralres, quia licet Uini Tre- 
qiienlor admi>iieanius, atUiuc tnnicii ab nlitiuibus bo- 
miiiibiis fieir sncrilogia isui iniillorinu rclatione co- 
gnuscimus. Et idco rogo vos iil qni nonduin reoit, 
iion aliqitando cominiliat : qiii vero recil, qiiantum 
poiesl, ncccleret ul (ligiiniii poeiiitenti •ni agat. 

G. Ad mariyrun solemniu tiuulis exigalur prwpara» 
lio. Nos voro, cbarissinii, quoliescuniqtie saiictornm 
ac ninriyrnm soleinnin ciipiiiius celebrnrc, qiiantnin 
possuiiiu-» citin Dei adjuiorio, prxpnrare iios el or- 
iiarc iMmis op^ ribiis studeninus. QiiicuinqiiC crgo 
coiisiderans eoiiscienlinin, casluin se, sobtiuin, bu- 
inilotn et nii>ericordein in veriuite esse cogiiovcrit, 
gnmU^at ot Dco gratias agat, el totis viribus cuin Dci 
Adjiitorio divitii in se niunera, iioit soliiin servare, sed 
cliaui nngerc contondnl : qtti vero se negligenlctn 
,aiii cbi*iosiiin, imcnnduin, iiividuin el siiperbnm, 
lorte cl lu\nri:c sordibiis viderit iiiquiiinluin, cilo nd 
|MCiiilciili;e incilicniiicnta coiirit^'iat; ci anicquaiu 
aiiinia iUa teticbros;!, de infelicissinio suo corporc 
discodal, reniedioni silii in die necessitatis actjuirat; 
ct lain largas cleeinosynns racial, ot ita cum rugilu 
vrl j^ctiiittiy vigiliis, jcjuiiiis ct ornlionibns rrctittontcr 
hicnnibat, nt aiilcqiiain anitna illins, sicul jnni dixi, 
ile corpusnilo pcocntis obiioxio rapinlur, inodica- 
ineiita sibi conlrili el b(iiiii!iati cordis in aibTiiuin 

IirofiiluiM proviile.il: <|nia corconiriiuiii elliuniiliatutn 
Kmis itonspcrnil (Psal. l, 19). Sub niaiiit eniin oinni* 
|M)tonlis Mfdici , niilli uiiqitam fN.rcaiori cx| edit dc- 
S]!f*mre. Tantn (!sl <*niiit niisericordia: inuUi,titdo, ut iii 
vcriUitc corrcctis iitm soluin peccnlornin veniani tri- 
biiaty sed etiam nd :eterna pr.Ttnia pervenirc concednt. 
?• Nec despcrarc ncc male sperarc, El ideo ncc de- 
spciarc, mH; male spernro debcnnis. Dcspcral, qui 
|Nital qiind Doiis innllis ciiminibus obsissis, etiainsi 
INmttentiant cgcrint, non indnlgoat. Male autein spe- 
ml. qni crcdit quod cliainsi usqne ad fincm vil;c tn 
))ccc:itis voliierit pcrmnnero, Dci possit niiscrieor- 
diam pronierori. l)ons (>niin nosler, sicnt novil rc- 
innncrure inerit;), it;i no>it punire peccatn. Qui enifn 
dixit, Cum conversus ingemueris^ salvus eris {Ezecli* 
ii^xiii , 12) ; ipsc etiniti dixii, Noliic lardare converti 
ad DonfinNm, nec differaiis de die in diem (Eccii, 
v, 8). Timc cnim, o boino, juNlitiam, citjns qnwris 
niiscricordinm : qtianttiin ciiiin te dintius oxspcctnt 
i!t corrigaris, tniito grnYiiis vindicnl, si te celerins 
enieiidare nolneris. DeiiR cidm iii hocmundo jincro- 
gat miscricordinm ; in fnturo excrcot jnsliliain. Ilic 
crogat admonilionis vcl palienli:e su:e pccnniatn ; 
illic cxacturus crit usurnin : ct iinplebitiir iltiid qnod 
scri|4iini est, Tiimc reddet unicwque secundum ,opera 
sva (Alatthm x\i, 27). Non dixit. Sccuiiduin ini^o^i- 



cordiam , sed, secundum opera sua, Qiiod ctiam ct 
aposiolus Pniiliis conrirtnat, diccns : Omnes astabimus 
uute liibunal Chrisli^ ut rcferat unustfuisque propria 
corporis, proul gessit, sive bonum, sive malum ( 11 Cor. 
V, 10). Nos (Tgo, fratres, aiuiiinntc Doinino sic aga- 
mus, ntqniquid tii nobis conliilit jiidicatus, intrgruiu 
invciiiat judieaiurus, ct soleinniiates vil p:itrooiuia 
saiiciorinn niarlyritni non nobis judiciuin iiariatit, 
scd prorcctuin. Et ita, (|itnittinn possuinns, ngere 
studeninus, ul quorutn fesUviiaies celebrabimus in 
nniiido, eornni consorliimi obiinere inereaniur in 
coelo : prxstaDlc Doiiiino noslro Jesii Cbristo, q:ji vivit 
et rognat in s:eeiiln sxculoriitn. Anien. 

SEHMO CCLXXX (a). 

I)c Oomiuica et aliis diebiis festis pie celel)randis (b). 

1. Fcstorum et Domiuica: olium a quibus et qnaresan' 
citum. Scicnditm cst , ftatros cliarissimi , qiiod ideo a 
Siinctis patribns nostris (Oiisliiulutn cst Cbristianis et 
mandaiuin, ut in solctnnitatibits .^ancloriiin, et mnxiino 
iu doininicis diebus olinni babcreiit , ot a terrciio ne- 
gotio vac:irent ; ut {Kiraiiores ct |iromptiores essent ad 
divinuin cultutn, cuiii non liaberent qiiod cos inde 
rclardarct i.iconiitioiluin ; relinqiterciiti|uc eo tcmporc 
tcrrciiam soilicitiidiitetn , quo faciriiK |M>ssent Dci iu- 
U*ndcrc volunUiem. Ittde ipse Doininiis pcr propbc- 
Lim dicit, Vacale et videte^ quoniam ego sum Deus 
(PsaL XLv, 11). At bi qui diversis cnrts ac iicgmii« 
iinplieati , liatic seitleniiniii Dei sporiiunt , ct dtvinas 
conUMnplatioiii v;icare nolitiit, limc^ qiiod in futuro 
judicio illis jantiam Doiiiini piilsantibiis alqiic aperiri 
poseeiUibits , Dotiiiuus rcspimde.it , Amen dico vobis^ 
nescio vos (Malih. xxv, H) : Discedite a me, omnes qni 
operamini iniquilaWm (Psai. vi, 9). El qni nnMlii 
Detitn qit:vrere iiegligiint . ab ipso Itinc respunnlur. 
Ideirco, fraires mei , iioti sil vobis tiiolestittn , in do- 
iiiiiiicisdiebusct itt nauililiissaticturum divino studcro 
cuUiti. 

2. Cur diclus dominicus dies. Piuribus est insignis. 
Dimiinicuin orgo diciti Apostoli et nposiolicl viri i<lco 
r(.'lii;iosa soleniuttaic liabciiduin satixoruiil, quia iu 
codcm lt(?doiiiptor nosler a inortus resitrrexit : qui- 
que ^ideo doiniiiiciis nppellatur, i:t iii eo n lerreiils 
opcribtis vel ttiu:idi illccebris ab>tiuen:es, taiilnm di- 
vitiis ouliibits serviainus : danies sciliccL dici liuic 
lionorem ei revereiiliatn, propicr spein restirreclionis 
nosira:, qtiam Itabetnus in illa. Nam ^sicut ipse Do- 
miiiits Jesus Cliristiis ct Salvaior rcvurrexit a inor- 
litis ; itn ct nos resiirt cctttros in novissimo die spera- 
iniis. Apparet nntetn liune dietit eliain iii Scripinris 
saticlis csse solemiietn. Ipse enitn est pritniis dies su:- 
ctili , iii ipso fortuat:! suiit clentciiU ntuiidi , in i|>so 
creali suot Angeli , in ipso qitoqiie a inortuis rosur- 
rexit Cbristtis, in ipso dc coctis Spiri us sanciiis siiper 
Apostoios descondit, maiitia in eodetn itt ercnio pri- 
niiiin do ooelo dalutn ost. Ilis cniin Kpccicbus ac lali- 
bus iii(bciis,doininica dios cxsiat insignis. Ac ideo 
sancii doctorcs Ecclesi;c dccrcverunt oiniicin gloriam 
Judaici subUitistiii in illnin transrerre ; ut qiiod ipsi 
.in fignn , nos celebraremus in veritale : iiiiia tutic 
erit rcquies iiosira vcta, qiiando rcsurreclio riicril 
pcr|)etr;ita , et remuneratio in aniiiia et corporc siiiiul 
perlectn. 

5. QuuVtter obscrvandiu, Observeniiis crgo dictn do- 
uiinicaim, fratres, ct sanctificemus ilbini , sicni nnli- 

3uis pncccptuni est de sabbalo, dicetile Legislaiore, 
L vespere usque nd vesperam celebrabilis sabbaia vestra 
(Levit. xxtii,3i). Videamtis iicotiuin nosiruiu vanum 

(n) Alias, de Tcmporc 231. 

(b) lii Appendice iiunc | riinum collocalur. Diibliis onit 
I.ovaulctisiUus, s;.urius Verliiio cl xi.idingo : Alcuiui ct ity- 
sarii qiiaxhni buj fnigmenta congesia simt , ab audore 
iu BeuediL-tiiia rcgula, cu*us vorba etiam bic aliqita occnr- 
runt, uonuiliil versaio. De num. % viJe ALuiuum de 




fi.ie* Bcnediini irologuin in ViOgulaitt suam. 



tiii 



APPENDII. 



HU 



8il;sfd II Tcgpcra dlci snlib^ili nsqiioad vctpcram 
dici doiniiii<-i, Mqiicstrati a ranili opere ei ab omoi 
iie);otio , soli divino cnltui vacemus. Sic qiioqoe san- 
rlificamiis riie sablialum Doniiiii, diceiue Domiiio, 
dtmeopus non fadelh in eo (Ibid.^ 35). Veniai ergo, 
ruicumqiie possiliile sit, ad vesperf in.im atqoe noctor^ 
itaiii celebraiioiiem, et oret ibi in convenlu EoeleMae 
pro pecc;itis suis Deiim. Qui vcro lioc non pnasit, 
snltein iii doino sua oret, et non ncgiigat Deo sohrere 
Tolum , ac n*d(lere peiisum Rorvituti». la die Tnro 
r.uilns sd a sncra Missarum c«lcbratione srparel, ro- 
qiic otio^us qiiis domi reniaiieat extcris ad ecclesiam 
l>rrgciilit)tis , neqiic iii Tenaiione se occupel et diabo- 
lico iiiancipetur onicio , circumvagando caropot ct 
silvas, clauioretn ct cacbiniuim ore cxnlians, non ge- 
nruiiui, nec urationis Tcrba cx intinio peclorc ad Deuin 
prorerciis. 

4. YarH reprchenduntur perveril «m ; /tuA, joci^ li9t$ 
tlrixte, Adhuc qiioijiie, qiiod detestabilins est, ad ec- 
clesiam ali(|ui venieiites non inirant, iion iiisisttint 
prccibus , non exspectnnt cnm sllenlio sanctarom Mis* 
sarum cclcbrationcm : sed quando lectiones diTiiue 
liitus leguntur, liinc ipsi Toris nut cansas diccre , aut 
divcrsis studenl caliiiiiiiiis impiignarc , aut videlicet 
in alca vel in jocis inutilibus insudure. Aliquotics 
enini , qnod pcjus est, aliqtii nimia iracundin succen- 
duntur, ct aninrissiine rixanlur ; iti ul annis se vel 
fiistibus alicrulrum iinpctant , el 8.Tpe bomicidiora 
fici^petrcnl : el hoc aU iliis inaxiuic fit , qui plcni in- 
vidia ct odio , dialmlo dticlorc , in conveiituin cccle* 
six pergiHit , non nl scmclipsos adjiiTont , sed ot alios 
liiHlatit. Talcs ctiam si liomicidio ibi pcreuitt, aut sn- 
bila niortc rapiuiuiir, quo alias , nisi cutn ipso, ciiJNS 
scnili suiit vesligin , vadunt iii .Tienin toniicnla ! No* 
lilc lucc fnccrc, rratrcs mci, nolitc vosmetipsos de- 
cipere, nolitc in convciilti >cstro locum dare diabolo: 
scd iiiagis vosnicli|>sos pnrpnmte bospitium Christo. 
Non ergo foris rnbiilis, scd itiliis psnlmodi;c et ora- 
tioiiihus sludelc. Nolile inviccm in ccclcsia verbo^ari; 
fied qiiicti cslote. Sunt enim plurimi, et pnrcijiue plc- 
ra^mie niurtcres, qu:e ita in ecclesia gnrriiint, iin 
Tcrbosnntur, ut lcctioucs divinas nrc ipsu; audiant, 
licc alios aiidirc pcrmittntit. Numqitid talis convcntus 
cuni Inli oitlinc in dtmio Dci dclict ficri , atit talitcr 
di'cct in roiispcitu Dci ct saticiortini Angeloniin cjiis 
assistcrc? 

5. Potcnlcs 3lissam cogunt abbreviari, Jndicia in 
fcstivilatibtts habila, Comcssaliones. A:Iliiic qii<M|UC, 
qttod vnUlc dolcndiim cst , conqueri vnhi^cmn volo , 
qiiia suiU ali pii , ct mnxintc potcnles islius nimidi , 
qui cuui vcniunl nd ecclcsinm , iioti stiiit dcvoti ad 
laudcs Dei cclcbrniidns; scd cogunt prcshytermii iit 
abbrcvict Missuiii , ct ad conim libitum cantci : iicC 
ei liccl morcin cctlcsinstcutti sequi pniptcr illonim 
gulam ct axnrilinm, qualcniis unus pmicliis diei ad 
Dei oflicium, cl rcliquuin dinrnuin spntium cuin nocic 
siniul ad coniin dfpiiteiur voluptatcs. Nolitc« fnilres 
niei ddcclissiini , haH: rnccre , no!ilc liorc rnciontibiis 
coiisenttre : qitia iioii solitin qui ba^c rnciuiil , scd 
etiam qui conscntimit racicntibus, pcreuiu {Rom, i, 
S3). Ante omnia crgo caiisas in rcsllvitaiibiis nolile 
diccre ncqMC aiidire , scd nlio temporc et cnm justi- 
tia : ncc niuncrn nccipicndo subvcrtalis jiisla judicia, 
quia secunduui Ihimini sciilctUinm , qu«>cnmque judi- 
r!0 iudicaveritis , judicabitur de Toliis (Matth, tii , t). 
Nidltis sc Tcstrtiin inebrict, quin ebriiis insnno simi- 
linius esl. Nolite in nominilNis (a) bibi^iido iioinina 
vesira delere ile ca*io. Stint quidem ninlti , qiii>d po- 
jus est , qui noii soluin se ipsos incbriant , sod ctinm 

(a) italcgcndum a in nominibus, « mexstatapod Baha- 
nnm, nou • iu boiiiiaibus. « llic rlminun notatur soitenti- 
tiu, qiia, ut cssarlus iu ra serui. tU5, n. 9, eiplicat, t traii* 
« sacio Jam coiivivio divcrsis nomiuibus incipleliant bibere, 
« uoii solum vivorum horoiiium . sed eliam Angclorum , et 
• rell(|UQnim auUquorum saucturum. • Qiur ooosuttudo uec- 
muii it cc/ GonoMim jrotsns exsiincu. 



alios oognnt el ailjiirant , ui ampUtis quim eipedit 
bibant; et inde sxpe inier eos iiascuntur jorgia ci 
liomicidia. Numquid pcn>endilis, fratres , cdjus isii 
in lioe sequantur Toluntatero ? £Mosi oifm, ait Apo- 
Stoltts , et komieidtB regnum Da non postidebunt (I £r* 
Ti , 10). Obsccro Tos , diiectissimi. pntrcs et inatres, 
rratres et sorores, per nomen Doinini noslri jcm 
Christi, et per regnum Tenturum eju^ ac jodicium« 
ul sublrakatis vo$ ab omni homine ambulante inordMnmtt 
(11 Thess. fii, 6), et dtgnt ambuletis vocatione quM wo» 
eati estis (£p/ies. iv, 1), noc negligatis bonorem 



stnim , iiciiiie parvipendatis r<^emptionem quae esl 
in Christo Jcsu. Filii Dei nunaipati cstis , qiiia Tem 
Filius Dei vos liberavit. Studclc bonis morilNis Umlo 
parenti placere, qtiatenus tos iion ut nequissimm 
serTot perpetuam tradat ad poeiinm , sed ut cliariisi- 
mos rilios supcmam diicnt ad {latriam : ut sitis culue* 
rcdt^s filii ejiit Jesu Christi , cum quo TiTit et rcgnal 
Dcus in unitate Spiritus sancti , per oinnia saecula sae- 
culorum. Anien. 

SERMO CCLXXII (a). 
Adioonilio per ({uam suadctur lU omnls iMNialus, dooee dl- 

Tiua uifiteria cclcbraniur, \a eodes&i fideliter ei- 

spectet. 

^ i . (iarrientes in ecclesia, Rogo tos , fratret ckmt- 
siini , et paterna pietaie cominonco , ut qiioties aol le 
die domiiiico, nut in aliis m.ijoribus festiTitatilMH 
Missse fiunt , iiullus de ecclesia discedat , donec diTte 
mysierla complcnnttir. Et quamvis multi siM , de 
quorum fide et dcvolioiie gnudeaniiis, snnt taroea 
Tilures minus de salnte aniiiKc sux cogitantes« qni 
leciis divinis lectionibus slatim dc ccclesia forts es- 
cunl; cutii tamen ctiani duin ipsrc lccliones leguntor, 
aliqui cx illis ila otiosis el Ka»cularibiis fahulis ooen- 
panliir, ut cas ncc ipsi atidiant, nec alios audire per- 
iniltatit. Isti talcs ininus a nobis culparcntmr, siail 
ccclesLim non Tctrirciit : qiita ihi proliantur amplliM 
Bcum laedcrc , ubi peccatoruni poteraiit indulgeiitiaiii 
promcrcri. 

S. Missm quandonam fiant, Oratio dominicm in Mit- 
sts. Ad jttdicium quidam eam audiunt. Quantum kom 
in Missit agatur. Omlc rogo vos, fraln^s, ut humilils- 
tis nostnc sug<;estionem noii soltim patieiiler, tod 
ctiam libcntcr accipiatis. Si eniin diligenter atteode- 
riiis, cognoscclis quia non tunc fiuni Mits.-e qiismlo 
divhi.T rectioncs iti ecclcsia rccitanliir, sed qiiando 
inniiera oncnintur, et eonms vcl sangtiis Dimiinl eoii- 
sccraiur (b), Nam lectioiies sire proplieticat, siTo apo- 

(a) Ipsa cst, qiise io Bibliothoca ralru:n babotur, liomilia 
Cssarii duodoauia. Quam imijaiienier rcrret CaMwsdc 
codesia autc Missarum fiaciii discodentcs (qtiod hi^us ac 
subsequentis sermouis argumeoluni est),couteslantur \it» 
ipslus scrii>tores, lib. i, n. II, his Tcrbls : « IHMt lyce qua- 
c dam die |)rosiiicico8 do altario, vidit aliquos ledis Etss- 
c gdiis de cclosia foras cxirc, qui verbiuu beaU ^lri « id 
c est, pncdicaiioaem dedignabaQtur Ui primo cognosoerr. 
c Ulico oocurreus cUma^it ad populum : guidagius, o iUa? 
c quo dudmial fbris mala suasione sobver»? Slsto m 
c auimabus vestris ad verbum admonitlouls » ct andite scl- 
c lidti. Hoc vobis in die judicil fiMere non Hcebit. «ooeo ei 
c damo, contcstorqne, t etc. Addnntque insnm iMne ob 
eaussm sepissiine ostis post Evang^um oinnil tamime. 
ftiac Jure Baronius ad annum £106 existinuit CMsrtam ss^ 
ctorem canomim svnodi Agathensis, inesertim 47. de Isr 
esdero re conslituu, sdiicet, c Missas die dominioo a SBcs- 
c larihus lotas teueri spedali ordinatioue iirasdpinBiis, jls 
c ut ante bcnedictioucm sacerdotis cgrooi popalas son 
c i)ira!8umat. Qui si nRccrint, ab episeopo peblioe ooidbn- 
c dantsr. » Idem psulo post decretnm csl in oQ«dlio An- 
rel. 1, oan. 96, el Aurel. 3 can. 39. De nmn. I vide 
Appendids serm. «>, n. 3: 905, n. 3^ el »» b. I : de 
twm. % serm. 113, n. I : de imm. 3, senn. M9. o. i. 
300, n. 3 : de nnm. 4, serm. 248, n. 3; 9KLo.3: dsmniL 
5,senn.45;n.i,¥».n.i;i00.u.7-«^s.9. 

(b) AmalaHus Trerlrensis ds sso eOifB tenvore scribit, 
Ub 3 de Divioo oOido, csp. 38, c tolsre tuIs» iBdoctms 
t remiirere, a quo looo totius QOkii Hism in&oelur : ut m 
cforleadioUuBBOooQcorrerit.pomit m^ qulbiis oOWii 
c sc pnesentare debeat sioe relractstloae. » q«Hnis ilii: 
respondct: cHoUs Tldctor NiBn Tocsrt ab eo lueo.qs* 



«77 



SERM> CaXXXIK 



•271 



tloHcas , sf Te evattgelicas diam in dnmibuft veslrit- 
•ut ipti tcgere , aiil alios legentcs audirc potcsltt ; 
consecralioiiem vero corporis vcl sanguinis Doinini 
non alibi , nisi in (loino Dci , audire vel vidcre pole- 
rilis. ideo qiii vull Missas ad Intrgrum cum Iticro 
tiiimac sunc celcbmre , usqticqito oraiio dominica di- 
cttur et bcncdiciio populo detur, biimilialo corpore 
ei compuiiclo cordc sc dcbct in ecclesi:i contincrc. 
Cum cnim maiima pnrs {Kipuli , imo, quod pcjiis csi, 
pene omncs, rcciiatis lectionilnis cxcuni dc ecclesia , 
cuidictuius est sacerdos, Sursum corda?Ant quo- 
modo sursiim se liabere corda responderc possunt, 

ani dcursom in plntcis ct corpore simul et corde 
isccdunt ? Vcl qiialiter cum trcmore siiiiul el gaiidio 
clamabunl, Sanctiis, sanctiis, saiicliis; bencd jctus 
X qm vcnit in noniine Domini? Ant quando oralio^do- 
ininica dicitur, qiiis cst qui humililer et veracitcr cla« 
mct» DiimUe nobit debita noslra, acnt el not dimiuimut 
debiloribut nottrit { Matth. vi, ti!}?Cum enim etiam 
llli qui in ecclcsia se contiiicnt, si non dimiserint de^ 
blU debitoribus, ad jtidicinni niagis quam ad remediiifll 
oralioncni domiiiic:ini pnirertinl cx ore, <]ttam ini| lcre 
non probantiir in opcrc : et ^inc causa dtcnnt , LiberH 
notamaio (Ibid., 15); qiiando \\)<\ nnn dcsiniint red- 
dere malum pro innlo. Si ergociiaiii illi pcriciilantur qtii 
intussunt, si iniplcre noltioriiit quod promittonl; tpiid de 
se cogiiant illi qnos aut insniiauilis ciipiditas, autamor 
sacctjli istius iti dciiiict itnpli&ttos , ut cits iinius hor.c 
momento starc in ccclesi:i non ficrinittat? Qoibus noii 
suincit qtiod pcr totani bebdoniadnin aiit pro nece^tsi- 
tite, aut forte, qnod vcriiis cst, pro cnpidTtaic jngi- 
ter occupnntnr : adbuc insnpcr post iinins aut dtinnnn 
borarum spnlinin , qno vidciitur magis corfTorc qiiam 
cordc ad ccclcsinm coiivciiire, mittcnlcs dorsa sacri< 
liciis vcl saccrdolibiis i)ci ; ad niniilcxiinilaiii voiiipia- 
toin ' sxculi bnjiis siiic niorn alititia rcvcrluiiliir. Qiii 
non agiiosccnlcs quiJ cx^^pcclnni, qiiid rclini|tiniit (/i), 
isequuntnr tencbrns , ct dc^crunt Iticcni ; ainplcclun- 
lurUnibrain, et dcspiciunt vcritaicm ; diiniituiitdiilce- 
dincm Cliristi,ci rcqniriiiit ainnritudincm mnndi; 
diilgcnlcs vnnitatcin el qiircrciitcs meiidnciuni. Vcre 
igQ' rat «;a ntinn boni in cclcbrandis Missis ngitnr, qui 
de ccclesin fcstinns egrcditiir. 

5. Irrevereutia iis uon pnitit discedenlittm. A culpa 
eximit inlinuitan rel neeettitoM. Cum lamen istos lalcs 
si nut rcx nnt aliqiia imtens pcrsona vocassct ad prnn- 
diiiin, vcliin scirc si prxstimcrciit disccdcrc, nisi 
prius totnni prniidiuni complcrctur : clinnisi pcrsona 
uon lcncrct, giila lencrct. QuJte dc convivio homiiiis 
nisi perexpletiini ruerit non disccdiinus ; iiisi quia et 
▼cntrcm forle pltis qnnin cxpcdil iinplere volnmiis, 
et bomincin Ia:dcre forniidanius? Qiinre de spirituali 
ei divino convivio cilo disccdimus? Tiinco diccre, no 
fortc aliqui irascnnlnr; scd taincn tnm proptcrmcQm 
qoam proptcr vcstnim pcrictiltmi dicturus suni : lioc 
idoo iacirous, qnia iiec de cibo aiiiinx* cnramns , rcc 
Deiun timemns , ncc bominein rcvorcniur. Et qtiia, 
1)60 propitio, non sunt onincs * in hnc partc culpa- 
bitet, scd mulli inveniuntar, qni cuin graodi coiii- 
fifmciione, iis(|ncquu benediclio supcr popnlnm de- 
tur« de ecclc^ia uon discedimt , ct humilitcr orare 
tton solum pro sc, sed ct pro aliis iion dcsislnnt : H' 
lit quibus laukun coinpunclioncin Dctis dedii, ut in 
ccelctia pcrscverent , retribnet mcrcedcm ; eos vcro 
qni negligcnlcs sunt, jiisto judicio daiunabit. Ct ideo, 
fnitres, moncle eos qtii ncc orationcm doininicani 
dicero, iicc licneiriciioncm accipere volunt : et non 
desinatis castigarc, dicentes ct delinitissiinc coinmi- 
itaiiteSy quia nibil eis prodi^t quod divinas lectionct 

« Indpit saccrdos sacriGcium oflTcrre Deo, usque ad idti* 
« niam beaedictionom ; id esl, ab oITercada itiquc ad tie 
« missacst.1 

* Mss. nonnulli, voluntateni, 

* iii ais., loco» omnetf babetur, tcH; quod quidem st|it 
CPisariuin. 

(<i) ronot rclinqiiuia. m. 



andiimt» ti antoqiiam divina mystcria com^camnf 
absccdiiHt. IHis lamen qti in publicis nccctsiiiiiiliat 
eccnpamnr, et eis qni aliqna iRnnnitate prvibtlieiiic 
eispcctare non possunt, impnlare non p^issumus nee 
debemes. Ifisi tamcn vidi ant in ronscienlia tua , 
utrum cos necessitas relrahnt, an voiiiniat. 

4. Leclioni vel orathni toto die dominico vacandum. 
Unde ilerum alqiie ilenini rogo iiariler ct conteslor, 
nt oinni die dominico, etpnecipuc in majc»ribiis tmi» 
viiatilNis, doACC divina m}-steria compioanlur, finllut 
de ea*lcsin discedut : nni fnrtc qnos siipra diiimut, 

auos aut gnvis iiiHrmilat, nut pnblica nci^etsitat ttare 
iutius ntm |)erinitlil. Verc dico, frntres, satis durimi 
ct propc nimis impium est ut cliristiani non habcant 
revercnliain dici domiiiico, qiiain Jndiri observare 
videnUir in s:ibbalo. Cnni enini ipsi infcliccs ita sab- 
batum obscrvcnl, ut iii eo niliil tirrreni Ojicrit exer- 
cere pncsuinant: quanlo magis illi, qni non aiiro, 
non argcnto, scd pretioso snngninc Cbrisli rcdempti 
tunt (II Petr, i, 18), debcnt atuiidere pretinm suuin, 
ct Resiirroctionis die f>eo vacare, et de salute anim» 
siKC atteniins cogitare? Ad cxtr<>iniini si loto die do- 
minico lectioni insistcre ct iHio supplicare negligi* 
mus, iion lcviier in Druin peccamus ; qnantum mali 
est, si vel unius vcl duarum lioramm spatio , dnni 
diviiia mjsteria celcbrantiir, in ccclesia staiidi pa- 
tientiam non hnbenmus? Sed quod iiejns rtt, ita not 
anior sa^cnli htijHS inebrint , tit iios uinlM*a ^'olatieae 
fnlsitatis ^ ad vana et lalsa gaudia, qua; veros doloret 
pariunt, ct T^hiptas mundialium cupiditatum jugilcr 
trjhanl. 

5. Conchith, Unde iienim atqiie itcrum rogo *, m 
nullus ex vobis de ecclcsia disccdat, nisi cuni divina 
mystcria ad Integrum fuerint cclebrata. Et ila vos in 
ecclesia contincte, iit nullus cx vobis otiosis aiit tcr- 
renis se fabulis ttudcat occnparc. Ego quod et mibi 
exp<*dit dicere et vobitandire, htiniiliter adnioiieo 
pariter et contestor : qtii contcmnii pncconcni , seii- 
tiet jiidicem. IIIo aiilem qui me libenlcr andicrit, el 
qtiod s«pplic4ivi implcre contenderit, crcdo do Dei 
niiscricordia quod ilii et in hoc sxculo et in futuro 
rc|)ens:ibuniur prscmia gloriosa. Ille vcro qui contcm- 
nere volucril, non se poterit ante irihunal Cliristi es- 
ciisare, diccndo se ncc a niaiis probibiium, ncc :id ca 
qnse sunt sancta et Dco placita adinonitione nssidim 
provocatum. Sed credimus dc Dci inisericordia, quod 
iion de conreroptu incursnri estis jndicium ; scd nuH 
gis pro l)eiiigi)a obcdicniia pervcnielis ad regnum : 
prsestante Domino iiostro Jesu Christo qui cum Palre 
ct Spiritu sancio vivit ct rcgnat in saecida sxculo* 
rum. Amcn. 

SERMO CCLWXn (a). 

Admonilio nt popidus ad iutcgrum Uissas perexq>ectei. 

I. Acriter doiet Mittarum finem non extpectari, 
Dolorit cuutam et pateruum aiiiinum dectarut. Si vel- 
lclis agnosccre ct diligciiteratlcndcrc, fralres charit- 
siiui, quantiis dolor ct qtiniila amariliido sit in aniiiio 
uico, qtiaiido vos vidco Miscas nd intcgrnni perexspec^ 
l;irc non vcllc; et in vobis ot iii mc poteratis liabcrc mi- 
scricordiam. Qtii cniin intclligil (|nid in ecclcsia agitur 
qnaiido divina injr^tcria cclcbrniitur, agiioscil qnantnm 
inalnm faciunt illi qui dc ca'Icsin, non cx| lelis Missis, 
sine arn|na graiidi necessii:uedisccdunt. Et ideo si et nie 
dc trihnlatione aiiim;c Iil>erai c, et vos de pcccato vul- 
tis absolvcre, nolite me conteinnerc snpplicanteni ; ti- 
rocnves illnd qnod dc saccrdotibus [)i)niiiius dixii» Qui 
vot auditf me audit ; et qui vot tperuit^ me tperuii [Luc. x, 
iG) Nain qui dc Ecclcsia, non pcrexspcclatis .Missis,ciii) 
discederc nec nicluit ncc erubcscit; dnpliciicr sc pec- 

I Fortc, feticitatis, 

• slc lls. [t:nde iterum rogo.] 

(a)Ex lluiuiliisCaesarii nuniine a Ste|>liauo Rahizio vul{^tis 
octava est : cui caesanonobtn quoquemaiMiscrq tiassi(;iiiul. 
De num. i vide Apitondicis scriu. i8i, n. 5 : de nuin. S, 
senn. 130, n. 3 ; liO, n. 2; 89, n. 5: dc num. 4» lenu. JUi« 
n. 7. 



f)7» 



aptekdm;;. 



tm 



enrc non dubilci» cliim diviua niyslnria deserit, ei sa* 
cordotcm pro se golliciluni contri&lat ct dcspicil. St nd 
excnenda aliqua lcrrcna ct lalMMriosa opcra vos invi- 
tarct liumilitas nnsira, crcdimus qiiod nobis obcdien- 
tiam pracstarct Cliariias vcsira. Cinn vero non ad 
terrena, sckI ad coelesiia, nec ad tcmporalia , sed in 
jcteriium auim.u proruliira vos siudia provocamus , 
ucc aliqiia lucra transiloria rcquiriiiius, scd ad coelc- 
sles thesauros vos inviuinius ; coiisidoraie in qoo pcri- 
culo rcmancant, qui nobis ol>edicniiam accommodare 
dissimulant. Ego vero, fraircs charissimi , non idco 
laniuni doleo , quaiido de ccclesia discedilis , quod 
niilii damni aliqiiid corporaliler faciaiis ; scd quia vos 
pcrfcciPS csso dcsidoro, lam gravilcr in Dco pcccare 
tognosco. 

2. Mytiern hvjus exceUenlin. Qho $i(u et affeciu bC' 
ftediclio excipietida, Uiidc ilerum atquc iicruni rogo, 
ui qiiia iios qiialescuinqiie, ctsi niiniis digiii, iiHitati>- 
rcs [)omini sunius, ct quando ad ccclcsiain conveiii- 
lis, non ad tcrrenum vos conviviiim itivitumiis , inqiio 
niinistralurcibiishoininum,scdadcflBlesieacs|iiriiuale» 
in qiio |ianis |M)iiitur Angcloriim ; nolite rastidire, no* 
litcdcsptcere convivium Domini vestri, ut vos ilic non 
despiciat in bcatitudinc rcgiii sui. Tiiiicre cniiii delK>- 
tit illam evangelicam scnlcniiain, per quam ilhts qiii 
ad nupiias inviiati fucrant, ei veiiire coiitenipscraiit, 
indignos coiivivio suo ipse Dominus dixil, ci alios in- 
tltare pneccpit ( Mattli. x\ii , 8, 9 ). El noii oliose 
considcrandum csl, setl limcndiun <|uod illi qui pro- 
pier impcdimeiila mtnidi nolucriini venire, orc ipsius 
boniini indigni sutit jiidicaii. Et idco ne cliam ct dc 
nobis boc dici possit, sicul jaro Supplicavl, uniiis atit 
(inaruin hTaruin spaiio palicniiani pncbeaiiiiis, do- 
ncc iii illa spiritiiali niciisa Mniinarum cibus appoiii- 
lur, ct Sacraniciiia spiriltialia consccranlur. £t qula 

{irjcinissa oratiotic doiiiinica, bcncdictio vobis iion ab 
lomiiic, scd |)cr honiincm daiur,graio «l pio atiifno, 
liumiliato corporc ei cordc coniptiiicio, roiein divin^ 
licncdiclioiiis accipiic ; ut scctinduin promissioncm 
Domini fiat iii vobis foiis aqiiae salicnlis in viiam 
icicrnam. 

3. Quid quenique detineal ne in ecclesia permaneat, 
Qualiter nb unoqnoque tinl corripiendi» 13 1 ciiiiii se 
oinncs noti possiiit iii ccclcsia conltncrt* , divcrso! ct 
vari;c occiipalioiirs raciiiiit. Alios ciiiin lcnct corporis 
iiifirmitas, alios puhlira iicccssiias ; alios ligat ct qiiasi 
captivos trahit cupidilas. Quaiiii clium lunc in plaleis 
vci in alriis * liasilicarum aut rnigaiit, aut ncgoiiis va- 
eaiil? Qiianii in poriicibus basilicarttm, vel iii sccre- 
lariis*, dclraclionihiis aul otiosis scrnionihiis occti- 
paiilur, iiiicr quos noii patvus solcl csse ctiatii nuiiie- 
riis clcricoriim, vd laicoiiiin scu rcmiiianini ? I>li la- 
las qiialcm de divinis Scripluris prorcrliiin haliorc 
polcruiit , qiii nec ipsiiin soiiiim SiTiptiiric ad aurcs 
8uas porvciiire pcrmiiltinl? scd implcttir in cis illiid 
qtiod scripluin c>l, Sicul nspidii surdu' obturantis aures 
SftaSt nt non exaudinnt Scripturaruni roccm incaKtan- 
tium {PsaL LVii, 5, G). Et idco vos, quibtis Heus ct ti- 
iiiorem ci ainorcin stiiim coiifcrrc digtiatus est, et 
cutn grnn.li compunclionc ad ccclcsiam convciiitis, 
cos qui vciiirc liiic usqiic atii nolucruiit, aut forlc iion 
polticrunl, rrcqticiitissinic casiigatc, inoncntcs cos ct 
saliihrc consiliuin datitcs, tit illud tiincanl qiiod scri- 
|ittitii cst, hnpedimenta mundi hujns feccrunt eos mise- 
ros. Noii cnini diciinns iii iioti dcl)caiit essc sollicili 
dc \iclu cl vcstilu stio, scd hoc ro;:anius, ut uniusaut 
iluaruin liorartiin spnlio, diiin lcciioncs lcgunlur, vel 
divina niyslciia crlchnuilur, dc ccclcsia ihmi discc- 
danl ; vi vcl Uitilutn lalmrciil pro aiiiina stia, quanlum 
pru carnc sita lahoratc conicinliint. El (|tiaiiivis mnlto 
aiiipliiis aniina* quain rariii dolicant ptovidcre ; quia 
nielior csl illa qiiu^ ad iniagincin Dei UcUi csi, quain 
iiia qiKc dc linio iorra' lonnala cst : iioi tanicn ad 
proisens lioc suadcuius, ul cis vcl a^qiialilcr quod o|itts 

* Hs. t., angnlis. 

' I. Hleni vetsacranls. 



.kabcnt providere contcndanl ; cami pr.rparenl qntNl 
parvo tcmpore surflciat iii lioc mutido, et atiim.ti qiHMl 
siiie finc opiis est in acternum. 

4. El auditis in concionibus informandi. Harc obliffa' 
lio Seripturis oslfudilur. Et idefi rogo vos. rralrcs cha- 
rissimi, iil quod hi i^lis praMiicationihiis, Domino in* 
spirantc, lil»eiilcr accipiiis , ubictim({iie fpcrilis , vi- 
cinis vcl proximis vc&tris, qui vohiscum ad ccclc- 
siam coiivcnire aut non possuiil, aul, qtioti pcjns osl« 
rorti: ncc volunt, el illis qui vcnienles ciio cliscciltini, 
tolum quod atidislis cum grandi sludio rcferatis. NaiU 
sicut ego rcus cro si vobis ista iioii dtxrro ; iia ct vos, 
si id qiiod atidistis non iia mcmoriicr ictiucritis. iit 
eiiam aliis insimiare possilis, tiincrc dcl»ctis, nc ro- 
bis neccssc sit pro illis reddcrc ralioncni. El idi-o Do- 
mino vobis inspirante implere coutendile illiid qiiod 
A|K>stolus ait, Si praoccupatus fuerit homo in aUquo 
delicto, vos qui smrituales esiis, hujustnodi insimite in 
spirittt lemtaiis (Galat. Yl, i ) : et ilhid qtiod DOii soluin 
clericis, sed etiam.laicis et fcininis idcm ap^istolits 
pncdicat, dicens, Corripite inquieios^ cotuolamini pv- 
sillanimes^ iuuipiteinfirmos (I Thess. y, 14). Si cnim 
in quocumque pcccatQ vos invicem cutn chariialc ca- 
siigarevolucritis,auldinicilcaui niinquam vobissiib- 
n*perc poterit initnicns; aut si siibrepscrit, ciionia- 
liini qiiod facttim fiieril cmcndalnlur at4|ue corrigclor: 
cl iinplehilur illiid in vobis quod scriptum est, Frater 
fratrem adjuvans exaliabitur {Prov. xviii, i9) ; ct itlnd, 
Qw couverii fecerit peccatorem ab errore vitv sutt^ uilon- 
bii animam ejus a morte, et operiet multitudinem pecca- 
iorum {Jacobi v, 90). rnrstanlc Doniiiio uosiro Jisu 
Christo, cui est honor ct iinpcrium nini Paire ct S|>i- 
ritu baucto iii siccula sjecuh)riim. Aincti. 

SERMO CCLXXXIII {»). 
Admoaltio onndum esse attenlc, el de sermonihusotiofiis. 
i . Uortatwr ul maturius ad vigilias vcninlur, nec lum 
garriaiur. Licet in mullis rebiis , fralics charissinii , 
nos Deo propitiatiic convcrsaiio vcslra hctiftcel, et de 
veslris profectibus frcqiicnlius gaudeamiis; laiiien 
sunt aliqiia de qtiibus vcslra Charitas dcl)eat adino- 
neri : et ideo rogo ut siigfjcstioncm no>irani, slrot 
consucvistis, libcntcr accipiatis. Gaiidco, fraires dili^ 
ctissinil, ei Deo graiias ago, qtiia vos atl aiidiciid;is lo- 
ctioiies divinas vidcQ ad ecclcsiatn ndelitcr currcre : 
sed si ci prorccluiii vcstruin et gaudiiiin no-tnini i-oni- 

Rlere ad iiitegriini vultis, mattiritis coiivcniredcbctis. 
lain in tain prulixis iiociilius, qticin iion iufimiiias 
dctitict , non siiic rciitu aiiiina: stt;c lanliiis ad ccclC' 
si.itu vcnil. Ro}!0 vos, fraircs, si stitorcs, aurillces, 
(abri, ycl rcliqiii .iriinces iiialiinus vigilant, ut possint 
corporis ncccssaria pi oviderc ; nos iioii dcbciiins aiilc 
liiccm ad rcclosiatu i^iirgcrc, iil pocciiti»nun indulgeu- 
tiam mcroaniur accipcre? Si ncgoliatori*s vigilare so- 
leiit pro liM^ro pccuiiix ; nos quarc iioii vigilemiis pro 
aiiiorc vilo! pcrpeltia;? Iiiieidum aliqiii vcniis se lem- 
pestatibusque couuniltuniy ct navigaiit ab Orieiilc 
usque ad Oiccidciitctn, ct ab Occidciitc iisfpic ad Oricu- 
tem , stistiiicntcs pcricula mullo, inlerdiiin ctiam fa- 
niciii ac siiim ainarisslmc tolcranlcs; sod l>a.*c ninnia 
illi paiienicr sufl:orunt proptcr siib taiitiam pcriiumtn : 
ct iios qiiare pigont vigilare proptcr vitanl a'teniaiii 7 

{a) llomilia crai Cxsarii irigesina tcriia iu nililioUicci 
Patnuu. Fjusuomcn nosuisqtioqucinniaiiuscrirlis inerert. 
Attaincn non silendum csi hunc scmiouciti SfiS iiisaj.cf ct 
semionem 286, nccnon Ca^sarii bomlliaii) 55 iii BilJiuilicoa 
rainm),qux indpit, c sl (liligentcr allcudilis*« clc, iu a>- 
dlce Goii)|)eiKlieiisi ab aniiissaltomTOOexarato, etiu cudicc 
Koclcsix* caniuteiisisnobisoocurriiisc aiui uoiniMc 4 i)uiiii.a 
c Effirein » in rninic. Kcc alia lot in hs:teiii C2isarii sunik»- 
nilius inscrihcndis diverstUilum oocurril ratio, ni^ qvu>\ 
0| iimtis lllc antistcs suas i|isc ooncioucs nrodo Faustino , 
nioilo Kiri^cm, nntic Au^istiuo aliisre solcrct adscrii>cre , 
proiit siiiicct corum iJic:a vcl scnsa in illis cxircseiissel. 
I)c uiuii. 1 vidc Ai>pcuiliois senn. »)!5, n. 1 ; 1lS5 , n. 3, 
SBI, n. I ; 173, o. 3; I7i,> n.3 : dc muii. 3, scrm. 140, n. 1 ; 
dc nu.n. 5 1 cl \ iii. coii cr conolusiouem KTinoois ffiS^ 



ti$\ 



SEIIMO CCl.X^XIY. 



m^ 



Rt ideo rogi vo<:, iil et matiiiiiis Teiiialis « n ciim vr- 
ncHlis, magis orare vel psallore, quam olio-is vos vc! 
s:fTulnribus stiideaiis fabulis occiipare. Q\\\ onim ad 
ecclesiam veniens verl>osnri volueril, mclius illi fiic- 
nil non venisse : qitia duin se inrrncliiosis fabulis oc- 
oupot, noc ipsc psallil, ncc alios psailcrc aiit lectiones 
audirc po miuii. Qui talis est, elsi riim parvo pcccito 
ad ccclesiam venit, cum inajori ad domum proprinm 
rcdit : quia ibi se verbosnnd(» siiiduit viiliierare » ubi 
psnilcndo vel orando et sibi ct aliis medicaincnta po- 
luil providerc. 

2. Qunliter orandHm, Anieomnia, fratrcs cbarissi- 
mi. qiioticsorntioni incninbimiis, ciim silenlio ct qniete 
siipplic^irc Dco dcbemiis : quia qiiicumque voluerit 
cum alia vocc orare, oiniiibus jiixln sc slanlibiis ora- 
lioiiis fructum vieteliir aufcrrc. Rugitus lantum et sii- 
spiria vcl geiiiilus audiantur. Nani oratio noslra talis 
cssc dfbel, qiialis fuissc logiiur sanctnc Xnux matris 
benli SaniiielJs. Sic cnini dc illa scriplum e^t, quia 
flcDs oralKil, et labia cjiis tanlummodo movebanlur^ ei 
vox penitus non audiebatur (I lieg. u M et 15). Audiant 
brec omiies ct imitcnlur, pro^cipuc illi qui iUi alui gir- 
nililale siiic iilla vcrcciiiidia ciim slrepitu vocis oraiil, 
ut jnxta sc alios orarc noii pcrmittanl. Orcmus ergo, 
sicut dixi, cuni susnirio, nigilii vcl gcmitu, sccundum 
illud propbeticuni, lliiqiebam a gemitu cordi$ mei {PsaL 
xxxvii, 9). Orcinus, inqiiam, non voce sonantc, sed 
conscicnlia ad Dcuni clainaiitc. 

5. EvagaiioHCt mentis in oratione Deum summe laS' 
dunt. Orantes aulcm, fratrcs cbarissimi, qunntum pos- 
sumtis, adjuvantc Doiiiino laborcmus , ut nulla nobis 
^xtraiica cogitaiio subrcpcrc possit; nc furlc aliud 
liabenniiis in conle , ct aliud profcrninus cx orc : iie 
Torte duin lingua Deiiin rogat , cogitntio iu rcbus va- 
riis occiipnta ab orationc scnsu disccdal; et iiideac- 
quirat peccnium , iinde potuit liabcrc rcmedium. Si 
euim apud aliqiiam potcnlcm pcrsonain vcllcs aiiquam 
causam iicce^ssariam allegarc, et subito avcrsus ab 
itlo, media intcrloculioiiodisrupta, aliquibiistc vcllcs 
occupare scurnlilaiibus ; qiinlcm tc putas iujuriam illi 
persona; cuin qua loqucbari^, iiifcrrc ? quoniodo coa- 
tra te illius iraciindiain cominovcrcs? Si ergo cnin 
homine lo<|uentes , tota iiiicntionc animi laboramus, 
ne aliiid cogiianles illi cuin quo loqiiimur injuriam 
facere vidcamnr ; ctim Dco in oratioiic loqiiciiles^ cl 
aule tanl^im niajcstalem pcccalorum nostrorum niise* 
rias alleganles , noii iios piidet ct non erubcsciiniis 
captivis sensibus huc illiicque discurrere, et infelircm 
mentem niullis (Kcupationtljus a conspcctu divinc 
majcstaiis abstrahcre? Et ideo unusquisquc, ant^ 
qoain in oratioiie procuinbat, omnes cogitaliones su- 
pcrfluas ab animi sui inieiitione, Deo auxiliante, r<*<- 
pellat : ut aiiima nostra saiicti Spiritus fervore siic- 
ccnsa , omne vitiiim comptinciionis vel orationis igne 
consumat,et vag.is ac volaticas cogitationes longe di- 
spergat ; ut sobc viriutes tantum ct sanctx mediia- 
tioiies in cordibus coslris lociim semper inveniaiit. 

4. Hoc enim qtiasi adoratur , quod attentius cogita^ 
iur. Quid tum unice rogilandum. Si dtuwn nimis est tU 
nMi in oratione subrepant quas alio tempafe cogitare 

Eostumus^ quid deillicitis cogitationibtu? (Omnls eniin 
omo, fratres charissimi, qtiod tcmpore oralionis at- 
lenlius cogilat, hoc sibi pro Dco coustituit, ct hoc 
quasi Deum habcrc cl qunsi Doininum tidebitiiradora- 
re.Qiixres, dilcctissimi, iiiniiuininihi aliqtiolies iuto- 
lerabilem dolorem incuiit ct tremorem , cum in ipsa 
oraiionis intcntionc uicns ad divcrsas occupatioiies 
tacculi rapitur : ct cum vidcitir aliiid agcrc, longc ali- 
bi cognoscitur oogitationc disccdcrc ; quasi sil aliqiiid, 
qnod pliis co};itarc dcbcamus. Qtinndo cuin Dco lo<pii- 
mur, nil nobis aliiid cst cogitnndiiin, iiisi ut toto cor- 
de et toto animo ct lota mciilc pcccaiorum indulgcn- 
liani elDei graliam debcamus cx|>ctcrc. Yerbi gralia, 
coicvmque forte in oralionc subripitur ul foriiui co- 
gitet : si forum cogitat, forum adorat. Subripitur illi 
ut domum quain fabricat aut reparat, antc ociilos pro- 
poaat : quod ante oculos habucrit, hoc adorai. Kortc 
Tineas aut hortnm aut aliud aliquid cogitat : quod 

Pathol. XXXIX. 



ante oculos conlis proposiieril, boc iii illa oratione 
adorat. Tarco de malisct fortc f*liain (urpibus cogii.v 
tionibiis vel iinmiindis *.] Coiisidoratc, fratrcs cbarii- 
simi, qii.ncso vos, cl vidctc qtinin sil durn isla capiiTi. 
tas, iil linffun qiiasi ciiin Dco lo<iualur, ct loti animi 
intciitio ad lcrram et pnriclcs vcl lapidcs, dirigaitir. 
El si isla qn.T licile alio lcmpore vel cogitarc possu- 
iniis vel vidcrc. niiiiis diirum csl iit nobis in oratione 
subrcpant ; piilas illa qii.c cliam alio lcmpore illiciie 
cogitanlur, qiiaiitiim maii cril, si ca in oratione positi 
cogitonius ; id cst , si ciipidilalcm , si odium , si ira- 
cundinm, nut liixuriam, vel adiiltcria ct cxtcra bissi- 
milia inclinnti nd oratioiicm aiito cordis nostri octilon 
propotiamiis? Undr, fratrcs cbarissimi, totis mcdullis 
conscieiiti:c Dominuni depreccmtir, ul nos ab ista hi- 
difiraiionc d.Tmonum liberarc, et peccaiorum nobis 
iiidiil^entiam donare digiielur. 

5. Pro quibtts et quid orandum. Et ideo, dilectissimi 
fratrcs , itcrtim alque iteriim rogo , si licri non potcst 
ut isias capiivitates animx ad intcgrum possitis evn- 
dcrc; vcl qiianlum possumus, auxiliante Domiiio, labo- 
rciiius, ul cas vcl Utrditis incurrcrc videamur : ne forie 
pcr ncgligenlinm duin orantcs aliud co;;itarous, indo 
apiid Dcuin invcniamiis offcnsam , unde potueramns 
acquircre gratiam. Oremus ergo , fratres , non solum 
pro nobis, scd cliam pro omnibtis, ubicumque sint, 
Cbristianis : ncc solum pro amicis , sed etiam prc 
inimicis Dei misericordiam depreccmur. Et quia l>ea- 
ttis Apostolns dicit , Quid oremus, sicut oportet, nesrf- 
mus {Hom. viit , 2B ) ; hoc scmpcr ei pro nobis et pro 
omnibus nliis supplicemtis , ut nobis Deiis hoc digne- 
liir concedere , quod novit noslr» antmx convenire. 
Ante omnin, frnlrcs, oraiionem dominicam in oraiione 
dicamus : qiiia sinc dubio libcntcr orationem exaodit, 
quam ipsc pro iiicffnbili sua benignilatt^ instiluit. liaec 
ergo, frntres charissiini, si Dco inspiranic, sicul con* 
sucvistis, libcntcr accipitis, ct nobis facictis gaudium, 
el volns prxfKirabitis regnum : pra^slante Domino no- 
stro Jcsu Christo , (|ui rcgnat cum Pntre et cum 6pi- 
ritu sanclo in s:ccula sxculorum. Amcn. 

SERMO CCLXXXIV {a). 

Dc qiiaJam iisallendi consuetudinc, iu dle Epipbamae (^). 

1. De nova psallendi consuetudine. Gandiuin , quod 
mihi Doininns de vcslra sanctn el ndeli devoiioDe 
concessit, vcrbis non prcvaloo cxplicare. Plures 
eniin eraiit anni , quod pro bac rc a^slunbai animus 
meus, et lola cordis intcntione desideraham, u^ istatn 
psallcndi consuctudinero vobis piiis Dominas inspfra- 
ret. Undc benedico Dominnm mcum, etquantaspos- 
sum jugiter gratins ago, qui dignatus est implero desi- 
derium meum. Cum enim vos c^o ita psallere desidp- 
rarem, qnomodo in aliis vicinis civiiatibus psdllebatnr ; 
lalitcr Deus pniepiravil animum vestrum, ul hoc ei:\m 
melius, adjuvante Domino, compleatis. Quiil nunc iti- 
lcr ipsa gaudia nostra agere convenit, nisi ut totis vi- 
ribus Doinino supplicenius, ut quomododaiilinitiuni, 
etiam consummationcm dare digiietur; etquibus lani 
sanctam psallendi contulil devotionem , etiam felicis- 
siinam pcrseverantiam pro sua pietate concedbit? Kt 

* Qux uncinis bic distinguuntar , desiderabanliir iitJli- 
bliothcca Patrum. 

(a) Alias, 5 in Appcndicc ad Sinnondianos. 

{0) spiu^ius sirmondi judido , et ab ipso In Appendicem 
post sennoiies quadraginla, quos Augiisiini nomiae publi- 
cavil, non injiiria relatus. Periinet quippe non ad Auginii* 
nuiii, cui iti Hegio codicc adscribilur, sed ad caesariuiD ; 
ciijiLS sancli pncsulis ad i^romovendum Dei culium in Psai» 
nKirimi ac liymnoruni caulu aliisque sacris rilibus curam et 
stiKlium icstatiliir ciiin \asensis concilii 2 ipso auaore ron« 
(liii canoncs, titin eltain vit.^eejusconscrii^toreSfqui pRPier 
alia, illud in liliro 1, ti. II, inaxime ad rcni cointnemorant : 
« \oluii vcro aiquc eiiam oompulit laicos cl |opulares do- 
« niiues PsahiKk» el liynuios promere, altaf^ue et modulata 
« voce , iiistar clericbnim, alios grsece, abos latioe msas 
« (*l nnii|>honas decaiiiarc. « scrmonem fortean tituius tn 
(Jic. Kpiplianirc diclum siguificat. De num. 3 vide Ajtpen - 
dicis s<>rm. 175, n. 4; 140, n. 2; 28, n. 4; 27l,n. 0, et273^ 
n. 6. 



f^ APPENDIX. 

quMi non qui c«perit, scd qui (terscveraveril • salvus 
erit; et vosquantum poiestis , jugi oraiionc,et cordis 
oompunctione igncm iii vobis divini amoris accendite; 
ne iorte (Itmma cliaritatis, quse in vobis Tervere 
fideliter coepit» per aliquam negligeniiam refrige- 

scat. 
^.Linquiv condnant mom; vocibut consonent affeC" 

lH$pii, t,i lioc anlc omnia iion soluni orationibus, sed 
eliam sanclis cogitationibus studetc , ut quod verbis 
psallitis, oralionibus implcatis , et Spirilus sancius, 
qui vobis sonat iii ore , ipse etiam babitare digiiclur 
iii cordc. Boiium quidein esl ct saiis acceptabile Deo, 
quando iingiia lideliter psallit ; sed lunc est vcre 
bonum, qiiaiido lingux concordai eliam vila. Con« 
sentiant siniul voces et mores; nc forle bon» vo- 
ces conira inalos niores tcstiinoiiium fcraiit, et 
ipsa vos lingua vcslra rcdargiiat. Si eiiiin aliiid 
sonat iii ore, et aliud apparet in operc; qiiod 
lingua videtur xdificare, incipit conversalio mala de- 
struere. Vos vero , fratres , non solum suavitas vocis, 
sed eiiam sensus ipsius leciionis tcneat occupalos ; iit 
quomodo sonus vocis delcctat in auribu s, sic virtus 
ipsius lectionis dulcescat in cordibus, secundum illud 
quod scriptum est , Quam dulcia fuucibui meis eloquia 
tua^ Domiue ( Psal. cxviii, 103) ! et ilerum , Eloquia 
Domini de^erabitia tuperaturum , et lapidem pretioium 
muUum^ et dulciora super mel et favum ( Psal. xviii , 
i\). Qui enim quando psallit , suavitatcm tantummo- 
do vocis ei compositionem cujusi|ue soni attendit , et 
qoid in ipsis iiitelligi debeal noii atiendil , aures ejus 
accipiuiit transiiorium cibum , sed ad animam ejus 
non pcrvenit Dei verbum ; ac si velut ceram quodam 
roodo quis ruiii]nat,et de niellis dulcedine omniiio iion 
goslai. 

3. QuaUter inter ptallendum eoncipiantur. Vos vcro , 
fratres, siciit jam supra suggessi, ante omnia virtutes 
Psalinorum iiitus attendite. Quando ouisque vestrura 
psallit, versiculum Psalmi, ubi ait» Confundantur su- 
perbi^ qma injuste ituqmtatem feeerunt m me {PsaL 
cxviii, 78 ) ; conetur superbiam fugere , ut xternam 
roiifiisioiicm mereatur evadere. Quando psalUmus, 
Ferdes omnes qui fornicantur abs te{PsaL lxxh, 27) ; 
oinnes nialas coiicupiscciiiias sludeamus evadere. 
Qitaiido psalliinus quod beatus est otr, qui in lege Do* 
mini meditabitur die ac nocte { PsaL i, i) ; superfluat 
occup:ilione8 et mordaces jocos, otiosos luxuriososque 
semioiie«, quasi yenenum diaboli respuamus ; ei lectio- 
iiem diviiiam aut ipsi frequeiitius rele^amus ; aut si 
nos ipsi lcgcre nou possumus , illos qui l<*giint libcn- 
ter et fr^uenter audire studeamus. Quoties psalli- 
tnuSf Si reddidi retribuentibusmihi mala^ decidum me- 
rito ab inimicis mcis inanis : persequatur inimicHs aui- 
mam meam^ et comprehendat el concuic* t in terra vitam 
meam, et ghriam meam in pulverem reducut { PsaL vii, 
5, G ) : qiiando isla el alia diciinus, iio ipsi coiilra nos 
lam duram inalcdictionem proferre vidoiimur , iiulii 
un((uain bominum malum pro roalo reddamus; ut 
cum socura consciciitia |M>ssiinus dicere, Dimitie iio- 
bis debita fioi/ra, »cut et nos dimittimus debitoribus no^ 
stris { Mutih. vi, 12). Ctquia longuin est omuia repli- 
care, qnx de istis iribus aiit qualuor peccatis, id est, 
superbia, fornicatione vel odio diximus, hoc de reli- 
quis omnibus vltiis scntiamus. Et quotiesctimque in 
Psalmis peccatores maledicuniur , sludcamus pccea- 
tiwi fugere; ne ipsi nos videainur ore proprio niale- 
dicere. Quolies iii Psalinii» justi, misericordcs, sobrii^ 
casti vel humiles collaudaiitiir , tales csse cum Dei 
adjutorio laborcmus; nt benedictio qiiai :id illos diri- 
gitur, etiani ad nos diviiio inuiiere proreraliir. Itcrum 
atque iterum rogo attiue supplico , ut quotiescutnque 
psallitis, quid in ipsis Psalmis iiilriusecus inlclligi vel 
observari debcat, attenlius cogitetis ; ul diiin iingna 
testra D<uniiium laudat, ad aniinani wsirain beiie- 
dictio diviiia perveuuu : pnpstante Doniiiio nosiro 
JesuCliristo, qui vivit et regnal in sx^ctila sxM:ui<>ruiu. 
Amen« 



SERMO CCLXXXV {a). 

De rilu psallcndi, ctc. {b). 

i. Adorationem qenua fiectantur. Hofc Psahnorum 
cantum consequaiur. Supplico , fralrcs cliarissimi , et 
paterna pietate comnioneo , ut ({uotiescumque oratio 
iiidicitur, qui forte pro aliqua infirmiiaie non potctl 
genua fleciere, et dorsum incurvare, vel cerviceni.b»- 
miliare non difTerat {c). Quid tibi prodest quod fldeli- 
ter psailis , si posleaquam psallere desinis , Det) sup- 

f>licareiiolueris? Et ideo uiiusquisque , quando psah* 
ere cessavcril, cum omiii huinititaie orct et supplicei 
Domino; ut quod verbis protulit ex ore, Deo auxi* 
liaiitc , implere mereaiur iii opere. Sic est psallere » 
fratrcs , quomodo sementem iterum orando sepelire 
vcl tegere {d). Sicut cnim qui scniinat in agro, si 
arando cooperire dissimulaverit , venient volucres, «l . 
totuin quod seminatum esse videbatur diriptent : ita 
qui in agro cordis sui scminaverit verbum Dei , et 
lisalleiido vel legendo asperserit, nisi posica orando 
iii conle suo recondiderit, et quodam modo sepelierit, 
veiiient volucrcs , id est , cogilationes saeeuli hujus , 
volatiles, inancs et vacux , et rapient qiKHl iu corde 
fuerat seminatum. Ei ideo ubi cessaverit ariquis psal- 
lere, non ccsset orare, si vult in agro cordis sui nies- 
scm divinx misericordiae proficere. 

2. Nestando fiai. Kogo vo8,fratres, quotics in al^ 
tario oratur , et vos inclinaie capiia vestra ; ne forie 
si slanies vultisorare, impleatur in vobis illiul quodde 
Pharisaeo scriptum est qui stans orabat : plus eiiiiii 
placuit Dco Publicanus, qui incurvatus accusabai pec- 
caia sua , quam ille PliarisaBus qui sians laudalKit me- 
rita sua. Et illud observate, fratres , ne forte dum alii 
orant, alii oiiosis fabulisoccupentur; ne de medic** 
inentis sibi vulnera faciant, ct iiide se perdant unde bC 
liberare potueraiit. Qui liaK: Giciunt , et pro se et pro 
aUis quos impediunt, malam raiionem sunt in die judi- 
cii reddituri* Et hoc admoneo simui et rogo , fraires , 

Suotiesclanialum fuerit, ut vos benedictioni biimiliare 
ebealis, iion vobis sitIab..riosum capitaindinare; qiua 
non vos honiiiii , sed Deo huiiiiliaiis* 

3. Dolet ad viailias tardius venientes. et verbum 
Dei negligentes. Verbum Dei ptuvia. Verbum Dei 
lumen est. Et licet, fraircs charissimi , de vestra ler« 
venti devotioiic muliuin gaudeam ; uinen nuia sont 
aliqui, qui tardius ad vigilias veniuni , et ubi vcrbiiiu 
Dei recitari coeperit, cilo discediinl« rogo ut eos adnio- 
neatis, et vestro sancto ac saliibri oonsiiio ul vus iini- 
tari debeant provocetis. Quantum est boc, fratres mei« 
quod eos occupatos tenere videniur?£t ipsi videiis 
quia vix est dimidia: honc spaiiuin ; cum tameii , ut 
paupcres hoinines , vel quosqiie ariilices de suis uoii 
rclardemus operibus, quoties serino futurus est, inatii- 
rius fuciauius psalmiim quinquagesimuiii dici , ut iioii 
tardius, sed senipcr hora coii.sueludinaria de ecclcsia 
exeatur. El r<»go vos, fraires, si iiobis inter tanias occu- 
pjiiones et intolerabiles labores non piget |ier diversa 
volumina Scripturarum excurrere, et cum grandi stu- 
dio vobis medicamenta spiritiialia providere; quare 
alicui ex nostris laboriosum sit accipere , cum nobis 
noii ^igeat erogare? Et quia scnno qiii recitaiur, obe- 
dicniibus erit iii remedium, negligentibus in judicitnn, 
bene faciel unusquisqiie, si vcrbi Dtai pluviam in agro 
cordis sui libeuter exceperit : ne forte si dissiiniilave- 
rit remedium salutis accipere , poslea necesse sit ilii 

f:iittam refrigerii inter inferni flainmas inquircre. 
llam pluviam dico, fratrcs charissimi, nos desidefire 



la) Alias, ex vignerianis 8. 
(b) 



soperiori sermoui in Rcgio oodice proxime snbjioiuiri 
cum bocoe tilulo, c De eodt^m : » queoiadmodum j^m auie 
moQuil cjusdem sermoais edilor viguerius. ca.iMrti veiMta 
et mentem non minus rereri quaui superior. Di aiu:i. 1 
vide Appendicib seroi. 280, n. 1 : dc nuia. % seroi. i%, ui>. 
i, 5; infra scrm. !288, n. :2 : dc nuiu.3, scmi. £»5, u. f; 
288, n. 2; 303, n. 3 ; i30, n. 4. 

lc) Uic forte aliaiiid dcesl. 

Coj Mancus est ute locua. 



ft^gS ^ SfeilMO CCLWXVI. 

liebcre , de qua Moyscs dicil , Exspecleiur tctU pluvia 
floqtaum meum (Denl, xxxii,2). CeriunicsleiiiiU» fra- 
Ires dileclissimi , quia quaiis est niessis isla lcrrcna , 
quolies pluviam aul Uirdc aul posl muitos meuscs ac- 
%;epcrit, lalis esl animn quae verbum Dei frcquculins 
audire nolueril. Kl (|uia lcx Dci nou solum pluvia, scd 
ctlumcu cst, socuudum quod scriptumest, Lncerna 
pedibusmeh verbum lHum,Domvie{Pial. cxvin, tU5); 
qui lumeu vcrbi Dei dcdigtwilar accipcre, limeal ne ci 
nccessc sil a^cruas lcnebras susliitere. Scd crcdimus 
de Dci miscricordia, quod pcr sanclam admonilion'^!!! 
et Dt»o placiiam castigalionem vestram, cl.au» nc^'li- 

Scnics ad fervorcm sunt vcsiraj fidei susciiaudi ; nt el 
e vesira el iiiorum salute duplcx gaudium h.ihcrc 
possimus : prcblanle Domino iioslro Jcsu Cluislo, (iui 
cum Dco Valrc et Spiritu saucto vivit el rc^ ai iii **;«»- 
citia saM^uloniiu. Amcn. 

SERMO CCLXXXVI {a). 



im 



U gcnua Occiantur in oraiioiie, cl dc verbis oliosis \i- 

laadis. 

I, Ad preces gemin pccUmtur, aul pree inlirmitate 

dormm et caput iHciiucuiur. Id Publicamts obHenwit 

audilmr; id uegtideus Phuriaoms detpicitur. Rogo vi 

admonco vos , fratres cliarissiini , ut quotiescumqno 

justa altarc a clcricis oratur, aul oratio diacono cla- 

Miuiilc indicitur, non soliini corda, scd ciiaiii corpora 

liiiclitcr uicliuclis. Nanidumfreqitenter,siculoportct, 

€t dirigcHtcrailCiiilo,Uiacoiioclamanlc, Flcctanius gc- 

ima ; inaximam iiartcni velul coluinuas ercctas stare 

consiiicio : qiiod Cbristianis dum iii ccclesia oraltir, 

oiuiiino iicc licct, ncc cxpcdil> rion eiiiin propter nos, 

scil proptcr vos diacouus clamal. Et idco quia ad \os 

spccialttcr vox illa, \"Cl maximc ad n<^ligcntcs diri- 

gitur, justiini est ut a vobis lidclitcr implcatur. Sit 

crgo vox ilia obcdicntibus in rcmcdiiini ; quia inobc- 

dicmibiis crit in tcstimoniiini, proptcr illiid qnod scri- 

ptiiui csi, Mulediztut qui facit oput Dei negtigeiUer 

{Jcrem. xlvui, 10). Scdclillud tiinciidum est, fratres, 

quod A|)OStoliis dixit, et omnimodis observanduui, 

Inuate orationi rigUaniet in ea (Cotoss, iv, 2) ; ct ite- 

niiiif Sineintermit^oneorate, in omnibut qraiiatagite (I 

Thett. V, 17, 18). EtDoniimis, Viyitate, imiuit, et orate, 

ne vHretu inienUttionem{MaHh, xxvi, il); ct iteniiii, 

Oportet tcmper orare et non deficere (Luc. xviti, 1). El 

ideo qui pro aliqiui iiifirniitatc iion potest genua tic* 

cicre vcl dorsuui cunare« vel caput non pigeat incli- 

narc; cousidcrans pcr liauc liuuiilitateiii Pubiicainim 

illuin D<:i miscricordiam consecuiuni, qui ad coBluin 

oculos lcvarc nou audcbat , scd incliiiaio iii tci ram 

capilc pcctus tiiiidcbat, ct pcccata iiitus inclusa riuasi 

|micx se\'crissimus verl>erabat : ct ideo nicriiii ui de 

eo iHMniniis diccrc ilignarctur, Dcscendit hic Pubtica- 

tmt jnttipcntUM in domum tuam magit quam itte Ptm*- 

ritttHS : quia omnis qui te exattat, fmmitiabitur; et qut 

u humitml, exnttabiiur (Ibid., U). Exemplum cliain 

ipsiiis IMiaris:ei coiisidcrandum cst el timcnduiii ; 

iic pro co quod slaus oravcrit , ideo noii nierucrit 

cxaiKliri. 

3. Qul negut in se peccatum esse grave, Si in vesti- 
bms macutat in anima potius timeatur. Scd foi lc siiiit 
aliqui, qui idco gcnita iiolunt flecterc, quia sc (rcduut 
pcccata gravia iion liaberc. Avertat lioc Dcus a sen- 
tibus dirisliauis. Ille pcriculosius peccat, qui se gra • 
viter pi'ccarc non puiat : et tunc maxime impugua- 
tioncifi sustinci, quando se impugnari non sentit. Sed 
dicit aliquis : Qnis esi qiii se peccatorem esse non cre- 
dat? Sliie dubio ille se peccatum grave liabere non 
credil, qni prohtratus aul incurvatus animjii suac re* 

(o) caesarianos iater sermones exsial in manuscriptim ei 
est m Bn)Kotbcca 1'atrutn bomilia Ipsius trijJiesinui quarta. 
Duobus ia manuscripUs babet nomcn c Doniiui Effrem > io 
froQte ; qi:a de re aui supra censuraiu sermonis 285. Pras- 
tcrea de num. l vidc Appendicis scrm. ^, n. I : de 
aum.5, scrm. 283, n. 2 : de iiuo]. 6, Sup.mscrm. 2G5, u. 
S, et 285, Q. 2 : de uum. 7, serm. il, n. f . 



rnedium iion quxril. Sed forte timet :iliquis iic pr.> 
lio>is vcstiincntis suis injuriam faciai. Qui timel 
ne orando inquincnlur vcslimcnta sua « plus tiine it 
ne iion oraiido sordida remaneal auiiiia sua. Phn 
enim aptid nos valcre dcbct anima iiOdtra , (jua n 
tuuica : cl valdc limci:duni csl ne dtiui >*esiis niti.ii 
custo lititr, iiiullis i>cccalis ac negiigcnliis aniniu sor- 
dldciur. 

5. Ilanc corporis dcnissionem Iwmini exhibemus. 
Eam in prccibus cxhibucrunt sancti , et ipse Clitiilu.s. 
Ycl'cm lanicn s irc dc illis qui iicc genua floctiini, 
ncc inclinare raiiita volunl, si aliquid sihi satisiiecc^- 
sariuMi aul a jiijicc aut ab arKjiia poteiitt pcrsona cx- 
l)el:Tciii, uiruin stanies etcreclo capite ncgligentcr 
ct lepide supplicarcnt. Rem tcrrcnaiti ab Iioniinc u.V' 
reno (piaTiuius, cl propc usque ad tcrram nos buiiii- 
litcr iiiclinamus : ct a Dco rcmissioiicm pcccatoriini 
ct aiteruam rcqtiicm inquireutcs , nec c^ipita nostra 
incliiiarc digtiaiuur. Noii ila U^giuius dc bc;ilo Filia cl 
EIis;co (lY lieg. 4) vcl cielcris sauclis, dc quibus li>- 
gitur quoil frc(|itenier proslrati in lerram , ad Deuiii 
cum ouini contritioiie oraveriiil. Kt dc ipso DomiiKi 
nosiro iii Evaii;;eIio scriptum esi, quod procidens in 
terram ita oravcrit, ut ab eo gutl;e sanauinis siilli- 
rent ( Luc. xxii , 41 ct 44 ). Quid enim indigeliatCbi i- 
stus ut talitcr siipplicaret? Non illc quidquain iiidigeluit, 
scd iiobisexemDlo suo orationis rcmedia pra*parab.it. 
Orat misericoraia, et non orat miseria, orat cbariias, 
eC iion orat iniquitas. Prostratus in terra orat Medi- 
ciiSy ci non incliuatur segrotus. Oral innocentia, ct 
noii orat nequitia : orat qui pcccatum non fecit, nec 
doliis iiivenlus est in orc eius; et non proslerniliir 
inullis peccatis obnoxius. Orat Judex, et desiderat 
parcere ; et iion orat reus, ut indulgentiaiu mercatiir 
accipere : orat jiidicaiurus, et orare dissimulat jiidi- 
candus. Non ergo pigeal, si inflrmilas non probibcl, 
Qt se unusquisqiie in tcrram prostraius bumilict. 

4. Aliler nequit dc fonte gratim bibi, Ad ecclesiam, 
fratres, quasi ad fontcm vivum et ad spirilualem flu* 
vlum, convenire debemus, ut accipiamus aquam illam 
vivam, de qua Dominus dixit, Qm sin'/, veniat ct bibat : 
qui credit in me^ fiumina de ventre ejus (luent aquce vi- 
vo! (Joan. VII, 57, 38) ; et iteritm , Qm biberit aquam 
quam e^o dabo^ non titiet unouam : sedRet in eo fons aqute 
tatientis in vilam ceternam (Id. iv, 13 et M). Ad isiuiii 
crgn foniem feliciter currit, qui ad ecclesiam fldeliter 
vchIi. Sed sicul de fonte tcrreno cl corporali fluvio 
iion potcst ali(|uis bibere, si se noluerit inclinare ; ila 
ct de vivo fonte Cbrislo ct sancli Spirilus fluvio nemo 
aquam vivam baurire poterit,nisi se bumiliterinclinare 
voluerit ; propier illud qiiod scripliiui est, Deuttuper^ 
bit resistity Immitibus autem dat gratiam {Jacobi iv, G ). 

5. Aut benedictionis divince ros percifn. Et illtid simi- 
liter admoneo , fralres cbarissimi , quotics diaconiis 
clamaverit ut vos ad bcnediciionem bumiliare debea- 
tis, et corpora et capita rtderuer inclinetts ; quia be- 
nedictio vubis, licet per Imminem, non tainen ab 
lioinine dalur. Ncc atiendatis si forte negligens est 
qui cxliibet ; scd Domiuum respicite qui transiniltit : 
benedictioeniiii quo; vobis dalur, roset pluvia caelc- 
stis csse cognoscitur. S c enim et Moyses ail : Extpti- 
ctetur ticut pluvia eloquium meum^ et sicut rot verba 
mca (Deul. xixit, 2). Et oplime iiostis, fralres, quia 
pliitia si moiiiein nimis erectum invenertt, clto in val- 
l(Mn dccurril. Et ideo qui se ad accipiendam beiiedi- 
ciionem liumiiiter inclinantcs, quasi valles faciuui/ 
ipsi pluviam diviiia! iienedictioiiis accipiuiil : ct iui 
plctur in cis illud quod scriptum esi, Omnu viilit 
implebitur , el omnit mons et cotlit humiliabilur (Luc. 
III, 5). Quid est, Omnis vallit implebilur ; nisi, Omnit 
qui te humiiiat, exaltabiiur? Quid csi, Uont et coiiit 
hunutiabilur ; nisi, Qui seexaltat^ deprimetur? Ipsi ta 
men in oraiione geuiia flectcrc , vcl capiia sita l>cu.*- 
diclioui dissiiiiulaiit iiiclinarc, qui slaiiics in ecclcbia 
magis eliguiit verbosari quam psallcrc. 

6. In ecclesia vel orandum vel psallendum. Garrieft^ 
tium duptex culpa. Uiide rugo vos^ fraires^ ^^lsaNi^v.^^}^ 



tiWl 



APPENDIX. 



1283 



i\cs. imo precos noslras, libcnler, sicul consucvislis, 
accipiic; ci vcnicuics ad ecclcsiam hoc solum quod iii 
ecclesia ficri expedil, agile : id csl aul orale aut psal- 
lite; ut ct orando peccalorum veniam accipere, et 
ps:dlendo ad spiriiuaiem possitis laelitiam pervenire. 
Quieuim in ccclesia incplis etincongruis labulis oc- 
cupalur, qnnsi venenum el gladium reliauis homini- 
bus iiigercrc vel pi^abere cognosciliir, dum verbum 
Dei nec ipsc audit , nec alios audire permitlit. Qui 
eiiim talis cst, ct pro sua et pro aliorum destructione 
in dib judicii reddllurus cst ralionem. Sicut enim 0- 
deliter psallenles et humililer supplicantes, cl pro se 
et pro aliis, quibus exemplum vit;c pra^buerint, acce- 
pluri suiit gloriam ; ila illi qui e conlrario non aedili- 
cationis, sed deslruciionis excmpla prx.bncrint , et 
pro sc el pro aliis passuri sunl poennm. Qui psallere 
dissinmlat, vcl laceat et sileniium pnebeat ; ul si sc non 
«dilicai , vel alios cxcmplo malo non destruat : quia 
timcndum est illud quod Dominus in Evangelio diclt, 
Omneverbmn otiotum quodcumque locuti fuerint homi- 
nfs, reddent de eo rationem in diejudicii (Matth. xn, 36). 
Rogo vos, fralres, si extra ecclesiam occupari oiiosis 
sermonibus malum esl ; pulatis in ecclesia verbosari 
quale pcccalum csl? 

7. Diffbolus maxime contra se instructos impugnat. 
Recapitulatio. Diabolus enim, fratres charissimi, tunc 
maxime impugnare nos consuevit, quando nos contra 
se spiritualibus armis prxparatos esse cognoverit : 
et quia nos non polest corporaliier dc Ecclesi;c con- 
ventu repellere, in ipsa ecclesia infructuosis nos stu 
del scrmonibus occiipare ; utnobis per inanes ct va- 
cuas, aiit forte eliam mordaces colloculioncs ac sor- 
didas cogilaiioncs, divinae leclionis fructum vel ora- 
tionis remedium possit auferrc : ut corporc tantum 
Tideamur in ecclesia starc , et corde vel cogilaiione 
longe a conspcctu divinx majestatis absceUere. Ei 
ideo quantum possumus, cum Dei adjutorio conlra il- 
lius insidias rcpugnemus, secundum illud quod ait 
beatus aposiolus Petrus , Adversarius vester diabolu$ 
ianquam leo rugiens circuil quarens quem devoret ; eui 
resittite fortcs in fide (I Petr. v, 8, 9) : et illud quod 
scriplum est, Subditi estoU Deo; resisttte autem diabO' 
lo, et fugiet a vobis (Jacobi iv, 7). Quapropter, fralres 
charissimi, ri»go vos ut contra isias durissimas capti- 
vitates anim», auxilianle Domino, quanlum possumus 
rcpugnemus : el otiosas fabulas, quas etiam extra cc- 
clesiam noxias esse novimus, praecipue inlra eccle- 
siam qunsi vencna diaboli fugiamus. Et quoliescum- 
que maconus clamaverit ut aut in oratione genua 
liectere, aul benediciioni inclinarc capita debeatis, 
obedienter hoc et fideliter cum vera humilitate racia- 
lis ; ut ct ornndo pectora vestra ab omnibus malis 
liberari , et licneaictionem accipiendo bonis spirl- 
tualibus mereantur impleri : praestante Domino no- 
8lro Jesu Chrislo , cul esl lionor et imperium cum 
Patre et Spiritu sancto in ssecula s;cculoruin. Amen. 

SERMO CCLXXXVII (a). 

De periculo sacerdotis et de raptorum correptione (b). 

{.Saeerdotum onera, Tenentur prcedicare. Contradi- 
centes qui. Si diligenter ailendilis.fratres charissimi, 
omnes sacerdotcs Domiiii , non solum episcopos, sed 
eiiam presbyteros et ministros ccclesiaruni , in 
grandi periculo esse cognoscitis. Ipsis enim conte- 
statur Spiritiis sanctus dicens, C/aina, ne cesses : 
quaii tuba exalta vocem tuam , et annuntia populo meo 
scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum (Isai. 
Lvni, 1) : et iierum, Si non annuntiaveris iniquo 
httqwtatem mam . sanguintm ejus de manu tua requi' 
ram {Ezech. iii, 18). De ipsis etiam Apostolus dicit, 
Obedite prtepositis vestris et tubjacete eis ; ipsi enim 
pervigilanl tanquam rationem reddituri de animabus 
u$ms (Hebr. xiii , 17). Si pro se, fratres charissimi, 

(a) oUm, 7 ex horoiliis bO; et post, in Appendice 15. 

\b) Desumptus Ibil ex Augustint sermone 178 ; nihilqne 
fwe diveraum hahuit, nisi in prxiatiooe el in ooDclusioae , 
qmn Uciroo uoluiintts hic desadmri. 



unusquisqne vix potcrit in die judicii ratloncm red- 
dcrc, quid de sacerdotibus futnrum est, a quibu^ 
sunt oninium animse requirend:»? Et ideo coiiside- 
ranlcs pcriculum nnstruin, orale pro nobis, ut cDni< 
missis nobis grcgibus ita spiritualia pascua sttidea- 
mus jngilcr providere , ut pro cis ralionem bonam 
reddere mcrcamor. Consideraie ergo, fraires charis- 
simi, quid sit ijuod volo vestne Dilcctioni suggerere : 
si tamcn omniibus vohis merear , ut adjuvet me qui 
terrct me. Intcr cxtora pracccpta sua bcntus Aposto- 
lus hoc ctiam ait , Episcopum polenlem esse debero 
in doclrina sana coutradicenlem redarguere (TU. 
1, 9). Magnum opus, sed gravis sarcina. Sperabo 
taincn in Dcuin, quoniam adjuvantibus vobis in ora- 
tioiic pro nobis , tibcrabit nos de laqiieo venantium 
et a vcrbo aspcro. Nulln enim causa est quae niagia 
faciat disponsatorcin Dei pigriorem ad arguendo» 
conlradiccnlcs , qnain liinor verbi asperi. Dum enim 
timemns deiracliones , irrisiones etopprobria horoi- 
num superborum, duniqne ab eis in terrena subsiantia 
metuimus prxgravari , limentcs pcrdcre tcmporalia, 
minus quain oportct prxdicamus xterna : et dum 
pcr illorum nequiliam aliquid mundanum perdere 
rormidnmus, peccitoruin suorum vulnera medica* 
nieiilis spiriluulibus ciirarc negligimiis. Unde timen- 
dum est , nc et pro noliis ct pro illis , quibiis pro 
aroore terrenanim rerum non loquiinur, dura:ii * 
rationem in die jiidicii reddcrc conipcllamur. Videa- 
mus ergo quid sit , contradicentes rednrguere. Con- 
tradicentes non uno modo intelligendi sui.t. Paiicis- 
simi eiiim iiobis conlradicunt loqneiido, plurimi male 
vivendo, etc. (a), Audirem et credcrem, si quod 
abslulisti Judxo, redderes Cliristiano. 

2. Alia objectio. Forteethoc sccum cogitat aliquls,ef 
dicit : Mulli sunl Christiani divites , avari vcl cupidi ; 
non habeo pcccatum, si iliis absiulero , el pauperibas 
dedero : unde enim illi nihil boni faciuiit, mer- 
cedem habere potero, si ego eleemosynas dedero. 
Eiiam in hac re parcat unusquisque animx siub; 
quia hujnsiuodi cogitatio ex dial)0li calliditate sug- 
geritur. Nam etiamsi tolum iribuat quod abstulent, 
addit potius peccata siia, non minuii. Diximus contra 
unum vitium rapinarum etc. (b). Habeto facultateiii, 
et ibi laudabo domitam cupiditatem. Hxc ergo, fra- 
tres, si secundum vestram consaetudiDem lideliter 
et diligenter attenditis , el impietatem avaritiae vel 
cupiditatis poteritis evadere, el pro operibus miseri- 
cordiae ad xtema pRcmia feliciter pervenire , prae- 
stante Domino nostro , eic. 

SERMO CCLXXXVm (c). 

castigatio ad eos qui uxores habent, et adulteria commil- 
tere nec erubescunt nec metuimt; aut ante uxores, auft 
post uxores concubuias ialelici consortio voluenuiladlii- 
bere (d). 

1. Virtutes quatuor necessarim. Rogo vos, fratres. 
iit aitcntius cogitcmus causaro saluiis nostrae, ut el 
iila omnia quae de futuro judicio scripta sunt, possi- 
mus evaderc, et ad illam beatitudinem quae nobis 
promissa est , mereamur leliciter pervenire. Quantis 
possumus viribus, cum Dei adjutorio cliariutcm, 
justiliam, misericordiam , tantum simul et castitaiem 

1 sic Mss. At cdlti, hquinntr dura. 

(a) Omissa repete ex Auguslini sennone 178, n. 2-5. 

(b) caetera habes in praedicto sermoue, n. 6. 
lc) Alias, ex vigaerianis 37. 

(a) IQ Appendice nunc primum collocatur. Augustlni ao« 
mine a vigoerio editus est ; sed reclamant r^ et stilos « 
necnon veteres codices per nos inspecti , qui Cesario trl- 
buuDt, scilicet manuscripti bibliothecae Laudunensis Eccle- 
sine, Abbaiis vallis Uicensis, etc Praeterea, in codice R^^ 
3795 inscribitur, c Excerptum ex dictis ss. Pairum Aogustint 
et Joannis, de sacerdotibus. De num. 2 vide supra Aopen- 
dids serro. 140, n. 1 ; 173, n. 3; 174, n. 3; 28S, nn. 2et3s 
265, n. 5 : de num. 3, infra serm. 289, n. 3; 309, n. 4; 289» 
n. 6 : de num. 5, sernun. 309, n. 4; 289, nn. 4 et 5 ; 301, 
n. 4 : de num. 6, serm. 292 , n. 3. 



fm 



SERMO CCLXXXVin 



^m 



ser\'are lota iiileiilione stiidcainus ; ui ista c(rlesti 
ei spirituali quadrip ad paradisi principalem pairiani 
rapuimur. Eanuis illuc inienm corde ; et cnni dies 
judicii venerit, sequemur ct corporo : ul in iiobis 
implealur illud qiiod Aposioliis dixit , Nottra autem 
conversatio in ccclis esl (Philipp. iii, SO) ; et illiid, 
Cum Christus apparuerit vita vestra , et vos cum illo 
apparebitis in gluria (Coloss, iii, 4). Nullam ergo de 
isiis virtutibus quatuor minus qnani expedil diliga- 
mus. Qtiid cnim libi prodesl, si charitaiem babere 
Tidcaris, cl jusliliam babere non velis ? Aut quid te 
adjuvare poterit, si misericordiam babere tc dicas, 
ei casiiuitem non babendo, lc ipsum odio babcas, 
secuiidnm illud quod scriptum esi, Qui diligit iuiqui' 
tatem, odil animam suam (Psal, x, 6j ? 

2. Castilas rara. Adulteri multi, Sa^pe ab episcopo 
admonentur, Sed et ab unoqnoque debent corripi. Alias 
pcccatorum fit particeps, Correpti et non correcti ad 
episcopum deferantur. Ob sccleratum unum qiiandoque 
fmnitur Hespublica. Et quia castiiatem valde paiicos 
servare velle cognoscimus, de ipsa castitate atten- 
tius admonemns, propter illud quod scriplum esl, 
Pfeque /bmicant, neque moUes, neque mascuiorum 
eoncubitores regnum Dei possidebunt : et illud, Neque 
aduUeri, neque ebriosi regnum Dei poggidebunt (I Cor. 
VI, 9, iO). Sed quod pcjus, est multi sunt qui etiam 
cum uxores videantur babere, persuadeiile diabolo 
easlitatem dissimulant custodire ; sed aiit cum suis 
aat alienis ancillis , vel etiain uxoribus aut Oliabus 
exlrancis, iibidinis furore succensi, ita adultcria 
committere nec mcttiunt nec erubescuni , ut iiec 
Domiiium timeant, nec bomines revcreanlur. Sed 
juslum erat, fratres, ut apud itlos qui tales sunt, 
dcberent tam frequentes et tot annoruin admonitio- 
nes nobtrx proficere ; ut nec de medicamentis sibi 
Yuliiera facerent , nec inde se occiderent , nnde se 
viviticare poterant : quia castigatio sncerdoiis, sicut 
obcdientibus ad gloriam, iia iiiobedientibus erit ad 
poenain. Ei quia illi, sicut jam dixi , nequc Domiiiuni 
reverentur, nec liomincs mctnunl ; vos qui Cbristo 
inspirante et fidcm et charitatem fidcliter custoditis, 
ti qiiando aliquos lam sacrilega peccala co.iiinittere 
cognoveriiis, et semel el seciindo et tertio castigate : 
et si vos audire nolueriiit , iiec colloqnium cuiii eis 
kabete, nec ad vestrum convivium eos revocate, nec 
In illorum mensis cibum cum eis sumite, secundum 
illud quod Apostolus ait, Cum hujusniodi nec cibum 
sumere (Id. v, 11 ) ; ut vel sic erubescanl, dum se 
vident ab lioncstis et Denm timcntibus exsecrari. 
Si enim quod snggero non fuerii fiictum, quiciinique 
ille est qui frairem suiun aut vicinuin suum adullcria 
coromittere novit, si illuiii arguere noluerii, in pec- 
catis ejus particeps illius erit, secunduni illiid quod 
scriplum est, Si videbas furem, simul currcbas cum eo, 
tff cum aduUeris portionem tuam ponebas (Psul. XLlx, 
18); el illud quod ait Aposlolus , Non solum qui 
faeiunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus (liom. 
1, 52). IIH auiem qui adulteros nec ipsi arguiint, ncc 
in notitiam sacerdotibus sacrilcgos ponuiil , suspi- 
cionem nobis faciunt, quod ideo illos non arguunt, 
quia et ipsi talia pecciila commiltunt. Mibi eiiiiii 
tuflicit quod grandi dolore aniiiii et infinito gciniiu 
damo. Vos vero si a vestris et ab alienis poccatis 
liberi esse vnltis , nolite parccre lalibus ; ci si vos 
secretius et frequentius adinonenles audire noluerint,. 
facite hoc ad humilitalis noslrae nolitiam pcrvcnire, 
secundum iliud quod in Cvangelio dicitur, Corripe 
iUwn inter te et ipsum sotwn : si te audierit, Uicrattts 
eris ftatrem tuum ; si aulem te non audierit, dic Eccle- 
ti/e : id est , pone in nolitia sacerdoiis. Si autem 
Ecclesiam non audierit, sit tibi tanquam ethnicus et 
publicanui (Matth. xviii, 15, il). Scd qtiod pejns 
est, dum illi qui taniuin nialiini coininittuiit, ab ali- 
qnibus non soluni non corripiuniur , veriiin eiiam 
palpanlur et blande accipiunlur ; ipsi ideo sacrilcgia 
<:t crimina nutriunt, et sine ullo timore ac verecnn- 
dia perpctraot. Sed nos tuuere iilud debenius quod 



de Achar , qiii de Jericho regiilam aurcain furatus 
fiirrat, scriptum est ; qiiando pro unius bominis pec- 
cato super oiiines ira Dci desa^viit, et non requievit 
fun>r Dei a populo, doncc ille qul malum fecerat, 
Doniino jubcnle. contcrcrclur (Josue viu % ii)* 

3. AduUeria sibi putant viri Ucere : non eis magis Ucent 
quam /emmts. Cuin enim illidequibusloquimur uxores 
suas castas csse velint, qua conscicntia nefanda coiii* 
mittunt, et diciinisibi licere quod cisomnino non licet; 
quasi alia prxccpla viris Deus dederit , aiia fcrainis? 
Dicat quicumque ille est, qua Icge pormittente crimina 
ista commitlat; cuin el divina et humana lege oinniar 
adulteria puoiaiiiur. Ideo tamcn lioc maluni non pro- 
hibctur, quiaainnliiscomniittitur. Sed quantoab lio- 
niinibus minus distring inr, tanto divino judicio gra- 
vius vindicatur. Nam illud qiiale est , quod in hanc 
impudentiam prorumpunt, ui dicant Uxc tain crude- 
lia mala viris liccre, el fciiiinis non licere? Nec at- 
tendunt quod viri el feininac aequaliter sint Cbristi 
sanguine rcdempti, el simnl sacrosaiiclo lavacro 
sint abluli, et ad altare Domini accedentes, corpus ct 
sanguinem Doinini siinul accipiunt , et non est apud 
Dcuin discrcio niasculi et feinin:e , nec cst persona- 
rum acccptor Dcus ? Ergo quod feminis noii licet, si- 
miliicr et viris non licuit unqiiam, nec licere poterit. 
Scd infelix consuetudo intromissa esl, ut si uxor iii- 
veiita fucrit cum scrvu suo, punialur; si autein vir 
cuin niuliis ancillis in libidinis cloaca volutetur, non 
solnin non puniatur, verum etiam a suis similibus col* 
laudatur ; et sibi invicem loquentes, quis hoc amplius 
fecerit, cum risn et cachinno stultissimo confitentur. 
Sed istorum risus indie judicii verletur in planctum, 
eteorum joca convcrientur in vulnera. Et hoc illi fa- 
ciunt, qui fulurum Del judiciuiu ncc credunt , nec 
metuunt. 

i. Peccata tunt mortaUa. Quandoque etiam uxorem 
cognoscere non est sine peccato, Ego cuin libera con- 
scicntia clamo pariier ct contestor, quod quicnmquo 
habens uxorem, adulteria coinmiserit, nisi pu;niientia 
prolixa et ubcres eleemosynce subvencrinl , et a pec- 
caio ipsocessavcrii, et si quomodo solet fieri , subilo 
mortuus fuerit, in xternum peribit, nec illi nomeii 
cbristianum proderit : quia non solum non fecit quod 
Chrislns jussit, vcrum eiiam quod Christus prohibuil 
perpctravit. Cumenim etiam uxorem cognoscere, ex- 
cepto desidcrio filiorum, peccatum sit; quid de se co- 
gilarc anl quam spemsibi proniitlcrc possunt, qui con- 
jugia liabcJiles, per adiilteriuni boc sibi praeparant , 
uiidein iiiferniim desccndant, ncc volnnt audire Apo- 
siohiin dicentem, Tempus breve est ; superest ut et qui 
habent uxores, tanqunm non habentes iint (ICor* vu, 
29) : ct illud, Ut sciat unusquisque suum va$ vossidere 
in honure et sanctificatione ; non in passione desiderii « 
ficut gentes quce spem non habent (1 Thest. iv, 4, 5)? 
Considerate quod qui uxoribus, exccpto desiderio 
niiorum . utuntur , si assiduas elcemosvnas non de- 
derint, sine pcccalo csse non possunt. Et si lioc de 
niatriinonio legitinio dicilur, putas qnid de illis futu* 
rum sit iii die judicii, qui aut publica aut occulia adul* 
teria committere sine ulla diviiii timoris considefa- 
tione pr^sumunt; de quibus scriptum esl, Peccatoret 
et aduUeros judicabit Domintu (H^br. xni, 4) ; et illud 
Apostoli qtiod jam supra dictum est , Ncque aduUeri 
regnum Dei possidebunt? Quid tibi prodest, infelix 
quicumque es ille, quod christianus vocaris, si pec* 
cato adulterii a regno Dei cxcludi meruerib? 

5. Concubinatus valde frequens. Peccatum non pu- 
tatur. AduUerio pejus peccatum est, Consuetudo Romat- 
circa nubentes non virgines. Et hoc rogo, fraires 
charissimi , et admoneo Charitatem vestram , m 
quicumque uxores acccpturi suni. , virginitatem . 
us^ue ad nuptias servent : quia quomodo nullus est 
qui sponsam violalam velit accipere, sic mhlus 
se debet anie nuptias adulterina commixtione cor- 
rumpere. Sed, qnod pejus est, pluf^ sunt qui sibi 
concubinas adliibeni, anlequam uxores accip>ani •: et 
quia grandis muitiiudo e&v ^ ^ij^\!CktM<\\v\K»^ ^^^v 



S^l 



APPENDIX. 



22d2 



jion potest episcopus, scJ cum geniilii ct suspirii8 
inuitis lolerat et exspectat, si forle pius et miscricors 
l)oniinus det illis fructuosani paMiitehiiaui per quam 
posiiinl ad indulgeiuiani pcrvciiire. Ct quin lioc ina- 
lum in consuctudinem esl missuin , ul pnlelur noa 
esse pcccatum : ecce coram Dco et Angelis cjus (>ro- 
fiteor, quod sive nnle uxorem, sive posl nxoroui, 
quicura:|ue sibi concubinam udhibiierii , adullerlum 
couuniuil; ei ex hoc pejus adulteriuui , quia cnm 
milla rulione liceal publice , boc sine nlla verecundia 
quisl ex lege commiltat. Deniquo ctiam cx i.oc agno- 
scinius non teve esse peccatum, ut quoscumqne ipsx 
cunceperint, non liberi , sed servi nascantur. Unde 
ctiani ct post acceptam' libertatem, bxredilatem patris 
nulla legeetnullo ordineacciperepermitiuntur. Etiam 
vide uiriim sine peccato esse possit, ubi decus gene- 
rusi sangiiinis ita humiliatur, ut de hominibus nobi- 
lissimis servi nasaintur. Nam in tantuin grave pccca- 
lum est, ut in civitatc Romana qui vohierit uxorem 
ducere, si se virginem non esse cognoscit , ad acci- 
piendain benfdictionem nuplialem venire penitus non 
proisumat. Ctiam iridete quam durum sit, ut cum illa 
quam optat ducere , l>eneuiciionein nou mercaturac- 
cipare. 

0. Con^io qmii ipecuium, Sed quando ista sug- 
gessimua, timeo nc sint aliqui, qui nobis potiiis quam 
sibi velint irasci. Sermo cuim noster quasi speculum 
Charitati vestrae proponitur : et ideo quomodo ma- 
trona, quando s{)ecuhim aitendit, in se potius quod 
tortum vidh corrigit.et non speculum frangit; ita et 
uuusqulsque vestnun quoties in aliqua praedicatione 
c<igno8Cit foedititem suam* ju&tum est ut magis se 
corrigat, quam coiitra prasdicatorem , velut contrat 
apeculum velit irasci. Sic et llli qui aliquas plagas ac- 
cjpiuiit, magis volunt vuliiera curare, quam medica- 
nienia coiitemnere. Ne erga eliam ex lioc aliquis du- 
plicitcr peccet, si conira spiritualia medicamenta 
irnsci voluerit, non solum patienler , sed etiam liben- 
14 r accipiat qua*. dicunlur : ((uia jam e% aliqua parle a 
ninlo coguoscitur declinare, qui salubrem castigaiio- 
iiem voluerit iibenter accipere; et cui mala sua dispU- 
rciit, jam illi ea qwe bona suiit placent , et sic quanto 
>e a vitiis sepamverit, lanto virtutibus propinquabit. 
<Jiiiod ipse prsestare dignetur qui cum Patre et Spiritu 
s:iiicto vivil et regnat iii so^cula sxculorum. Amen. 

SCaMO CCLXXXIX (a). 

De casiitate (6). 

t. Juveiwmincontinentiam non excusat alas. Qtiaii- 
docum<|iie castitalem « fratres charisshni , secundura 
<}iiod derct el expedit, cominendamus , forte adole* 
bcentos et adhiic in viridi a-lale positi diciiiit : Juve- 
iio^ liomines sumus , conlinere non valemus. Quibus 
1108 rcspondere et possumus et debenuis, ne forie ideo 
«'astitaiciii custodire nou possint , quJa nmplius inaix- 
diicant qiiain expcdit, cl vinum amplius accipiunt 
quam oporlel, familiaritatem mullerum viiare nolunt, 
ntquc carum suspectam socielalem habere nec nie- 
luunt nec erubescuiU.Qui tales suni, aiidiant Aposto- 
lun diccnlem : Fugite fornicattonem (I Cor. vi, 18); ci 
i!!ud, ffolite iu^briari vino, inqiio est luxuria{Ephes. v, 
i8) : et illud Salomonis, Viuum et muUeres apostatare 
faciunt sapientes, et arquuntsensatos (Ecdi, xix, %), 
llii vero qui dicunt quod casntatem servare non pos- 
sint, respondeaiit nobis utrum uxores habcnnt, an 
iion. Si liabent, quare non altendunt illiid (|uod Veri- 
kis in Cvangelio ait « Oimiia quacumque vultis ut fa- 



(a) AliaSf dc Tempore ^. 



. , A|ipendLce minc primum a.Hocaiur. Remanserat 
^ncer AugustmiaQOs, sed cum dubii serDioiiis nota, a| ud Lo- 
laoienses : rejeaus fuil ut supposiiiiius per verhnum ct 
N udioguro. Ab eodem prorsus auclore editus est a quo su- 
|.<'iw. De Qum. 1 vidle Apf>eudicis senn. 290, n. 3 : de 




i) ,^11. 40, Q. 4, etSSl, n. 9. 



clanl vobis homiues, et vos facite iUis similiter ( Mattk. 
Vii. 12) : et qiiare non servant fidem uxuribus suis , 
qnain sibi ab eis servari desiderant ? Cum eniin Tir a 
viriute noiiien acccperii, ct mulier a mollitie, id c^l, 
fragilitatc ; quare contra crudolissimam besliain lihi- 
diiicin vult unusquisque uxorem suam viclricem esse, 
cuni ipse ad prinium libidinis iclum victus cadat? 

2. Dumnat justitice lcx^ si conjugati sint ; imo etiamu 
nondum coujugati, lloc loco forte qui adhuc uxoribiis 
non sunt conjunc.i , dicunt se excusare posse , quia 
coujugia iion habent, quibus fidem servire debeaiit ; 
et proptena contincre non possinl. htis qui isum L\- 
sam et niiserabilcm excusiitionem conatitur prjcten- 
dere, justissime responderi et potesl et debet ; qiiia 
nullus magis illicita vitare debel , quam qni respuit 
qux licebant. Cuni iixoreui accipere iiceat , et coDira 
omiiium Scripiurarum auciorilateui adiilterium com- 
miltere nunquam liceat ; quare cum Dei gratia Don 
accipis quod licet , et cum Dei olfensa prxsumis quod 
iion licet? Yelun lamen scire, si illi qui uxores doo 
habent, et priusquani conjugiis copuleniur, aJulleria 
committcre nec uietuunt nec erubescunt, utruni ve- 
lint'sponsas suas , antequam ad nuptias veiiiant , ab 
aliquibus adulteris violari ? Cum CQlm nullus sit qui 
hoc patientcr accipiat, qiiare unusquisque sponsas suae 
non servat fidem , quaiii sibi ab ipsa servari desidc- 
rat? Quare uxorem virginem optai accipere, cum ipse 
sit corruptus? Quare viventi uxuri desiUcrat copulariit 
cum per adiillerium in anima jain ipse sit niortiius; 
secundum iilud quod scriptum est : Amma quas pecca- 
verit, ipsa morictur (Ezech, xviii,20)? et illud qiiod 
terribiliter clamat Apostolus , Fornicatores judicabii 
JOeus {llebr. xiit, i) ; et illud » J^eque aduttert regnum 
Dd possidebunt {\ Cor. vi, 9) : et iler^m^ Omnesadut^ 
terantes et adulteri tanquam clibanus corpus eorum (a\ 
{Osee Yii, 4)? f K ^ 

5. Fornicatio putatur viris liccre^ non femms, Sexus 
uteraue iisdem legibus tenetur. Sed forte pulaiil uliqui, 
quod feminis anie nuptias fornicari non liceat, scd 
viiisliceat. Ista punienda, et nimium gravia mala, 

auod pejus est, ideo a muliis viris sine ullo timore 
«oniini commiltuntur; quia ita a pluribus iu cunsue- 
tudineni missa suni, el ita vilia vel levia ducuntur, 
ut nec jam inter gravia crimina putentur. Nam in iide 
calholica quidquid mulieribus non licet, oroDino nec 
viris licet. Uiio cnim pretio, id est, Clirisii pretiosa 
saiiguine rediinunluret virisimuletfeminx : in UDam 
Udeiu vocantiir, ct iii uno Ecclesiae corpore coiigre- 
gantur;simiil Baptismisacramenta percipiunt, siiimlad 
attarc ad accipiendumcorpusetsanguiuemCliristiac-i 
cedunt, simul ulrique sexiii praecepta donata suol, 
Cum Ikcc ita sint, qua fronte vel qua conscientia quod 
et viris simul cl mulicribus non licet agere, soli vih 
se credunt impune commitlere? Sed et illi qui lioc 
facerc prxsumimt» pro ccrto cognoscant quod si cita 
se non emandaverint, et eis fructuosa i oenitcntia nori 
subvcnerit, et sic subito de liac luce rapti fueriDl; 
a^terna iilos flainma sine iiUo remedio cruciabit. 

4. Concubinatus, Nunquam licmt. Adulterio scetera" 
tior est, El illud quale est, quod mulli virorum ante 
nuptias concubi^as sibi assumere nou erubescuiil, 
quas post aliquot annos diinittant , et sic postea legH 
timas uxores accipiant. Tractaut enim apud se, ul 
prius de niultis calumniis et rapinis, et injusus divitias 
et iniqua lucraconquirant; ct nostea contra raiioiiem 
plus nobiles quam ipsi sunt vel ditiores uxores acci- 
piant. Ecce quantis malis se obligant, qui nou solum 
luxurix% sed etiam avaritiae vel cupiditati infelicitcr 
servirc <Iesideraiit. Unde corain Deo et Aiigeliscou- 
lestor, alTfue denuntio ista mala ct seniper pr«ilii- 
biiisse *, et nunquam ei placita fuisse : quia praKitpue 
tcmporibus cbristianis coiicubinas habere Dunquam 

' Forle liic supplendum, Deunu 

(a) in B., tanquam cUbanus corda eorrnn. Apud voigam 
sic legiiur pars prior bujus v^rsus : mmies aduUermsUs. 
quast dibanus succensui a coquenu. «u 



9295 



SERMO CCXC. 



fW4 



licuit, niinqtiam licebil. Sed quoJ pejus cst, faciunl 
hoc iiHilii viri jiirc fori, non jure coeli ; non juslilia 
jiibente, sed libidine domiunnte. Cuin enim Aposlo- 
lns conjtigia habenlibns dicat« Tempus breve est^ ei 
supere$l, ut qni habent vxores , tanquam non habente$ 
$int (I Cor. VII , 29) ; et illud, Abstinete ad tempus, ut 
vace^s orationi (Ibid, v, 5) : quomodo aduUeras con- 
rubinns pcrmitlit habcre, qui castiialem servare et in 
conjugiis posiiis pruccepii? Pro qua re ilerum ntque 
itennn voce libera clamo, quia qui aiite legitimas 
Mjptias concubinam sibi ndniliere prnesumit, pejus 
pi.'rcatiim lacit, qnnm qui ndulterium commiltil : quia 
qni nduUerat, adhiic t:tni grave malum secrete vuU 
agcrc. iii publico aiilcm ani inctuil nuterub(*scitcom- 
niiltfre; ille voro qni publice concubinnm habere vo- 
liierit, fronle impudenlissima rem exsccrabilcm, tolo 
|iopulo vidonle, licenler se pulat admittere. 

5. /1 multisadmittiiur. Et ideo excommunicatione non 
puniiur. Benedictionem nuptiatem non mereiur qui virgo 
uon est, Sed forte illi qui isto pcccato non sunt macu- 
lati, dicunt : Qiiare qui hoc agunta communione non 
siispendunlur? Idco enim indiuin sceliis asacerdoti- 
bus miniine vindicaiiir, qiiia a mtdtis admiltilur. Si 
eniin unizs anl duo aut quatuor vol quinque mala ista 
facere pncsumcrcnt ; el potennt et debebant non so- 
l.im a communione suspendi, sed eliam a colloquio 
01 convivio chrisliani populi scparari sccundum illud 
ApDStoli, Cum hujusmodi nec ctbum quidem sumere 
(Id,^ 14) : multiludotamen peccaniium, sicut jam di- 
clum cst. probibet sacerdotes Domini in iilis dislin- 
giiere. Faciunt tamen lK>ni sncerdotes quod possunt, 
el cum perfecta charitatc contenduiit orare et suspi- 
rarc jugiter, et gemitus ac rugitus elTundunt; ui in 
quibus propter iidinitam muUitudinem non possunl 
9everitatetii vel disciplinam ecclcsiaslicam exercere, 
nionendo vel orando pro eis possint eos ?el aliquando 
ad |H£niteniiam provocare. Undc iierum atque iterura 
rogo pariter et contestor, ut qui uxorem opuit acci- 
|»ere, sicut illam virginem invenire desiderat, ita ipse 
Hsque ad nuptias virgo sit : quia si non fiierit, bene- 
dictionem accipere cum sponsa sua non inerebitur ; 
et iiiiplclur in eo quod scripliim est. Noluit benedielio- 
nein, et elongabittir ub eo (\ Cor. vii, 29 ). Jam vide 
si poenitentia! reinedium non subvencrit , quid de ilio 
erit, vel qua senleniia eum neccsse crit in futuro ju- 
dicio subjacere , qui jam iii sxculo bcnedictioneni 
cum sponsa sua non tnit dignus accipere. 

6. Adulteris deest fides. Et illud attendite, fratres, 
si in tani gravi pcricnlo sunl qui uxores non habcnt, 
ct aiit concubinas sibi adhibcnt, aut adulteria adinil- 
lunt : qiiid de se infclices illi cogitant , qui forte 
conjugia haheiiles adnl erant, et insano furorc vcl 
ciudeli infelicitutc de jiidicio Dei desperaiit; qui nec 
tuppiiria iiiforni foriuidaiit, nec desiderniit pr;rm:a 
aterna? Si eniin ndcni liahereiit , uiiqiie Dco crede- 
ffut, et ventuiuin jiidiciuni cuni Iremore nietuercnl. 
i'rol).ilur eniin quia lioininilius crediinl, et Deo non 
crdunt; ul puhlice, ubi hoinines videnl, adulleria li- 
iiieant; ct sccrcle, iibi Dcus videt, omnino non li- 
nmant. Si qunlemcumquc scinlillam (Idci habcrcnt , 
sicut non periniltnni servos suos in pnesentia siia 
pcccare ; ita nec illi iii conspcctu Doinini sui adulte- 
rare pra-sumerent. Scd de talibus clamat pcr propho 
tain b^iirilus snnclus, IHxit^ inquit, insipiens in cordt 
iuo, ^on est Deus (Psat. siu, 1). Ceriuin esl enim 
quia iion crcdii Deum csse , qui in tenebris et in oc- 
€uUo itla prncsonte Deo facil, qu:e piiblice fncere prx- 
seiitibus honiinibus perlimcscit : ncscit infelix quia 
vultus Domini super facientes mala^ ut perdat de terra 
memoriam eorum (Psat. xxxiii, 17). 

7. Excutani te quos negotia diu ab uxoribus sepa- 
raii/. Inde se damnani. Scd forte dicit aliquis : Ecce 
coinpelieiite negoiiu aut jubenie rcge ab uxore tot 
mensibus aut annis separatus , quoinodo castitatem 
servare possim? Cui justissime respondcri |)otest , iii 
redeat ad uxorem suan). Sed ciiin lioc negoliat<iri 
dixero, pote&t inihi diccrc quia bi negotium diiniscrtt, 



non liabeat unde vivat. Militans dicit , Si exercitum 
dimlsero, iracnndiam regis incnrro. Istis talibus vc- 
raciicr dici poiesf, si timet regem , ct ideo non rcdit 
ad Uxorcm suam propriam ; debet timere Deum, ni 
non tan^at alienam. Nam quomodo illum, qiii non 
jtissus rclicio excrcitu revertilur ad uxorem suam, rcx 
potest occidcre ; sic et illum qui longe posiins adnl- 
tcrai, potest Deus pcrpelua poena damnare. Rogo 
vos,^lrescharissimi, si propter negotii necessittiteni 
et regis jussionem unusquisque ab uxore sua iiiter- 
dum eliam longo lemporc separatur; qunrc propter 
Deum et animam siiam lam longo spatlo temporis 
castitns non servatur? MereUir ergo negotium, niere- 
lur regis jnsslo, ut tanlis dicbus non agnoscatur uxor 
propria : et non meretiir amor et jussio Dei , ut ntui 
conlingntur aliena?Sed qui hoc propter negotiandi 
lucruin et regis imperium servant, ei propler Deum 
servare dissimulant ; sciant qui lalia agnnt, quod si eis 
non pcenilentia subvenerit, ciim ante iribunal Christi 
stare roeperint, ab aiidilu malo tiberari non poteruiit : 
sed dtceiitT WWs, Dhcedile a me^ malidicti, in ignein 
miernum {Matth. xxv, 41). 

8. MiHtum pciulantia reprimiiur. Et illud qiiale 
esi, quod aliquoties vir fortissimus procedens ad prae- 
liiim forte non minus deccni inimicos occiderit » 
et ex ipsa victoria aliquam puellam de pracda ac- 
cipiciis, dtim cum ii!a per adulierium jungitur, animt 
sua pecciti gladio interficitur. Rt vid^ quantum mt- 
lum sit, ut aliquis crudelior exisut in se, suam ani- 
mam occidendo per luxuriam, magis qu:im per car- 
nalem victnriam adversariorum corpora trucidando* 
Vere lugendum est oi dolendum, ni ille qoi, sioutjam 
dixi, decem adversarios vicit, ab una muliere supe- 
reiur; et qui tot inimicos occidit in corpore, ab unt 
puella juguletur in corde. Vere nimis grave maiuro est, 
ut vir fortis qui ferro non vincitmr, libidine superetur; 
ei euin roollia aut blanda subverUnt, quem dura non 
superant ; ei qui esse captivos vel servus hominibus 
dedignatur, sei*vus esse peccati mere;itur; cum indi- 
gnius sit mente servire qiiam oorpore, secmidum quod 
scriptum est, A quo enim qm$ vtnciliir. huju$ ei $er9us 
egidtur (II Peir. n, 19). 

9. Concluao, ll«c ergo, fratrescharissimi, si vobls eco 
non dixero, raiionem pro animabusyestrisindie jodi- 
cii redditupus ero. Quicuro(|ue autem magis mihi irascl, 
quam se cmendare voiuerit, non babct unde per igno- 
raniiain se possit ante tribunal xtcmi Judicis excu» 
sare; ut dicat se non fuisse admonitum, nec a malis 
prohibilum, nec ad ea qu» sunl Deo placiu eastiffa- 
tiooe et admonitione frequenlissima provocaluro. Sed 
credimiis de Domini miscricordia, quod iu negligeii- 
tihus quibusque inspirare dignabitur, ut sibi magis 
vel peccatis suis quuiii medicameniia sacerdoiaiibus 
irascaiilur : et quomodo aegroUnles a carnalibus me- 
dicis rcuuirunt saniuiem corporum, sic a spiriluali- 
bus medicamenU desiderent animariira. Sed confidi- 
imis qiiia pri£SUbil hoc divina misericordia, quod iu 
nubis de sua emendatione siudebunt gaudium faccre, 
iit ad xiernum mereantur prxmium feiiciler perve- 
iiire : prxsUnte Domino nosiro, etc. 

SEUMO CCXC (a). 

Oe Contineulia (b), 

1 . ContinenticB prcecepta ei nece$nta$. Admonet nos 
lex divina ei exhortattir, fratres charissimi» ulconcu- 
piscenliam hnjus inundi devitanlcs, continenlise salu- 
bri opcrnm dcmns; ne nos illecehra voluplatum per 
varia ducal desideria , ei laqiieo inorlis irrctilos, in 
prxcipitium ci vora^iiicm tradnt inrerni. Loquitur Sa- 
picnlia hainini, et dicit : Post concupi$centia$ iua$ non 
eaSf et a voluntaie tua avertere :$i piastas aninue tucBeon' 

(a) Alias, de Tcnij ore 248^ 

(b) In Appendice uuuc priuiuro collocalur. Ambiguus 
erai i.ovanieQsibus, Verlino autem et Viadiago falsus. U- 
cerii auctoris esl , iu Beaedictioa Regula exerciuU. SUIo a 
subsiHiueute scrinone noo muitum recedit. De num. 3 vide 
(.>',T. dc Discjptina et Habilu virgiaumy et RegukunBenedi* 
Ctiuaui, cap. 4. 



%m 



AllC.NiilX. 



229S 



cnmscenliam ejus^ fiuici U in.gaudium mwim tuis 
[hlccli. xviii, oO(7/5t). Amor ciiiin istiiis mundi pnit 
inimiciliaiii Doi : itiuic scripiiim csl, Qui vuU amicus 
esse tiujus sa'cuH , inimicus Vei consiiluiiur (Jacobi iv> 
i ). Iloccniin nposlolus scieiis Joauiics, pcrsiiadct nos, 
i.*t ilicil : yolite diiigere mundum^ neque ea qua: in 
mundo snnt : si qnis ililcxeril mundum, non est charitas 
i^atris in ilto ; quia omnc quoii in mundo est, concupi- 
scentia cnrnis est, et concupiscenlia ocutorum, et super- 
bia spiritus (I Joan. ii,15 ctXG). Iluc cl coaposlolus ejns 
Pauliis rursus inonct , ct dicit : Qui emunt , sic siitl 
qunsi non possidentes ; ei qui lioc mundo utuntur^ quasi non 
ntantur : prwlerit enim fiijurahujus mundi (LCor. vii,30, 
Z\), iJiidccl ipsc Salvatui-iii paraliolasua osieiidit, quod 
divili;c ct viduplalcs s;cculi siiir(»caia vcrUuin ; ita iit non 
icfei-al fructiiin {Mutth. xiii,^i) : etalibi praccepil,di- 
icns, Qui tult vcnire post me, abncgct scmetipsum, et toilal 
cruccm suam^ ct scqualur me (/</. xvi, Si); ct itcm, 
Qui non renuntiaverit , iiiquil . omnibus qua: possidct^ 
non poicst mcus csse discipnlus {Lnc, xiv, 55). Ha:c igi" 
lur coiisideranics, iValrcscliarissimi, |)crpcndile quan- 
linn iicccssaria vobis sit couliiicntia, per quani Chri- 
Mi disci|Hilatu coiklij^ni , ad regnuin potestis curn eo 
vcnirc pcii>cluuin. 

!2. in quibus cousisiut, Contincntia vero ct sobrietais 
uon iii sola inlogritatc carnis con>istit ; scd etiam in 
cullu ct oniatu, vlui parilcr et moribus consisiil. De- 
bet cnini unuscpusquc continons cssc ab omnibus iili- 
cilis : liis autciii qux licila sunt , dcbet cum modestia 
et sobriclatc uii. Non eniin decet cliristianum s.TCuii 
liicris inliiarc , cui promissum cst regnum coelestc ; 
sed siio Domino |>cr contincntiam condigne vivere ^ 
III possit cum ea iii pcrpciuum gaudere. Caslitatem 
dcbiH ainarc, ct fornicationcm fugcrc; non avaritise 
stiidcrc, scd viclti ct vcstilu contcnius csse ; non su- 
perbire, ucqiic spcrarc in inccrto divitiaium, scd hii- 
niililcr sciitire , cl mtindi poinpam coiitctnncro. Non 
debct cssc vaniloquax cl arrogans , non moiidax nc- 
f |uc iiijuriosu&, nc4|uc biliiiguis, iion susurro nequedc* 
tniclor : scd vcrilalcin dobct cx orecicorde profcrrc, 
lingiiain stiam a inultiloqiiio lcinpcrare, quia scriptuui 
cst , In multiloquio non cffuijies peccatum (Prov. x, 19): 
oculos coiilra vanitatcm claudcrc, audiium a scurri- 
liiaie et falsitate, inio aU oinni clotiuio inalo avcrtcre; 
riMiin excclsiiiu ct cxcussum uon ainarc ; giittnr et 
iiasiim ad illocebram diilcium ciboriiin cl suavium 
odorum iion libcnlcr adliibcrc, scd luagis bonnm-cl 
Miavcin odorom virlutum ap|>ctero; niaiius el pcdos ct 
omuia nicmbra corporis sollicito custodire , no liant 
ariiia iniquiiatis peccato, scd niagis polcnlia! arma Doo 
ad destrucndum spirituaicm inimicum (liom, vi, 15). 

5. Pracipwi itlms pars^ cordis custodia. Cor quuquo 
dcbel luilcs Cliristi antc oinnia sollicita cuslodia scr-< 
vare; ne fortc illud jactantia cxtoiial, irainflamincl, 
invidia perforcl, avarilia iiifosicl, libido exurat , iri- 
stilia gravel , torpor (M ignavia oncrct : et nc illud , 
qiiod cunciis gravius esl, por iiovitatum pra^sumptio- 
iies lixrcsis scindat. Qui cniin cordis occulia pcr con- 
linenliam quida servare intus conicndtt , utiqiio el 
uicmbra coqioris facilius conlra pravos aciiis furis 
ciistodit : scripltim estcnim, Omni custodia serva cor 
tuttm, quia ex ipsovita procedit (Prov.Wy^o); ilein 
alibi, Mors tecum in introitu deleclalionis positn est(a): 
el Salvalor in Evangelio, Bonus^ inquil, Iwmo de bono 
Ihtuturc cordis sui profcrt bonum , el maius homo de 
maio thesauro cordis sui profert matum (Malth, xii, 55); 
el ilem, De corde^ ait, exeunt coaitationes matce^ homi- 
cldia^ adutteria^ fornicationes (td, xv, i9). Cuni crgo, 
fratres, de cordis/adice frucius sivc boiii sive niali 
exeant; necesse csl ut primum cor iinindemus^deinde 
cainem nosiram per jejiinia et vigillas ad laborem 
ulilem casiigcinus, iie ciirnis libidu montem maculet. 
DiflGcile e&t enim, ut in deliciis viveotes inundum cor 

(a) Himc ipsum Iociud reperles in Bonodiaia<e Regulae 
f>p. 7, in Beriiardi serm. 5, de 5ativit. Domini » necaon ia 
AcUs s. selMbaaai , cap. 4. 



habeant. Uiide dixit Aposlolus, Custujo carpu$ meum, 
el in servitutem subjicio ; ne fortecnm atiis praNliem^ 
ipse reprobus efficiar ( I Cor. ix , 27) : el item, Qui au- 
tem Chrisli sunt , aii , cnrnem $uam crucifixmint cum 
vitiis etconcupiscenliis (Galat. v , 24). Sobrie^ qiiippe . 
et pie vivamus in hoc saeuto , exspectantes beatam spem 
et adventum glorias maqni Dei , et Salvatoris nostri Jesu 
Ctiristi; qui dedil semetipsum pro nybis , ul nos reditnf' 
ret ab omni miquiiate , et mundaret sibi popuiumae- 
eeptabitem, sectatortm bonorum operum (Tit. u, 12); 
ut cum veiieril in uiajestaie siia cum saiictorum Aii- 
gilorum miliibus, pio bonis laboribus cl sancta coii- 
versatione reddat nobis prxinia vitax xternx poiius , 
qiiam pro desidia ct volupuie preseniis vit£ crucia- 
tiim reiribuat sempiiernum : qiiia veraciler de co 
soripium est qtiod reddat singulis secuiidum oiicra 
(Maith. XVI , 27) , Jcsus vidclicel Christus , qui cun 
Patre et Spiriiu sancto vivit et regiiat Deus, per oiunia 
sa^cula sxculoruin. Amen. 

SERMO CCXCI (a). 
De castilate et Miiudilia (b}. 

i.CasHtatis luus. Immundiiia dhiboli Imbitatta qua 
intuitu refrenetur, Gloriosum el insiguem inier c;et4?- 
ras yirlutos cistitasei munditia locuni tenet, fraires 
charissimi» quia ips:i sola est (|n:c mundas inentes lio- 
luitium praisiat videre Deum. Unde ipsa Veritas att , 
Beitti mundo corde, quomam ipsi Deum videbunt (Mutlh. 
V, 8) : iicsi ecoiilrariodiceret, llli veramiseri snni» 
quoruin corda sunt carnali concupiseentia polluta; 
qiiiu xlcriias mergiiiihir iii poenas. Casiitas eiihu an« 
gelica ost viia. Castilas eiim humilitate Spiritiis saiH 
cti merebitur habitalionem , cttiain cxpcHitimmuiidi- 
tia libidinum, diccnie Scriptura, Corpns peccatis sub- 
ditum Spiritus sancius effugiet (Sap. t^4). Membra 
. iiostra dobeiit Deo esse dicala, non fornicniioni. Op- 
ponat hotno desiderio carnis su:c asternorum aamtnas 
tormeiilorum. Assiiescal jttvciiis casiitatoin , ul sii 
digiuis sapieiitia Dei. Ubi immundilia cst corporis , 
ibi habitatio diabolici spirilus , qui maxime gatidel in 
inquinatione cariiis nosiru!. Oniiies iinmunditi.c Deo 
disViIirent , et maxime qune non sunt iiaturales. 

z. Quid declinando caveatur. Adnionet itaqiie nos 
Scriptura sancta , dicens : Post concupisceniias luas 
non eas , et a votuntate tua averlere : si prcestas aninut 
tum concupHscentias ejus , faciet te in gaudium tniiiuVts 
tuis venire ( Eccli. xviii, 50 et 51 ). Ejus quoqiie raodi 
Salo!non snpientissiinus |iroferebal s<'nieniiasdeca- 
venda immutiditia, diccos : Favus disiiilans iabia me- 
retricis , et nitidius oteo guttur ejus ; novissima autem 
iitius amara quasi absyntltium , et acuta quasi gtadiu$ 
biceps. Pedes ejus descendunt ad mortem , et ad inferos 
aressus iltius penelrani : per semitam vilce non ambu' 
lant , vagi sunt gressits iltius et investigabites. Nwte 
ergo^ fiii, audi wk?, et ne recedas a verbis oris mei : longe 
fac ab ea viam tuam , et ne appropinques foribus domus 
ejus (Prov. v , 5-8J. iJoc siquidem non soliini de rae- 
retricum iinniunditia dixit , sed etiam de oinni camis 
concupisceiiiLi ,, quae sollicitat animam suani consen* 
tiro suis dosidoriis. Sed ralio inentis proliibere dc- 
bct impcius carnis , ol rofrcuare voluplalcs ejus uii- 
(tiius. Iteiu iUe qui sii:.ra prohibet cohabitationeiii 
feininarutn, juvenibusdicit : Numquid abseondere po- 
test homo ignetn in sinu suo^ ut vestimenla iltius noi 
ardeanl; aut ambulare super prunas , et non comburen" 
tur ptania ejus ? Sic qui ingredilur ad mutierem pro ■ 
ximisui^ non erit mundus cum letigeril eam (Id. \i , 
27-29). Siniiliter et beaius Apostohis admonet uos, 
Bonum est^ infjuiens, mutierem non tangere (I Cor. vii , 
i) : qiiasi statiin in tictii periculuin esset. 

5. Ad taudem castitatis reditnr. ticec nuttius excedtt 
vires. Ministris Christi pernecessaria est. Pulchni est 

(a) Alias, de Tempore 249. 

(b) in Appendice nunc primum collocatur. Rehctus ftierat 
in lx)vaniensium editione dubius ; verllni vero et viodinffl 
seotentia repudiatus fuit, quod scilicet eo uonttueaiiir aT« 
cuini libri de ^irtutibus ct viisib caj.ut octavum dednuaii 



ayj 



SF.RMO CCXCII. 



2298 



enini casta Jiiveniiin piidiiriiia , ei Deo aiuabilis, et ad 
oiniie bonmn iiiilis. Qiii (ilios iiabei spiriiuales vel 
csniales, iiulriai illos iii ca>litalc Doo, non in fonii* 
caiione diabolo. Quid prodcsl lioniiiit lilium habere, 
uiilrire , ainare , si a^teriiis eum nutriat tonnenlis? 
Qui in casiilate vivunt , angclicam halieiii in terris 
convcrsaiionem. Castitas honiinem coelo coiijungii, 
Aiigelis facil civem. Qui mulierem liabet lcgitiniam, 
li^gilime utatur ea leinporibiis opporiunis , ut seciiii- 
dum A|H>stolum possit vacare orationi (I Cor, vii, 5), et 
benediciioiiem mereatur filiorum a Deo acciperc. 
Nenio dicai a rornicatione se custodire noii possi^ 
Fideiit enim esl Deus , dicit Apostolus , qui non per^ 
mittii nos tentari iupra id quod portarc potsumus ; $ed 
faciet cum tentatione protentum (id. x , 13;. Talis uiii- 
cuiqiie liomini teiilatio daiur sive in caniis dosiderio, 
sive in ambitionc soiculi , vel Ci^uni in qnacumque 
leiilalionis molestia, qiialem aut cum laude viiicere , 
aut ciiin opprobrio succumbere poterii. Omiiibus 
eiiini castitis pernecessaria cst , sed maxinic niiiii- 
slris Clirihti aliaris, quorum vila alionim debct csse 
eiudilio, ct assiiliia Siiluiis praedicatio. Tales enim de- 
C(;l Domiiium liabere iiiiiiislros, qui a iiullo cariiis 
coiitagio corrumpaiiiur, sed ixitius contiiicnliac;isii- 
tatissplendcant, ei tolius hmicsialis liilgcant iii p')- 
|iiilo exemplis : quilms Dominiis pcr Lcgisiatorcm 
dicit , Sancti entote , quia et ego sanctus sum , Dominns 
Deus vester ( Levit, \i\ , 3). Dciis ciiim liix e^t , el ie- 
Hebhe in eo non siiiit ull:i! : iicc aliqua roHliias ci so- 
ciari potest. Et idco , fratres charissimi , sive viri « 
sive fcmin.-c, siveclcrici, sivc laici, sccundum A()0- 
sJoli adinoniiioiicm, Mundemns nos ab omni inqmna* 
mento carnis et spiritus , perficientes sanctipcationem in 
iimore Dei (llCor. vii,l). Suideamus iit ei qtii ad 
xteriiam stiatn gloriam nos vocavit , placeamus; qua- 
teiius cum co feliciier in a^terniHii rognarc possimus, 
prxstnnie Domiiio iiostro Jcsti Christo, qiii cuiu Palre 
et Spiritu sancto vivii ct regiiai, elc. 

SEUMO CCXCll (/i). 
I)e Cablitaic cuiijtigali * (b), 

• 

I . Pax etjustitia vera . Pro quibus martijres intcrcedant. 

Virginitas ante nuptias. Magniiiii iiiilii gaiidium facitis, 

fratres charissimi, duiii iii solciiiiiitaiibus iiiariyruiii 

tanta devotionelidei adccclcsiaiii coiivenitis. Sed si viil- 

tis, Deo auxiliaiiie, et vestriim profectum ct iiostruin 

gaudiiim spiriltialilcr adiiiiplere, ita iiiler vosct paccm 

e( charitatein, inspiranle DotiiiiiO, conscrvalc, iiicoii- 

tra homiiiem niilliiiii (Kliiiiii habcaiis hi cordc. I>ro 

bonis or.itc, iit seiii|>cr ad mcliora proliciant; pro 

iiialis assidue supplicaic. m ciio sc corrigaiit : ct sc- 

cuiidum prxccpluiii Domiiii : Qnarumque vultis ut 

faciant vobis liomhics, hwc ct vus facite omnibus 

{Blatth. vii, 1i). Tunc eiiiiii iii veriiale pax ct jnslilia 

ei misericordia cudtodiliir, (piaiido iion soliiiii initlis 

lioniiiiibus maliiiii laciniiis, scd eiiam ubicuiiii|uc |H)- 

nicritiins, adjiivarc coiileiKlimiis. Si ergo lia*c Clirislo 

jdjiivanic lidclilcr agaiiius, beal(»s marlyres in his 

q ii;e siipra dixiniiis, priccitMiis ct prxclaris operihiis 

i niilaiiics, p:iii(Mii ciiiii itlis iii uUerna bcaiiiudiiie 

li abcrc polerimiis. Et liiiic pn» nobis absqiic idla dii- 

b ilalione saiicti marlyrc^ iiilcrccdviil, qoaiido in iio- 

I> is aliquid de siiis virtulilMis rccognoscunl. C;islila- 

t em antc omnia ciiiii Dei adjiilorio custodite, propler 

i llud qiiod scriptiiiii csl, Mcque adulieri regnum Dei 

possidebunt (I Cor. vi, 0) : cl iiiud, Fornuatores et 

* In vcteri Ms. Carcassoiiciisis F^xrlcsiie tiluliini huiic 
imtlhiiiii lialict : iiomilia de cubtitate ctimn cum uxoribns 
abservanda , ct de uvonibns muiienun , et quatitcr adve^ 
mente dic dominico vct reliquis festivitatibus^ elc. 

{a) Alia^silc rcni|M>rc 2i4. 

(b) lii Ai>|icndice iiuac hriniuiii collocaliir. Dtibius (*sl 
Lovaniciisiiius , spurius Verlino cl viiutiii^o. Ca^riuin nia- 
uireste reiert, scd non puruni. l)e nuiii. 1 viJe Appeii- 
dici» serm. 283, n. 1 ; 210, ii. 6; 209, n. 2; 27!, n. 6; 224, 

A. i : de niun. 2 , scrni. 267, n. 3: de iiuni. 5. scmi. 2(M$, 

B. 2; 377, n. 4 : de nuin. 4, scrni. 28H, n. 1 ; 08, n 5; 
101 , n. 4 : de niim. 6, senn. lOi» ii. 4: 22t^, n. 5:dc 
imm. 8, sorm. 4j, n. 4; 2311, n. i; ^T^^t^ u. 4. 



aduUcros judicubii Deut {llebr. xiii, 4). Pueri vel 
puelhc qiii in conjugio conjuncendi suut, virgiiiiiatem 
usqiie ad nuptias servent. Nam si ante lcgiiiniam 
coiijunclioiiem p<ir adulterinin corrupii ruerii;t, ad 
niipiias corpore quidem vivi vcniunt, scd in anima 
morlui coinpn>baiiiur : qu a scriptniii esi, Amuta qum 
peccavciit, ipsa morietnr (Ezcch. xviii, 2U). 

2. Nil mulicr ad abortum accipiat Qitam rea qnm 
facil unde non possit concipere. Nulla inulicr poliones* 
ad abortuin accipial, iiec filios aut conceplos aut jam 
nat(>8 ()ccidat ; qiiia (pi:rciiiii(iiic fecerii hoc, ante 
Chrisii iribunal sciai se illic eorum caiisam quos oc- 
ciderit esse diciiiram ". Sed iiec :dias diabolicas po- 
tioncs inuliercs dcbeiii accipere. Mulier auicin quae- 
cuinque fecerit hoc pcr (|uod jam uon possit con- 
cipcre, quantoscumqiie parere polcral, tantorum 
hniiiicidiorum se reain esse cognoscat. Mulier autem 
iii^CMua, (pijc niortircnis pOiiones accipit nl iion coii- 
cipiat, veiiiii scire si hoc aiicillas vel colooas suas fa- 
ccrc velil. Etidco sicut unaquicque viili ul sibi niaii- 
cipia nascaniur ipi.c illi serviani ; ila illa qiiantoscum- 
(pie coiiccpcrit, aiit ipsa nutriat, aut nutrieudos aliis 
tradal : iic foric illos aut conciperc iioiit, aut, quod 
gravius, occidcre velit, qiii boiii christiaui csse po- 
tuerant. Ct qiia conscieiitia sibi ab ancillis suis vull 
maucipia iiasci, cuin ipsa uollel eos qiii clurisliaui 
|)ossciii ficri, geiicrarc ' ? 

3. Tabulw matrimoniales. Quoties ad ecclesiam in 
qualibet solcmnitate venilis, et Sacramcnta Chrisii 
pcrcipcre volueriiis^ ante dics plures castitalcm 
scn-alc ; ut cum secura conscienlia ad altare Dei |ios- 
silis acccdcre. Quam rem ctiam |>cr totani Quadra;>e- 
simam, et us(|ue ad clausulam Pascfaa: fideliier cu- 
siodiic ; ut vos solemniias paschalis casios et purog 
iuvciiiat. Qui cnim bonus chrisiianus esl, iion boluiu 
antc dies plurcs qiiani commnnicct, castiialein sc*f- 
vat ; sed et uxorcni suam, exccpto dcsiderio hliorum, 
iioii agnoscit : quia uxor noii propicr libidincmy sed 
proptcr ritiorum procreaiioiieni accipitur. Dcnique ei 
ipsa: tabuhc matriinoniales lioc conlineiit : Libero- 
riim, inquii, procrcandoruin causa. Vidcie quia iion 
dixit, Libidinis causa ; sed, Lilicrorum procieando- 
ruiii. VcHni lamcn scire, fratres charissimi, ille qiii 
uxorc stia incontinctiier utiiur, si qnoiies cani luxa- 
ria viclus agnovcril', iotics suum agrum in uno aniio 
nraverit vcl scruerit, ((ualciii mc seni eolligL^re possiL 
Qiii ergo sc contiiiere nolunl, si tolies coiKlaiiiiiMin (a) 
(piaimkim sua:ii% qunm jam seiiiinaverani, iteruin 
ureiitctseminciit, vidcainusipialilcrde ejiisfructugau- 
dchuiii ; quia, sicui opiimc no.«<tis, nulla terra poterit 
daie lcgiliinnm frncitim, iii qna frequenlcr iii uno 
aniio fucrii scminatiim. Quod crgo non vult aliquis in 
agro suo, quare facit in corpore siio? 

4. Incontinentio! fomenta. Remedia. Prmcipuum esl 
eleemosijna. Sed dicet aliqiiis : lloino juvenis sniii, 
coniincrc me nullatcnus possum^. Ne forte ideo ie 
iion coiilincs, quia pliis nianducas qiiaiii cxpedii, ct 
pliis vinuin accipls quam oporlel. Forte eiiain turpi- 
i;iis cogilalionibus occnpas mcniein luain, et luxu- 
riosa verba non solum ribentcr, sed eliani frcqucnier 
atit ipse dicere, aut, aliis diccntibus, audirc iicc mo- 



* iia hic et i^aulo iiiferius ex Ms. c. [polationes.] 

* sic ex eodeni codice c. [daturam.] 

* rifxiiis sic rcstiiuiiur ex eod(^m Ms., c. [qui boni eltrh 
sUani poterant fierigeneiati Qtu)tieSy etc.] 

^ M:». c. chiisti accipere vuUis. 

' sic e\ Ms. c. hi qiitties se luxuria victum agnovU.] 

* sic ex Ms. c. [si toties terram quamdam suam.] 
^ Si ex e(xlein Ms. c, [conlinere non possum.] 

(a) Quae vox Occiiains a^i mn signilicat , qoasi oondomi- 
ntuin, a jure miius doiniui sitdicta. Usurpatur in Pladto 
Attonis Arebtensis arciiie|)isco|)i , ubi hahes : « Et laxave- 
« runt similiier archiepiscopo AUoui alfironiatione n suac 
« condaminte , quae esl ]uxla doinum, cum juncaria, quan- 
« tum I nedicta condamina tenet. » Hinc etiaro conncitur 
sermonem hunc caesario meUus quam Augmtino 
veairc. 



9999 



API»EMilX. 



2309 



t'tls iicf eriil»escM. Iiici|>e ciiin Dei adjiilorio jjiil r con- 
ritpisceiiiiaft rcfi-cnnre, cafelis cogii:nionii)iis cl lione- 
sli-i scrmonibiis mcntcin vel lingnain hnni jiigilorfw»- 
ciiptrc; et videbis ipiia Dco anxilianie castilalcni 
p linTisciisluilire. Nec lo pigeaf, si oorporis Infirmilas 
iion proliibet, freqiicnlins jejUiiare, art ecclesiam nia- 
tiirius Mir^ere ; ul pos^is tiiani animam a libidinosis 
macniis nilidain cuslodire. Et si lioc non inndclitcr 
facicns vides te adinic c;irnis iiuptignaiionibiis rati^ari, 
et forle aliqnoties, exccpto lilionini desidcrio, acl co- 
gnoscendam uxorem propriam vinci* ; s<H;iiiiduni vi- 
rcs tuas qnotidianas elecmosynas addc : qnoniam 
f^criptum esl, Sicut aqua exslmguit ignem^ ita eleemo- 
tyna exstinguil peccatum (Eccli. iii, 55). Et illiid quod 
Contra omnia peccata magnuin esiet satubrc medica- 
mcntum : omnibns qui in te pcccaverlnt, plcnam in- 
dulgenliam tribue; ul qiiod per iiicontinentiam inqui- 
nntur, jejuniis,elecmosynis, ac prx^cipue pcr inimico- 
runi indulgcniiam diluatur. 

5. Vxorem excepto filiorum detiderio agnoteere pee- 
cafum est. Sed dicis : Uxorem excepto desiderio filio- 
riim agnoscere, peccatum non esl. In tanliim pecca • 
toin est, ul propheta pivni:ens clamct, In iniquitati- 
bus conceptus mm, et in deliciis peperit me muter mea 
{Psal,Lfl), El sic iii Veteri Testamento leKiinns; 
qiraiMlo populiis Jud;eoruin accessurus* erat ad mon- 
loin Siiiai, ex pneccpto Doininl iiicebaUir eis, Sancth- 
ficamini et estote parati in diem tertium, et ne appro- 
pinquetis uxoribus vestris (Exod, xix, 15) : et illud, Si 
quis nocturno poUutus fuerU somno, non manducet car- 
nes sacrificH saluturis ; ne pereat anima sua de populo 
{Deut» XIII, iO). Si posl pollutionem qusc nobisnolcn' 
tibus lieri solet, nobis coinmiinicare non licet, nisi 
priiis praccedat cumpunctio et elcemosyna, et si in- 
iirmibis non proiiibet, ciiam jejimium ; quis est qui 
ftotest dicere illud, qnod vigilanles et volentes faci- 
nius, iion esse peccatum ? Denique mulieres qiiando 
iiiaritos accipiiint, per triginta dics inlrare in eccte- 
iiam non pro^sumaiit : qiiod eiiam similiter viri obser- 
\aredeberent*((i). 

6. Non qnidem capUale ; ti tamen frequenM, tmniun' 
dam animam facit , et imaginem Dei deformat. Sed di- 
M : Pcccaiiim quidein est; sed tamen parvum esl. 
Nec nos diciinus quia capilale peccatuin est^ sed ta- 
Mieii !»i freqiieniius excrceatur, et jejuniis tcI elee- 
inos^nis iion rcdiinatur, niinis imniniidam animani 
fncit. Noli dcspicere p<;ccata tua, qitia p»rva siint; 
••'d lime quia plura siiiit. Naiii et pluviarum gultas 
iiiintitae sunt^; sed flumina impleiit, el moles tra- 
hiint, ct arbores cum suis radicibiis lollunt. Tu qui 
dicis quia pnrvuin pec^iliiin est; veliiii scire quotics 
lolo pe<!caliini adniiltis, si t< «t parvnlas plagas in cor- 
porc, et (ot iiiaculns aiit S( issnras in veslibus liiis 
fieri velis? Si ergo" incorporc luo plaga*i, iiec iii ve- 
»le toa scissiiras vcl niaculas fieri ac<piiescis ; qtia 
GonM ieiitia hoc facere in anima liia lum nieluis ? Ac 

« In eodem codice c. : Et si hosc fideliter fackns videris , 
et niox, xincciin, [^ro, xinci, 

• M8. qui sufira, awensurut. 

• idem codox, rt;i facere debent, 

• Texlus sic rt^utuiiur ex eodom codice c.[\oli despicere 
peccata tm qjnu parva sunl. Sum et pluvLirum guttce 
tvni.^ 

■ sic >?s. c. {ntm ergo.'] 

{a) giix liic de coiijugatoriim ali eoclesia* iiiffressu pro- 
hi' itioiie asseruntur, qiixque iu.ra, auiii. 7, iiileutantur 
adversiis eos qui die doininioo vel soleiniii ab iixoriiius iion 
se contioent , coatirinautur non soluni maiiuscripU Carcas- 
souensis k^alesiac auclorilate , sed et horum attfue retro 
teinporuiu nioribus ac discipliiia. Nenipe Gregorius papa , 
lib. 12, Ei.ist. 31 , citatus a Jona Aiirelianousi , lib. i dc 
Instltutione laicali , cap. 11, ait coiijugos post Ci^ncul iuim 
ab eoclesix iiigressu sosc abslincre dobcre. Gregoriiis 
qnoque Turoneosis, de Miraciili> s. Marliui , lib. 2, cu|>. 24, 
e^Mioiii fere, qua; bio, nuin. 7 , inoiui teiUiims uiiiias iu- 
ImitaL His accedit et liierouYmiis iu Kzecb. ciq». 18, >. 6, 
rebins a Jona ia | luniicto iil>ro de lusliiuiiotie liiicuii , 
ca|i. 10. 



sic qiiicumquc lioc fiTcril, pliis amat vcslctn et car- 
iioiii siiam (piam aiiimam r.iimenim ad im.igiiicin Det 
i:itii< in }tniina facti simiis, qiiolics aliifuid tur|>e aitt 
|(M;ifimur aiit faciiniis, loties Dei imaginem sordida- 
iiiiiN. Eiiam videie, si boc vos doccat aut ^pirteit. 
\ovii dieo vobis, fratres cb.irissimi, quia iion lti»c de 
noliis Deiis merctiir, ut in iMd)is imago ipsins pcr nia- 
las concupiscontias injuriaiii patiatur. Et cnni nulliis 
hoiuo voltt cum tiinici sordibus plcna ad ecclcsiam 
coiivenire, nescio «pia ronscieii:ia cum anima, qiiae 
per luxuriam sit in <uinata, pr:t»snmil ad allare acce- 
derc : non tiinens illiid qiuHl Aposlolus dixit, Qm 
enim vianducat corpus^ et tnmit tanguinetn DonUni m- 
digne, rcut erit corporis et tanguinit Donuni (I Cor, xi, 
27). Si eruliescimus ac timemiis Eucbari-itiam mani- 
biis sordidis Uing<Te ; plits debcmiis tiinere ips;im Eo- 
cbaristiam in anima polliita siiscipere*. Et qnia, 
sicut dixi, iii anima nostra facti sumtis ad imagiiteiii 
Dei; si in labula aiit lignea ant lapidea f:iccres ima- 
ginem luam, ct aliquis impiidens liomo vellet illani 
imaginem aut lapidibus frangere, aut aliquibtis sordi- 
biis iiHpiiiiare, veliiii scire si contra euni noii movc- 
retiir aniinns tuiis. ilogo te, si luam imagiiiem mor- 
tiiam sic zolaveris, ptitas qiuilem injuriam fMiUaitir 
IVns, qiiando iii iiobis viva imago sua per luxuriaiii 
sordidatur*? Et ideo si nobis iion parcimos propier 
no^iiietipsos, paroamus nobis vcl propter imagincm 
f)ei ad qiiam facti siimus. 

7. Quando prmertim ab uxore abstinendum, Qsu» 
plerumque posnns dent qui aliter se gerunt, NonmUii 
besiiis incontineuiiorcs. Ante oiiinia ut qiioties dies 
dominicus aut ali:i^ lcstivitates veniunl, uxorem suam 
nullus agnoscat. Et qtiolii^s fl ixuui tanguinis mulie- 
res patiiintur, similiter observunduin est : propler iU 
lud quod ait proplieta *,Ad mulierem nienttrumtam rwn 
accetterit (Esech, x^^mi, 6). Nam qiii uxorem suam in 
profliiviis positam agnoverit, aut m die dominico. aiit 
in alia qualibet soleiniiitatc advciiiento se coiitiiiere 
noluerit^; qui lunc concepii fuerint, aut leprosi, aut 
epileptici, aut etiam forie da^moniaci nascentur. De- 
nique quicuroc|iie leprosi siint, nou de sapeiitibiis 
hominibus, qiii ct in aliis diebus et in resliviiatibiisca- 
stitatem custodiiint, sed de riisticis niaximc, qui s# 
continere iiod sapiiint, nasci solent. Cl rerera» fratres, 
si animalia sinc inteilectu non se coiilingtinl, nUi 
certo ct lcgitimo tempore ; qiKinlo magis h :>inine>, qui 
ad imagiiiem Dei facti sunt, boc obscrvare debcreut? 
Sed qiiod pejiis cst, suiit ali<)ui ila luxuriosi vel 
cbriosi, qui aliquoties nec pnrgnaniibus nxoribus j ar- 
cunt. Ct ideo si se non eineiidavcrint, ipsi videant si 
noM pejores aiiimalibus jiidicaiidi siiit. Istis tafibus 
cl.iniat Aposloliis, dicens : Ut sciat unusquisque tuum 
va$ posiidere in honore et sanctificalione ; non in pas- 
tione desiderii, sicut et gentes qwc spcm non habeid 
(I Thess IV, 4. 5). Et quia suiit niulli qiii logitiinaia 
lioii ciistodiuiit cistitatciii ciiin siiis uxoribus; sicut 
siipra dixi, lariras eleemosynas faciaiil, et omi:ibus 
iniiiiicis sois iiidiilg«»anl : ul. sicut jani dicitini esi, 
qiiotl luxuria soididum cflccit, assiduis clcemosvnis 
ablualur. 

8. Quo animo de his rebut auctor egrit. Rogo vos, 
fratres, ut mibi indulgealis, quia pro s tluie aniiii.ii 
voslrae cum grandi timore vel tremore eiiani •, et cum 
vcrecuiidia de talibus rebus vos admonere videor ; 
(luia ct hoc mtlii expedit diccre , cl vos oportct au- 
oire. El ideo omnla qunc a nobis audistis, ubicumqiie 
fucritis inviccm vobis dicite, el cum charitate vch ad- 



* y.s. c. Eucharistiam itttus tn anbna, 

« Idem Ms. c. [nogo te^ ai imaginem pictam m tabula 
mortua sic xeUwem^ pulas qualem n^uriafn patUnr fyeus, 
qmmdo in nobia imngo sua per luxuruan wrdidattir ? J 

• sicex eodem oudicc. [propter quod tit propheta,] 

^ sic ex eodeu) cuJice. laut in uUa tpuilibtt tolemnitak- sa 
cun,mere noluerit.] 
« «ic Idem Ms. c. [cvm grandi titnore ei fum verea»^ 



«01 



SBRMO CCXCIII. 



«0« 



' anic tribunal 

Yos si invic«'ni 

udniOMf.re iio- 



inonelc. Sirul cnini cgo reus ero 
Chrisii, si vnbis noii dixero ; ila ;l 
qim>cunifliie negligenles agnoscilis 
luiriiis Uinere debeiis, nc vobis nercssc sit pro illis 
reddere raiionem. Sed credinms de Oei niiscncordia, 
uiiod iia vobis agere inspirabil , iil nobis non solmii 
de ve ira Deo plicila convcrsalione • , sed ei pro 
alioruin salulc et iii boc s;ecub) ct in futuro duphcaia 
a D« praeiiiia rcpenseulur. Aincn * . 

SERMO CCXCIIl (n). 
De incauia familiariuie exlraiiearum mulierum (6). 

i. Marlyre$habetpax. Vilia caHera remtendojibido 
'Mqiendo vmcilur. Mulierum familiaritas omnibus fu- 
miettda, Nemo dicat, fralrcs cbarissimi , quod lempo- 
ribus noslris mnriynim ceriamina esse non possint : 
habet euim pax martyres suos. Nam , sicui jam dnci- 
uius frequcnler, iracundiam miHgare, libidinemTu- 
gcre, justitiam cuslodire , avariliam c^mlemnere , 
wperbizm humiliare, pars magna martyrii csl. Non 
iucongriie diciuni esl, avariliam conlemnere, iracun- 
iliam miligarc , libidincm fugere. Conlemnenda cst 
eiiim cup!diias,qu:«n()bis ideo iniqua lucra procurat, 
ut M0% faciat nos. Noslri enim esscmus, si illa noslra 
non e sct. Contemnenda esi, inquam, avnritia *, (in.-n 
veliit ignis, qua to magis acceperit , tanlo amprius 
qa»rit. Iracundia vero miliganda cst, qu« prius no- 
citqris nocet quam nocendis. Qiiod antem libidincm 
fiigtendam esse diximns, Aposlolo doctore evidcnter 
didtcimns ; qui cum omuibus viiiis resislendiiin prie- 
dixtTii, coiitra libidinem iion ait, Resistite; sed 
dixit, Fiim/<J formcalionem(\Cor.y\, i8). Acsiccontra 
reliqua vitia , Deo auxiliante, debemus iii pncsepti 
resisiere; iibidinem vero fugieudo supcrare. Sic el 
9libi iii Scripluris legimus , Noli , iiiquil , in facient 
virgiHis attendere, ne te scanditlixet vultus ejus (htcli. 
IX, 5). Et beatus Joseph ul inipudicam posset cva- 
derc dominam , pallium qno appreliensus fuerat re* 
liqnii, el fugit. Ergo contra libidinis impetnm ai>- 
prebende fiigam , si vis obiinere victoriain. Nec sit 
libi Tcrecundum fiigcrc , si castilalis palmain deside- 
raft obtinere. Viilcle, fralres, quomodo abomniJMis 
Cbristiaiiis, pnccipue tamen a nionachis seu clericis 
indigna et inbonesta familiaritns fugicnda est : quia 
SNie ulla dubilatione qui familiariUilem vitarc non 
vull mulierum, cito dilabitiir in ruinain. 

i. Inter quas valde periclitatur castitas. Fmstrajngis 
^unitespes pratenditur. Cum de tam duro hoste sii 
tara. Et aliis inde pessimum prtebeahxr exemplnm. Sed 
forie negligens quisque et ininus de animx su:e saliile 
ikoUicitiis respondet ei dicit : Ecce cgo el familiariia- 
leni babco mulierum exlranearum, et lanien casli- 
t:itis ornamenia cuslodio. Infelix est isUi ct .uiiiium 
pcriculosa prassumplio. Mnlli eniin dum se pulabant 
vincerc, vicli sunt. Scd adbuc addit el dicil aii piis : 
Ego intcr mulicres exlrani as babilo, ct conlinciiliain 
lcneo, ct volo liabere quod vincain. Quid esl hoc 
dice:e, Yolo hab<Te quod vincain, nisi, Volo baberc 
quoniodo pereani ? Scd ego, iiiquil, libidinis impeluin 

» Sic ex eodem Ms. [siciit etwn reus ero.] 

* Sic emondaiur ex codice c. [qnod Ua nobisagere inspi^ 
rabU, ul nobis non solum de nostra ueo ptacaa comersor 
Uone.^ 

* in !^is. c. sermoiiis clausula est, Quod ipse prcestare 
Hmetur. 

* Haec noa habent Mss., quas nobis ideo.... avariiia. 

(fl) olim , lomo 9 , cl posl, lomo 10 , serm. de Tcm- 
I ore 2S0. 

(b) in Apnondicc nunc primum collocatur. I ovanifiisi^us 
dnbuis, veiiino et vindinj^o sj>uvius asl. l.ocu;n clia w iii 
lomo 9 babuil, cum lio.: lilulo, « Dc Uoneslale umliiTimi. » 
Slilusonmiuo refcrl Caesarium , ()ui saue do re bic | ropo- 
■ita cauoueui 10 A^albeosis coacilii edeji(iu:u cu iivii. i)e 
iHim. i vide iafia setiU. 294 , n. 5 ; 2ii , u. 1 , Ciusarii 
epist. ad qnusdam Gcrmanos : de nuin. i vidu (:a;sarii 
epistoluro cilatam : de num. 5, Sirm. l^, ii. 6, el l4i, n. 
».314, B. 5. 



kUKiuain adverariuni meuin volo capiivum juriler 
fciiiiere. Yidc nc coiilra leiiicipint ipsa captiviia^ pr;c- 
valere, et tindc ic pnUibas oblincrc trinnipbuin, inde 
in :eternuin incnrnis opprobriiini. Inter ouinia cniin 
Christianoruiii cerlainina sola duriora sunl pnrlia 
rastilalis ; ubi qiioiidiaiia csl p':giia. cl i^ara vict ria. 
Gnivcin nnmqiie c:istiias sorlila cst iiiiinicuui , oni 
qiioiidie viiiciltir . ci Uinciur. El idco, sirut j:un di- 
ctum cst, nemo se falsa scoiiriiatc dicipint, n«'ino cle 
suis viribus pcriciilose pr;rsuinat; scd audi;it .\posto- 
luin diccntem , Fugite fornicalionem. navideniin ille 
sanclis •inius in niillc pnssus mu'iercm nudain vidit ; 
et staiim homlciditim fecit ot adullerium. Ei qui cuin 
mulicribus babikinics putaiit sc caslitatis obtinere 
triumpliuin, ignorant dupliciler sc apud Dcuin r(y>s 
exislcrc, duni et se ipsos in periculum initiun*, ct abis 
ext>nipluin pei'vcrs.c familiarilalis ostcndunl. Qiinnii- 
cumqiie cnim illoruin siultiiiam imitantes pcr inbo' 
iiestam familiaritatem caslitalis ornamonfa p<Tdide- 
riiit, illoruin anim c ab illis in die judicii re(piircnlur , 
qui eis exempluiii pordiiionis ostenduiit. 

3. Qui nunc iint Chrisli persecntores et mariyrcs. 
Nutlu omnino cum femina familiuritas hubendn. Quan- 
ium voluptatis momentanea damnum. Et ideo, fnilrcs 
cbari.^sitni, contra morlifcra blandimenla, ct ronlra 
adjulorcs diaboli, qiii fainiliarilatem suspoclam lia- 
bere nec metuunt nec crubcscunl, ne nosexoniplosuo 
decipianl, Dci adjutorium jugiter imp>oremus, ut iios 
de la4|ueo venanruim libcrare dignclur : sciciiK^s <piod 
in malis omnibus , quae sitpra diximus, Glirislianis 
quotidiana marlyria (Jccsse non possunt. Sicnt cuim 
cai>titas el verilas et jusiilia Cbristus cst ; sic et illc 
<|ui eis insidialur, persecutor Clirisli esi : iil/. aiiicirj 
qui el in aliis ista dcfcndere, ct iu se ciistodire vo- 
luerit, martyr erit. Eiidcoiiui h;cc totaanimi virlule 
et in se diligil , el ut alii diligant , verbis siinnl ei 
exeiiipUs ostendit, et ubicumqiie veritas vel jusliiia 
sive c;istilas iaboraiil, quantum pnfvalel sc etiam 
nltro ingerit, el sccundum quod vires babiicrit, defeii- 
dorc conicndit; non unain, sed plurcs coronas , Deo 
rcmuneraiiie, percipiet. Et ut bo^c obtinere cuin Dei 
adjulorio mere:'mur, tion soluin extrancaruin mulie- 
runi, sed etiain ancillarum iiostrarum vei qnariim- 
ciunqiic vicinnrum , aut fili;», aul alumnse, aut ancillie 
unusquihque f:iiniliaritatcin. vel secretam collocutio- 
nem vilare conieiidai : quia quanlo earuin vilior con- 
ditio, tanto facilior rniiiA est. De familiaritate enim 
lalium Salomon nos adinonet, dicens : Nnmquid alli' 
gabit quis ignem in sinu suo , et vestimenta ejus non 
ardebunt? aut ambulabit quis super prunas, et non com- 
burentur plantm ejns (Frov. vi, !£7, 28)? cl illud, 
Pretium meretricis vix dimidium est panis ; mulier aulent 
pretiosam viri animam capit (/fr/</.,26). \A quanUi uii- 
quitas et quam lugenda perversit;is, ut aniinam, ciuam 
Gbrisius sanguine suo redcniii , luxnriosus ciiiisquc 
propter unius momeuii deleciaiioiiem liliidinis diabolo 
vendat ac tradal? Verc eiiim niinium plangcnda et 
iniscranda conditio esi, ubi cilo pnvtcrii qiiod d<!lc- 
ctat, ct permanct sine lincqnod crucial. Sub nioincnlo ^ 
euiin iibidinis impelus transit, et peniiaiict sinc lino 
uifelicis animx opprobr.uiu. 

4. An facile resarciatur. Libido, malteus univcrsft 
terrm. Scd dicit aliquis : Juvenis liomosnm, faoi<» 
qtiod tiie delectat modo, el postca popniloiitiaiH ago. 
Quomodo si dicat , Percutio me crudeli gl.idio, et pi»* 
slea vado ad mcdicum : el nescit qitod iinius hone 
piinclo vulnus accipilur, ct vix longo leni|K)ro ad sa- 
iiilalein pristinam revocalitr. Qui eiiini aduiior.ms 
dicil se postea pGenitcnliam acturum, <pi:ire noii liiuot 
nc eum siibitatuia fcbricula suporvcnicns rapiai ; v\ 
pereat dilitio, ctsnccedutieterna damnatio ? Ei <|uia lic 
inrelici libidine, uiidc supra dixiiniis. crodeoJiun ost 
illiid dicluin esse <iuod ait pntpliein , Quonmlu con^ 
fraciusest maHeus toiiivr*^ terrw (Jerem. l,2j) ? qu:ini- 
vis postadvciituni Doinini tiostri Jcsu Cbristi {ht uui- 
versa iiionastiTia, el per clericos vcl cliain laicoi 
cablllaiciii sei vamcs qu.isi tonfractus cs^ic «!La!v^^xsi&.>55^ 



S30S 



APP£riDlX. 



fZM 



Tideaiur ; adliiic tamen, quod pejus esl , niulto pluret 
suiil, qui ab illo malleo quolidie confringuiilur , quain 
llli qui de ruiiia vel collisione ipsius liberantur. Unde 
itenim atque ilcruin rogo, ut diligeiitiusconsidercmu.c^ 
et qiiaiitum possunms limeamus illiid quod Doniinus 
iii Evarigelio dixit : Qnl viderit mulierem ad concupi ■ 
tcendum cam, jam mmchatus esl eam in corde $uo 
(Matth. V, 28). 

5. Quomoao mors intret per fcnestrns. Pro qiia re, 
sicut jam dictum csl iion solum ab extrancis inulieri- 
bus, scd etiain ab ancillis propriis rerrenanda cst et 
secrcla rnniiliarilas, et oculorum incaula fragililas ; ne 
ilhid evcniat iiobis quod Doininus per proplietam ter- 
ribiliter clamal dicens, Mor$ intravit in aninm vestras 
per fenestras vestras {Jerem, ix, 21). Per quas enim 
fcnestras mors inlrat ad animas nostras , nisi per vi- 
sum oculorum, ct auditum auriuin? Si per linguam 
amico aut servo tuo jusseris ut ad te meretrix addu- 
catiir; pcr os tuum ad animam luam gbdios .TterDU 
morlis ingredilur. Si auiem consilium malum libciiler 
audicris, si dctrahentem, vel aliquid liixuriose loqiicn- 
lem, aut cantica tnrpia proferentem non rcspuis; per 
aurium tuarum feiiestras mors intravit ad animam 
luam. Et quia Dominus dixit, Qui viderit mvlierem ad 
eoncttpiscendum eam , jam nuxchatns est eam in corde 
$H0 : inlelligitiir quod vohmtas pcrfecta ' faciendi re- 
put'ibitur pro opere facti. Ac sicdumaliquis mulierem 
libidiiioso aniiiio considcrat , per fenestram corp(>ris 
sui ad secretum cordis venenum inortis instillat. Talis 
eiiim cogitatio, etiamsi aliquo iinpedialur casu, ut non 
impleat voluntatein suam ; nihilominus aclionis cri- 
mine condemnalur a Domino : ac sic et illa casta est 
cum qiia libidinis maluin voluit exercere, et ille jam 
adulter tenetur in corde. Et idco audiamus Scriptu- 
ram diceiitem, Omnicustodia serva cortuum (Prov, iy« 
23) ; et rllud, Avcrte oculos meos^ ne videant uanilatem 
^Psal, cxviir, 57). Quomodo enim si aliquis carl)ones 
ignis appreliendat, si cos cito projecerit, nihil ei no- 
cebuiit ; si vero diuiius tcnere volucrii , sine vulnere 
eos jactare non potucrit : ila ct ille qui ad conciipi- 
scendum oculorum defixerit aspectum, et libidinis 
inaium in corde suscipiens moras in cogitationibiis 
suis bahere permiserit, excutere cas a se sine aninKC 
pLsga non poterit. Et ideo jugiter cum proplicla cla- 
inemus, Oculi mei semper ad Dominum ; quoniam ipse 
evellet dc laqueo pcdes meos(Psal. xxiv, 15j ; prxstante 
Domiiio nostro Jesu (jhrisio, etc. 

SERMO CCXCIV (a). 

Admonitiout ebrietatis maluni tolis \iribus caveatur (6). 

i. Ebrietas nec peccatum putatur, Immica ebrioso- 
rum amicitia. Licct propitio Christo , fratres charissi- 
mi, crcdain vos cbrietaiis malum velut iuferiii foveam 
expavescerc , ei non soluin ipsi noii velilis amplius 
bibere , sed iiec alios adjtirare vel cogere plus quam 
oportet accipere : tanien quia non potest fieri ut non 
sint aliqui ne^Iigentes, qiii sobrii esse noii velinl, vos 
qui seinper convivia sobria exhibctis, nolile ad ve- 
stram injuriam revocarc, quia iiobis necessc cst alicis 
ebriosos argucre. Cum eniin , fratres cliarissimi , 
ebrictaiis maluni niniiuni sit grnve vitium et Dco 
odibile; ita per uuiversuin mundum a pluribus in 
consiietudineiu missuin est, ut ab illis qiii Dci prae- 
cepla cognoscere noluiit, jam iiec putetur aut creda- 
tiir essc iteccatum : in taiituin ul in conviviis suis 
irrideani cos qtii iiiinus hibere possuntet per iiiimicam 
amiciliam adjurare bomines nuu crttbescant, ut potuni 



> Mss., prona, 

(a) Alias, (jo Tempore 231 . 

(d) in Appeiidice nunc primum coUocatur. Dubium Lova- 
nlenses, verlinus autem et vindingus suppositilium esse 
voltierunt. ipsa est ORsarii homilia inter cditas a Baluzio 
quiota : qu i; in nostris etiam aliquot nianiiscriptis Cansarto 
«ii6ignatur. De num. 1 vide Appeudids serm. 295 , n. 1 ; 
^* ^'^1^9 n. 4 : de muii. 3, serm. 366, n. 3 : de num. 
6, serm. 968, n. 6 : de num. 8. senn. 372, q. 8; 295, n. 
e;8n,n.4;285, n.5. 



amplius quam oportet accif jant. Qui eoini altcruiu 
co^it utse, plus quarn opus est bibendo, inebriet; 
ininus malum ei erat si carnem ejus vulneraret gbdio, 
qiiam aniinam ejus per ebrietatem occiderct. 

2. Ebriosi paludibus comparantvr. Et quia corpora 
nostra terreiia suiit, quoniodo qiiando pluvia niniium 
gnmdis et diuturna fuerit, ita terra uifunditur et in 
lutuiii resolvitur , ut nulla in ea cultura possit fier» : 
sic et caro nostra, quando nimio potu fuerit inebriata» 
ncc spiritualem culturam accipere , iiec fructus ani- 
ni» ncccssarios potcrii exhibere. Et idco quoruodo 
omnes homiries ita sunicientem pluviam in agrrs suis 
accipcre desiderant, ut et culluram valcant exercere, 
et de frnctuum ubertate gaudere : ita et in agro cor- 
poris hoc lanlum deberent bibere quod oporlet ; ne 
per nimiam ebrielateni ipsa corporis lerra velut m 
pnludem coiiversa, magis vermesetscrpentes viUonira 
gei^rai'e,qiiaiii fructus bonorum operum possit aflferre. 
Oiniics eiiiiii ebriosi tales suiit, quales paludes esse vi- 
dcntur. Quid enim in paludibus naseatur, non ignoral 
Charitas vestra : lotum enim quod ibi nascilur, nuUum 
friictuiii habere cognoscitur. Nascuntur ibi serpentes 
sanguisuga; : nascunlur ibi raiiae et diversa genera ver« 
niium , qua^ magis borrorero possunt gerierare , quani 
aliquid qiiod ad victum proficiat exbibere. IsUe eoiin 
her*bx vel arbores, qua: aut in ipsis paludibus aut cirea 
ripas earum iiasci solent, iiihil utilitatis babere videiH 
tur, in tantum ut annis singiilis incendio concremeiitar. 
Videte quia quod de ebrietate nascitur, igni praeparaUir» 

3. Depinguntur, Tales enim suiit , sicut jam dixi » 
omnes ebriosi , quorum prandia ducuntur usque ad 
noctem, quorum coenas lucifer videt ; qui stare Don 
possiint etiam. cum videntur esse jcjuni ; quorum sen- 
sus tardi, graves,obtusi,etquo(Iain modo jam sepulti. 
Deniqiie frequenter iii ipsa ebrirtate nec se ipsos nec 
alios recogiioscunt, nec ambulare valent necstare; 
dicere ali(|uid vel audire quod ad rationem pertineat, 
omnino noii possunt. Frequeiiter etiam usqiie ad vo- 
initum ingiirgitarc se non erubescunl, et ad mensuram 
sine mensura bibere- Majora enim pocuLa provideniur, 
certa bibendi lege coiitcndilur ' ; qui potuerit vinoere, 
laudem mereiur ex criuiine. Inde liles et rix.*e na- 
scuntur , inde divcrsis ct hoiTendis saltationibos 
meinbra torqueiitur, inde adulteria et noiiuunquam 
homicidia pcrpctranlur. Et quoiies nimium potum 
accipiuiil, tanquam iii paralysim rcsoluti, dunisiits pe» 
dibus ambularc noii possunt, fuBdissinia latura aliorum 
manibus portaiilur ad lcctos. Et est in illis oeolonim 
caligo, vertigo, fatigatio et dolor capitis, suflusio vul« 
tus , membrorum omnium iremor , aniina^ ac inentis. 
slupor. In talibus implelur illud quod scrtptuin esl« 
Cui vas? cujus patri va ? cui rixw? cui sine cuusa vuU 
nera? cui suffusio oculorum? Nonne his qui moranttir 
in vino, et student calicibus epotandis (Prov. xxiii , 2^ 
etoO)? 

4. Excusant se de amicitia. Conviva ad bibendum ne 
cogatur, Ebriosi in sui similes prodigi, in pauperet 
parci, Aninr.aHbus deteriores sunt, Et se et sua perduut, 
Sed illi qui tales esse volunt , miserabilitrr se excu- 
sare coiiantur, dicentes : Ingratum habeo aniicun» 
nieuin , si qtiotics illum ad coiivivium vocavero , po- 
tum ci quantum voliierit ipse non dedero. Et nou sit 
tibi amiciis , qui te Deo vult facere iiiimicum , qui ec 
tuus et stius est inimicus. Si ct te et arnini inebriavo- 
ris , honiiiiem amicum habebis , et Deum inimicum : 
el ideo sapientcr considcra, si justurn sit ut te a Dee 
scpares, duin te ebrioso conjungis. Ad extremuin ta 
cuiii noli adjurare, rioli cogcre ; sed in potestate illius 
(liiniite ut qiiantum ipsi placuerit bibat: ut si se in- 
eliriarc volnerit, vel solus pereat, et non ambo perea-» 
lis *. infcliciuis gencris huinani ! Quam roulti iiive- 
niiintur qui cbriosos ct luxuriosos amplius quam. 
oportct cogunt bibere : et ante ostium pauperibut- 
peteiitibus vei unum calicem dissiiiiulaut dare ; uact 

* Ms r., lex conditur. Ms. vcro 1., lege eonHita, 

* Mbs., peccetis. 



zsos 



SERUO CCXCIT. 



fSM 



•iiendiini qula iltud qnod luxariosU viJentur iiige- 
rere, Christus in paiiperibm dcberet accipere, qul 
ihil : Quamdm fKwti* uni ex minimit mdt, mihi (eei- 
(Jtf {Ualth. xxv , fO) I Sed qnia inles sunl qiii iiunndQ 
alios in nimio polu scpeiinnl, p3U[K;n clcemosynam 
pelenli dlRiinl . Tndc, vade in nnic, dai iitii Dcus : ci 
uii<liie cuni anitiutuveril lioino , ei daturns csl. Quid 
etl eri;r> quud dicit , Vade in anic , et dat tibi Duiis ; 
iiisl , Vadc ad illum liomtncin ((iii haliet Deuni , quia 
ipse libi dnluriis csl! Ac sic on: suo ipsc conflieiur 
■puil sc Dcim non essc, qun iistiirarie possit .iliiiiiiti 
{Kniperihus crogarc. Ttoco. fraLres clnrissimi , dili- 
geuteraUenitLfi ct yidcic, quin qnnndo enni vel reli- 
qua antmalia Jiicuntur nd B(iuain,iiM satcivurint siHm 
mam , elianKi Miper i(isain ii ina^n liiuilus leneanlur 
replcia silt liihcrc nuliiiK nninino iiCc iinssiiiil. Cnti!.!^ 
dereiit eliriosi , si nOn pcjorus aiiim^Jiliiis jitdicanili 
gtnit. Cum enim niimialia aniptius qiwm eis o|)us est 
blbere nolint, illi el dupium et iriulum qiinin eis 
opiirtct potiitn accipiiiiil- Et nndo irilius aiii quaiiior 
diebus rerectionein rationablicm poiucranl iial^i-r*:, 
uiio die cum gmndi pcccalo suo cDiiiendiint iicrdere 
pnliiis, ijunm «pcndere : alquc uiinam vel poium 
taiiiiimmodo perdcreiil , ci non cli.ini ipsi |H'rirciilt 

5, Ebrielatit mala mmplit ei VfTbis Scriplura dtcla- 
ranluT. Qiinnltim m;ili lll SC tiabeat ebrieus. elinm in 
Loili cl liliabus ejiis evldcnler nsiciisiim esl. N.im 
vino incbrialus cum iisis (lliabiis snis nesciens con- 
eubuit (6'«i. Tii, 53, 53). Pbarai quoiiiie incbrialus 
magisiruin pisiomm in critcenifii^ndi lecil (Itt. il, 
%), 2S). Pofuliis nuiein jMdiconitn , de qiio scriplum 
esi, Sedit populut inandacare et bibere , ei tmrexenint 
Ivdere (Exad. xxii^, 6) ; posieaqiiain viiinm pliisquam 
opurletiul accepii, idiih sibi rnbrJCiiri peliii, et in 
hniiore ipsnnim idolorum cmpit clioros duccre, el 
niorc ('bienciico diversis saliaiionitius nicnibra tor- 
quere. tlcrndcs (iiioque, iibi niniio vino concaluit , ad 
unias puell:c sa]t.ilii>ncm s.-inctuin Jnanniiti It.tiilistiill 
inierfici jassil (J/ii»A. xiv). Qiiid adliuc iJcctirielatis 
Hilln naBCiAiir. Spiritus sanctus ver Salomoiieiu le- 
uaiur. diccns, Viniini , i:iquil,e( malieret aposialare 
faatmt tafienlei , ei arquunl tensnlot {Eccli. \ix , 2) ; 
et leriim , JV« inJuwm ri/ium i/Hundo flaveKil , eim 
tolemtueril in vitro cotor ejut. Ingrediiur enim blande : 
tei ill jioriMiiHO mordebil ii( colnber , el qtiasi regutu* 
veitettaiuffundet. Oculi tui videbunl exiraneat, et cor 
(MHH loijuelur penicTia {Froii. kxiii, 31-33). PautiiB 
eiiam aposiolus eonlra cbriciails itiulini nos admonel, 
diceiH, Noliteinebnarivinoin qaoni tiLrimu {Epha. 
T, 18). Iterum aiigue lenim quid mali in se eUrietas 
habKit, cisqui illam diligunl sanclamin ScripLurarum 
icstimoniis evidenlcr osiciidimus, n S;ilom'ine scri- 

rtnni csl , Qut amat rinum ei pngiua , noa dilabiiur 
Pror. xxi , 17) ; cl iteruin . Wo/i regibut dare tiiium , 
Siia niilittin ucreiam esi ubi regiinl ebrielaa; ae foru 
bani, ei obliviieantur judiciorum Dei, ei muieiit eait- 
uriit fitioTum paupemm (Id. xai, i, S}.^ Ileui illic ait. 
Cperariut ebriosut non locupleiabilnr [Eccli. xix, 1); 
et ilerum . Vinmn li tibat nioderaie , erit lotriut 
{Id. iiit, 34) i item illic, Vinani in jiuriincliJniejn crea- 
tum ttt, non in ebrietalem ob inilio. Extuliatio anima 
tt eerdii xinvm moderale potaUtm : infirmitat anima 
tt corpma wmim muiium polalum irTiiationem , et 
iram , et Tninas muilas (acit. Awiiititilo animm viaum 
muUum polatum , ebrielaiit animoiiiat , imprudentit 
agen^o , tmnorant viriulem et facient vutnera (Ibid., 
35 40). 

6. Cfrrioiti non til p<ir« in rejrno Dei. Scd quaiido 
isia suggcnuius, Fjrte irasclmtur coDira nos et mur- 
niurani ebriosi. El quaiiivis uon desiiit qui irascanlur, 
Deo lamcn prupilio mulli erunt qui libcnier salulire 
eonsilium audieiaes do iilo lam ^ravi peccnto ikt 
Df i misericordiam liberabuntur. Ipsi lamen qui Conlr-1 
coalumnam ct smicam siiam ebnetatem loquciiiihiis 
irascunbir, jber:i 3 nohis vnce Midi:iiil qtia qui- 
cumque ebi iosu>; pj.nillcuii3m pro i{»a ebriciale non 
egcrit, sed uique ad mortcm suam in ipsa ebrieiaic 



permans^^ril , m teicmuro profecto pcribit ; qula non 
JlipHilnr Spiriius sancius per Apostolnm diccni , 
Se^ue ehriosi r«ijfiHni Dei poMidet^uni { I Cor. *i . 10). 
£l i>lco r|uicuriii|iic sunt cbriosi, meliiis raciuiit, nt 
non nobis sed sibi poiius irascantur, ci cum Dei ad- 
juiorio de luio faicis sc cxcuiere, vel de cloarfl ebric- 
Unis dun) adliuc lcmpus pcciiilcnLia! osl, fu^^linciil 
quaiiia possimt cclcntaU', Dco auxitianie, eonsiirecre : 
ei tiitis ammas viribus Giiin proplieia suppticaiites 
Domino dicant, Eripe me dc lulo , ui non iiiAirrraM 
{Ptal. Liviii, 15); et illiid, iVon me demergal lempe- 
tlataqiia, ncqut abtorbeai mt profundum, neifue xr- 
mo( tuptr me puim oi tuHm {Ptat. lxvih . 16). 
tbriiia oiiiiii gua-i inferni piitiw , qiioscumqiie 
siisceperil, nisi digiiii suhveneril poBniicntin. ci cmBii- 
daiio fiieiit subseciila , iia fvtiler s.ilii viiidicai , ul 
Gosdcin iusiisde lcncbrnso inrcrui pulco ad casiiiaiis 
Vfll siAlirie1aiis]ui'em rtilire peuiiusnQn permitiat. 

7 Qua ralione ab ebriositale dcsue/iaat. Sed bocnnie 
amiiia iitclligerc el scirc debcinus, qiiia nnn uiin 
die eriiiiuntur tiomiiiea ebrinsl : scd diim paulaiim 
adjiiraulibus ei cngeniibus crudeli^siuiis inimiuis 
piilins quain amicis , per Eingulos dics sliiftulos 
sibi ant binos cnlices ad potuin consiieiuiliiiariiiin 
addunl. Al ubi lioc iii usum roiserint, iu eiis ipsiua 
9nloreliriGlitisocciipat, ui illus SCmpirr silire com- 
pcllal. Scd qiii ub boc malo ilesiilurat ilicrari , quo- 
iiiodo silii per tniervalla dierum pnliim addendo ad 
elirieUilLS lenebns (leneiiit ; iia paulatim subirahcn- 
ilunJtobrictilis uiem ridi-at : quia si sciiiel loliim 
quiid ampliiis accipicbat siiblr.ixerit, ubinimia siii coe- 
prril c<(anlescere,cuni grandi amaTitudine clamat et 
dicit. malci>r uiori (inani sibi bibeudi vel iiieliri.in- 
d roiitiiictitOiiiciii Uillcre; m-c aiiciidil quod lolera- 
biliiis erat illi in cirnc miiri, quain aniiuam iier 
ebrictati^in iiilerncere. F.l ideo iii nec anlorcin ni- 
miiinijKtliatur eldc lam gravipcccaio lilierclu ;sic- 
ut iani Uictum est, pcr intcrvalla dicrum sibi ali- 
quid dcniinielalc polus siibirali:it,quousquead rniio- 
nabilcmblliciidtGonsuciiiiliiietiiredi-at. Qui boc iui, 
uliliiiinDs vcr parles Siilnlocerc voliieril, el de 
eliriclnic libcrabiuir, ci illum intulerabilem ardorein 
uon p»lieiur. 

8. Clerici at hoc rilio non *unt ininiin». Eibniea 
tHpertlilio. Ego , Tralres cliarissimi , dnm bac sii|;- 

Scro , me absolvo apud nenm. Quicuniniic me aii- 
ire cnnlcinpseri , ei nd bibendum aui ipse proiiua 
rueril, aui convivas suos adjiirare vel cogere volue- 
rit; el pro Eeetpmillis in Dei jiidicii reus eril. Et 
quia, quod pqus esi, aliqui clinin clcrici c\m Imcde- 
bercni proliiberc, ipsi cugiiat aliinins plus (lllini Ci- 
pcdiilulierR, amoiloincipiail ei se ipsos corrigere . 
ei alioB casiigare : ul cniu anie Iriliunnl Cbrisii vc- 
nerinl, ncc ilesua ncc du atiorum ebrieiaie incurrant 
supiilicium; sed mapis dum el ipsi se emcndant, et 
alius casiigarc nou cessatt. pervenire ad xtcrnum 
prxmiiiin mereaiilur. E^ illud anle omnia rugo, el per 
Ireineiulum ^ticm Jiidici tos adjitro, ut quoiies- 
cunii]ii«Tobisinticeinconvivia eihilieiis, illam fcn- 
damconsiieiiidiiicn. ()crquamgrandi mcnsura sino 
mcnsuraires homiiiesaui volcntcs .lut inviii sole- 
bani bibcre, tniiqniim vcnoinim diaboli de vestris con- 
viviis respuaiis qiiia isa irfcBx coiisneludo adtmc 
de Paganorum nli&ervaiioiie remansil. El quiruuimia 
hoc in suo cnnvivin aut alieno fieri acquicveril, di*« 
lio1oS«sacriricnssenon diibilaveril. De qua biliiiinr;) 
iion suliim anima occidfiur, sed eiJAm corpus dcNli- 
laiur Sctdcrednde Deiniiscrironlin, quod ita \obis 

iispraredi|tn:ihitiir, m lam lugendum el etiam eru- 
bescendum matuin i!a voliis in liorron;m veniai , iii 

Ilud riiiiqiMm (teri permiitMiis ; sed quuit in iib 
ebrieialc peritiiriim emt, in pauiicrnm rerecttcnrui 
proUciat : pneslanie Uouiiiio Je:>u Chrbio. qiii ruiit 
Palre ei Spiritu sanclo vivil ei rcgnat Dens iii s:Muta 
s.-eculorum. Ainen. 



ntn 



APPEiNDlX. 



rns 



SERMOCCXCV(fl). 

AdnKNiilio oouira ebrieiaiis malum (6). 

1. Ebriosi velut naufrago! nave$. Irridenl sobriot 
auasi non viros. Frcqnenter Chnrilalem vcslram, fra- 
ires cliarissimi, paicrna pieiate admonui, ulebrieiatis 
miilu.n laiiquiim inrenii foveam vilare vel fujfcre de- 
berclis. El licci apud plures pn»fcceril casiigalio no- 
slra ; mulii lamcn sunl (jui nec Dcnm limciil, iiec co$ 
<iui lioiiesli siinl vcl sobrli rovercnlilr; el lanliim bi- 
buiit, lit iiilerdiiui ncccssc babcanl visccra nimio po- 
iii plcna |>cr vomilum rclaxare ; cl lan(|uam fracUB 
iiHirrigx navcs, iia ipsiiis cbriclatis liorrendis flucii- 
biis falig tiiiliir, iil iicc iibi sinl rccogiioscanl , cl di- 
ccrc aliquid vcl audirc qiiod ad raiioncm perliiicl, 
fmniino iion valcanl. lllud vero quale csl quod ipsi 
iiifcliccs cbritisi, qiiando sc nimio vino ingiirgilant , 
ridfiil cl vlnipcranl cos qiii ralionabiruer hoc lanlum 
qin>dsiillicil bibcrc voliinl, diccnlcs cis : Erubescile 
cl vcrecuiidiim sit vobis, quarc non potcstis bilicrc 
qiiamiiiii iios. Diciinl cnim cos non csse viros. El vi- 
JiMc iiiistTJaui cbriosorum. Sc dicunl essc viros , qui 
in cbricintis cloaca jaccnl : cl illos dicunl non essc 
viros, qnllioiicslc ci sobric stant. Jaccnl prostrati, el 
vtrisuiit : staiil crccli» ct viri non siint? Victorebrie- 
laiis \i!inH!iatiir, civicms cbrictate laudatur. Irride- 
liir sobriiis, qui ct se ctalios polcsl rcgcrc : cl non ir^ 
ridettir, imo iioii plnngiiur cbriosus, qiii ncc sc nec 
ahos polcsl agnosccrc. 

2. kxcusationis ergo dicunt scati-jctos. Sed vel morte 
resisicndum (uisset. \Marttjrium quid $it , et (luomodo 
nunc subeatur. Solcnl tamcn cbriosi iUi sc cxciisare 
vcllc nl dtcant : Pcrsona poicns nic cocgit ul am- 
pltus bilicrcm, ct in convivio rcgis non pottii aliiid fa» 
ccrc. Ad cxcusandas cxciisationcs in pcccatis jsta 
pr;ftciidiintis ; ct qiiod implcrc nolumus, non potuisse 
iios dicimiis. Nollc in culpa cst nostra; cl iion posse 
pr.Ttciidiltir. Etiamsi iiS(|tic ad hoc vcnirctur , iil tibi 
diccrcttir, Aul bibcs aiil moricris; mcliiis crat ul 
rani liia sobria occidcrctur, quam pcr cbriclatcin 
aiiima morcrciur. Scd cxcusatio ista falso objicilur. 
Ipsi cniin rcgcs ct qniciiiii(|uc alii siinl polcntcs, 
qni;i Dco propiliocKlirisriani sunl ct prmlcntcs, ei 
sobiii, cl toto cordc Doum timcnlcs, si tcvidcrinl de- 
liiiissc iil cis uon acquicscas pro tiniorc Dci incbriari ; 
foric siib liora vidcnlur irasci , postca vcro te in 
graiidi admirationc suscipiunt , diccntcs : Quantiim 
ciini illo cgiinus, quantis ctim minis cl tcrroribus fa- 
ligavimus ; ct laincii nunqiiam cum a sobriclatc sc- 
liarare poiuiiiiiis! Natii ct Dcus» qui tc vidci pro siio 
amorc incbriari noii vcllc, ipsc tibi ffratiam ctiam il- 
loriini dabit, qni tc ul ampliiis bibcres videbanlur 
horiari cl C(^crc. Ncmo dical, fralres charisslmi , 
qiiod iii isiis tcmporibus martyres non sinl; qiiotidie 
iiiarlyrcs fiunl. Martyr cnim, Tcstis intcrpretalur. 
Quicum(iuc crgo pro vcritatc lcstiraonium dederii , 
et omnes causas ciim jiistitia jndicavent , quidquid 
pro tcsiimjniio vcrilatis vel justiti» pertulerit, io- 
ium ci Dcus pro martyrio compulabit. Ac sic ei illc 

a) Alias, de Toni|)orc 252. 

b) \i\ Appcndice iiuuc priuuim collocalur. De hoc senno- 



t 




quod iii Testamenlo F.vrardi comilis, scriplo aetate Liidovici 
Pii, anuo cbrisU 837, expressum lecilur (Spicilegii tomo 
12, [)ag. 494), « Judilh volumus ut bal>eat uiissaie uimm, 
« et lii)ruin iinum qui iacipii a sermone S. Auguslini de 
« Bbriciaic. « Cassariauos quosdam sermones jam olim tiiis- 
te Auguslini noiniae citaios observatum estsupra ad ser- 
moncm ?78. llunc vero aucloritatc Re£[ii codicis, cui noslri 
iliqnoi fnanuscripti consenliunt, ca.>sario rcsiiluit Baluzius, 
el intcr qiiatuordccim recens vulgatos posuit crdine sextiim. 
Demun. 1 vide Appendicis serm. 2(14, nn. i,3; Augustini 
sei-m. 1), n. 12 : de num. 2, serm. 291, n. 1 : de nuin. 3, 
serm. 1^7, n. 5; 265, n. 2, ei 2&i, n. 5: de num. 4, serm. 
277, n. 4 : de num. 5, serm. 294 , n. 8 : de num. 6, serm. 
09, D.8;281, n. 3; 130, n. 2; 2G6, n. 3; 28j, n. 3:de 
M/fa. 7f i7if a, B» 



qiii ebrictali rcsi^tit , si cuni Dei adjutorio persevi'- 
rarc voliierii, ei pro ipsa re aliquas pcriulerii tribu- 
laiioncs ; oinnia ei Deus ad mariyrii gloriain repu- 
iabii. 

Z.Ebriosi injustitice in Deum convincuntwrJStXwti ta- 
mcn srirc , fiatrcs charissimi , quicumqu6 doininiis 
habei plures servos, si vel uiium ex illis vclit iieri 
ebriosiim? Sine dubio nullus cst qui hoc volueril »ii- 
qiinndo :uit vclit. El qiia fronte. qua conscieniia «f^yi 
scrvuni non viili habere ebriosiim , ipse vuli ebriosiiaL 
fieri? Ecce dc donis Dei tu habcs servuin , et ic habel 
Dciis scrviim : qtialiier vis iit tibi serviai servtis iuus, 
talilcr et lu servire Domiao tno del)^. Dic mibi , 
rogo le, si jusluin libi videtur, ui tu habeas servnin 
sobrium, ct Deus hnbeat tc ebriosum. Ac sic te di- 
gniim jiidicis, cuiscrvus sobrius scrviai; ei Deiiin iit- 
dignuin putas cui tu sobrius servire debeas. Hxc er- 

§0, fratrcs charissimi, diligcnter atif^ndile et coiisi'^ 
erntc, quia non cst jiisturo ut faciamus Deo quoJ 
noluiiiiis nobis ncri. Forie dices : Qiiomodo Decy fa-^ 
cio qiiod niihi (ieri nolo? Atidi quomodo. Tibi nou 

Elacct servum cbriosum liabere ; el tu non vis W' 
rius Dco servire. 

4. Ebrietatem vix putant peccatum. Pmna mtentd 

plectetur, Nec in profsenti imoune committitur. Clerici 

etium majoris ordtnis vitio hutc obnojdu Ideo enim i 

cliarissimi, ttnia faciliiate se iiiebriani homines, 

quia putaiii cbrictatein aut parvum aut ntillum pecca- 

tuin cssc. Scd pro ista iguorantia maxime sacerdotes 

hi dic judicii reddiiiiri sunt rationem, si commissis 

sibi populis, qu:c vel quania mala dc ebrieiaie na- 

scantiir, assidue noluerini pranlicare. Qui ergo cre- 

dii ebrietatciu parvum esse peccatum , si se non 

cmcndavcrii, ei nro ipi^a ebrietatc poenitentiam non 

cgerii ; cuiu adultcris ct homicidis xterna illum siiie 

reiucdio (KBuacruciabil, sccuiidiiin illud quod ipsi 

bcnc nostis l>eaium Apostoluin pnedicassei NequBt 

iiiquil, {ornicarii, ncqueidolis servientes^ ttequemoUes^ 

neque masculorum concubitores , neque avari , neque 

adulterif neque ebriosi rcgnum Dei possidebunt ( I Cor. 

VI, 9 eMO). Yidete quia ebriosos cum fornicatoribiia, 

ct idolis scrvienlibus, ei masciilorum concubiioribus 

ct adultcris junxii» Ei illiid : Nolite inebriari viao , fn 

quo est Ittxuria (Ephes. v, 18). Eiideo deliniai ac d^*- 

liliercl iiiiusquisque apudsc, ebrieiatem gravepecca- 

luiii cs c ; et tiinc aui ntinquam aut difflcile euiu 

ebrictas poirrit supcrarc.Giimcnim non solum in fu- 

turo soiculo propter cbrielaieiii tor(|tiendi sini honii- 

iics, scd eiiam iii pncscnti |ier ipsam ebrielatem 

inuhis freqiicnter inririiiiiaiibus faiigentur, vel mor- 

bum corporis iimcani, qui de anim:c su» saluie iion 

co^itani , oculoruin sirfnisionem aique calighiem , ea- 

piiia vcriigincin ci mcmbninim treinorem expave- 

scant, qiii iiifcrni supplicia non fonnicbitL 1^1 boe 

quidem iioii solum laicis, sed eiiam clericis dicimas : 

quia quod pcjus cst, niiiUi suiii etiam inaioris onliui.< 

clcrici, qiii cum aliis sobrietatis bonuin deberent jn- 

giier praidicure , non holum hoc non faciuni, sed 

etiam ctsc ct alios iiicbriare non erubescimi nec me' 

iuuni. Scd agnoscaiii ct doieant quicumque tales 

sunt , quia si sc nolucriiii emendare , et pro se 

et pro aiiis neccsse eis crit oiierna supplicja susti- 

ncre. 

5. Compotationes post convivia diversis nonwdtms. 
Sidsirritamenta. Duo tantum post hanc vitam loca. IHud 
vero qti:ilc cst, quod jain trausacio convivio et ex- 
pleia siti. cum ainpiius biberencc possint nec debeani; 
tunc qu:.si novelii , quasi et qiii ipsa hora supervaie- 
rini , divfTsis iiominibus incipiiint bil)cre , non s«»- 
lum vivorum hominnm , sed eliam Angelorum ci re- 
liiiuorum anliquorum sanctoruin, xslimanies qtnut 
niaxinium illis honorcm iinpendani, si se in illonnu 
n<):> inibiis nimia ebriciaie sepelianl : ignorantes quol 
i.ullus t:im gravem injuriam sanctis Angelis vel sai.- 
ctis hoiniiiibus agn':sciiiir irrogare , quain illi qui in 
corum iKMiiinibus bibeiido pcr ebrieiaiein siias aiiiinas 
probaniur occidere. Sunt cnim aliqui qui sola ex< 



I30D 



SERMO CCXCVI. 



«StO 



aliqtin snlsa i ibai in sibi ortJinant iiovi . ut p^r ipsnm 
Mil>itiidiiietn nimia se possiiit ehriclale obniere. HnH! 
onini si Pagani i|ui Douin ignorant fncianl , noc mi- 
randum csl, nec nimis dolenduin; quia (M in Deo spcni 
luin liabenl, el aniiquam parenlum siioniin consuetii- 
dinem scrvanl. Clirisliaiii vero (qnos r>eus dc tenebiis 
reduxKad liicem, demorie vocavit ad vitam, quibiis 
omnes Scripluraj clamanl, ebrietatom fiigere, sobrie- 
lalem diligere) quare liiri»i5siinas illonim cbrieiatcs 
imitnntitr , de qnoriim pcrfidia libcrari pcr Dei gra- 
liam merueruni ? Ei ideo rogo , ct pcr iremeiMlum 
diem judicii vos adjuro, ul clquanluin polestis, cbric- 
Utis malum auxilianie Domino fitgiatis, cl jain vobis 
incipiat verecundum esse, quod buc us<|ue Gcntibus 
el Paganis iii ebrielalis turpiludiiic vos voliiislis si- 
tnilcs exbibcrc. Et idco quia Dco propiiio illis ilissi- 
niibs eslis iii (idc , similos csse in cbriclaJc piiiiuts 
noii d«'l>« lis : quia ctiainsi reliqiia |>cccata Cliiistiaui 
uon admitlani , sola cos, si fi equens fiicril, cbrictas, 
cl eiuendalio ac pajiiilcuHa n<»n subvcncrii, in infenii 
wofuiida pnccipilat, sccumluui illudqiiml jain dieliim 
esl, Neqne ebriosi reguum Dei po$sidebunt. Sed dicit 
aliquis : Ego regnutn Dei nolo, spleniam lanluni rc- 

3uiem oblincrc dcsiilcn». Nciuo sc tlccipi:it , fniiivs : 
uo enim loca sunt, el lcrlius iioii csl iilliis. Qiii ciim 
Cliristo rcgnare non monici il , ciun dialiolo absqiio 
dubitalionc ulla pcribii (a). 

6. Ca$liga»di ebrioii. Ad cxtrcnium qui ainico siio 
niroium propinando in aniina cflicitur inimiciis , ct 
corpus ejus dcbilitare , ct animam prolMiliir occiilcre. 
Ildius cral ut ex illo quod uiia die plus cuni accipcrc 
roegil quam expedil , per duos aul trcs dies ipsuiii 
amicum ad suuin convivium revocaret ; ci umlc eum 
uiia die nimiiim biboiido debiliUil, Ipsuin in aliis dic- 
bus suflicientc |iotu renccret ; ut nec illc potum pcr- 
dcrci, nccamicum dccipercl : autccric, quod est inc- 
liiis, quid<|uid niinio polu pcrdilura crat giila, paiipe- 
ribua darclur in clecmosynam; ut el caro ralioiiabili- 
lcr bibeiidi) rcficcrelur , ct |)er miseri( ordiam paupe- 
nim animai redcmpCio pra'pararclur. Et nos qiiidem 
isUuii casligalioncm noii propler cos qui sunt lionesti 
ctsobrii diximus : quia Dco propitio multos iiovimus 
parea e4 solwia convivia pra'par:irc. tt idco vos qiii 
pro Dciamore lioc taniinn bibitisquod oportel, sata- 
gUc ut quod ab ebriosis iii terra pcrditur, a vobis pcr 
clcemosvnam in ccbIo reponalur. Non vobis sufllcial 




pr»seniibus 

ut dum cl ipsi sobricuteni diiigilis , et aiios pcr vc- 
slrain admonilioncm ab ebrieiatis pcrditione rcvoca- 
lis, non solum pro vestra , scd etiain pro alionim sa- 
lute duplicia vobts pnemia in xteriia bcatitudinc prx- 

parelis ». 

7. Hu$ticorum quoruMdam consuetudo el prodignli' 
ta%. El illud quam lugcndum el cnibescendum esl , 
fratrcs cbarissimi , quod dicimtur aliqui rustici , 
quando aut vinum babuerint , aul alia sibi pocula fc- 
ccrint, quasi ad nupliale convivium, ila ad bibcndum 
vicinos vel proximos suos invitare, ut cos per qualuor 
anl quinque dics tencanl,ct nimia ebrictaic scpclianl; 
el lamdiu ad domos suas de illa lugeiida poialione 
non redeant, donec omnein potum, qucm illc qui eos 
invitavcrat babuil perexpendal ; et uiide sc vel per 
duos anl tres menses cum omni familia sua raiionabi- 
litcr rcficcre potuit , quaUior aut quinque diebiis d(>- 
|eiid:i aut erulK'Scei:da bibitione consumal. Ego, fra- 
ires cbarrssimi , duin bxc humiliter et cum grandi 
cbarilaie pro soHicitudine paterna commonco, ab;>olvo 
apud Deuin conscienliani ineani. Qui vcro luc iibcnier 
audierit , et (Idcriter qiiod ei prx^dicatuni cs( , iinplcre 

« Quod siiperest dcsifdcralur in manuscriptis. 

(<i) id cspsarius dte uocteque animo sic rcvolvchat , ul 
eti^tfn inter duriiiiendum erupisse dicatur in hanc vocein : 
• ouo sual, uon esl quidquam raedium ; aui in iu!ernum, 
«aulincGclositiir.» in viuccsarii lib. 3,n. 4. 



voliicril, haliciul pnrmiiim a^lemum : qiii autem roh- 
lempscrii , (imcat iic ei a^ternum necesse sit sinn nilo 
finc suslincrc siipplieium. Sed crcditniis de miseri- 
cordia Dci, qiiod ila oinncs ebriosi de ebriet.ilis nialo 
ad bonum sobrielatis sunt per Dci graiiam reditiiri , 
ul el nobis gnudiiim faciant , et ipsi felicitcr ad a^tcr- 
nnm pervenire mereaniur pnemiiim. Amen. 

SERMO CCXCVI (fl). 

AdmoiiUio qiuc oslendit qnod ab iuilio s.Tculi omnes Scri- 
pturrc hiiiniles l>eii(>di\(*nnt, et cos qui perscvcrant in 
su|)criiia ninledixeriiil {b). 

\ . Scriptura* pawm pauperes benedtcunt^ et matedi^ 
cunt peccatores. \n Seripiiiris sanclis , fnilrcs eh:iri8- 
siini , ineessabililer pauperes bciiedieuntiir , ei pecca- 
torcs inalcdici vidciilur. Primiim ergo, siciil ipsi fre- 
quentcr cl lcKondo ct p^allciido cognoscitis , qualilcr 
Scriptur.e divina; pniipcrcs l)cncdicunt, paiicis senten* 
tiis Chnril.ili vcstnc suggcro ; et posten qiiid de pcc- 
catoribiis lcgitiir insinno. Dc pauperibus cnim diciliir, 
iste paupcr clamavit , ct Dominus exaudivit eum {Psnl, 
XXX1II, 7) ; ct ilcruin , Yidute ejus benedicens benedi* 
cam, pauperes ejus saturabo panibus {Psal, cxxxi, i5); 
ct itcruiu, Heati pauperes spiritn^ ^oniam ipsorumest 
regnum cmlorum {Matth. v, 5) ; ct ilcrum , Tibi dereti" 
ctiis est pauper^ pupillo tu eris adjutor {Psal, x , i4, 
sec, Ucbr.); ct itcrum , Quoniam exaudivit pauperet 
Dominus {Psal. lxviii , 5i). De pcccatoribus vero di- 
citur , Convertantur peccatorcs in infernum , otiin^s gen- 
tes{Psal. IX, 18); ctilcrum, Quoniam peccatores per» 
ibunt {Psal. xxxvi, ^) ; ct ilcnim, Conteres brachiun^ 
peccaloris et maligni {Psal. x , 15 , sec. Ilebr.^j : cl il- 
lud , Cali.v in mann Domini vini meri plenus mxlo , M- 
hent ex eo omnes peccatores terrce {Psal. lxxiy , 9) ; et 
ilcriim , Omnia comua peccatorum confringam {Ibid.. 
ii). In omnibusenim Scripturis liujnseeinodi scnlcu* 
li.nc abundantcr iiivcniuntur, qnibus pniipcrcs eolinu- 
dantiir, ct e contrario iii peceatorcs durx senientias 
diriguntur. 

2. Quo animo maledicalur iu Scripturis. Scd rum 
h%c iia siiit, forle aliquis intra se cogitil el dicil : 
Qnomodo nobis in SeripMiris divuiis pra-cipitiir, Be^ 
nedicite^ et noUte waledicere {liom. xii, i4); et illiifl, 
lS'eqne malediri regnum Dei possidebunt (I Cor. vi , iO); 
et, Henedicile persequentibus vos {Ronu xii, ii)? qiio- 
modo ips;c S( riptura! divimc , oikt nobis hoc prolii' 
beiit , toties uinlodieuiil ? Maledicliones isL-e , fraires 
cliarissimi . noii oplaulis, sed predicenlis auinio pro- 
feruntur. Nim euiin voliint ul hoc peccaloribus ve- 
nint : sed qnia sinc dubio vciilur» sunt, ipsaR malc- 
dictiones prophcti:e essc probantur. El idco quiciim- 
qiie iKMcalores se esse coguoscunl, et per Scriplurae 
sacras m.igis l)cnedici quam maledici desideranl, cilo 
ad p<i'niienii:e inedicamenta confugiaot; ne forie si il- 
los in pcccalis suis piTscvcranles mors repCiilina pr;e- 
vencril, omncs maledictioues qua; ab iiiitio mutidi in 
Scripturis sanctis Icgunlur, ita in ipsos veiiiaiil , ul 
eos libcrari do pce :a pcrpetua iion permillanl. 

3. Per peccatores snperbi , per pauperes humiles de» 
signati. Et t:imcn , fralres , quaudo pauperes iii Scri- 
ptiiris divinis benedicuntur, et peccatores malcdiciin- 
lur, qui scnsus divinae Scripturae diligenter ailcndit, 
non boc de omnibus peccaioribus , nec de univcrsis 
pannosis paupcribus dictum inlelligit. lu peccaloribiis 
cnim quos Scriptur.-e divinx malediccre videnlur , 
non omnes peccalores , sed laiituminodo snperbi in- 
lelliguntur; qui non solum mala faciunl, veriim etiaro 
mala ipsa fronte iiikpudentissiina defcnsare non eru- 

(fl) Alias cx \ i;,'ncrianis 39. 

(b) m Appeadice uunc priuium coUocatur. Caesario asscrft 
nostrorum uliquol m^miscriptoruro auctoritas, praiter codi 
cem illum Regium, uiule a Baluzio vulgatus esl ioier Ca^« 
rianos quatuordeciin undeciinus. Do num. 3 vide A| pei^ 
dicis senn. 08, n. 4 : de nuin. i, serai. 17 , n.:2 : de nuni. 

5, Ca^rii honiil. 18; A|>pendicis scrni. 3G0, u. 1 : de uuul 

6, Augusliai CQjir. in rsal. 128, u. 9. 



5kSU 



Ak^PENOtl. 



:Z\t 



bck-r.unl. Ipsi enini siint dc qnibiH scriplum est , Con- 
fundantur superbi , qula injuste iniquitatem fecerunt in 
me (Psal. cxvni, 78); el illud, Tu, iiiqiiit, oculot mper- 
borum humiliabis {Psal. xvii , ^8) ; et illiid , Superbi 
inique agebant usqueqnaque (PsnL cwiii, 5t); el illud , 
Deussitperbis resistit {Jacobi iv, 6). Innumerabilia 6unt 
hitjiiscemodi lesliinonia, qnibus superl>orum arrogan- 
tin dcnotatur. Kl ideo qiioiics nudilis in Scripluris 
peccatorcs malcdici, sicni jam dixi, dcsiiperbis, lioc 
cst, pcccaia siia deretidciaibus inielligite. Et quolies 
aiiditis pauperes colhiiidari , noliie boc dc omnibus 
pnnperibus accipere , sed dc bonis lauliiminodo chri- 
slianis , qiii milcs siinl cl hiimiles cordc ; de quibiis 
scriptum esl, Snper qnem requicscit spirilHS meus, nisi 
super hnmilem et qnietum et tremcntem vcrba men {Isni. 

LXVI.2)? 

4. Panpcres multos nil juvat inopin, Divitibns qui^ 
busdam nil nocent opcs. Panpertas vana , si snperba. Si 
humitis^ benediclionibus est cumutandn. Mulli cnim sunt 
paupcres iraciindi, cupidi, superbi , liixurio^i; qiiibus 
nihil prodest qiiod rncuttatibiis sunl iiidigciilcs , cum 
viliis et malis moribus siiit lcciiplclcs Et miilli siiiit 
divites bumilcs et mansucti ; de qiiibus dictum esl , 
Bentus vir qui post aurum non abiit , nec speravit in pe- 
cunice thesauris (Eccli. xxxi , 8); ct illud , Dispenit, 
dedit pauperibus, justitia ejus manet in swcnlnm sccculi 
(Psa/.cxi, 9). Quid enim prodcst pauperi divitias non 
liabere, si voluniaicm babiicrit possidendi; ciim Apo- 
stolus iion habcnlem diviiias scd cupienlem C( ndcin- 
naverit , dicens , Qni volunt divites fieri , incidunt in 
tentationes et in laquettm diaboli (I Tim. vi, 9)? Aul quid 
ei prodest non habere racullatem, si ardct cupiditaie? 
Quid, inquam, prodcst pnuperi qiiia paiiper est, si 
magis superbus qiiam humilis essc votueril? Aut quid 
iiocet diviti copiosa faciiltas, si in co riicrit pcrfecta 
humilitas; si de divitiis suis non luxiiri:c servire , scd 
olcemosyiias erogare , el humilitatem ac mansuelu- 
dinein toio corde, toio aiiimo voliierii custodire? De- 
niquc, sicul jam dixi , omncs Scriptiir;i' buiiiiles pau- 
peres l.iudant, et divltes supcrbos viliipcraiit; paiipe- 
ribus xtermim promitlunt pncniium, diviiibus s>upHer- 
bis perenne minantur supplicium , sccundiim iltiid , 
Hedde retributionem superbis {Psnl. xciii, 2); cl, Per^ 
detDeusmemoriam superborumiPsol. xxxui, 17); et, 
Odibi^s est coram Deo superbia(Eccli. x, 7). Pcr su- 
perbiam angeli cecidcrunt de coelo in lcrnnn, ct racti 
8unt diatK)li in inferno , ct qui sunl superbi , similes 
ejns *. Sed si Torte est atiqnis qui sine huniilitatc de 
religione vel quil)uscum(|ue bonis operil)us gloriatur, 
ditigenter attendat ct contremiscat , quia ipsiiin ar- 
elianffelum superbia de coelo deposiiit. Et si tiniuin 
ac tMem dejecit , tu ciim sis terra ei cinis , spcras te 
cum siiperbia in coeltim |K)sse coiiscendere ? Et ideo 
consideret unnsquisfiue conscientiam suam ; ct si in 
se superbia; matum aon:in.nri rognoscit, ad huinilita- 
tis medicamenla confugiat : quia si iis(]iie ad exilum 
vitx siia; in superbia voluerit perdurare, neccsse habet 
cum diabolo , cnjus imitator est , infcrni supplicia su- 
stinere, sccundiim illud, Quiconfidunt insuperbia, t/- 
iuc cadunt (Prov. xi , 28). Qiii vcro racnllates niinores 
habcnt, et paiiperes sunt , si volunt ul ad ipsos respi- 
ciat omnium Scripturarum benedictio, veram liumiliia- 
tem teneant , et audiant sibi Dominum dicentem , Di^ 
seite a me quia milis snm et humilis corde (Matth, x\ , 
29) ; ct timcaiit iliud qiiod scriptiim est , Ante Domi- 
num immundus est omnis qui exaltat cor suum, Secun- 
diini ha^c qtix supra suggessi, evidenter agiioscile 
quia ner pupcres juvat qiiod paupercs sunt, si humi- 
Ips esse noluerint; et divitibus nihit noceat quia divi- 
tes sunt , si liumilitatem et misericordiam vel jiisii- 
tiam tenere contenderint. 

5. Civitutes dua ez humiiibus et superbis, Et 7|nia 
du.MR partc& hominum et auasi duo populi , humilium 
scilicet ct superborum , ab initio mundi in duabus ci- 

* Httc non habet lis. Reg. per supcrtiam angeli Ctcide- 
ntfO.... simites ejus» 



vitatibusconstrutintur, et iina earum dicltur Jern?a- 
lem, quod interpretatur Visio pacis; altera Uabvlo- 
nia, quod interpretaturCottfusio; unam -edincatCbri- 
stns, aliam diaboliis : oinnes qui perseveraiuri suiit 
in superbia» ad Babylonem pertinent;ad Jenisalem 
vero, qui in humflitate sunt permansuri. Omnes san. 
cti el omiies Scriptiirae eos qui sunt humiles benti» 
dixeninl et jtigiter benedicunt, secundiim itlud, H». 
nefac, Domine, bonis et rectis corde (Psal. cxxtv, 4) , 
et eos qui siiiit stiperbi matedixerunt et assidue ma- 
tcdlcunt. UihIc , sicut jam dixi , unii8quis(|ue reciirrat 
ad coiiscicniiam suam ; ct si in se radicem supcrbin; 
dominari cognoscit, diim ei llcet, et teinpus iienef»- 
ciendi in sua potestatc consistit; qiianta potest vclii- 
cilate cum hei adjutorio exstirpet superbiain, rt 
plantct tiiimitiiatem , ccrtissime sciens quod ci , qu n- 
lilMit bona opera fcccrii , prodesse non potcriinl, 
qiiamdiu in superbi.-e tiimore permaiiserit. Noc ct»ii- 
lenins sit qiiasi pcr firtain ei simulaiam hiimilitatetii 
veliil ranios ejus tantiiminodo totlerc : scd rndicem 
ex corde conetur evctlcre, si vutl illi placcrc qni ciir 
dignalur iiispicere. Qiiam reni qui implcrc noliicrit, 
maledictis Scripturarinn omnium subjacobit ; et im* 
pletur in co illiid quod scriptiim cst, DominusjHsins 
concidet ccrvices peccntornm {Psal. cxxviii, i); ot ik» 
Iiid, Pluet super peccatorcs Inqneos ianis {Psnl. % , 7). 
6. Quorum peccatorum Deus cervices concidet. Sa- 
perbi cervicati snnt. Islam sciilriitiam qiiaiiilo aiutiMut 
percitoics, conlrciniscnnl et diennt : Si Domiiiusjii- 
slus omnium ficccatoriini ccrviccs cnnctdet , iios quf 
peccatores sumiis qiioinodo cvadcrc potcriiiiiis ? Alisit 
ut de pieUite Doinini despcrctiir.Ciiociiiiii nos siw- 

fiit divina miscricontia , si paMiitcntia ci cniemiatio 
uerit subsccuia. El timcn tioc loco , peccatores sii- 
perbos intelligi volnit, pro co qiiod el insi |)ecratiiiii 
.Huum dcfeiiduiit , ct a siiis siiiiilibiis roliaiidaiitur, ct 
dicitur eis, Dcnc ct prudcntcr ej,'istls. Sic res|>oiidi;re, 
sic tc defcndere gr.itularis , qiiia vicissc vidcris honii- 
nein ; et iion phuigis tpiia viiio siqteriHa! victiis cs. 
Quanto nielius libi crat Chrisiiiin liumilcm si^iiiii . 
quam pcr snpcrbiaiii dialK)li |H*dibiis' coiiculcnri. Do- 
minus^ iiiqnit , concidet cervices peccntorHm. QimhI au- 
tcin lioc noii dc oninibus |HMcatoribus, 8«^l tantiiiii- 
roodo de supcrbis ctdobcat ct |>ossit iiilclligi, cx illo 
meinbro ubi pcrcutiunlur agiioscih». Non dixit , Do- 
minus justus concidct inanus vel ptMlis pcccatorum ; 
sed, cervices peccatorum. Qiiarc li«ic? Qiiia onnics su^ 
perbi o^rvicati sunt. Et idco solos siitH.TlN)s ista placa 
percutiendos essc cognoscile. Qui crgo humilcs sunt, 
Deo graiias agant, et usqiie in lincm vikc siui! in bii- 
militatc permaneant : ut Angclorum, et Pairiarcha- 
rum, el Proptictarum , et Ai»ostoIoriim, et oniniiim 
Scripturarum benedlctio , qux omiiibus in bumilitale 
persevcrantibus datur, super ipsos veniat , ct cum 
ipsis benedictionibus ad pra*mia a;terna perTcniant, 
et impleatur in iltis illiid quod scriptuin est Renedi- 
ctio Domini super caput justi (Prov. x , 6). Illi vcro 
qui stiperbi;B tyrannidem in se dominari cognoscmit , 
sicut jain supra siiggessimtis , repudiata elatione ar- 
roganti:c , per qiiam in .se ipsis Doroini tenipla de- 
striiierant, fundamentum vera! humiliiatis in 8« 
collocaie festinent; ut per humilititem surgere 
mereantur ad gioriam, qui per supcrbiaiu ceciderant 
in ruinain. 

1. Nec cupiditas sine superbia^ nec ckarita$ stm 
humilitate. Sed diim de exsecrando superbiae malo et 
:tppcteiido liuinililatis bono loquimur, forte aliquis 
intra sc cogiuit , et dicit : Quid est quod in lioc s<*r- 
mone de istis duabus tantumroodo loquitur, et de fiiii- 
damento i)onorum cbariktte, et radice ro;ilorum om- 
ninra cupiditatc nibil dicil? lioc ideo inierduui 
ficimus , fratres charissimi , quia itlae du» sine isiis 
duabusesse non possnnl. Nunquam enim vel cupiditas 
sine Buperbia , vel charitas sine humilitate aut potuii 
csse atiquando aut potcrit. Ac sic quicumqiie humili* 
latein Uudat, cum illa et cbariiatcm, de qua nasc'i* 
tur, pncdicat : et e oontrario qui superbiam accuiat. 



i515 



SERMO CCXCVII. 



1514 



&iiiiul cl cnpidilalem , slnc qua csse non polcsi , da- 
iiinat. Quomodo eniin chariias el huiuiliUis velut dux 
alscsunt, quibos huinilcs aiiimx elcvaiilur ad cocluni ; 
f;t si una derncril , alia prodesse nihil poicril : iia et 
c contrario cupidiias ci supcrhia velnt dujc compcdos 
csse probanlur, cuin quibus infericcs superboruiu 
animx , duin se pcr clationcm in alium criguni, junIo 
Dei judicio in inrerni proriiiidn desccnduiil. Ct ideo 
quotics in Scripturis divinis aul in quibuscuinque 
pnrdicatioiiibus audierilis laudes huinilitatis , ibi 
eiiam pncconia charilalis agnoscite; sicul e divcrso 
viiuperationem superbioi ^ cupidilatis cxsccraiioiieni 
intelligiie. Et quia de cupidilaie supcrbia nascilur, 
et de chariute huinilitas geiieralur ; ila sibi inviccm 
copulantur, ul iinaquxqiie matcr siue fllia sua esse 
luin possti. Qnicuinque crgo se desiderat de malo su- 
pcrbi;c Iibcrari , prius in se ciipidilaiem , de qiia iia- 
fccilur. concturexsLiiigiicre; sicul e conlrario qui ve- 
ram humiliiatem conciipiscit jwgiter obiinere, chari- 
tniem mntrem ipsiiis contendat tideliter cusiodirc. 
Uiide lotis viribiis Dei iniseric<»rdiain di'preceinur, ut 
iios de malo superbi:c vel cupidiialis liberare, el bo- 
nuni liuniiiilatis cL chnritalis per suam inisericordiain 
largiri dignetur : ut non sii|>erbinc principein diab«i- 
liiHi imilaiido descendamus in inferiiuin; sed se- 
qiieiido iiiagisLruin huinilitalis Christum, ascendere 
nicrcamur in coeluni. Quod ipse priestare dignctur, 
qui cum Patrc et Spiriiu saiicto vivit el rcgnat in sa:- 
culasxculorum. Anien. 

SERMO CCXCVIl (a). 

De Humilitate et Timore Domini (^). 

1. llitmilUatem asulsexigit Deus. Hae rirtnte ccelum 
eonscenditur, She hac nec Spiritus sancti gratia , nce 
veritatis lux : nulla bona, Quid prwstet coram Deo. 
David prophetn et psalmisla , qui tcste Scriptura se • 
Gunduin cor Dei elecius focit omiies voluntales ejus, 
ipse, Tratrcs charissimi , quid Creator ii< sicr iii his 
npiietat et diligat , quodam ioco ostcndit , ila dicciis : 
Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis liabilat^ 
et hnmUia respicit in coslo et in terra(Psat. cui, 5e/ G)? 
Si crgo Doiiiiiiusallissimus , ciijus cxcellentix* cl nia- 
piiliidiiiis iiou est (inis, iii oinni crcnlura siia, ctca qu;c 
in supernis, et ea qu.x in infiinis eslconstituta, in Ange- 
lisvidelicet ct in hoininibus liumiliiatein considerat et 
probat; qiianlum necesse ost iiobis liiiniilitati ^empcr 
studere, ipsainqiic in omnihiis coiiscrvare, nt sic pla- 
reamiisCondilorinostro? Qunntaautcm sit vcruc huuii* 
lil:itisvirliis,f:urilecx verbis Doniiiii agnosciliir, qui,ut 
su|icrbiam l*haris;corum damnaret, dixil : Omnis qui 
u exattat, humHiaUtur ; et qui sehumiliat^ cxaltabitnr 
{Lne. XIV, 11). Huinilitnlis qiiippe passibus ad cocli 
culmina conscendiliir ; qnia Deus excelaus uott su- 
perbia, sed huiniliiate attingilur, de quo diclum esl, 
Deus superbls resistitf humilibus autem aai gratiam ( Ja- 
rolii IV, b) : undc et in Psalmis dicilur, Excelsus Do- 
minus , et humilia respicit , et alta a longe cognoscit 
(PsuL cxxxvii, 0). AUtr posuit pro superbis. uumilia 
vcro respicit ut atiollat; alta, id est, superba cogno- 
Bcit ut dejiciat. Discamus huuiilitalem, p«r quam Deo 
propinqiiare polerimus , sicut ipse in Evangelio ait : 
Diuitea meqnia mitis sum et humilis corde, et invenie" 
lis requiem animabus vestris (Matth. xi , 20). Per su- 
perbiani inirabilis angeloruin creatura cccidil dc 
oelo, per humilitatcm Dei fragilitas humanx naturas 
afcccndit in coelum. Ilonesia est eniin inter homines 
liumihtatis consueiudo, sicut Salomon ait : Ubifuerit 
Muperbia , ibi erit ei contumelia ; ubi autem humilitas , 
ikt et tapientia (Prov. xi , 2). Item alius Sapiens : 
QmdKo, inquit, major ei, tanto humitia te in omnibus ^ 
el eotam Deo invenies graliam (EccU. iii, 20). liem 

ffl) Alias, de Tempore 215. 
0) in Apiiendice uunc itrimum coUocalur. Erat dubius U>- 
vanletisibus, lalsiis Verliiiu et vindiago. Couflaius est ex 
eap. 10 et 15 operis Aicuiiii de virtuUbus et viiiis : et quai» 
dam ex Benedictin» Regulae capite 7 verbis iirui>e Ssdeu 
rofcrl in cnnclusione. 

pATitoL xxxrx. 



Dens per prophetnm ait : Ad quem autem retpieiam , 
iifsi ad humilcm et quietum et trementem verba mea 
(Istti. Lxvi, 2)? Qiiicumque humiiis et quieius non 
iiierit, iion potest in eo habiiarc gratia Spirilus san- 
cti. Deus hiimilis factus est nostrjD salutis causn : 
erubescat homo snperbus essc. Qiiantum humilikitf^ 
indindlur cor ad ima , tantiim proncit in excclso. Qiii 
ciiim humilis eril, exaliabilur in gloria. Priinus hu- 
militatis gradus est , verilatis sermonein hiimiliicr 
aiidire, inemoritcr rclincre, volunlarie perflcerc. 
Eam quippe quam non invcncrit humilem , veriins 
fuglt mciitem. Quanto quisque humilior erit de se 
ipso , lanlo major erit in conspectu Dei. Superbus 
vero quaiiCo gloriosior apparet iiitcr homincs , tanto 
drjcclior eril ante Dcum. Qui eiiim sine humililate 
bonn opcra agit , in ventum pulvcrcm poriat. Ilem 
Scriptura dicit, Quid superbii terra et cinis (Eccli.x, 
9) , dum vento superbi;c dispcrgitur, quod jejuniia 
vel elcemosynis oiigrcgari vidctur? Noli , o liomo, 
in virtulibus tuis gloriari ; quia alierum habitunis eris 
judicein , non te ipsum : in ctijus conspectu te ipsuni 
in corde tuo siudeas humiliarc, qiiatcnus ille le exal- 
tct in tempore retribuiionis sux. Descende ut asccn- 
das, huinitinre ut exaUeris; ne exaltatiis humilicris. 
Qui cniin sibi vilis est , aiite Dcuin piilcher cst ; ct 
(|ui sibi displicent , Deo placent. Eslo igiiur parvus 
in oculis tuis , ut sis mngniis in oculis Dei. Tanto 
enim eris apiid Deum preiiosior, quanlo fucris anto 
oculos tiios despectior. In suinmo honore suniina 
tibi sit liiimilitas. Hoiioris lausest, hiimilitatis virtiis. 

2. NuUa cst sine timore Dei. Timor alius filiorum , 
alius servornm.Timor Dei expeUit peccaia. Ideo et gehen- 
WB metutn. Sed hanc vcrjR humilitatis virtulem iieino 
Bine tiniore Dci habcre itotest ; quia corum neiitcr 
sine altcro esse notest. Qiiid autem tiinor Dei eniciat, 
fiatrcs, audiic. Initium sapientia: timor Domini (Psal. 
cx, iO). Magiia cst cautcla i>eccati, Dei semper pnc- 
senliam timere. Qiii perfecte Deiiin tiiuct , diligenter 
ae a peccatis custodit. Timenti Deum in noviseimo die 
bene erit (Eccli. i , 15) , ct merces cjus in anterniim 
permaitct. Qui eriibescit in conspectu hoininis pec- 
care , qiianto mngis dignum est quod eriibcscat in 
conspectu Dei iiiiqiiitatein ngcre, qui \mn solum opera, 
sed et corda considerat ? Qui tiinore sancto Deum 
mctuunt , inquiruiit qiisc beneptacita sunl illi. Alius 
est tiinor hlioruin , aiiiis est limor servorum. Scrvi 
enim propter turmcnta doininos liinciit; (ilii veni 
proptcr ainorein pntris timent. Si lilii Dei siimus, 
timenmus eum cx chnritaiis dulccdine, non de liino* 
ris amaritudine. Ilomo sapiens in oinnibus opcribcid 
suis Dcum tiinet, sciens se iiuiiquain cjiis pr.-cseiiliaiii 
cflriigcrc posse, sicut Psalinistn Deo dicil : Quo ibo u 
spiritu tuo ? el quo a facie tua fugiarn (Psal. cxx^lviii , 
7) ? Item , Quia neque ab oriente neque ab oecidente 

tPsal, Lxxiv, 7) : subauditur, patct locus fugietitr 
^eum. Qiti timet Dominum , accipiet doctrinam ejusi; 
et qui vigilaverU in mandatis ejus, inveniet benedictio- 
ncm (Eccli. xxxii , 18) scinpiteriiam. Timeniis Deum 
beata esl anima (Id. xxxiv, 17), ct a tentatione diabo- 
lica tiita remaiiei. Beaius homo qui semper est pavi- 
dus (Prov. xxviii , 14) , el cui donaium est Dei timo- 
rein semper antc oculos habere. Qui limet Ooniinum, 
rccedit ab iiinere pravo, et ad virlutuin semilam vins 
siias dirigit. Timor Dei repellit peccata , et adjicit 
virtutcs. Tiinor caulum facit hominero, et sollicitum 
ne pcccct. Ubi vero timor Dei non est, ibi dissoiutio 
vit;e est. Qiii Deuin in prosperis non timct, timeat 
vet in adversis ; refugint ad illum qui flagetlat et sa- 
iiat. Beatus vir qni timet Dominum , m fuandatis ejus 
cujjit nimis (Psal, cxi, 1). Tiinor Di&i timorem expcl' 
lit gehcntix ; quia facit hominem peccatum cavere , 
et jiisliiiae ojiera augere. Post hn'C ad illuin penrenict 
timorem , qui diciiur sancius, et permanet in sa'CU- 
luiu s;cculi (Psal, xviii, 10); qiiia est in dilectione. 

3. Inde pax et omnia bona. Sic ergo , fratres , ti- 
rocainiis Dcuin, ut diligamiis euin ; quia perfecta eha^ 
ritas foras mittU timorem (I Joan. iv , 18) servileok *. 

( So\xatvXt-\T t\x»t .'i 



r>! 



AM'i:.»r'ix. 



er. 1 6 



^iHMt» ila aliimd.uillini Inbore possumiis sccurilali? 
«1 plo;iilmJincfn omuiuin hononiin. Umic cl proplicia 
.111 : Thnele Domintwu o tmcs sancti eju$; qHoniam m- 
hil dcest timcntibus eum. Divileseg»erunl ct esuriernnl ; 
iiiquirenles autem Doniinum non minnentur omni hono 
(IV//. XXXIII, 10 et I l).Qiiapropicrobsecro vos, ililc- 
nisVimi , iii liniorcm Dc» scmpcr aiile mcnlis vcslnc 
(.culos h.ihoalis, cl oblivionem pncceplorum Dci 
omniiio fiigiais , ilhidque scdulo cogiletis , qunlilcr 
linionte» Dcum cl mamialis cjus obcdicnles ad vilam 
v.idunt pcrpeiunm ; coiilcmnfnlcs vcro ct pnpcrpia 
cjus spernenles , in pcetiam ibnnt anernam : buiuili- 
latcmquc vcram in cordc vcslro inlns liabcati'^, sic(pic 
eam non (ictc moribns coram proximis vestris insi- 
ijnelis, nl ct ip i hoiiis excmplis vcslris instrucli glo- 
ri(iccnl Deum, et vobiscir.n a:lcrnam in cojlis sludcant 
l»crci|>crc rcmaiicrmiuicm : prxslaiitc Doinino no- 
sirOy eic 

SERMO CCXCVIll («). 
Dc Advcrsilate tcmporali {b). 

{ . Calamitates nostris peecatis imputandcb, Quid in 
bonis et mnUs cfficiant. Mundana spcs amara. Quolirs, 
fralrcs cliarissimi, ali<ju.c adversiiatcs vc.iiunt, qu.>. 
tics aul hoslilitas aut siccilas aiil morlalitas justo Del 
jiiiiirio nobis fuerit irrogala, non ejus injustlti;n, scJ 
iioslris hoc peccalis imputarc dcl)emus : qnia , siciit 
dicil Apostolus, Non iniquns est Dens, qni infert iram 
{llim. III, 5). Mulloriim eniin malis inoiibus aiqiie 
c lamoribus exagitatus esl mundus. Et nt hoc omnes 
inlclligcrc posshil, aperlius Charitali veslrai Insinuo. 
Sic sunl b(mi cl mali, qnomodu si duo va^a sint 
plcna, ct uniim habeat puiredincm, cl aliud aromaia 
pfClio«a : cuin iiiio ventilabro veniilata fiierinl, illud 
vas nlii nroinnl;), odorom dcsiderabilcm, aliud uiilcm 
tclnrcm iiitMleiabilcm reddit. Ita simul boni aique 
iiiali i:Mli>crcie quidcni turbati , scd alto Dci judicio 
Kcparali. Qiioiios aliqua tribulatio in mundum vcne- 
ril , qni iKuii ^nnt , vdut sancia vasa , gratias ngunt 
t>co , (pii cos castigarc dignaUir : illi vcio qui sunt 
snitci bi, hixuriosi, cupidi, blasphemanl ct mnrmurant 
coiiira Deum, dic(*nles : Dcns! quid lanti mali faci- 
miis, til talia patiamur? Uiide sa^pe fit ut iiifelices 
isii amore hiijiis vilic ohiigaii, ncc istain lcncrc pos- 
sint, ct iibm scmpitornam de qua fugict dolor et gc« 
initus, amitlant : cl , qnod pcjus est , uec ista mala 
pnrscntia pctssunt cvadere, ct ad illa qux .xMcrna 
fiiiiit, corum crimina eos faciunt pcrvcnirc. Non in- 
siiltaiis, sed gcmcns et dolens h:cc dico. Cece sicut 
tn co qni superbo ct rcbclli spiritii cmcndare se no- 
liicrit, mipletnr illud quod scriplum esi, Qui in sordi- 
hus est^ sordescai adhuc ; justus autem justiora faciet , 
ct faffclus sanctiora (Apoc. xxii , li|. Non cniiu spcs 
lionoruiii in isto est inundo posita. Spes enim qnce oi- 
detur , ait Aposlohis., tion esi spes (kom. viii , i4) : 
qnoniam ot ipsa spes miindana qmc videtiir, in ama- 
r.lndine vera cst. Amaram enim polioncm muiidiis 
tnis dilectorihus propinat. infclicilas gcncris liii- 
loani ! Amarus esl mundiis, ct diiigitur ; putas, si dul- 
iis csscl, qualilcr amarelnr ? 

2. Fa^do! dcpopulatwnis dcscriptio, Vos alloquilnr 
vcriias, dilcctorcs mundi : ubl csl qu(id amastis? 

(a) .\lias, de Teoii ore 111. 

{b) in Appendice nunc | rimum collocatur. llabuerunt du- 
biuin l^vauieoses, snpposititiuni VerUnus el Vindingus. Ba- 
rodius vcro genuinum ratus, ad teinpus vandalicse obsidio- 
iif'> relulit, atque ut novissinmin omnium sermoniim, qui 
ex tcnt Aiigustiai, tolum suis Aiinalibus inseruil ad anaum 
4.10. Veruiii diccndi genus i laae caesarianum iKtsUiIal ut 
Alio ruleratur : nec dubliaaaum videtur quia ue tcmpore 
ii:.;al Areiatcnsis obsidionis a Franoorum exercitu oontra 
i.i>tbos. Cuiiis tem; oris cahmitates descriitas habemus hi 
l>t)ro do vita Osarii |.rimo, n. 15, etc., necnon a] ud cas- 
si Kio:-uni iu variar. lib. 3, epist. 32 et 40, unde excerpta 
i|ii9il:iin dedit tkironius ad annum 908. De nuiu. 1 viUe 
AUipi>lini serm. 311, n. 14 : do mim. 3, Appcmlicis 
»<*rat. i9, n. i; 17, n.3,* iiit u. 3; 2G0, n. 3;:^4, 
n i. 



u!ii csl quosl pro mng.io lcn:'lrilis? iibi est qiu;tl di- 
iiiilicr^ iioliMiniis? iihi snnl lol n'gi'»ncs , iibi laiiln 
sploiididis^iin c civiiales? Litgcndo porns isla du*«;i 
^iiot ({U im iiisultaudo. M i};iio nifcciu ista drpMtarcii- 
lur, si tnnlnmmnclo audircntur. At cum oculos ii >- 
stros dira &ilamitns ct obsidioiiis (>crcu>scnt, et iiiiiic 
tciiij>orc mortalilaiis nfllig.it ; ni<irluorum h iininuni 
srpclicndis c<»rporibiis vix ilii qui romancic videh^in- 
tur, occyrrcriut. Cansidcrantes ctinm illa mala qnc 
jiislo.DiM judicio illala suiit , qiiando tnta» proviiiri;c 
in caplivii.ttciii ductic suiit, siistitminins mntrcsfami- 
lias al)du(Uas, pr;rgtian!cs abscissas : ct iiutriccs avul- 
sis e manibus parvulis, atque in vias projeciis , nce 
vivos ipsos niios rctincrc, iicc moriuos pcrniisoruiit 
scpdirc ^ Cruciatus inagnns ct dolur, limor et hor- 
ror torlorcs cordis paritcr insistchant , niaxime cnm 
a inlibns fcininis hoc impia liarbarica cxigebat tioieii- 
Ita , ut qu;u sc sciebat ninltoriim inancipiorum fuisse 
dominaiii, barharorum sc siibilo sinc 11110 prt^tio liige- 
ret nncillam. Sic imp'ctum csi in nobis illiid qiioJ 
dictum est pcr prophctam David : Vendidisli populnm 
tuum sine pretio , et non fuii mnltitudo in commulatiO' 
nibus corum (Psal, xLlii, 1*>) Dura a dclicitis, ct a 
nobilibus mulieribiis servitia sinc nlla miscraiioiMi 
hiimaiiitalis a bnrbaris cxacin sunt. Slrcpitiis claino- 
ris htijus in auribus no.Uris iirgci, dum t;ilia aiidimiis 
at(]ne vidcmus. Numqnid fcnc e siiiit carnes linini- 
iiiiiii, eti.iinsi serviis LTreus (n) in aliqnihus invcnij- 
tur? Quis isia audiciis vidcnsquc non dolcat? Uiido 
ctiiii piopiieta diccrc possumns : Quis dabit capiii mco 
aquam, aiU ocuUs meis fontein lacrymarum ; et plorabo 
die ac noctc interfeclos fiUce populi mei (Jerem. ix, 1) ? 
Non so'um mortcm corporum , vcriim cliain aniina- 
riim, Cbristianis loquimur. Multos cogiiovimus in ista 
visilationc sinc sacramento Daptisini ex ipsa viia fui.sse 
crcptos, af(|uc intcr vasa ine relictos. Qnis luctiis 
idoncior , quis plnnctiis cclsior inveniri potest , 
qunndo sic c\arsit ira Omnipotentis , ut rcpcllercl 
ctiam taberuaculum suum, in quo habilavil in hoini- 
nibus : ct ille cliam qui unico rilio $uo non pepereit^ 
sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. vni , 3i) , 
ncc luctiuin tanti sangninisattcnderit, nulli fcc]esi;r, 
niilli clcro, niilli sncratoi virgini, nulli parcerccivitali? 
5. Jugum Christi levc. iluic mulli prwferunt jugum 
avariiia:. Nos vcro, fralres cliarissimi, qiiibus D<mii- 
niis noii pro nosiris ineritis parccrc, scd adiiiic m\ 
painiieuiinm rescrvarc dignatur, n(m sine grandi ti- 
iiiorc dcbemus considcnire, quod huec oinnibus no- 
bis pr.Thcntur cxcmpla. Et ideo illonmi mors profl- 
ciat nd nosirnni snliitcm , coriim Iribulalio sit iioslr.i 
coiTcptio, dc aliorum plagis faciamus mcdicmncnia 
vuliicribiis iiostris : cl scin|>cr timcamiis quod Do~ 
niiniis iii Kvan<;cIio dixit , Putatis quodhi Gulilcei prte 
omnibus pcccatorcs fueriut^ quoniam talia passi snnl? 
Non dico vobis : sed nisi popniientjnm egeritis , onwcs 
simiUter peribitis (Lnc. xiii, i et 5}.Et idco qui soleli:it 
cs.<c Inxuriosus, sit casiiis; qui supcrbus, sii liumi- 
lis; qui cral invidus, sit hcniguus; qui pcr fraud(*s 
vel calumnias solcbat res alicnas rnpere , incipiat dc 
siiis largiorrs eIccniosyn:is darc. Nimis dclicaiiiiii c t 
quod a nobis rc(]nirit Dominus iioster, fratresch!- 
rissimi. Non dixil nobis, Jcjunnle phis-quain pote- 
stis, cl pliis quam vircs vestne suirerunt vigilatc: 
non nobis dicit, A vino vel a carnibus abstiuctc ; non 
a iiobis rc(|uiruntur : scd hoc dignatiir injungcre , 
qiiod oinnes homines possunt cum ipsius gratia sine 
grandi laborc complcre. Scd , quod pessimum est, 
niulti sunt qui durissimiim ct amartssimuin avariti.« 
jugniii ciim muhis lalioribus volunt ferre, et dulce 
juguiii Christi et onus cjiis leve dissiinalanl horoerts 
suis iinponere : malunl cum multis p(*ccatis sub sar- 
ciiia gravi succumbcre « qiiani juguiu Christi * quotl 

I Foric, pemtisscs nmt. 

(a)inR. notaturadmargiaem, /brl^,«aaiintts» Marcl,Elern. 
critin., I ag. 135, censet uic legendum, sensns^ yro^ mnms: 
rectius. M. 



57*7 



SLinio a:x(:i?i. 



w«8 



c» s p>l«^sii 1 > fCRlum clev.nrc. sasci|KTO. \osvero, 
liaires, iiol.Lscum snpiciilcr cl lidelUer cogilaiiles , 
disrumpaiis a ccrvicibus veslris ilurum cl aspenim 
avariiiiB jugum, el jiigum Clirisli suavissimnm veslris 
Immeris impotiiie, secundum Aposiolnm conversalio- 
neni veslram levanics in coelum (P/«/ipp. iii, 20); 
iil , cum Chrislus apparuoril vila vcsira , tuiic cl vos 
cuin ipso apparealis iii gloria (Colois. iii , 4) Qu<»U 

h»se praslabil, elc. 

^ ^ SEUMO CCXCIX (fl). 

Dc esuriendo et sitiendo Dei vcrbo. 
\ . JmtUiam esUrlre quidsHJm populi ut exigata w- 
cndote verbum Dei. Inler rdiqnas beatitudines, qnas 
in Kvnngt lio Domiiiiis ac Salvator noster enumerarc 
digfjaius csl , ciiam Imc addidil , dicens : Beati /jmi 
esHriuttl ei sitiuHt justitiam , quottiam ipsi saturabuntur 
(l/fl/i/i. V, 6). Fclices sunl riuibus istam prrcclaram 



dire volueris : dc lali enim cibo dictum csl , Qni 
idunt m«, adliuc esurient ; et qui bibvnt me , adliuc si- 
lienl(Eccli,x\\\y 29). Quamvis enim melius sit la- 
ccre quam iiosse ; prius esi umcii nossc , quani ki- 
crre : debcl cnim disccre , qiii opUit iinplerc. Dcm- 
que audi ScripJuram diccniem , Omnis qni non didi- 
ceril justitiam super terram^ veriiatem non facict : ct 
ilcrniii , Zetus appreliendel popnlum inerudilum ; el 
ignis adversarios consumet, Et in hoc loco ideo dKilur 
ignis advcrsarius ; quia non de partc Cbristi , sed de 
parle diaboli csse cognoscilur. Et iterum , Justitiam 
discite , qui habitalis ' terram (Sap. i , 1). Manifcstum 
cst crgo quod ipse csurit jiisliliam , qui disccre oplal 
jusliiiam. Prius crgo dcbcinus disccrc, ut posto^i 
nicrcainur implcre. Ut crgo isia bcatiludo pcr Dci gra- 
tiaui implcalur iii vobis, si in vcriutc, utcredimus, 
clcsuritisetsiiilisjusiiliam, quolies vobis vcrbum Dci 
flieril tardiiis pncdicalum , noHlc exspeclare ut yobis 
uHro illiid debeamus ingerere ; sed eliam vos ipsi , 
«luasl rem vobis jure dcbitam, fidclilcr a nobis ac m- 

licntcr cxigitc. 

%. Sacerdotum obligatio ut illud tradant. Yerbum 
Dd pecnnia dupticanda. Nam si nos semper ultro ve- 
linius oirerrc, ct vos aliquotics lardantibus nobis no^ 
lucritis cxigere; possuiiius ab illis qui pericnlnin 
nostruni ncsciunt, imporluiii forsilaii jiidicari. Sed 
qui bcnc novjl quani gravc pondus immineat ccrvi- 
cibus saccrdoium, ii.iclligit quod qiiamvis assidue 
vcrbum Dci pnrdicemus, minus lamen reddimiis 
quam dcbcmiis. TesiiWcatur cnim sacerdolibus Spiri- 
lussanctus pcr prophctam, C/ama, necesses ;non di- 
cjt, Clama post inulios dics; sed , Clama , ne tesses ; 
quasi tuba exalta vocem tuam , ct annuntia populo meo 
peccata eorum (Isai. Lvm, 1). Et iterum : Si non an- 
nuntiaveris iniquo iniquitatem suam , sanguinem ejus 
de manu tua requiram (Ezech. iii, 48). Et Apostolus : 
Memoriwn mei relinete, quoniam per trienitium non ces^ 
$avi die ac nocte , ciim lacrymis nwnens unumquemque 
vestrum (Act. xx, 51). Si Apostolus, ul se apiid 
Deum absolveret, die noctuque verbum Dei prajdi- 
cabat; quid de nobis fiel, qui vix vel posl niultos 
djes commisso nobis grcgi spirilualia pascua profi- 
demus? Ei propicrea contestaiur Timotheum idem 
9poslolus , dicens : Testificor coram Deo , et Chrislo 
Jesu, qui judieaturus est vivos et mortuos, et adventum 
ipsius , et regnum ejus (11 Tim. iv , i). Et (luasi inter- 
rogaretur quarc tam metuendam contestalionem pne- 
miitcret, secutus adjunxil : Pradica verbum^ in- 
sta opportune^ importune; ar^e^ obsecra^ increpa 
(ibid., 4). Quid esl oppormne, impormwe ; nisi oppor- 
tune volentibus , importune nolentibus ? VolcnUbus 

* M8.t.«jiidtcarif. 

(a) Qesarii nomen in manuscnptis praeiert , estqne 
ia BiblioUieca-Patrom homilia ipslus vigesimasexta. Deniim. 
5 vWe aenn. 1 il, qq. 4 ct 5 : dc oum. 4 vide csesarii viuim, 
14». 1. 80, 



audirc vorbiim Dei oirercnilum CAt; raNtiditMiiitiii^, 
ingercndiim : iie forle conlrn nos ante tribunal Chri - 
8ti sianles dicant sc a nobis admonitos non fuisse , 
ct animarum iltorum snnguis dc nostris manibus ro- 
quiratur. Undc cum grandi iremore pcnsarc debe- 
mus , nc ad nos eliam illa tcrribilis scntciitia dirig:i 
tur, quam servns ille mcruit atidiro, qni acccpluni 
lalenlum duplicnre noluil : .Serre, inciiiii, male rt 
piger , quare non dedisti pccuniam mmn nummularii^ 
ad mensam ; et ego veniens cum usuris excgissem iltam 
{Matth. XXV, 26, 27) ? El ijuid posl h:rc? Avcrin 
l)eus hoc a nobis : Inutilem , inquit , servum projicii^ 
in tenebras exteriores; ibi erit ftetu% et stridor dentinm 
(/Wrf., 50). Chiare^ inquit, noii dedisti prcuuiam mcam 
nummu/anfi/ Pecunin, dilcciissimi , non niiud intcl- 
iigitur , nisi id qnod in ecclcsia prasdicaiiir. Nummn • 
larii qui pccnniain nccipcre dcbont, non suni alii nisi 
populi christiani. Sicut cnim nobis gravc poccnlum 
erit nd mensain cordis vestri non dcdi^sc pccn- 
niam Domini nostri; itn e contmrio ct uiiicuiquo 
veslrum non parvum pcriculum imminct, si.id quod 
vcrbis accepcril, boiiis opcribus duplicarc iiolue- 

rit. 

3. Cibus esi animcB. Quia ergo ct nostnim ct ve- 
strum pcriculum ngnovistis; quotics cvciicrit ut vo- 
bis tardius vcrbum Dei minisirelur , sic hoc iikjIcsIo 
nccipite , quomodo si corpori vcsiro quolidiani vi - 
ctus siibstautia sublrabatur. Non cnini apiid nos mn- 
jor debel cssc corporis famcs qnam animn^. Nnni 

Sunntum animam digiiiorcm csse novimiis , tantuin 
e cjus victu mnjorcni solliciiudincm baticrc dcl>e- 
nius. 8i ciiim caro noslra bis in die rericilnr ; qunro 
molcsUim ct iDCptum judicet aliquis , si vel nost scr 
ptem dies anima Dei \erbo pascalur. Qiiomouo cnini 
cnro rcficilur cil>o isto tcrrcno; sic ct aniina pasci- 
tur Dei vcrbo. El idco quoiics vobis tardius oblntuni 
fuerit, pcr sanctam imporiiinilalcm vcstrniii cxci- 
tatc pigritiam nostraio , cl qiiod vobis jurc debelur 
exigite. 

4. Sacerdotes vetut vaccts tac verbi Dei prceparentf 
Id populi vetut vituti soUicile requirant. De hac re anuit 
Cwsarius inquietarif Sncerdolcs ciiim in Ecclesia si» 
niilitudincm videiitur habcre vaccarum; christinnj 
vero populi typum prscfcrunt vitulorum. Quomodi» 
cnim vaccse per campos ct prata discurrunt , viiiela 
et oliveta circumeunt , unde pasiis herbis ac frondi 
bus cibum lactis prcTparcnt vitulis suis : iU sacerdor 
tcs in diversis sanctarum Scripturarum montibus 
assidue legendo vcrbuin i>ei, debcnt flores decerpcr 
re , cx quibiis spiritunle Inc valeant filiis ministrare ; 
ntpossiiit partem liaberc cum apostolo l\iulo, qiii 
dixit , Lac vobis potum dedi, non escam (1 Cor. iii , 2). 
Non incongnic , fratrcs charissimi , saccrdolcs vac- 
carum similiiudinem babere videniur. Sicnt eniui 
vacca diio ul>era habct, ex quibus nutriat vituLiini 
snuin ; iu et snccrdotes duobus uberibus , Ycicris 
scilicet et Novi TesUmenii , dcbent pasccrc pnpuluni 
cliristianum. Considcrate umen , fraires , cl vidcle 
quia istic carnalos vaccc non solum ipsae nd suos 
vitiilos vcuiunt, sed etiam suiviluli eis obviam cvr- 
runt , et iu ubcra inairum suariim cnpite freqiicntcr 
percutiunt, ut aliquoties, si majores viiuli sint, ip- 
sarum matrum corpora de terra sublevare vidcan- 
tur; allamen injiiriaro ipsam vaccoi libenter susci- 
piunt, dum vitulorum suorum cupiunt videre profe- 
cium. Hoc etiam iioni saccrdotes debcnt Odeliter dcsi- 
derare vel cupere , ut filii eorum pro salute anlinnt 
suae assiduis cos interro^iionibus inquietent; nt 
dnm filiis pulsantibus gratia divina tribuitur, sacoi- 
dotibiis sancurum Scripturarum secrcia revelanii- 
bus sterniim proemium pneparetur. IIoc ideo dico t 
iit et in nobis et in vobis isu similitudo serveuir. 
Cupimiis enim a vobis isum dcsidcrabilem in^ui«- 
tudincm susiinere , dummodo animas vcstras vidcrt^ 
mcreamur in Cliristi amore proficere. Unde sicui 
nobis cxpedil , collectis Scriplurarvvc^ ^w'>\5»& >^^ 



2:ao 



Am:M)i\. 



^raixii r.\i(Iiialc reqnircre. Nain quoinoc^o solonl 
\ilitl) ni.ilrtim iibcrn cuin grandi ini|)cui iiii|iiietire , 
1)1 (l«^ inlcrioribus oarnm necessnriuin sibi pnssint 
oxirahcrc cibuni; lla clpopnli chrisliiini sacerdnics 
huos, velnt sancuc Ccciesiu! nbcra, assidua debcnl 
iiiicirngaiione provocarc, nl cibinn possint sibi 
saluiis nciiiiircre , ct viciuin aiiiinn? sux neccssarium 
|jiovidcic : nc forlc si el sacerdoles lardiiis voliiciiiil 
()iroric,ci populi niiniis inipediii.cnlls ninndi idlins 
()ccu{):ili dcdigneiilur in(|uirere, iinpleatur illud (luod 
S( ripluin csi , Mitlam , iiif|nil , famem in terram ; non 
famem panis ^ neque nitim aqHeOy led audiendi ver- 
bum Dei (Amos. viii , 11). Crediinus taincn de \)ei 
luiscricordia , qnod ita ct nobis sludiuin legendi 
V(;i pra!(lic:indi , cl vobis aiidicndi dcsideriinn pr;c- 
hiixro digiinbiiur , ut anle tribunal xicrni Judicis 
cl iios de pra^dicalionibus nosiris bonain pdssinins 
reJdcrc ralioncm , ct vos pro bcnigna obediciaJ:i el 
boiionim opernm pcrscver;inti:i , ad xlerna v:ilealis 
prumiia pcrviMiirc : pra^stanle Doiniiio nostro Jesu 
llhristo, cuicst hoiior elgloria in sxcula sx^culorum. 
Anicn. 

SERMO CCC (fl). 

Qualiter exci[4endum Dci verbuni * {b), 

\ . Patcrna ipsius soUicitudo crqa debiles. Aryuil fe» 
$wnas in terra velut in lectis jncentrs. Anlealiquoldics 
propler cos qui aut pedcs (bdcnt, :inl aliqna corporis 
in:cqn.)Iitalc laboiaiit, palerna pielarc sollicitns con- 
KiUnin dedi et quodain inodo supplicavi, nt qiinndo 
nnl Passioncs prolix.x ant ccrlc aliqnx- tectiones lon- 
giores lcgunlur, qui stare non possnnt, huniilitcr ct 
cnin silcniio scdentcs, attcntis auribus andiant qnac 
lcgnntur. Nunc vcro aliiiux dc niiabns nosiris pntant 
quod hoc ant omnes, ant ccrlc* plurcs (\ux sanx sunt 
rorpore, freqnenlerdcbeanl faccic. Nain nbi vcrbuin 
Dci C(jepcrit recitnri, quasi in lcctulis siiis ita jaccrc 
voliint : atque utinam vci jnccrent tanluininoda , ct 
Incentcs vcrbuin Dei silicnti cordc suscipercnt ; non 
eliain sc ita otiosis fabulis occiiparenl, ut qiiod prac- 
dicatur ncc ipsac audiant, nec alios aiidirc pcriniitnnt. 
Unde rogo vos, venerabiles filix , cl sollicilndinc pa- 
lerna coinmoneo, ut qnando ant lectioncs leguniiir, 
aiit vcrbum Dci prxdic;itnr, nulla sc in terr.nn pro- 
ji( iat * nisi fortc qnnni niiniiim grnvis infiriniias cogit, 
sie lainen ut non jnccal, sed inagis seilcnl, ct nitentis 
niinbii^i qua3 pr.vdicaiilur avido C(H*dc suscipiat. 

2. Vcrbum Dei nil minns quam corpHa Chrisli. Nec 
indignius percipiendum. Inlcrrogo vos, fralrcs vcl so- 
rnrcs, dieite mihi, Qiiid vobis plus essc vidctur, ver- 
buni l>ei, on corpi.g Cliristi? Si vcniin vultis respon- 
ilere , hoc iilique dicere debclis , qnod non sit ininiis 
vcrbuin Dci qunm corpus Cliristl. Et idco qiianta sol- 
licitudine obscrvamus , qnaiido nobis corpus Chri^ti 
niinistratur, tiL nihil ex ipso dc noslris inanibus in 
MTrain cadat ; tanta solliciiudine observcinus, iie ver- 
Ixiin Dci qnod nobis crogatur , duin aiind aut cogita- 
iniis aut loqnimur, de corde iios:ro dcpcrcat : qiiia non 
ininus rcus eril qui verbiim Dci ncgligcnier audicrit, 
4|uain illc qiii corpiis Chrisli in tcrram cadcrc negli- 
gentia sna i^ermiserit. 

5. Prwdicator gemmamm spiritualium crogntor, Vc- 
lini lamen scire, si ab illa hora qun verbuin Dei pr:c- 
tiicari ca^pcrit, scmper pretiosissimas gcmnias et 
innures rel anniilus nureos cmgare veliinus , utriini 
Miire aut iicciperc vellent filiai nostne. Sinc nlla du- 
J>ilationc, cuni grandi ambiti(nic qnaeillis oficruutnr 

* IQ manuscri|)tis titulus cst, Adnunnlio utsUentiuni in ec- 
cU'sia prabeatur. In editis autem : De permissione ac prohi- 
litione sedendi in eccteda, quiaido vel lectiones legtmlur^ vel 
terbmn neiprccdicatur. 

{a) Alias, vy ex Homiliis50. 

(/») in Appendic^; mrtic iriiinim collocntiir. In ediiione 
I.ovauiei)siuin dultiiis csl, VtMliiii aiilem elViudingi ccnsura 
€U{.|M:bililius. Augtisiiuo hiilus ul ro^ luiaiiue coiiv<Mnunt, sed 
ppl rime Cajsario. I)c num. 1 \ido A| pcndii^is serin. :2G5, 
n. 3 : (lc num. i. siTiUfii. :2H.\ n. 3; 301, u. o : dc nuin. 5, 
senu. ^iO, u. 2: 2SI, o. 5; :282, u. 4. 



2-|50 



a(( ipcicnt. Nos vcro (juia ornamcnti corpor.ilia «f. 
fen e ncc possnnins ncc dcbemus.ideo non libcnler au- 
diinur. Scd non csl justum ut spiritualia minisfraiitcs 
supcrflui judiccmur. Qui enim verbuin Dei libenliT 
audit, inanres snnmx. dc patria pnradisi trniismissafi 
se siisccpisse non dubilet. Qiii admonciur ui pnuueii 
tnbuat nliqiiid, dum inanus ad ciccmosynas cxpandit 
dexlralia a Christo trnnsinis.sa percipiel. Qiioniodo 
Ciiini lerrenis ornnmentis caro Iiixuiiosa parvo lein- 
porc onmtiir, ut carnalibus oculis ant ad suam aut aii 
nlioium malc concupiscculiiim niinani placcre possil; 
sic .niiiina sancia divinis scrmonibns lanqtiam spiri- 
tnnlibus cl aicrnis bonorum opcriim mnrgaritis coiih 
p(milur, ul ad illiiis ccBlesiis sponsi consortium cl 
iiupiinlc coiivivium fclicilcr oniaia pcrvcniat : ut noii 
ci dicaiur iilud quod scriptnm est in Evangclio, Amlce^ 
qnomodo huc intrasti non habens vestem nuptiaUm 
(Matth. XXII, 12) ? iic boiioruin ornamcntis exspoli.ilus 
ac iiudns aiidirc mcrc:ilur, Lignle illi manus et pedes^ 
et projicitr in leuebras exteriorcs, ubiest flctuz et stridw 
dcniium (Ibid., io); scd ma.^is pro ornnmentis bono- 
niui opcruui, illa vox ad cum dcsidernbilis dirigaiur. 
Euge, serie boue et fidelis, intra in guudium Domui 
tui (Id. XXV, 21) 

4. Fa veluti miter ornandoi fiHce studiosa, Quam mer* 
cedem de suo labore exigat, llogo vos, niia», diligenter 
ea qua a nobis dicuntiir audile. Si aliqua mater pro- 
pnis iiiainbiis ornarc vclit aiiam suam , cl illa despi^ 
ciens onianicnia qu:e accipil , freqnci.lius seindinet 
ad tcrram, ct hsic alqiie illiic ila pcr iuquicliHliiiem 
inovcitur, ut illam innter sua sccnndum suam voliin- 
inlcni ornnre iion possil ; numqnid non juste aut ob- 
jiir^ainr, autcaiditur? Et ineergo putatc matrcnt esse 
aniin.iruin vesiranim , et ita vos vellc componcre. ni 
1" vobis nec macula ncc riiga possil anle iribuiial 
aiierni Judicis apparere. Animabus eniin vestris non 
solaiii ornainenta, sed eti:im medicamenla desidemns 
providcre, stiideo dissuta consnere, conscissa sarcirc 
viilncnta ciirare , abluere sordida , rcparare perdita, 
ct ea qiix sunt integra , spiritualibiis margaritis or- 
nare. Si ine lum piget; qnare aliqiiis fasiidiose velil 
acciperc? Cuiii ciiiin lerrena et tenipor.ilia onianieiiU 
coipons, si nr)i4 inveniinr qni donare velll, carissimo 
picHo comparcnlur : qiiaiilo in.igis aHcrna animaniiu 
onianienln , qu;c nbsquc iillo prclio a nobis inm cum 
p:irvo labore ipiicsit:!. vcstris spirilualibiis oOcruutur, 
jiisiuin cst ui a vobis ciiin perfecia charilaic susci- 
piantiir? Nos eniin inargaritas vobis de paradisi patria 
providcnics, nullani aliam in hoc saiculo inenodem 
oplamus acciperc , nisi ut vos patientcr ci libenter, 
qiiai vobis insiniinntur, videamus andlre, et ciini Dei 
adjiitorio sccunduin vires vestr;is opcribus adiniplere. 

5. Conclusio. Fralres charissimi , et vcncrabi- 
les liljx, non idco dicimns quod vos agnoverinius 
vcriiinn Dei non libcnler accipcrc; pn^pitio enitn Deo, 
plus qnam cogitnri vcl dici potcsl, dc vcstra oliedien- 
tia gaudct ct cxsnltat aninia iioslra : scd duni vos 
voluinns ad mcliora sempcr asccndere, etiam ea qiK*e 
vos pcrfccte cognoscimiis ngere, paicrna solliciliiditie 
pnesumimus admonere. Ei (|iiia non toii viri vel inii- 
lieres volucruiit hodie ad vigilins convenire ; rogo \os 
filii et liliaj. ut ca quse vobis dicia sunt, illis qiii ab- 
seiiics fncnnit fldelissime refcratis : ut non soluiii de 
vcsira, scd ei dc alioruiu correctione mercedeni ha- 
berc possitis. 

SKRMO CCCI (a). 

Admonilio ni pro saluic anima', asr.cra praidl^aiio non sokun 
non resi»uaiur, scd ardenti desiderio requiraiur {b), 

i . Saccrdos ne sil rcmissior, Timeat paenas tteti, 

{a) Alias, cx vignerianls 50. 

in Appeiidice nunc prinm.ni coUocaiur. Auffustino jn 




5321 



bLUMO ccei. 



Sd^» 



Pfutwes ob severifatem lattdalHr. Quoliescumqiie , fra- 
lrc« charissiini, tani pm vcslr» qtiam pro niea salute 
inihi noccsse esl allqna dura vcl aspcra pncdicarc, 
considerantes pericuhjm mcuin , dcbeiis hoc aequani- 
milcr ac patienler accipcre ; quia pra»dicalio aspera, 
xgrotis mcdicamenla providel. sanis oniamcnla com- 
ponit. Nim esl enim !eve quod pcr proplictam Spiritus 
saiicliis saccrdotibiis Donniii coinminatiir. Sf , inquit, 
non annuntinveris iniquo iniquitatem suam , snnguinem 
ejus de manu tua requiram {Ezech. ni, i8) ; el ileriim, 
Clama, ne cesses ; quasi tuba exaita vocem tuantj et an- 
nuntia populo meo peccata eorum (Isai. lviii, i) : el 
illiid qiiod negligenti saccrdoii nimium lerriblliier iii 
Evangelio dicitiir, Serve mnley quare non dedisti pecu' 
niam meam nummulariis, et ego veniens cum usuris 
exeqissem ? El quid post hoec? Inuiilem, iiiqnif, servmn 
projidte in tembras exleriores ; ibi erit flelus et stridor 
dentium {Matth. xxv, 26, 27, 50). Kccc qualcm scn- 
teiiiiam sacerdos negllgens susirncbit, iiui vcrbuin 
Dei assidue praedlcare nolucril. El ideo, fraires cha- 
rissimi, qiioiics vobis aliqiia aspcra pro salute aniiu.e 
veslne humiiiter siiggero , absolvo apiid Deiim coii • 
scicntiam mcam. Tiineo enim et nimlum expavcsco 
lleli sacerdoiis exeniphiin , qui pro eo qiiod audiciis 
lilios suos adiilteria coinmiiterc , dissiuiulavii eos ant 
Cfdcrc, aul de communione suspcndere ; sed tiiilum- 
niodo lcviter adinoiiiiit, diccns : Filti , non est bonum 
quod de vobis audio. Si honio in hotninem peccaverit^ 
rognbit pro eo sacerdos ; si autem ipse sacerdos delique' 
ril , qiiis exorabil pro eo (l Reg. ii , 23-25) ? et tamcn 
lirct hoc dixerit, quia eos non cuin grandi scvcritaic 
distrinxeril, et ipse reiro cadeiis de sella, fractis cer- 
vicibus niortuus est, ct noinen eius de libro vit:e 
dcletum esl , et uno die triginia millia de populo iii- 
icrrccta suiit, cl diio ftlii ejus occisi sunt, ct arca Te- 
staincuil ab iuunicis capia esl ^/ci., iv). Eccequam 
grave inaluin tacttim est per ncgiigcntiaiii sacerdotis, 
qul iioluit iltnere illud qiiod supra dictum est, Si non 
aimuntiatKris iniquo iitiifuitaiem guatn , sanguknem ejus 
de manu tua requiram, Ista cnim tam terribills senlen- 
tia niiki uitolcrabilcin mclum facit; ct ideo me vobis 
bnporiunum existcrc, et freqiienter clamare com- 
p*'llit. El quia ncgligcns sacerdos quam gravi fuerit 
plaga peroiissus audistls, Pliinces saccidos, qui san- 
ctaiii sevcriiatcm teiiuit, vidctc qiiid a Domijio audire 
locruiL Cuni eniin duos aduUcros siniiil uno ictu per- 
ciiliciis occidissct, Domino diccnlc, audire promeruit, 
Phmees sacerdos zelo meo cottittiotus , revocavit iram 
meam, ne disperderetn populum (Sutn, xxv, il) ; et 
idco iii ipso P^alino scriplum est, Stetit Phitiees^ et 
exoravit , et cessavit quassatio ; et repulutum est ilti ad 
justitiatn^ a generaliotie in getieralionem luque in seni- 
pilertmm (Psal. cv, 30 et^l). 

2. Peecatores correpti rcpontmt se tion esse solos. Et 
hoc quam stulie. Scd quando peccatores pro suis cri- 
minibiis c:istiganlur, (ftiod pejus est, itoii toli humili- 
ter clobcdienieraccipiuiit; scd plurcs siini qiii iui- 
pudeiitlssiina frontc respondcre non erubesciint, di- 
ccnles : Nuinqiiid ego hoc soliis feci? Niimquid noii 
itli et iili aut siinilia aut pcjora fcccruiit? Numquid 
n(m talia cfcerici cliam in:ijoris ordinis laciunt * ? Infe- 
lis ! solatinm libi esl liirba peccatorum * ? Numqiiid 
Ideo unusquisqiie pcccator poteril niiniis torqiicri, si 
ciim i[iso in(inita) pcccalorum mulliuuliiics u^icrno 
suppKcio coeperint cruciari? Quanto nielius crat uni- 
ciique, iit pcccatorum suorum maia fiigiciis, huiniii 
coufessione clamaret, Ego dixif Dotnine, tniserere tnei; 

' Sic ex lls. ooUedt claroiiiontam* addita parUcuIa, non. 
[\ufnquid UU elUliautdtnilia aut pejora fecerunt ? num" 
quidtalia clerici ethm majoiis ordinis faciunt?] 

* tdem Ms, miseronmi. 
liosi episcopi habuit , inspersi sunt, | hirimos oontiiict. Dc 
nuin. i vide Ai.pciidicis serni. 2i9 , n. 1 ; ^5, n. 7 : dc 
nuin. 2 vJde euir.dcm scnii. 50r>, n. 4 , el scnn. (18, 
n. 3 ;dc nMm. :^,s('rm. 3ij n, (i ; 52, n. 4 : Uc nu]a.a, scriii. 
2;n, B 



sana anima memn , quia peccavi libi {Psal. XL , 5) ; ec 
illud, Inifiuitalem meam ego aqnosco, et peccatum meum 
contra me est semper (Psal. l, 5) : et inagis exeinpt.i 
illorum, qui post mulla pcccaia bene conversi siinf,. 
pro remedio animne suje sequeretur ; et non sibi illos 
proponerct imitandos , quibus post breve gaudituii 
succedit sine (inc supplicium. 

3. Addunt mnlorum res non esse minus tecundag. 
Curidilaftat. Afflicthinis necessitas. Solent etiamethoc 
proliina temeritale desperantes de Dei justitia crimi- 
nosi vel ncgligentcs dicere; qiiod multi talia aut fane 
pcjora criininn committcnics, nihil mali in hocs:ocnl(> 
p»tiantur, sed el snni eidivites in omni prosperilato 
pcrinancant. O infclix el nimitim liigenda praisum- 
ptio! Ergo capitnlia ciimina conimiltentes snpcrbi et 
iinpii idco tibi videiitur esse beaii, qula nihil mali in 
lioc srcculo pntiuntur? Atidi de talibiis. Scripturam 
dii^cntcm, /n laboribus hotninum non sunt, et cum ho- 
iiintibtis noh flageUabtmtnr ; ideo tennit eos superbia 
eurnnt , operli snttt iniquilnte el iinpictale siia , prodii^ 
qunsi ex adipe iiiiquilas eoruin (Psal. lxxii, 5-7). 
Idco eniin in hoc s:cculo minime flagellantur, quia 
pr:c nimietate sceleruin stiorum a^tcrno siipplicio re- 
servanlnr. Non enini brevi tempore cnstignri potue- 
rutit, quibiis ncccssc crit slne (ine lorqiicri. Nam l>o- 
miniis ac Deus nostcr , qui istos pro stia jiistttia 
castigare dissiinuiat , Hlios siios diversis tribulalioni- 
biis exercere non ccssni ; sccundiim illiid quod scri- 
ptiim est , Flngellat Dominus oiitnem ftliuin quem re» 
cipit (llebr. xii, 6) ; el ilhid, Ego quos atno, arguo ei- 
casligo (Apoc. iii, 19). Si omticni filiiim nagcllnt qiieni 
rccipit, ergo qucm non flagillai, non rccipit : ct si 
oinncm qucm anini c:isiigal, crgo qiiem iioii castigat 
iion amat. Et hoc ut iui fint iion Dei potcntia opera- 
tiir ^ sed llloriim neqiiitin sustincre mcreiur; secuii- 
diiin illud qiiod scriptum esl, Ut sordens sordeiCtU- 
adhuc, et justus justificetur adhuc (Id. xxii, il). 

4. Remedia in aternnm mansura nobis hic providere de 
bemus. II:uc er^o diligentius et attentius cogitct, qtil 
se in comparatione pcjorum rainus peccare putat : etr 
dum adhuc anima ista iieccatrix in isto fragili corpiis- 
ciilo continetur, rcmedia sibi in ncternum mansur.^ 
providcat; iie forte si euin delectat brevi tempore 
purpiira indutum et bysso, intcr opcs et dellcias vo« 
lupiati vel luxiiri:r. infeliciter dcservire ■, neccsse sit 
illi postmodum intcr inferni flammas sinc nllo jam 
remedio ^tiam refrigerii postulare. Scd qiiauda 
ha!C luxiiriosi audiunt, vclut phrciictici, amisso sani* 
tatis sensu irridcreet subsannare soienteos, a quibus 
eis talia cum grandi labore prxdicanlur. Rideaiit 

3uaiitum vohint, habent pro iiobis Dominiiin rcspon- 
enlcm, Beatiqui Ingent^ quoniam ipsi consolnbuntur 
{Jlntth. V, 5) : h:ibcnt ct illi Dominuni diccntcm , Va: 
vobis qui ridetis mmr, quia lugebitis et flebitis : vai , qui 
saturuti eslis , quia esurietis \Luc. vi, 25). Derideanl 
ergo nos supcrbi ; nos tainen pro eoruin salutc, licec 
niimis digni , die noctuque cum rugilu ct gciniiu Dei 
misericordiam snpphccinus, conridciile.s de illius iiiefr 
fnbili pietnle, quod eos cito intcr fllios suos ila dignn- 
bilur castigarc, ut pcr ipsain castigationcin.aboinniuiii 
pcccalorum prxcipiiio rcvoccntur, ct dignam poeiii- 
icnliain agcntes ctiin sanctis mcrcantur ictcrna pros- 
mia pcrcipere : qiiod tantum ' tunc in vcrilaie fieri 
potciit, qiiando sine aliqtia niora pc<:caior ad pcenir 
tcnti;e medlc:iineiUa coiirngerit. 

5. Sacerdotes., medici svirituales : corporum me- 
dicos in quo prceccllunt. Vos vcro, fnnrcscharis- 
simi, agiiosccntcs qiinni grnvis snrcina cervicibiis 
imminent s.iccrdolnm , a qulbus omiiium anima! rc- 
quireiidx sunl, siciit jam siipra suggessimus , videii- 
tcs (\ux mnla ncgligens Heli sacerdos incurrcrit , ot 
qiiam gloriam Phinees, qui zclo Dei commotus csi« 

» »rs. rm., per injustiliam operatur, 

* sic cx rodiceccllc^ii Claroinoutani. ItuxHrue m/ulelitev 
tfr.^^crvire.] 

* .MsA.,Zn/if/i« 



fc^ 



APl-tNDlX. 



mi 



IVmiiiio reilitmehiiit^ pcrceiKsrii; secuiiduiii veslram 
CDiisiietiidinem ea qii;e vol>is proidicqnlur , eliam^i 
aliqiiuUes vobis amarn viticanlur el aspera , libcnicr 
cxcipile. Et vos eniin beiie noslis quod non scinpor 
iiiedici duices potiones porrigunt a^grolanlibus, sed 
frequenier amaras et asperas; uonnunquam cliam 
liMTainentis aliqua memlMa secare, et cauieriis exu- 
rcie soleni ; et lolum illi qui indrmi sunt patienier 
excipiuiu, dum posl brcvcm tribulationcm longain 
saiiiiaiem recipcrc cupiunt. Et nos ergo, qui licct 
ibinus digiii^ lamen qualesnumque inedici spirituales 
csse videiuur; nccesse nobis est non scrapcr blandu 
ct niollia , scd aliiiuolies aspera vel dura , iliis qui 
in aiiima xgrolare videnlur ingercre. Quoinodo 
etiim piM* ainarissimam poiioncm digerunlur humores 
mali; sic per aspcram casiigaiiuncm roorcs prssimi 
miMiinntiir. Nain illnd qiiale cst, fratres cliarissiini , 
qiiod inodici corp^irum , qiiando ad a^grotos venire 
dissimiilaiil , cuni giaiidi liuiniiilate rogan:nr, |<r;c- 
niia ei inuiicra eis pnmiillnnlnr, el tnmcii dubiinu 
t*st utruiii aliquid illurum inedicainenta prodciant : 
iios vero qni de mcdicamcnto spiriluali in nui!o pe- 
nitus des|)cranius, ct nec tcrrenuin pr.Tiniiim ncc ali- 
qiia tcniporalia Incra requiriniiis, idco fasiidiri dcbc- 
iiius, qiiia iios nitro ingeiimns, cl iiiLil .'iliud quam 
iKenitentiaiu * cl con cciioncni in xgrotaniilius invc- 
nire desidcramus? Carnalis cnim mediciis, utnim rc- 
levare possit a^grolum, inccrtum est : spirilualis vero 
luedicina si libcnlcr accipialur, absque ulla dubila- 
tionc, eliamsi mullis pecc^ilU vulncraia sit, eliainsi 
inortiia sit aniiiia , suseitatur. Quare crgu cuni tam 
grandi expciisa et ciim mullis doloribns rer|nirilur 
saiiilas corporum ; ct cum sine ulla expensa tribuatur, 
ub aliqnibns non libenler accipitur sanitas animarum? 
Quare boc, fratres cbarissimi? Quia multi sunt qui 
inajorcm ciiram habcnt in curne sua, quam in aniina. 
8cd oportebat illis ul erga aniniain , ubi iinngo Dci 
cst, solliciiudinem inajorcni semper iin|>endci'cnt : 
quia quando caro, qiio! iiiodo tantum diligitur, vermibus 
icepcrit dcvorari in sepulcro, aniina Dco ab Angciis 
prasseiilatur iii coelo; et ibi jam , si bona fucrii, cu- 
riinatur, aut si mala , in lcnebras projicilnr. De (;ui- 
busUiiiebrisalienliussupplicemus.ul nos Dei iniscricor- 
dialiberaredigiielur^qui vivitetrcgnal Donsin nnitalc 
tSpiritus sancti, pcr omiiia saicula sxculuruin. Aincn. 

se:rmo cgcii (/?). 

be siiidio sapieotiae , leclioue et mediiatione lcgis Dei (b). 

\ . CognUhne Dei nihil nielius. Scienlia vera. Sopien-' 
iia perfectn, Vita beata. Oporlct, fratres ciiarissimi, ut 
niundo corde el casto corporc sapicnliam divinam di- 
sccre diligatis. el iiilelligere ap|)eialis; quia ip>a co- 
giiilio Dci lldcliter sc qii:crcnlibus * ct inslantcr inedi- 
lantibiis Iribuil(c). Cognitioneautem Dei nihil mclins 
rst; quia niliil bcalius cst, et ipsa vcra beatltiido csi. 
Dnde et Salvator ad Patrein ait : Uac e$t auiem vifn 
(eterna , iif cognoscant te unum verum Deum , et quem 
uiisisli Jesum Christum (Joan. xvii. 5). Ilujus ergo 
sapicnii.e nolilia qualiter adipiscalur, audite. Priino 
d:nniuin (pi:ri'cndum csl boininiqunc sit veri scicnii:i, 
vcraqne sapiciili:i : quia $apientiii hujus stvculiy stuUilia 
est apud Deum(l Cor. iii , 19). Scicniia vcra est, a 
diaboli sciviiio, quod siint pcccata, rcccilcrc ; et sa- 
l'icniia pcrfccta est, Deuin colere sccnndum nianda- 
lonini illins veriiateui : qiiia in bis dtiobiis viia bcati 
nc |nir iliir,siciil Psalinista ait, Diverte a malo^ et fnc bo^ 
ftum (Psal. xix\i\, \b), NeccliamsurGcitcuiqdainmala 
iioii ficcrc, nisi cliam ot boiia facial; ncc bona Taccre, 
nisi cliani nuila oiniitat. Oinniscrgu qui sic sripiens Cbl, 

* Ms. noiinulll, patientiam. 

* Er., sefideiiter quaarenJdbui, M. 
((/) Alias, de Teuiiiore 112. 

\b) in Appendice uuuc primum collocalur. unbiia- 
Irunt de co Lovanicnscs: sedrejecit post veiiiaiim vin- 
tiiuiius, a qao o))servatuin est deseripium iuissc cx Alcuiiii 
lil ^)de virtnlibus ct vltiis, cap. 1 ct 5. 
t (*•) ^rc^lius lcgcrclur, tribuitur^ pro, tribmt. .M. 



procul dubio b(>ntiis erit in .Tternum. Beala siquideni 
viia cst cognilio diviniLitis ; cogniiio divinilatis, virliis 
boni operis esi; virlus boniopcris, fructus cst a;tcr- 
n;e I>caliiudinis. 

2. Quanta confcrat bona tectio Scripiutarum. Uujns 
et orationis discrimen. Adliuc ergo btmuni babeniiis 
soialium , diviiiariim Icciiunem Scripturarum : qiiia 
sacrarum lectio Scripturarum, divinie est prxcognilio 
non parva bcatiliidinis. In his eniin qiiasi in qnodain 
specnlo bomo se ipsum considerare polcst, qiialis sit, 
vcl qiio tendat. Lcciiu assidua piirirical omnia *, tinio- 
rcm incntit gebcnna^ , ad gaudia supcrna cor instigat 
Icgenlis. Qui vult ciim Deu seinper cisse, frc(|ucntcr 
dcbet orare et Icgcrn. Nani cnni oramus , ip i cuin 
Deo loquimur; cum vero Icgimns , Deus mdjiscnin 
loqiiilur. Geminnm confert donnm leclio sanciarum 
Scripturarum ; sive quia intellectnm menlis crudit, 
scu (|uia a mimdi vaniialibiis abslracluiii bomincm ad 
aniOrcin Dci pcrducit. Labor boneslus est Icciioni^, 
ct inulium ad emundaiiimcm animx pro(icil. Sicnt 
cnim cx carnalibus escis alitur caro , ila cx divinis 
cUiqniis inlerior lionio nntrilur cl pasciliir, sicul 
Psaimista ait : Quam dulcia faucibus meis eloqnia tua, 
Domine ! super meletfavum vri meo(PsaL cxviii, 105). 
Scd illo beatissimus cst, qni divin;*s Scripturas vcrtit 
iii opcra. Oiiines planc Scripturjc sanctac ad noslrani 
salntcm scriptne sunt, »1 proliciainUs in eis iii verilatis 
aguiiiune. S:rpius gccus oirendil qnam vidcns : sic 
ignurans Icgeiii Dei sicpius ignoranler peccal , qiiani 
ilte (|ni scit. Sicut cxcus sinc duclure , sic bonio siiic 
doctorc rcclam viam vix gradilur. 

3. Qaid post lectiones sacras pr/Bstandum. El ideo. 
fratrcs cliarissimi , quicuinque ex vobis leclioncs sa* 
cras lcgcrc cl iiilelligere possunt, in his slu(iium ini- 
pendanl, iil cnruin frcquenlcr mcditalione uiantur : 
qui vero sensnm locuiionis sacne ex iectione iion 
paftsunt pcrciperc, allcnlius audiant Intcrprctanicin , 
ut recipiant salteni inde a^diflcationcm. Cum vcni 
magisicri'M ccicsii insirucii , quid riciendum quithc* 
yitaiKJum sil, dilcciissinii, accipinlis; non sii inora 
in facicndo, quod inliis sapiatis intetli^endo : qnia, iit 
beatus Paiilns apostolus ait, iVon auditores legisjnsti 
simt apud Deum , sed faciores leqia (Rom. ii, 15) Kt 
ipsa Vcrilas ait, Servus qui scit volnnt(mm domini sui 
el non facit^ vapnlubit muitis (Luc. xii, i7). Ilem alibi 
scriplum csi, Scienti bonum, el non faciaui, peccaium 
est iUi (Jacobi iv, 17). llaqne oinni diligcntia siudele 
ut cognoscalis voli:nt:acni Dci : postquam aiilcm co- 
gnoveritis voluntalcin ejns, snmino iiisu conienditc, 
ul lianc faciatis implentes mandata illius, et iiisiaiilor 
deposcile, ut in boc persevenintcs pcrveniatis ad prti- 
inissa illiiis. Ad (juod nos adjuvare dignetiir ipse qni 
per siiani bonilatem nos vocaverat , ei per suain (pra- 
liam liberavcrat, qiiique bcne ccrlantibus CQclestia 
rcgna promiscrat, Jesus Cbristus Domiiins i.ostcr, qni 
vivit et rcgnat cum Dco Patre et Siuritu suiicto pcr 
omnia sxcula saeculorum. Amen. 

SCItBIO CCCill (n). 

Adincnitio fioptili ut lecUones diviuas aiidire stud(>ant» etc. 

1. A lectione sncra nullus excusatur. Non inopLi 
temporis Giaiias Deo agiiiiua. rratrcs cbarissiini, quia 
iitis, clsi bilcr inull;is occupaliuncs, saiicl.c (^.liarilaii 
veslnc rcprxsciitarc dignaius csL Nuvit cnhn diviiia 
clcmcntia, qnia cliamsi sccundo aut lcilio per snigulos 
aniios vobis possiinus occurrcre, iiec sic (piidcni |mi- 
lcrainns no^Ira desideria satiarc. Quis enim piiter esi, 
qui niius siios, ei pr.ccipuc fideles ei bonos, iion frc- 
(|uciilcr videre dcsidcretlf Couocdat Deus vobis oran- 
tibos, ulet in iiobis, iiuos tauta cbarilate susci^pibtis, 

*■ Alcuiiius, aiditumi. 

(a) Cxsarii esl homiliain Btbliolheca PaUruin ordine \i- 
gcsinia. D3 nu:n. 1 vide Appendids seriu. 09, n. I ; 
107, n. 1; 112, n. liism^n. I : do mim. 2, wiu. Pt), n. 
6; ^Ji, 11. 1 ; 205, n. 1 ; 111, oa. 4 et oi 2U9, ii. 3. 



^?>5 



StUMO 



ali4|(iiil botii iiiveiiire passiiis; ei nos lioc seiiijHT \n 
vobis viiieafniis. iiikIc pleiiius gaiidcrc possinius. Qiiia 
org«>, qiianliim ilignum csl, de Cltarilnlis vcstrun pr.v- 
sciitia grniulaiuur, de salute commuiii, qiianium Dih 
iiiious dederii, colloquamur. Qiiando ali(|uid de ulili- 
laie aiiimx prorcrimiis , fraircs cliarissinii , ncino sc 
cxcusarc conelur, ut dicat : Non milii vacai legcre ; 
ct ideo non possum Dei prxcepta vcl ngiiosccre vel 
iiuplere. Ncc dical aiiqiiis vcslrum : Non novi lilieras; 
.iileo mii.i non iuiputabilur quidquid uiiiius de Dci prx- 
( cptis implevcro. In inis cst cl iuutilis cxciisaiio ista, 
fratres cliarisdiiiii. Priiiium csl, <|uod lcclioncm divi- 
iiam , ctiamsi alifpiis nesciens litleras nou poiest lc- 
gcre, potest tamen leKciilcni libciiter aiidire. Qiii vero 
Ittteras iiovli, numipiiil potest fieri qiioJ non iuvenial 
libros, (|uibus possit Scripturam divinam icgcrc?Tol- 
lamus a nobis fnbulas vnnas, mordaces jocos ; sermo- 
nes otio^os ac liixuriosos , quautum possumiis, re- 
spuauius : et videamus si nobis noii rciuanoat tcmpus, 
iu quo lcctioni divinai vacare possimu^. Fiigiaiiii:s 
pranJia iuxuriosa, quse nos occupant usque ad vcspe- 
lam ; couteninamus coenas, qu% nos aliquoiies eliam 
in viliis usquc ad noctem mediam trabunt, iit quibus 
et caro noslra per ebrietaiem dcbirilaiur , et anima 
pcr turpiloquia ot scurrilitaies aul vulneratur, forte 
aut etiam moritiir; istas nialas occupationcs, qii;e et 
niiimam et corpus debilitint, fugiainus : et videbimiis 
quod nobis remanet tempus, in quo aliquid de salute 
an:mx cogilemiis. 

%,Nou legtndi imperltia. Verbum Dei lamen et cibu» 
aitima:. Quaiido noctcs lougiori^s sunl , qiiis eril qiii 
tautum possil dormire, ut lectioiicm divinnm vcl iri- 
lius boris non possit aut ipse legere , aul alios le- 
gentes audire? Illi enim lcctioiicm diviiiam legere 
ii(»n possunl, qui se, sicuti jam dictum est, usque ad 
medinm noctem inebriare conleiidunt. Nos vcro si 
Deo Yolumiis placcre et de snluie animae ntieutiiis co- 
giiare, sobrictatem dcbcmus diligerc, cl cbrietnlcm 
qiinsf fovcam inferni longc rcfugere. Attendite, rogo 
vos , fratrcs : boc dico quod non igiioratis. Noviiiius 
(Miim aliquos negoli.iiorcs qiii cum liilcrnsnon novc- 
riat, requirunt sibi merccnarios liueralos; ct cuiii 
ipsl lilteras * ncsciant, aliis scribentibus mliones suas 
izigcitlia lucra conquirunl. Ct si illi qui liltcras nc- 
sciiiitt, conduciinl sibi merceiiarios litieralos , ut ac- 
quiraiit terrenam pecuiiiam ; tu , qiiicum(|iie cs qui 
lilloras non nosti quare eiiam noii cuiii prelio el incr- 
cede n^as , qui tibidebent Srripturas diviiias roie- 
fiere, ui ex illis possis pncinia .Tteriia conquirere? Pro 
certo , fralres, qui lioc sludiose requirit , credit qtiod 
illi iii a^teniuin prodesse possii. Qui fcro lcciioneni 
iicc ipse vult legere, ncc legoniotn libenlcr aiidirc, 
oiiiniiio noii credit <piod indc aliquid boni possit nc- 
qiiircrc. Vos crgo, fratres, rogo et adnioneo, ut (|iii- 
ciinique ruieras scitis, Scripluram diviiiam frcqucuiius 
relegatis : qui vero non scilis, quaiido alii leguiil, iii- 
leiitis auribus audintis. Lumcn enim niiiui:e cl cibiis 
:rtcriius iioii est aiiiid nisi verbiim Dei, sioe qtio aiiiiiia 
ncc videre potcst iicc vivcre : quia qiiomodo caro 
iiostra iitoriiur si noii capial cibiiin , ila et anima no- 
slra exslinguitur si i)0:i accipiat Dei verbum. 

3. liuiticui id potesl el audire el retinere. Cum discat 

cnnlica turpia, Scd dicit nliqiiis : Ego Itomo rusticus 
Mim, et terrenis operibus jui^itcr occupatiis suin, le*- 
ctioncm divinain iicc legere possuiu noc andirc. Qu.ini 
niulii ruslici ct qiinui iiiulkc inulieres ruslictna: can- 
tica dinbolicn, aiiiatoria ct tiirpia tneittoriler rctiucnt 
(t orc decaiilant? Isia possuiit tencre atque pnrare 
quu3 diabolus docct ; et iion possunl leiiere quoJ Chri- 
stiis oslendit? Quanto cclerins ct melius qiiicuinqnc 
rusticiis vcl qii:vcuiii({uc niulier riisiicaiia, qiianlo iiii- 
Jius potorat ct Syiiiboluin di.^ccre, el oraliontMii D»»- 
iiiinicaiu elnliqiias aitlipbo<as ol psaliitos (piiiiqn:tgr- 
siiiium \el iioiiagcsiiuuni ct paiaic vl lciKre cl Irc- 



CCCill. 25^ 

quenlius diccre, unde aiiimam siiam cl Dco coiiiungfro 
el a diabolo libcrare possent? Nain qumnodo caniica 
turpia in tenebras diaboli mittuiit ; sic caiitica saucia' 
Clirisii lumoii osionduni. Ncmo crgo dicat : Non pi»s« 
sum alKjuid de hoc qiiod in ocolc^sia lcgiiur rcliiicre. 
bmedubio eniin , si velis, poims. Iiicipe velle, oi 
slalim potori?. El ut de opcribus bonis itullus boni.i 
sc valeat cxcusare, donniiie Deo volu \ubU quab-m- 
cumqtie rntionem suggerore. 

4. Et ea qute ad agricuituram spectant. Aiiimai iio- 
sir:e cura. fralres clinrlssimi, maxiinc tcrrciiae cultu- 
roe similis esf. Siciit cnim in tcrra quai coliiur, alia 
cxslirpanlur, alia radicilus evclliintur, ut quoi bona 
suut semincniur : ila ct in aniiiin nostra neri dclioi. 
hradicentiir mala, ct bona planlontur; cxslirpcniur 
n(;xin, et utilia inscrantiir : supcrbin evellaiur, elhu- 
militas plantelur ; projicintur nvariiia, et misericordia 
lcncatur; conlcmnatur luxiiria. ei cnstilas diligatur. 
N:im quomodo in lerra tua, iiisi mala projcccris, bona 
planiare non potcris; slc ct dc aniina tua nisi spitias 
et trimlos vitiorum cradicavcris, viriuliim germinu sati- 
cia plaiiiare noiipoteris. Dicmibi. rogo lc, quicumque 
es ille qiii jam paiilo antc dicebas quod pro eo qiiod 
njin nosses logere, ideo non possis Doi pnecepta com- 
plere ; dic milii, quis libi moiistravit qiioinodo luiiare* 
vineani luam, ciiio lcniporc plnitiares novcllam ? Quis. 
tibi hoc ostendlt? Qiiia aul vidisti , aiit nmiisii, aiit 
nitcrrogasii cultorcs opiimos qunliier deberos colcrc 
viiienm luam. QiionioJo orgo snllicitiis cs de vinea 
lua ; (jiiarc nou sic os sollicilus dc anima tua? 

5. yaia Dei et vilia homiuis : qua; utriqne cura exhi^ 
benda. Altciidilo, rogo vos, fraires, diio peucra agro- 
ruin sunt : iiiius ager estDci. alter esl hominis. Ilabus 
tii villam tunui ; hnbel et Deus siiam. Villa tua est* 
lcrra tua ; villa Dei cst aiiima tua. Numjuid jusluui 
esl ut villam liiam colas, et Dci vilhim desoriain di- 
utitlas? Si colis lcrram tiiam , cole et aiiimam tuam. 
>illam tiinm vis componere. ct Dei villam dosertam 
dimitlerc? Numquid hocjiisltim esl, fralres? Numquid 
a nobis hoc merctiir Deiis, ut aRiniam iiostrain (luaui 
salis ille dihgit negligamus? Qmmiodo ntlcndis vil- 
lam Iiiani cultam, et gaitdes; cur nou atlcudis ani- 
mnm lii:im dcscruim. et plangis? De agro villc noslno 
pnucis dicbus viciiiri sumus iii mundo : ibi eigo, id 
cst, in aninia nostra majusstudium dcbonuis seinper 
iinp(jiiderc. Animam nostraiii qiiasi villani su.nii no- 
bis dignatiis cst commitlcrc Dcus, iit ilhtiii omiii stu- 
dm debcamus excolere. Totis ergo viribus ctim DoF 
adjutorio laborcmus, ut cuin Dcus ad agiuni suuin, 
hoccst, ad animain nosiram venlre volueiit, tnium 
cultum , totiim composiium , totum ordinatiim iuve- 
niat.messem inveniai, non spinas; vinuiii inveniat 
non acetuin; triticum magis qtiam loliuin. Si omni:i 
qucc placeant ociilis suis invenerii, anerna iiobis pnc- 
luia repensabil. Si vero totuin dcscrlum cl spiiiis rc- 
plclum aspexcrit, cum ipsis spinis opcruiii uoslroruui 
aclerno nos incendio deputabit- 

9' ^/V •'/?"? ^^' '^^ ^''''" '""'"^ » ^' tribulationum 
ongo. A1//1/ m hoc durum exigit Deus. lude cst. fratrcs, 
quod fiequciilcr Iribulatioiics et angusiias sustiiie- 
mus; quia Dciis vicein uobis (|uodaiii iiiodo redJil. 
Nolumus nos amare aiiimani noslraio, quniu illeanial ; 
el ille villam, quam nos aiuainus, diniiliit ut pcrcat! 
Nam iit deserta rcmancrot ab liosiibus lcrra iio.stfa 
longo tempore, nuiliis vitiiscl ciiminibus descrla re- 
m;insci-al aiuma nosira. Quia ergo aiiiiuam itoslraiii 
qitnm Dcus diligu mm nmaviiiius, toium qitod in lioc 
imind(> nmnbamus pcrdidimiis. Ki ideo, fratres clia- 
rissimi, vcl sic discamus piiis animnm amarc quani 
carnein, xicriia poiius diligcre qiiain Ci^duca. QuiJ. 
quid cnim pro cariie laburauuis, loimn peribil » : boc 
soluiii pcrire iion poteril , (piod uniisquisque pro sa • 
lulc auim:csu.c iii cueb) rc|)osiiii. Neiito orgo sc i\- 
cusel el dicat k» lillcras ncsciro; ideo ooa pobsc h»-i 
pi.e( cj.ta c-.jiijilcro. Noii tsi gr.iii.lo qund a nobis f - 



».Ms. collegii claromoiiiani , ct qt-i cnm i>ii lHleras.. » .M:>fi., />ou. 



tSi7 



APPEM)|X. 



r>iS 



qulrit Deui, non duruin. noii asperum. Clainat libi in 
consciciiliA lu.i xlorna jiislilin : Qiioniodo gitbcniaj 
afirriini tuiini , guiicrna cl cor luiun; quoiiiodu co!i8 
villain tiiain, cole et animnni liiain ; qiioinodo super- 
fluos palinites lollis de vite tua, sic iiialos aflectus lolle 
dc aninia tua. Pro^^idis de vite lua qiiod nialuin cst ; 
incide de aiiiina tua q lod iiiiquuin est. Quomodo qni 
vitem suani iiiio aniio pularc iioliieril, ipso aniio abuii- 
liantius exbibet, ct postca sine fructu sterilis rcmane- 
bit : sic et qui inalns cogitatioiics et tnala dcsidcria 
nou lollit de aniina sua, videtur aflcrre rruciuni dc 
rapiiiis ct rraiidibus in aniio \'\ix siix quo vivii iii boc 
niuiido; sed posiea stcriiis rcmaiiebil iu a;lenium. 
Et qiiia rructiis logitiiiios non exbibuil, qiiasi sar- 
iiiciita luxiirio^a cl iiirriiciiiosa, xHcrn \ illum flamma 
sine niiscricordia criiciabii; siciil ipse Doniinus dixit, 
Palea$ autem coiiiburet igni inex$tingmbili (Matth. iii. 
ii). Qiioinodo iii vite tua toios oculos ^ superfliios 
anipulas , et dtios aut trcs qiii sunt legitiini derclin- 
qiiis : sic et in anima tua oiiiiiia desideria, qiix rcs 
Mlieiias male respiciuiit^cl pcssime conciipisruiil, Spi- 
ritiis saiicli gladio el criicis fatcc debes iiicidere , el 
lioc tanluni uiidc justilia vcl miscricordiu ccriiitur rc- 
Kcrvare. 

7. Id tfi anima colenda servetnr qnod in agriculiura, 
Fructus triplex et tres professioiie$. BoncB virgines. Vi" 
Jua:. Conjugata:. Naiii terra qiiando colilur, frafres 
dileclissimi, nostisqux coiisiietudo servetur. Primum 
cvclluiiiur spiu:c, lapidcs projiciuiitur; postea tcrra 
ipsa prosciiiditur , combinatur , lertialur : deinde 
4|iiarlo aut qHiiito sulco ordiiie legitimo semiiiatiir. 
Iloc ergo flal, fraires cliarissimi, iii aiiima iiostra. 
Priniuiii eradicciitiir spin;c, id est, cogitationes malje. 
Post4;a lapides aurcraiitiir, boc est, omnis malltia vel 
iluritia cxpurgelur. Dciiidc cor iiostrum evangelico 
ai-atro ct crucis vomcre proscindatiir et aretur, et 
confring^liur per poBuitentiam, moUiatur per eIeemo« 
^ynam, per cbari^atein scmini dominico pneparetur : 
II t ct tunc purgala et bcnc ciilta cordis nostri terra 
euni gaudio semen verbi Dci possil cxcipere, et non 
soliitn trigesimum, sed etiain sexagesimum et ceiite- 
siiniiin fructum redderc. Trcs eiiim professiones siint 
in snncta Eccicsia calbolica. Sunt virgines, sunt vi- 
diue, sunl ctiain coiijiigati. Virgiiies exbibent- ceiile- 
Kiniuin, vidiKC sexagesimiim, conjiigati vero trigesi- 
iiium. Alius quidein cxblbet amplius *, alius miniis; 
%et\ oiniies iii coelesti borrco rrconduniur, et xtcrna 
licatiludine fcliciter pcrfniiiHtur. Virijines ergo co- 
gitantcs Mariam, vidu:c Aiiiiani, mariiatx vero Su- 
saiinam, imitentur illarum c:istilatcm lii bocsjcculo, 
iit illis sociari mcreanlur in x^terniim. Bonae enim 
\irgincs, qox iion sobim corpore, scd eliam corde ct 
lingua virgines esse volucrinl, sancl:c &iaria! cum re- 
liqiio cxercitu virginum sociannir. Donx viduT, non 
deliciosie, non liiigiiosai ', non cnriosx, iion invidios;c, 
non 6uperb;c, quu; jcjuniis, elcciiiosynis et orationi- 
biis, sicut bcala Aiina faciebal, serviunt Deo, cuni 
i)«a Anna sancta sociantiir mullis inillibus viduarum. 
ronjiigati vcro qui sibi invicem (Idem scrvavcrint, 
ctextra scnibiLignovcrint, se ipsos taiitum noiuiisi 
|>n> desiderio riliorum agiioveriiil, assidoe elceniosy- 
nas fcccrinl, et iii (|uaiiliiiii possoiit Dei pr;ccepta ser- 
vavcrint, s:incto Job, saiicto* Sare, vel sanctc Sii- 
sannc cum sanctis Patriarcbis et Propbetis iiiere- 
bniitur fcliciter sociari. 

8. Qualiter ttudita in concione inviccni repetenda. Rogo 
vos, fratrcs charissimi, soinpcr recolite, scinpcr re- 
tiiiete quod vobis pro ani.n.c vesinc salute siiggeri- 
rous. Nolite boc transitorie accipere. Debct eniin 
scniio nostcr in corde vestro nidiccs llgcre; ui iu 
tciripore rctributionis possil xHcrux vitx* fruclus fe- 



* ji|c Ms., iv>riarutn At rolbeitiiius snrculos. 

« >\c. ex M$. ojllogii claronvMitaui. [ dius quidcmhabct 



CfnplitLS,] 
> \A. roriarum, litigiosa:. 



liciu r exbibere. Qui potcst tdtiim rctiiterc quoJ dl- 
cimiis. De(» graii:is agat, ct aliis qii'Nl reiiiiet semitor 
ostendat. Q:ii idtiim noii polest rclincre. vcl pnrieui 
aliqiiam rccordetur. El si totum uiiiis non {loiesi, 
singiili tcrnas vel quatiTuas scnieniias retinele : et 
duni unus altcri insinuat qiiod audivit, totuni vohis in- 
vicein referendo noii solum meinoriler retinerc, scd 
etiam bonis operlbusCbrisloadjiivantepolcrilis iiiiplo 
re. Dical uiius alleri : Egoaudivi episcopiim memn de 
casiilate diccnlem. Aliiis dicat : Ego in incnte balieo 
illuin el de cleemosynis praedicasse. Alius dicai : Ite- 
maiisit in mcmoria inca, qiiod dixit ut sic colamus ani- 
inani noslrain,qiioniodocoliiniis tcrrainnostrain. Alius 
rcferat : lCgo reiineo dixisse rpiscopiim lueiifii , iii 
qiii novii litlcras, Scripturain diviiiamstiideat lcg«*re. 
qiii vcro no:i novit , qiixral sibi cl rogct qui illi de- 
bcat Dei pru^ccpla relegere, ul quod lcgerit possit 
Deo adjiiv«'^nte complere. Dicat eliam aluis : Ego au- 
divi eplscopum meum dicentcm , quod quimiodo iie- 
gotiatorcs qoi non noverunt rnieras, condncuiit sibi 
inercciiarios litleratos ut acqiiirant pccuniam ; sic 
Christiani dcbeiit sibi rcquirere et rogarc, et si nc- 
ccsse cst, etiam et mercedem dare, iit illis debeat 
aliqiiis Scripturam divinam relcgore ; ut quoniodo 
nepotiator alio legente acquiril pecuniam , sic illi ac- 
quiraiit vitam a^ternam. Il:cc si agitis , si vos invicem 
admonetis ; ct in boc sxciilo fldcnier polestis vivcre , 
et postcn ad .Tternac vil.i! beatitudincm pervenire. 
Nam si statim iibi de ccclesia reccsseris, totuin qnod 
ab epi.scopo aiidisti oblitus fiieris, sinc fructii venisii 
ad ecclesiam , siiie fructu inanis ' rcdis ad domuiii 
tuain. Sed absit hoc a vobis , fraircs : inagis in vobis 
implcatur illud quod scriptuin csl , Beati qm cuitO" 
diunt judicium, et faciunt justitiam in omm tempurg 
( Psal. cv, 3) ; ei illud, Misericordia autem DomiM a 
sacub et usque in soiculum super timentes eum : et jusli^ 
Ijq ejus super filios fitiorum custodientibusmandala e/t», 
«f memoria retinentibus ul faciant ea (PsuL cii, Met 18). 
Ad quam vos misericordiam Doarnius pro sua pietitu 
perducat , qui vivit et rcgiHit bi sx'cula sxculoriiin. 
Amen. 

SERMO CCCIV (fl). 

De Miserioordia, et indulgentia (b). 

{. Misericordia liomini pernecessaria. Ilune nliis 
exhibendo promeretur. In judice misericordia et disci^ 
plina ne dissocicntur. Misericordia printo in se servanda. 
liiler oinnla quibus bninana itidigel fragilitas . innxi- 
me nccessaria est misericordia ; quia qiianto fragilior 
est corrnpta natiira, laiilo maj<ire iiidiget provitbMilii 
benclicii. Et ideo, fratrcs, qnia siiie buc vita iiosti^ 
subsistcrc lion |iotesl, disc;iniiis qiiom-tdo in iinspri- 
iniim diviiiam provoeenius clcineiiiiain , ut scciindiiiii 
mulliludinein miseraiionum suaruin nosir.c iniscri:c 
siibveniredigiielur; quatcniis iii pncscniis vit:t; cursu 
vitemus noslr.-c saliitis daiiiiiuin, ct iii fiiiuro iriler- 
itiini possimus cvadere pcrpetiiiini. Ad Iioc enini tm- 
pelrandum , dilecli.ssiini, siciil nobis Scriptura sacm 
osteiidit, pnecipuuin est misericordix l)onum;de 
qiia ipse Sdvalor ail, Beati misericordes , quoninm 
ipsi misericordiam conscqnentur (Matlh. v, 7). Non 
potcst pecciUor niiscricordiain a Deo spcrare , qiii 
iiii.s<Ticurdiain iioii f:icit peccantibus in se. Ergo di- 
Diitlat lioino temporale debitum, ut mereatiir recipere 
.Tternale boiiiim. Si aiiiiiias noslnis cupimus pccca- 
toniin sordibus cniundari, misericordia u iii nos pcc- 
caiitiixis non ncgcnius; nt iii dio rctributionis ad 
proiiiereiidam Dci miscricordiam, niis:Ticordiu! ope- 
ribus adjnvcinur. Quoinodo iniscricordiam a Dco cx- 
spcclal vel sperai, qiii crudelisest in rx>nservos stios ? 
Si qiii.s ciipiat Deuiii sibi miscreri, ita et ni.sercatnr 
debiloribus suis. Certissime induigentiain exspecUire 

(a) Alias, de Tem; orc 203. 

(b) lu Appendice nunc |ri:nutn collocalur. Dubitim inicr 
Aiiguslinianos reliqiierant i.ovaniensos: observarunt |osi- 
niodum alii comiosiluni essc ex ciiite 7 etSoi^ns Alcuirii 
de A irtutibu:» ct > ivils. 



tm 



SEUMO CCCY. 



2n:so 



mikTil , (inl aliis iii»lul}?cre novil. Ad ini5ciicordi.c 
0|His opiiinc n<»s in iLv.inijeli»» Poininns exeinplo ro- 
biinivil, iibi ail : t^stoie ergo nusericordes, sicut Pater 
9euer ccrUstis wi$i'ricors eft (Luc vi, 56); qui solm 
Bttum oriri facit super botios et tmlos, et pluit super ju- 
sios et iiijustos (Matlh.y, io). Onniis misericordia facil 
Ificum nnicniquc secnniiuinmeiilnm opernm suorum. 
Oiii facil mismcordiam , Dco off rlsarriUcium saiis 
idatabile. In jiidice misericordia el discipliiia dcbcl 
csse; quia uiia sine allera bene esse non polcril. Mi- 
scricordia sola si fucrii , securilaieni faciel peccnndi 
subjectis : iicriim , si disciplina sola semper adenl, 
verlilur animus delinquenlis in desperaiiouem, el 
jiidex non merebilur a Deomisericordiam. Sod hnnc 
misciicordiam a se ipso debel liomo incipere. Quo- 
inodo in aliis esl misericors, qui in se ipso crudelis 
csl? In se ipso criidclisesl, qui sibi pcrpeluas pecca- 
lis siiis piu»paral nammns. Bene misericors csl . qui 
a se ipso iiicipU, el sc diligcnler cuslodil, «e punia- 
Uir cum diabolo; cl sic aliis prxslel, quod sibi bonuin 

csse prospicil. 

4. AUis iudulgendo concHiatur. Per indulgcnliam 
aiiiem doc4iit nos Dominus , quomodo possiinus im- 
petrare misericordiam ab illo , cum in Evangelio ail, 
iHmittite, et dimittetur vobis (Luc. vi, 57) : itera, Sidi- 
mseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis 
Vater ccetestis peccala veslra ; si non dimiserilis homi" 
uibus, nec Paier vestcr coetesiis dimiltet vobis peccaia 
vestra [Malth. vi, 14 et 15). Ilacc qnor|ne vera scicmia 
iiiagnam per nos misericordiam sonal * bis qui eam 
recle inlclligere possunt. Igilur ex nostro jndicio 
judic:it iios Deus, et quodam modo in poleslate no- 
klra est (iiiomodo judiccmur a judice Deo. Sl miseri- 
C(»rditcr judiccmus in nos delinqucnlibus, misericor- 
diier judicat Dcus de nobis in sc peccantibns. Iiilcn- 
• duiniis ergo in cxemplum illius, sicut Doctor Gcntiuin 
iios adinoncns ait, Donale vobismetipsis si quis adver- 
sus aliquem hubet querelam : sicut Deus in Christo do* 
navU vobis, ila et vos facite {Coloss. iii, 15) : boc cst , 
quomodo Deiis in Cliiislo nobis pcccata do:iavil, sic 
eliain nos qui in nos peccant dimittamus. Itcm alibi 
idem aposlolus ait , Nulli malum pro mnlo reddenles 
{llom. xii, 17) : ct alio loco, NoU vinci a malo, scd 
vmce in bono malum (Ibid., 41). Sciendum est cerlis- 
siinc quod uniisquisque talem indulgentiain acceplu- 
rus cst a Deo, qnalcin cl ipsc dedcril proximo siio. 
Tuiic oraiio iioslra pro pcccalis nosliis ad aures 
omnipolentisDciciioperveniel, si delinqnciitiiim prc- 
ces in nostris auribus acceplabilcs eruni. Qnl «le- 
uicnlcr i>eccanlibiis ignosccrc novit, ciemenliam 
divuia; pietatis ccrtissiine accipiei. Unde et scriplnm 
cst, Qui pronusestadmisericordiam, benedictusaDomino 
(Pro».xxii,9).Sicenim rcmitlilurnobis, utnosremise- 
riinus eis qiii nobis qnacumqiic malignitutenocuerunl. 
5. Miferatiomtm mulia gemra. Mulia itaque genera 
sunt miscralionnin , qux» cum facimiis, adjuvamur ut 
dimitiaiitur nobis noslra pcccala. Sed ea nibil est 
inajiis, qna ex conle dimiuimus qnod qnisque pecca- 
vil. Non soliiin cnim qui dal esuricnti cibnin, siiienli 
potuiii, niido vestiincninm, pcrcgi inantil)u> liospilium, 
et ca-lera biijnsmoili, vcriiin cliain qui d:it veniani 
peccanli , clcomo^ynam dal. El (pii eniendut vnberc 
in quein polcstas dalur, vel coercet aliqiia discipliiia, 
el tainen pcccatnm ejus qui ab illo ■ la.*sus aut offen- 
siis csl , dimittit ex corde , vel orat ut ei dimillatur ; 
non soluin in eo quod dimiltil atqiieoral,vcruinetiain 
iii eo qucd conipit el aliqna emendiiloria pocn;i ple- 
ciit, eleemosynam dat; quia misericordiam prjesiat. 
Proindc, fralres, obsecro ut ante oinnia misericordias 
o|)eram dctis, ci iii quibuscumriue possilis proximos 
veslros adjuvelis. Ad indulgciidum quoque proximis 
vcsiris, delicia eoruin prompri sitis ; ut pcccatornm 
vcairoruin vcniain pro boc ab omnipoteiite Judice 

» Alcuiiius ua:c vcro Domiui promissio nuupwn super 
f^fs misericordiam sonat. 
> Mciiub baiic kg<.TClur, a qno iiro, qm ab illo, M. 



adipisci valeatis, etvitam a*ternamciimsaiiciisofnni- 
biis iii cwlcsli regno perpetualiter halicre mcrea- 
mini : prnestante Doinino nostro Jesu Chiisto , qui 
cnm Patre et Spirilu sancto vivil et regiial Dcus, pcr 
oniuia sxcula sjeculorum. Aineii. 

SERMO CCCV {a). 
De Miserlcordia diviaa et huinana. Qiiod ideo Deus paupe- 
res in hoc inuiido esse i erniiserii, ut diviles habereiU 
quoniodo | eccaia sua redimerent. 

1. Misericordia terrena ad cosleslem venitur. Miseri- 
cordia divina et humana. Modo, fralres, cuni Evan- 
gfliiim lcgeretur, audivimusdiccniem DominumSal- 
vatorein noslrum , Bert/i misnicordes ^ quoniam ipsi 
misemordiam consequeniur (Matlh. y ,1). Dnlcc csl 
nomcn misericordi:c , fraires cliarissiini; et si nomon, 
quanio magis rcs ipsa? Et cum cain omnes bomiue.s 
babere velinl , quod pcjns csl , non loii sic agunl ; cl 
cum oinnes inisericordiain vclint accipore, pauci 
sunl qui vclint niisericordinin dare. homo, qua 
fronle vis petere quod dissimulas dare? Debel ergn 
in lioc miindo miscricordiam darc, cjiii illam oplaliii 
curIo recipere. Elidco, fralrcs charissiini, qnia oinnes 
iiiisericordiam voluinns , faciamus nobis illam pa- 
tronam iii boc saicnlo , ut nos ipsa liberet in fuluro. 
Estcnim iii coelo misericrdia , ad qiiam pcr terrenas 
misericordias pervcnitur. Sic eniin Scriplura dicll : 
Domine, in coelo misericordia tua {Psal. xxxv , 0). Esl 
crgoctterrena ctcflelestis inisericordia , hu.naiia sci- 
licct el divina. Qualis esl misericordi i hninana ? Ipsa 
utiqiic, ut respitias miscrias paupcrura. Qualis vcro 
e&t misericordia divina? IHa sine dnbio quaj libi tri- 
buit indul;.;cntiam peccalorum. Quidqcid eniin mise- 
ricordia humana largilur in via , miscric<irdia diviiia 
rcddii in palria. Deus euim in hoc inundo in omni- 
biis paupcribus ctalilur ctesurit *, sicut ipse dixit, 

Samdiu fecistis uni ex miuimis istis , milu fecistis 
atth. XXV , 40). Deus ergo qni de coelo dignatur 
dare , vult in tcrra rccipcre. Qualcs sumiis nos , qui 
quando donal Deus volumus accipcre , quando pelil 
nolumus dare ? Quando eniin paiiper esnril , Christus 
indigel, sicnl ipse dixit, Esurivi enim , et nondedistis 
iMi/ii manducare {Ibid., i2). Noli ergo dc^picere inise- 
riam pauperuin , si vis securus spcrare indulgcntiaiii 

Ecccaiorum. Esuiit inodo Chrislus , fniircs, in orani- 
us paupcribns ipse esiirire et sitirc dignatur ; et quod 
in ima arcipit, in coelo reddit. Rogo vos , fratrcs, 
quid vultis ant quid quairilis , quando ;»d ecclesiam 
venitis? Quid nlique nisi misericordiam ? Date crgo 
tcrrcnam etaccipielis coRlestem. Pctita te paupcr , 
ct lu petis a Deo ; ille bucccllam , tu vitam aBiernam : 
da mfcndico, quod accipcrc mercaris a Christo; audi 
ipsuin diccnicin , Dale , et dubitnr vobis (Luc. yi , 58). 
Nescio qna fronle vclis accipere quod r.on vis dare. 
Et ideo qiiaiulo ad ecclesiam vcnilis , secundum viros 
vcstras , qualescumqiie clcemosyuas paupcribiis exhi- 
bete. Qni potest, affcrat argciituni; qni non polest , 
exhiboat viniim. Si ncc boc habuerit, cxhibeat csu- 
rienti bnccelbim ; si non habet inlogiam, vcl qnalcm- 
cuinqne particulam : ut iinplcat illud quod Dominns 
adinoimit per propheiam, Franae esurienU panem 
tuum (Isai. lviii, 7). Non dixit, Da totum : nc forlc 
paupcr siSf et ainplins baberc noii possis. 

2. Eleemosgna nobis propcit. Cur pauperes permisH 
Dcus. Et si ddigenter atiendimus , fratres. bocipsuiu 
qiiod Christus in panpcribns esurit , nobis proncil. 
Ideo cniin in hoc inundo Deus paiipercs esse perinisit, 
ut omnis homo haberet qiiomodo peccata siia redi- 
mercl. Si enlm pauper nullus esset ; elcemosynam 
iiemo darct, indulgenliam nemo reciperct. Potuit 
cnim Deus omnes hoinines divites faccre; sed nobis 
per pauperuin miseriam voluil subvenii e : ut et pau- 

* Sic ex R!S8. [i)i onmibus pmiperibus et alget et eswrtt.] 
(fl) fcrat in Bibliolheca Palruiu Ca?sarii hoiiiilia vigesmja 

socunda. Dc miin. i vide AppciuUcis sorm. 107, n.o; 

78. n. ;5, ci 1 i2, n. 5 : do nuni. :2, senn. 508, n, I; /8, n.b ; 

2^j, n. ij 2't5, n. 2, cl ^O, n. o.dc num. o, seiTU. S, u. U 



9551 



APPr^Mil.V 



«5-)-2 



por per paiicntiam, el divcs pcr clcoiiiosviiain ))ossint 
f)4*i gratiam promcrcri. Nobis ciiiin miiiial inopiu 
paiiperum, Oeuiquc si sapienter iiilcliigis , ct siaicra 
cordis Imdiligcnlcrnppcmiis; incoinpara!)ililer plus 
fst ((iiod pro pnuperc rccipis , qu:)m id quod pniiperi 
I ii-giris. Allende ct vido niimmum, ct regnum.Quid 
siinilc, frnlor, das paupcri? Das nummiim, n a 
riiristo rccipis regnum : das bucccMam, cl a Chri- 
sio rccipis vilnm a»lcrnam; dns vcslimonium, ci a 
r.hrislo recipis remissioiiem pcccalorum. Non crgo 
dcspicinmns paiipcrcs, fratrcs : se<l niagi^ eos 
dcsidcrcmns, cl iiUro nos cis ingcrcrc fcsruicmns ; 
i|uia misoria pnii|)crum mcdicnmcmum cst diviiiim, 
siciit el ipsc Oominus \lixit : Verumtamen dale elee- 
mvsijnam , et eccc oninia miinda sunt vobis (Luc xi , 
41); cc ilcriim, Vendite qna* potsidetis ^ ei date elee- 
mosifuam {Id. \\i , 35). Et pcr propbetnm clnmat 
Spiiitiis s;iiKiu8 , Sicut nq>n cxslinguit fV/«e»i ; sic eiee* 
Mosiinn exatinguit pcccatum (hxcU. iii, 53} :clitcrnm, 
i.onclnde clccmosiinmn in cordc pauperis , et hccc libe^ 
fnbit te * nb omni mah (td. xxix , 15). Fnciamiis 
crgo miscricordiam , frnlres , ct Clirisio adjiivanlc 
caulioiiis sii;c viiiculiim tcncnmus. Ilinm urupic qiiam 
supri iinMnornvi , ubi nil , Date^ ct dabitur vobis ; et 
ilcriim , licati misericordes ^ quoniam ipsi misericordiam 
conscquentur. UmKquisqne scciindum vires stndcat 
ii:* ad ccclcsiam Yncuiis vciiint : dcbct cnim arupiid 
oxliibcre , ncii oplnt nccipcro. Qul poicsl , novo vestl- 
iiicnlo tcgnt pnupcrcm : qui iioii potcst , vcl velus 
porrignt. Uui voro ad ista sc non sciilit idoneum , 
fKirrignt biirccllnm , siiscipinl pcrcgrinum , lccluliim 
tncinl , |.cdcs abliial : iil aiidirc mcrcntur n Cbrisio , 
Vcnile , benedicti Patris mci , percipite reqnnm : quia 
egurivi , et dedistis nuhi manducare ; hospes fui , et 
snsccpisiis me (3latth. xxv, 31, 35). Nemo sc , frn- 
trcs cliarissimi , dc dnndis cleemosynis exciisarc po- 
lcrit ; qiinndo pro cnlicc nqu:c frigid k merccdem se 
CiiristuH rcddiliirum esse promisit (Id. x , 42^. 

3. Eteemosynarum duo genera. Et quia , sicut fre- 
qucnicr admonul , duo suiit clccmosynarum gcnera , 
nnum bonum , aliiid melius ; unum ut paupcribiis 
biicccllam porrigas , aUcriim ut pcccnnti in lc fratri 
cito indiilgens : ambo clcemosyuarum gcnera implerc 
auxiliautc Domiiio festinemus ; ul ad a^tornam indiil- 
gcntinm , et nd Cbrisli veram misericordiam pcrvenire 
possimus. Sic enim ipse dixit : Si dimiseritis^ dimittet 
€t vubis tuter vester prccata vestra ; si non fiimiseritis , 
nee Pater vester dimittet vobis pcccata vesii i (/rf. vi , 
i4 et i5). Et alibi clnmat Spirilus sanctus, n^mo ho- 
mini servat iram , et a Deo quoirit mcdctam ? in homi- 
fiem similem sibi non hnbet misericordiam , et misericor^ 
diam petit a Dco (Eccli. xxviii, 3,4)? Dicilcnim bca- 
tiis Joaiinos * , Qiii fratrem suum odit , homicida est 
(I Joan. ni , i5); ct itcrum , Qui odit frntrem suum , 
tntenebrit est^etin tenebris ainbnlat , et nescit qiio 
padat : quoniam tembrcB obcmcaverunt oculos ejus (id. 
«I, il). El idco , fraircs cbnrissimi, ut ;rterna mala 
possimus evadcrc , et ad bonn perpctiia pervcnire , 
duo quae supra dixi clecmosynnrum gcnera , qiiaiitum 
|)0ssumuset qiiamdiu vivimus , el ipsi liabere et aliis 
iinpcndere ftstincmiis ; ut sceuri possimus in die ju- 
dicii dicerc, Da, Domine, qitiadcdimus : nos fecimus 
qmHl jussisli ; lu imple qiiod promisisti. Quod ipse 
prostarc diguetnr, qui ciim Pnlre cl Spirilu snucto 
vivilct rcgiial in su.^cula sa'CuIorum. Amen* 

SKUMO CCCVI (a). 

Dc cIocmosy;ia (b), 
1. Qui a siipe largicnda dispensentur. Fnciciidis 

« v.a. Poruirum, exorabit pro te. llic consenllt Ms. cliiro- 
OiOtita ins ciim Ma. Porlariiin. 

« ^ivWus Ms. Ciaro.iio:)laai collegii : i:icil eliim bcatiis 
JiMimwx. 

{() ^lias , do Toini orc ±27. 

f>) in Appeiulicc nunc pftmum ct^IlfM^ulur. DuMuni rcli- 
queraiit Lovuucn2>c», rcjtcit ^to^t verbuum Mudiiigus, qui 



elecmosvnis , fniircs cbnristoimi , Charitnicm \o. unin 
admonui , et coiisiUum dare prxsiimpsi. Et liccl np d 
plures, Deo inspirnnte. profeccrit admonilio n )siia, 
timeo tamen iie sint aliqiii qiii aut miniis f.iri.tui 
quam possint, aiit iiec forle facinnt. Scd dicit ali<(uis : 
Paupcr suin ; idco elcemosynam d;irc non pj.ssiun. 
Ul nnllus sc paiipcr cxcusarc posset , Doniinus rc 
Snlvntor noslcr pro callce aqiirR frigid;ii ni^^imlom 
sc rcdditurum esse proinisit (Matth. x , 4^). Dicis 
ergo, Paupnr sum. Si nibil amplius babos iii sul>si:iti. 
tia lua , qunm libi nut in victu aut vcsiitii rniion ibili 
antnfcdiocri sufriciat,sola tibi potcst bona voIumLis 
sunficere. Scd rogo te, diligcnter conscicnliam lunni 
inicrrogn , ne fortc aliqiioiies per ebrictatcm p i.ias 
qiiod p(T elcemosyiiam dare potucras ; ne forlt^ i.cr 
giilnm stiidcas in terra consumere, quod per elet>in.i. 
synam dcbiieras in coeliim recondere ; nefortedclicias 
pr.Tpnrando , ornamcnin ad luxuriani comparaiido , 
iioii linbeas quod pro remcdio anim;e Uix possis pnu- 
pcribus cni^',are; et cum pretiosx vesles nostr;B a ti- 
iieis solennt devornri , paupercs ncc vilia vestimenia 
mcreaiitur nccipcrc. Si crgo ista o nnia impediincnia 
nonnggravant animam nostram, etboc soIiimlial>emiis 
quod nobis vel nostris siimcere po.ssit; non appaiebi* 
miisrei, si cIoeino.(iynam pauperibus non ero;;amii8. 
Si vcro , ut jam dictuni cst , frcqiienter luxiiria de- 
vorat quod miscricordia in coelo thesaurizare poiiie- 
rnt ; corrigamur dum tcmpus est , et quod liuc usque 
aut nitn fecimiis , aiit forte miniis quain oportuit fcci- 
miis, implere tolis viribus stndcnmus. 

2. Eleemosijnoi necessitat et cfflcacia. Et ideo, o ani- 
mn clirisliana, qiioe nu^cum audis et legis, adjuvn le 
consilio sanclissimi Dauielis : sic cniiii ait, Conu^ 
lium meum accipe^ et peccata tua eteemos^nis redime 
( Dan.iv, 24). Quod consirmm si nonlibenteraiidie- 
ris, ad c(Rliim sine causa piilsabis. anima, qiinc iii- « 
ira carneos et fragiles parietcs habiUis, viKils <»ra, 
pclc, quxre, pulsa. Vigiln, inqiiam, pclcndo, ora 
quaTcndo, piri^a operando. Vigilanti tibi ct pi tenti 
respondet Dominus, Ecce adsum. Si transieris pcr 
igncm, tccum est Dominus tuus, et flammn iion ar- 
debit in tc : (|uin sicul aqua exstinguit ignem^ sie ex» 
stinguit eleemosyna peccatum(Eccii.iu,%5). Si crgo 
a|)eriieris pauperibus manus tiias, Cbrislns titii apc- 
riel jnnuas suas, ut paradist possessor iiilrocas. Si 
fortc putas quod finis mimdi tnrdiiis venint, vcl tuuiii 
considera rinem. Ec^e patilaiim deflcit munthis, suii- 
trabnnlur omnia bona qiue fncrant, et acce«lunt iiiala 
qua; non erant. Quotidie qtiod prxdixit Dei sermo, 
completur; ct ncc sic boino mufatur. Accipc ergo 
consilinm, dum in manibus ttiis habes prciiumlMum. 
Dona libi dc tuo dum liium cst : quia fr.*gile esl quoil 
lenes, et cxterorum est qiiod attendis. Considcra 
quale pro te pretium dederit Dominiis tuiis : sangui- 
nem fiidit. Cbarura te liabuit, qucm laui caro |ire- 
tio comparavil. 

5. Divitis et Lazari pauperis mulattc vices. Diviiis 
purpurati fiige, frater, cxemplum, cujus canes paupcr 
Lazarussiiis vulneribus pavit, et micas cadentes de 
mcnsa divitis non acccpit. Sed post non longiiiii lem- 
poris inlervallum miitat;e siinl vices. Panper lienti« 
tudincm emii mendicitate, eldives stipplicium facul- 
tate. llie in Abrabx gremio ab Angelis elevntur, di- 
ves vcro ad inferni profunda perducitur ; deqiii lo* 
co vidit dives paiipcrem, imo jam pau^)er diviioin. 
Desidcrat gntlam, qiii negavernt micam. ll;i'C cn;o 
cogiieut divites, qui faciUniibnssuisse redimerc iio- 
lunl ; ne similia paliantnr. Dives fuit ille, de qim 
nunc loqiiimur : sunt ct bic divites, ad qiios iiuiic lo- 

l»rn?ter caelcra a!) Augusllno alicna, oliservat cancionato- 
rcm epuloni illi de qiio l^cae cap. 16 agllur, vexba istbaec 
facere : « ( laniavit lim Scrl: tiira , ot noa aiidisti ; pro| licla 
« noii lacuit, a|K)stoIus | nedicavii.Kvaai^i^eliiim loiiuli , * eic 
Oiiod quam aljsurtlum sit, neino lum viiet. lialiol qiia^lam a 
Qpsario fmstta.i el a Katislo tisiirpain. De num. t vKto 
Aipendirls MTin. 1 15, n. o : de iintn. r>, siTni. 507, 0. 2 : 
Ue nu;u. 5, :>crui. 279, n. .^; 78, n. 2, 



55i5 



SERMO CCCVH. 



S554 



(|iiiiiiiir. Uiiins siint iioiiiiiiis ; caveiint iie siiit uniiis 
Cfmdilioiiis. Ergoiiiter divit^Mii ptirpnnitnin ct L:iza- 
nm iilcerostim mutaUc snnl vices. Divcs perdidit 
iiuud iMibeLKit; pauper coepilesse (|iiod noii erat. l)i- 
ves ille in sxculo apoihi^cas plenas rerKtnerai ; et iu 
hiferno gntlam ardciis petebal, et ini|>etrare nuii 

po|4'.|Ml. 

4. Dhes in lingua magis crucialnr. Pro $e apud Deum 
dieii. Ob durilite cnliiain caus.i cadil, Alleiidite, fra- 
ires. Totutn divitis corpusnammis gchiMin:cconsunii- 
inr, ct soia iiiigna amplius crucialiir. Ideo sine dnbio 
iii litigna majorum soiitil ardorciii , quia pcr eatn sii- 
|M?rbc luquendo coiiiempserat pauperem. Ipsa eniin 
liiigna qujc nolucrat dicere ut eteemosyna pau|>eri 
doitaretnr, gravius gehcnnae flammls cxuriliir. Cia- 
niavit Piiiin ct dixit : Paler Abraham^ mitle Lazarum 
ul iniingat digitum stnmi, ei refrigeret linguam meam 
( Lue. XVI, ^ ). dives, qim frunte quxris guitam, 
qui noluisti porrlgere mlc;im ? Jusle nunc exigerns, 
si dedisses. muiidi bona, apud inferos mala ! .Acces- 
serunt ad serviiium diviiis ignes, elad obseqnium 
ftx^vi tortores. Paliturdnros Lirtarorum ministros.Tor- 

Jiietnr» et clainat : juste et integer jndcx, vel secuii- 
uin poccata mea compensentur supplicia ista, vci 
contra spaiia aiinorum roeorum, quibns habni bona, 
mala recipiam, aut ccrle in dnplum vel quadruplum ! 
Cur pcr tut iniliia annorum me teneri jubes in flam- 
Ria ? Pcccaiorum meorum sum nexibus alligatus, ne 
(ogiam. Per momenla compungor, ut doleam. Sxvit 
iii me igiiiSy et noii parcit ; cnicial, et reservat : noc 
toium est quod punit, cui s:evum est quod ignoscit. 
Posl illas lamcntabilcft voccs, polnit ei sine dnbio 
responderi : Qnid faciam libi? Eleemosynns non fc- 
cisii, qu:c pccc:itorum tuornm pcRiias exstingiierenl. 
Clamuvit tibi Scriptura, et non audisti ; propheta noii 
tacuit, apostolus prjRdicavit, Evangelium lonnit ; 
aiinunit:itum est supplicium impioriiin, jiistonim pra;- 
uiiuiii est rcproiuissnin : tu umlims ct ncbulas sa^i- 
li iiujus tenere tc credens, divina praicepla vclut iii:i- 
iics Hibulas respnisti. Intervcniaiit pro te panperes, 
et quidquid petieris, dono. Sed juslo judiciu viceni li- 
bi reddo : Qnia judicium tine miserieordia « ^t iiaii 
fedt misericordiam ( Jacobi, ii, 45). Non tibi poterit 
prasstare justitia mea, nisi quod merentur opcn tiia. 
Sioc caiisa morluus iii potestate aliena positus cla- 
oiis^ qui in eo tempore quo potiiisti, cum me videres 
in paupere, cccus eras. 

&. Eleemosynm merees propom/ur. Fratres mei, manu 
Dei formati, magnoroecum pretio coniparati, audite 
consilium Domiiii Dei nostri, implete desiderium 
pontilicis vestri, ut cum ipso accipiatis lixredilatcm 
in regno Pairis vestri. Ex servo factus es amicus : 
Goulemiie qiiod natus es, fac tibi vicem cum Christo. 
Quare noii accipiat partem de snlistantia tua, qni ti- 
bi prrpmia pr»paravit xterna?Quare non accipiit 
Tei decimum, qni contulit totum? Contra terreniiin 
patrimonium Deus offert coelum : sic enim aic, Venite, 
benedtctiy percipite regnum ; qiva e$urivi , el dedi- 
$ii$ mt/ii mandncare (Ibid. , 5i, 55 ). Tunc vos, si 
inodo elcemosynas largitcr fideliterqne faciljs, felici- 
ler dicere poteritis : Domine, quando le vidimu$ e$u* 
rientem, et mini$travimu$ tibi ( Matth. xxv, 57 ) ? Qnid 
estbuc, frnlres? Convenit ndelis dcbilor, etcrcdilo- 
res excusnnt ? Tunc vobis rcspotidebit PatiT. Oomi- 
iiiisct amiciis. cuni quo reci^tiscoBle^teconimercium : 
Quamdiu fecisttM uni ex minimis tiim, tiuVii frCfVlfs 
( Ibid., iO). Nonneego qu:c acccpi, lerrcna accepi ? 
Coelestia rcddatn , dabo xternntii prjcminm , et :id 
pirtem dexieram regnum : noii ifuia noii pccca»iis, sed 

S|uia peccata vcslra clcemosynis redcmistis. Rogo vos, 
rahres, ut ista recipiantnr in aniinis vestris. et ila 
pronciantperegrinis ; ut antc tribunal a^torni Jndicis, 
et iiiihi pro bcnigna admoiiitione venia, ct vobis pro 
ele<Mnosynnriim largitalc aiterna gloria tribnatnr : 
pncstuitc Domino noslro Jcsu Ciiristo, cui csi liotinr 
cum i*a(re et Spiritu snncto in sxcuta sicculorum. 
Ameii. 



SERIIO CCCVII («>. 

De simititudine ulmi et vitls , seu , quld sibi lotleera 
ooafcraot dives et fttupcr 

\. Ulmus divite$ exlnbet ; viti$, pauperes Dei ^crvon. 
Quid $ibi invict^m conferant. Legimus in quudam llhro, 
fratieschaiissitni, de ulmo et vite pnipositain iioUis 
simililiidinem ; quam qni diligentcr aitenderit, noti 
parvam aiiiimc siia» aediflcaiionem inveniet. Nain ar- 
bur ulmea ei vitls satis sibi convcnientes cssc vidcii- 
titr. Arbor enitn ulmea, licct sit amaena et in su!>!iitie 
porrecla, nnllitin tnincn fiuctiim liabere prohalur. 
Vitis vero, qunmvis sil parva ei humilis, friiciibii* 
plcna essc cot^iioscitur : qui fniclns, nisi qualicumqne 
ligno levenlurin allnm, in lcrra pulrescunl aiqnt! d.»- 
pereunt. Si vcro utmns extcndni ramos snos cl ei i- 
gntvitom, ct se ornal, et illam dc pulredine lihcrai. 
Qunreisla siiniliiu«lo siiposila, dillgcnleraltentlainus. 
Arl>or ulmea significai honiiiiem diviicin in hocmiiii 
do. Siciit cniin arbor illi subiiniis est ct nnicciia et 
liumida, et timen fruclihiis vacna : iia et qnicnnjquc 
dives sxcuii hujus, qiiamvissublimclur liDtiurihus. iii 
ntidiis facnltaiibus ainoenus et juciiiidiis essc vidrainr ; 
latncn si ad viieni, id csi, ad pnupcreni Chiisii clcr- 
niosynarum suarnm brachia qiia^i rainos jiiis^iinoi 
hutniliter non cxpandil, a fruclibMS a.aern.c vii;e va- 
cuus rcmancbil. Yitis autcin sigiii(irnl scrvns hci. ali- 
batcs, monachos vel clericos spiri(u:ilcs, l»eo vacnii- 
tes, et doctrinu! jugiler insistcnics, ct si qiti suut alii 
similcs lioruro, qui contcmpto ninndo, Dco dic no- 
clnque deserviunt ; qiio scrvilio iii a>lcrnn bcalitudi- 
nc nberes^ fructns habcre crcduntur. .Ac sic divitcs 
mundi hnjus abundant in boc soh^uIo, ct paupcrcs 
Clirisii iii coelo. Quid ergo fiitnrnm * c>l, nt nccar- 
bor uiniea sine friictu reiii:iiical, ncc vilis in terra 
piitrcscat? Uoc cnim cxpedil ficri, ut qiioiuodo nrbor 
ulniea extciidit ramos siios, ct erigii vel s;istiiiet vi- 
lem ; sic divcs s:cculi linjns porrigat ramos siios, id 
cst , mnnus plcnns fructibus ngri stii, ct stistentot 
paupercs Christi. Qnod si feccrit in hoc miiiido, sine 
dtibio ab ip>isp:iupe!ibnsClirisli inuliiplicitcr illi rc- 
pcnsahiinr in futuro. 

2. QttcB divili$ parci pcenm, Qun eum gratia privet te- 
nacitas. Nec dedignelurdivcs, autinjuriam sibio^stt- 
nict f:iclain, quod arbori conipnralus cst, si aijdiat 
Dominuni dicentcm, Arbor bona bono$ fructu$ facit ; 
mala aulem arbor malo$ fructu$ fncit : sed mngis tin)ent 
illiid quod sequitur, Omnti inquit, arbor quce nonfacit 
fructmn bonum^ excidetur ei in ignem mittetur [Matth. 
VII, 18, 19 ). Exiendat ergo manus suas ad clccino-' 
Eynns, ut possit evadere aacrnas flammas. Omnescr' 
go diviles timeantcxcmplum illius arhoris infrucluo- 
8.12 ct sterilis, id esl, illius qut purpura ei hysi^o iii- 
duehatur. Arbor eniin amcena et suhlimis erat iii 
niuudo : sed ouia ramos misericordix non cxpnndit 
ad Lazarum, flammas rccipere meruit in inferiio, ct 
ab illo petebat guttam, ciii n:'gaverat micain ( Luc. 
xvi, 24 ). Uxc ergo cof^iti nt diviics qni sc dc reluH 
suis, dum su» sutit, redimere nolunt ; ut noti raciant 
Inlia, ne talia patiantnr. Divesfuit dcquo loquimnr; 
suiit et ali(|ui diviles ad quos nuiic loquimur. Unius 
suntnominis ; caveant ne sinl unluscondilionis. Cnm 
h:cc ita sint, si illi qui divitcs sunt, aridas et contra- 
ctas manus liabuerint ad clccmosynas faciendas, ct 
quibusciimqnc servis Dei, vigiliis, lectionibus vcl 
orationibiis insistenlibus qnoR sunt corpori necessaria 
dare noluerinl ; cfnciunlnr vclul ulnius sterilis, qu:u 
vitcin snstiiKTc dissimulat. Ei cuiii dives paupcri- 
bus Cltrisli niliil dcderil, iicccssiLitc * in opcre ler- 
reno plus qnam solcbant excrccaiitur. Ei duni mun- 

> Alias,/!:ciefi(/ifttt? 

• Foric. necesse fst ut. 

(a) cseburij ad:scribilur i:i vcteri codicc Carthusi» ror- 
lariim , estquc i:i ni!)liotheca ratrum honiiiia i| sius vi^i'- 
siina quarta. l)c nnin 3 vide A| peiidicis scnn. 200, ii. 5 : 
drf nu:o. ."), s rin. 1 12, n. 0; 77, ii. I; 77, u, 3; 78, n Ij, cl 
a05,u. 2. 






APPIiNmX. 



2*5fi 



lianis nctibiis occupantur, oratioiii, leclioiii, jejiiiiiis 
et vij^iliis ininus in.sisiuni ; nt^ccssc est ui frucius lllo- 
riiin , quomodo vitis, in terra jaceaiit, et ex ptrte 
siliqua ininuantur ; ac sibi tanluin sumciniit, ci iiiliil 
divuibus largiaiitur. Bcatiis enim apostolus Paulus, 
duui divitcs miiiuli bujus pro susienlandis Chrisli 
pnuperibus adinoneret, quasi dc viie loquebntur nd 
arborcm, id est, pro Cliristi paiipcre loqiiebatur nd di- 
vilcni : Vestra , ini|uil, abundantia Hlorum inopiom 
suppleat ; ut et iUorum abundaniia vestra: inopice $it sup- 
pletnentuni ( II Cor, viii, 1i) Quain rein utomncs iii< 
teliigaHl, apcrtitis iiisinuare debcmus. 

3. Commcrcium divite$ inler et pauperes, bumestici 
fidei, Diviies miindi abundniit iii boc sivculo pecii- 
liia ; pnuperes Cbrisii in coelo, viin xHcriia : eroge.t 
crgo divitcs in miiiido pcciiniain. ut nxipiant in coeio 
viiam xtcrnam. Divitcs iniimii frumcnium, viiium et 
nlcum iii borreo vel iii ccllario copiose rcponunt ; 
pau|>eres Clirisli orniido, vigiIan;Io, jejuiiaiido spiri- 
liiales ibesaiiros in ca*lo rocoiidiint : racianl crgo sihi 
quoscumquc scrvos Dei diviics btijus mundi dc ter- 
rena rncultate parlicipcs ; ut illi eos sibi iii coclcsi 
thesauro faciantcolucrcdcs. Diviies mundi liujiis, dum 
atiipiotics niiniuin sc lcrreiiis actibus obli^ant, qnnti- 
luin illos oporici vigilarc', logcre, et orare vcl jejii- 
iiare noti possunt ( uiidc rniicndum est ne forie aut 
pro pcccalis niiiuis oOcraiit , aul non taiittim quan' 
tum expcdit , in tlicsaiiro coelesti rcponant ) ; paupc- 
res Cliristi his friictibiis Dco jtigitcr vaciiido exiibc- 
rant : non cr^o siiil pigri divites ad crogandn terrena, 
81 cupiuiit babcre coelcstia. Cliristus ciiim qui omni- 
bus bomiiiibiis muiiera siia largilur, in suis paiipe- 
ribus egere et esurire ct aigcre digiiatnr. Neino ergo 
dubitct dare pnu))eribus ; quia inaiius ))auperis gazo- 
pbylaciuin est Cliristi : quod iit terra accipit , in coelo 
rep<mit. Sic ct ipse Domiiiiis dixit : Quando fecistis 
mi ex minimis istis , mihi fecistis { Matth, ixv, 40). 
Audiamiis Apostoluin diccnlcm , Qui parce seminat^ 
parce et metet ( 11 Cor, ix, G ) : ct i)0st pauca, Operor 
mini qnod bonum est ad omnes , maxime autem ad do- 
mesticos fidei ( Galat, vi, 10 )• Qui simt domestici fidei, 
fratres, nisi clcrici, boni inoiiacbi, et qiiicumque alii 
servi Dei iinpedimcnta bujiis iniiinli riigienles . Deo 
vacantes, lectioiiibus ct orationibiis insisientes ? Om- 
iiibiis quidoni pcieiilibns, sccuiidiim qnod possuinus, 
daiidum est : scrvis auiem Dci, qni peicre a nobis 
erubcscunt , etininsi iioii pelicrint ingcrendnm est. 
Ita ergo agere studeamiis , fratrcs cbnrissimi ; ut ab 
auditu inalo securi esse possiiniis. Qiii erit auditus 
Jiialus ? Discedite a me, mnletiiclit in ignem wtemum^ 
qui prasparatus est diuboio et anfjeiis ejus ; quia esurivi, 
ei non dedistis milti mnnducare ( Malth. x x v, 4 1 , 42). Hogo 
▼os, fraires, noliie boc otiosc et negligenlcr auilire : 
sed lotis viribus Deo auxilianlc conlcnditc , ul iiec 
alicna rapiatis , et dc propriis Cbristi pauperibus 
abundantiiis crogelis ; corde conipiincto jugitcr cogi- 
tantcs , ct vobismeiipsis iiivicem colloqucntes, Si iti 
iffncin inittiiur qui non dcdil sua ; putas ubi mittrn- 
Jus cst qiii liilit niienn ? Non ei^o ad nos propter 
avariiiani illa vox ireiuetida ct terribilis dirigntur , 
Discedite a me, maiedicii^ in ignem anernum : sed nia- 
gis propter eleeuiosynntn, illuin desiderabilein voceni 
auilire nK^reniniir, fenite, benedicli, percipite regnnm 
quod vobis paratum est ab origine mundi : quia esnrivi^ 
et dcdislis mihi mandncare ; silivi, et dedistis mihi bi- 
bere (Ibid,, 54 et 35) : necnon ci illn inngis inilleinis 
Doniini vox ad nos rdir^iier dirigainr, Euget serve 
bone et fidelis, intra in gaudinm Domini tui (Ibid., !^)), 
pra!btnnle Domiiio noslro Jesu Cliristo, cui csl bo- 
iior ct gluria in sa*culn s;eciilortim. Aincn. 

SERMO CCCYIII (a). 

Adinonilio per quam ostcuduniur iria geiiera cleemosyna- 
rum y quibus peccala abs(iue labore rediiui i^ossunu 

i. Facilia Deus providit peccaiorum remcdia, Ideo^ 

(a) la nlbUolb(?ca Patriim lioinllia estCa^sarii unni,i[s>ius 
oouaue iu ooklr.s eiiaui oiaauscrii ih |)rxaolala. De uu ii. t 



egenl nlii, alii abnndant. Ut hi misericordi % ilti ptttie»- 
tia sannntur. Piiis et miscricors Dominus, fratres clia- 
ri&>i ni, inuilis modis occasiones vel opporlunitnt4>t 
|M'ovidere dignatur, qiiibus possimiis sine graiidi la- 
bore nc diificultate peccata nostra redimcTe. Nnm 
qiios videi pro peccatis suis ad jejunnndiini virtiiteiti 
tion Itabere, ct a cnrnibus vcl a vino absliuerc iion 
|H)sse, vendiTe etinm substaniiam suain, et (lanperi- 
bus erogare. Pniipernm inopinin provitlct, ct abuu- 
daiiliores rriictns tribnit : nt duin superhiia siia p.iu- 
pcrilius largiiiiilitr, pcccaiortim indulgcntiam conse* 
qu intiii'. Qiiid tain piiim ac delegaluui ' , quid laiQ 
lacile et iii proinplu*posituin potpst esse, fralrcs dia- 
ri^simi , qiiain de boc qiiod atnplius quam opiis esl 
tibi Deiis dignains fuerit dare, eleemosynani dando 
stiideas pcccita ina rcdimere ? Non lioc jiiliei Dens, 
ut ea quai tibi vcl tuis necessaria sunt debcas ero- 
gare : de quibtisetiam Apostolis dicii, Nonutaiiitsil 
refrigeriunif vobis aulem tribuiatio ( II Cor, viii , IS)» 
Siiperflua non ille sibi in^ligct expondere, sed libi 
viilt in acieriia bealitudiiie conservare. Nam ct pau- 
percs ideo esse voluit , iit divites balicrent qnoniodo 
peccata siia redi:nerent. Potiiii eiiini Dens oiniicf 
hoiniues divitcs facere ; sed diviiibus voliiit lociiin 
inisericordi;c providere. Non enim pro suo inerito 
pauci divitcs plus colligunt qiiain illis opus est : el 
miilti p:)np(Tes non colligunt ncc quod ipsis necessa- 
riuni est. Iloc eniin , sicut jam di\i , divinic miseri- 
cordi:c ariinciiim cst ; nt duin |uiupcres palienlec 
egestafem t'deraut , indulgentiam pecc;itont:n acci* 
piant, siiniiitcr el diviies dnin snperfliia misericordi* 
ter erognnl , et a peccalis se rediuiaiit , el ad actenia 
pr.Tinia pervcniant. 

2. A superAuis erogandis excusalio nuita, Nee inds 
ditandi filii, Cum nostra non sint, Goiisiderale, fralres 
cbarissiini, et videte qiiia niilla cxcusalio nobis potest 
reiiiatiere, per qiiam dicamus peccnta nostra nnn po- 
tiiissc redimere. Potes forsitaii dicere qii<Hl curiiem 
tiiam jejnirtis ac vigiliis non possis alfiigcre, a viiio 
vel a carnibiis noii valcas abstinere : nuniqaid potcs 
dicere qnod ca qu:c tibi ampliiis qiiam opus erat 
Dcns dedit , nou possis pro ueccatis Inis paupcribns 
erogarc ? Sed tii fortc respondes et dicis : Ex co qiiod 
inihi Deiis amplius dederit qnam opiisest, volo tiliis 
vel (iliabus meis argentum cmere, ornamenla i^- 
tiosissima coinparare. Cui ego respondeo : Oniameula 
quidem emis , scd pcccaia non redimis. Cl quia noii 
soliim dccinitc non sunt nostne, sed Ccclesifc depu- 
lat:e ; vcrnm quidqnid amplius quam nobis opus est 
a Deo accipiinus , paiiperibus erognre d^ieiiiiis : si 
qiiod ets depntalutn est, nostris cnpidiiatibus vel va- 
nilntibus reservnmns, quanti paiiperes in locis ubi 
iios siitniis , fatnc vcl niiditate mortiii fucrinl , nove- 
ritiuis nos r;itioncin dc aniinabus ilbiruin iii dic jtidi* 
cii rcddilitros. 

3. Eleemosgna altera , inimicis indulgere. Ilwc omni' 
bus facilis. Est adbttc alin I genns eleemosyninim, 
de quo |K)Ssumus sine itllo lubore peccala nostm re- 
diincre. Si enim ita sit paitper , nt nec aurum hnbeat, 
nec frumeiitum , nec viniim vel oleuin, iinde corpo- 
raleiii elei*niosyiiam faciat ; qtiia non potesl lieri ut 
ab aliqiiibtis bomiiiibns non patiatur iiijuriain , tntA 
cordc omnibtts inimicis suis indnlgeat, et niillum 
peccaiiiin reinaneat qiiod ejiis conscienliam inonleni, 
el sectirns in oralione doininica dicat , Dimitie nobis 
dcbiia nostra ^ skut et nos dimillimus d^bitoribus no- 
siris ( Matth, vi, 1%) : ct implebilur iii eo illud qiKid 
Cbristiis iu Gvatigelio promiiten; dignalus est, dicens, 
Si dimiseritis hominibus peccata eorum , dimitttt vobis 
Pater ccelestis peccaia vestra ( /6id., 14) ; et ilbid , 
Dale , ct dabitur vobis , dinuttite , et dimitMur vobts 

vtde Apnendicis serm. 28 i, n. 1; 305, n. !f : de luim. 3, 
serin. w, n. 3; 271, n. 5; 276, n. 4; 277, n. 3 : de uuiii. 
3, sorin. 271, u. 5 : de nutn. 4. serm. 78, n. 0; 305, n. 3 : 
(lo nuni. 5, serin. 270, n. 3; aeiiUMi. 6, SiTui. 27G, n. f ; 
27T, n. 3. 
' roric, flciicativn. 



257.7 



SERMO CCCIX. 



i.Tii 



(Luc. VI. 57 ei 58). Videlc, fralros cliAris^^iini , quia 
fticiil ci iii illa ali:i , cl»^ qua prius diiimus, iia c»l in 
liac olecinosyn.i niillns poiesl invciiirc iiiidt^ se val»jal 
i>xcusai'C ; nec :ilii|uain raiioiiem dare poicril , qiiod 
rain adiinplere non pi>ssil. Isla eniin clecmosyna , 
|icr qu.im iu noliis peccanlibiis vcniain dannis , uon 
ile ccllario , nou de liorreo vel de agello *, sed dc 
cordis Ihcsauro pn>fcrlur , de quo ipse Doininus di- 
xil : Bonus hnmo de bouo lhe$auro cordis proferl bona 
( Manh, XII. 5ri ). De illis ergo qu:e snpra diximus 
id esl, aiiro, ar;;enio, rrumenlo, vino et oleo muUi 
»c possunl pinperes exciis:irc : illam vcro cleemosy- 
nain qnx de ctn*de proferliir , qiia fronie :tul qua 
ronscienlia ulliis liomo se diclurus csl liabere noii 

IMISSC ? 

4. Eleemoiynam quae de corde profertur, nemo dicnt seha" 
hcrenonpossemEi iiieo qiiia non baliemus undc nos excu- 
sarc possimns; cui Deus amplius dederil quam illi opiis 
esl, desuperfluis redimcre pcccaia sua feslinel: ille vcro 
qui caplivos redimere ct pauperes pasccrc vcl vesiire 
non pru^valet, contra nulium bomiiicm odimn in 
corde rcscrvet , et inimicis suis non soluin malum 
pro niaio non reddat , sed eliam diligat et pro eis 
omrc non desinaU Certus de proniissionc vci de nii- 
scrieordia Domini sui , libera conscientia ante tribii- 
nal Cliristi dicere poteril, Da, Domine, quia dedi ; 
dimitte , quia dimisi : ea tamcn ctmdiiione , at post- 
enqiiam talibus eleemosynis coepcrit peccala sua re- 
dimcre, quia nunquam illi deerunt ininuia peccata 
qu;e quolidie redimat , crimina capitalia iiim admil- 
tat, proptcr illud quod scriptum est, Qui bapiizaiura 
vior/tto, ei Uerum contingii mortuum , qiud proficii la' 
vaiio ejus ( Eccli, xxxiv, 30 ) ? et illiid , Sicui odibitis 
fii caitis quando rcvertitur ad vomiium suum , ita pec* 
cmor esi auando revertitur ad peccatum suuni ( Prov. 
xxvi, W ), 

5. Eleemostjnarum iertinm genns. Bona volunias cha- 
ritns. Sed dum diio ista genera eleemosynarum in>i- 
nuare vidt*mur, forte dicil aliquis : Ecceego ncc tcr- 
ren:ini subslantiam babeo quam possim paiipcribus 
erogaro, necab aliqiio injuriam paiior ,cui indiilgen- 
liam d.iiido possim peccata mea ntdimcre : quid fa- 
eturtis sum , qui nec ista li:ibeo, ncc jcjunare a vino, 
vel a carnibiisvaleo abslinerc ? Qiii eiiini isla dicit, 
poteram ei respondcre , f:ilsum csse qiiod conatiir 
asscrcre ; quia nulliis lioino in boc minido iiivcnilur, 
qni nunquam ab aliis iujuriam pali:iliir. Tanien ac- 
quieseamus isia esse iit nsscril (n) : sic Uimcii :icqiiic- 
scamus , ut ei demoiislrcnius cssc adhuc tertiiim 
eleemosyuarum genus , qiiod ila omncs excusali >nes 
possit excbidere , ut nulus unqiiam invcnial qiiod 
ci possil oppDnerc. Erce dixisti tc nec nbnndantcr 
frnmcnta colii};erc, uiide victiim aut vcsliium possis 
p:iiiperilMis dare ; ncc iiijuriam susiiiiere, quain ini- 
niicis dclieas indulgerc : et ideo diibitas qiiod iion 
li:il>eas uiule possis peccaia tua redimerc. Accipc cr- 
go et fideliter tcne praiclaruin ac pr;rcipuuin tertium 
ffeiiuseleeinosynarum. Sil in lcbona volunt:is, omncs 
nomiiies dili;;e sicul te ipsum, pro omiiibiis ora, 
et hoc illis desidera qiiod ct libi : cl clamaliir libi 
ab Angclis, Pax hontiiiibus bona votiintatis ( Lnc. ii , 
1 i ) Kt quia bona voliinliis ipsa cst cbaritas ; si illani 
ii.ilicre voiueris, inipiotnr iii te qiiod .Hcriplum est, 
Ctiarilas operit multitudincm pcccatornin (I Petr» iv, 8 ). 
Agnoscc ergo quia sublala esl oiniiis cxciisalio vcl 
coniradietio tiia. Non eniin poteris dicere qiiod bo' 
nam vohintalem habere non possis : qui:i poiesl ni!ri 
qiit>d n(m vclis ; nuiiquam taineu tu'ubarc poieris 
quf>d non possis. 

6. Qu« et quando ob siipein scqncstranda, Et idco 
taiil:i lienefieia ct tam pneclara ii)edic:iinenla Doinini 
el Salvaloris no^lri non nej>ligeiiter , sed tidchter 

> Ms. ctaromonlanus, vel de sacetto : lege , saccelto. 
{u) Murel legenJuin censet, ii:i esse vi asserii, Md.: Eld- 
mcnt.Critic. |>ag. 303. &!. 



ncriperc ct custodirc ciim ipshis adjiitorio lal>orcmus : 
ut noii solum indii!geiiliain pcccaiorum acciperc , sed 
etiam ad ^elcrna inereamur prannia pervenire. De 
illis diiabus eleemosynis qure seciindo vcl leriio po- 
sit:c suiit , cst uiiimriit in iiobis peccantibiis dimilta- 
inus , ut pro iiiimicis noslris oremus , ut ctss toto 
corde diligamus ; et aliud ul pcr iKinam voliinuitem 
el vcrain chariUitem , gux opcrit mnltiiudincm pec- 
ratorum , iii nobis Dcuin |)ropiiium fieri laboremiis : 
ita aperla esi ipsa ndnionilio, ut exposiiorc omiiino 
iion egeat. lllam vero elecmosynain , quam primo 
Itico posuimus , per qiiam ex eo quod nobis Deus 
am|ilius dal qiiam opiis csl , cl pcccaia redimcre , et 
pr:ciiiiaa.*terna nobis possumus inspir:inte Doiiiino prx- 
pararc, consilium ineiim si vuliis aiidirc , ciini gaudio 
illam ct ciim la^lilia poterilis , Deo auxiliaiilc, perfi- 
ccrc. Qnoties aut nie.sscs aut vindi.'inias coiligilis, ct 
vesttas et omniiim qiii ad vos periincnl computato 
expcn as , simtil ciiain ct illiid qutid iii fisco d.ituri 
esiis; et id quod vt>bis superessc cognoscitis , qiiia 
non vobis proprie d:ituin cst, sed . siciit j:uii dicluin 
est , dispcnsanduin per vos paiificribus transmissiim 
csl , aul totiiin, aut qiiaiituiii Deiis cordi vestro in- 
splraverit , scquostralo, ct sic sit :ipiid vos, qiioinodo 
si lioc jam in manu Dci obtiilcritis. lloc si , secnu- 
dum qiiod credimus , ndelilcr faccrc volncrilis, ve- 
nienlibiis captivis ct pauperibus non solnm non cx:i- 
speraliir aut coniristalur aniinus vester, scd etiani 
hctilicatiir et gandei; dum ca qiix pro ainore Dei 
nccessitalibus panperum deputastis, ciiiii siimmo de« 
siderio expendcie festinalis, et iniplctiir in vobis 
illiitl quod scriptiim cst, llitarem datorem ditigii Deus 
(11 Cor. IX, 7) : ct illutl, Qui dai panpmbus, UHnqnam 
egebil (Prov, xxviii, 27} : ct illud, Sicuiaqna PxstiH- 
gnit ignem, sic eteemoiuna exslinauii peccatum {Eccli. 
iii « 3o) : et (piotl iii Evangelio Dominus dixil , V^- 
rumtamen date eleemosynam^ ei ecce omnia munda sunt ' 
vobis {Luc. XI, 41). Quod ipse pnrstare digneitir, qiii 
cuin Palre et Spiritu sancto vi\il et rcgnat Deiis iii 
soicula soiculorum. Anicn. 

SEKMOCCCIX («). 

Adinonitio aJ eos qui sic cleeiiiosyiias frcqiicntliis fadanl , 
et taiiien rapinas excreent et adulieria coinniiuuut. 

1 . Etcemoiijna sota non sufficii ad dAenda crimina. 
Inanis est si non vitentur peccaia. Itoi^o vos , fratres 
chatissimi , diligentius consideiMle , el (piantum po- 
testis cxpavcscile vel cavetc , nc vobis ille crudelis 
biimani generis iuiiiiicus iia siibrcpat , qiiomodo solet 
incautos et ncgligentcs iniqua caltidilalc dccipere. 
Naui alit|uibus lioinicitiis, raploribiis el adultcris va- 
nam securitatcin ingcrit ; u( cum criinina quotidie 
cominitlant, crcdant qiiod ea quoiidianis elecmosynis 
rediinant, piilantcs quod Deiis corruptoriim morc 
jiidicuni pccuniam accipi it , ct pcct nta dimiltal. Ac- 
cipit plane pccuniain , et elecniosynis deleclaliir ; ea 
Uimcn ralioiic , ut nnusqiiisque peccalor, qiiando 
oflert Dt!0 pcciiniam siiain , simul oirerai ct aiiimam 
siiain. Nam rogo vtis, fratres, qii:c Jiisiilia est, iii ali- 
qiiis criminosiis pccuniani siiaiii |icr etccmosynani 
Dco olTcrat , ct aniinam siiam diaholo pcr hixiiriain 
tradal? in pccunia iinagincin iiniieratoris oflcratDeo, 
cl in se ipso imagincm Dci irndai diabolt»? Non ila 
Doiniiiiis pr.Tcipit in Evani,'clio. Cum t niiii ilit^ii, 
Redditc qn<e suni Ca^saris , Ca:sari ; et qua: swtt Dei^ 
Deo (hlatth, Ji\\\, 21); (|nid aliiid dic^rc ^idetnr, 
nisi iit qiitmiodti in soiido innigincm C:es:iris C;esari, 
sic in vt>bis ipsis rrddaiis im.igincm Dci Dco. Nnm 
quamlibct largas clceniosynas ahqiiis Inbiiat; si 

(a) Hujus parlein non cxigiiam rcpcrie.s in hoiniiia l ligil 
octa>a. bed tu.unicicsartl esse probaislilus et vt»ifriim li- 
broruiii ancioritas. In miilioiiieca ralriiin ^*^ iioiiiilia hiiuis 
sexia deciuia. l)e niun. I vitle A|)|iendicii sonii. o3, . 
n. 2; 157, n. 2; 27 i , n. 4; iio, n. 2; Aiiiiusiiai senn. 
9, n. 18 : de iiuni. 3» serni. 257, n. 5; 297, u. 7; 27», 
n. 4 : de nuni. 4. senii. 280, u. ei; 288, iia. j cl tt; ^, 
uu. 3 01 9; 4o, u 5. 



2S5D 



ArrENoix. 



iA 



cai.il..lia crimina non dcxilal, limco, ol v:iUle iimco 
pie f«»rlc falsa secnriUlc se clccipicns, ci pccumain 
nordai, ci pcccala non recliniui. Neino crgo pnlel 
qnod qnolidiana adulieria clecmo>yna5 qnoiidian;c 

consninanl. 

2. Vi(fl»i mntare vel lolernre. Quid effinat eleemo- 
tym, »i vita non mutelnr, Aliiid csl enini mniarc vi- 
laiii, aliud lolcrareviiam. Yilam lolerare * esi iiiinnta 
percaia, sinc quibus csscnon possiimus, cleeinosyna 
ipiolidiaiia rcdimere : mul:»re viiam esl a capilalilius 
rruninibus absiincre. Tuiic eniin , sicul jam supra 
dixi , lai-gior clcemosyna animam libcral, si crimiiio- 
siis 'moriifrra peccaia jam dcscrai •. Si vero, sicul 
laiii Siipra dicium c»si, siibslainiam siiam Iribual Deo, 
el aniiiiaiii sn;im offcral iuiinico; implelur incoqiiod 
Rcripliiin c»sl, Qui bnptizatur a mortuo, et iterum con- 
tingit mortuuni, quid proftcH lavatio ejus (Eccli. xxxiv, 
50) 1 ei illud quod Pulriis aposiolus clanial , dicens, 
Si enim ejfugientei coinqitinationes mundi , his rursHm 
impleti iupcrantur, facta sunt eorum posteriora deteriora 
prtoribiis (H Petr. ii , 20). Considcrale, frilrcs, qiiia 
l>caHis Pclrus boc pcccaloribus conleslaliir, qnod 
si poslcaqiiaiii redimerc pcccau coepcrinl , ilirun: ad 
criiniiiMiii volulabia redierinl, eflicicnlur eorum po- 
Kicfiora pcjora pri<»ribiis : cl conlingel cis illnd qnoJ 
id ni aposlolns Pclrus adjiingil el dicil, Canis reversus 
nd voniitum snum , el sns iota in totutabro luti (/6i</., 
2i). Quani rem lcrribiliiis cl apcrrms cliaiii Salcmion 
adinoiicl, dicciis : Sicut cauis odibiUs esl qnando re- 
verlitiir ad vomitum suum ; sic peccator quando re- 
vcrtilur ad pcccatum suum (Prov. xwi , It). Quod cl 
i|ise Domlnns iii FAaiig«*lio confirmal : Ecce, inmiit, 
jam snuus factus es : noli peccare , ne qnid tibi dete- 
riut coutiiigat (Joan. v, U). Qnod dcnuo S:iloinon 
c<mic>laliir ei clanial : Fili , peccasti , ne adjicias ite- 
riun ; sed et de prisiinis deprecare ut tibi remiliantur 
{Eccli. x\i, 1). Quam reni non de minulis peccalis, 
f inc qnibus c«sse iicm |>ossuiiins , sed de capililibus 
rriiuioib.^s dixisse maiiif<.*siuin esl. Undc ciiain in 
Kvasigrlio scriplum esl : Cum exierit spiritus iinmuii' 
dns nb Itomine , vadit per loca arida^ et qiKcrit requiem, 
el iion invenit, Post Ikcc revertHur , et invenit domuin 
suam uiide exierat mundatam ; et ducit secum septem 
spiiiius iiequiores se , et erunt novissima iwminis illiiis 
vejora prioribiis (Maitli. xii , 43-45). Hoc cniln illis 
conlingil , qni per elecniosynam crimma capilalia 
rcdimcrc conanlur , scd ilcirum per luxuriain coin- 
qiiiiianinr ■ : quomodo clecmosyna miindal, sic liuii- 
r a sordiilat. Nam si ali<|nis slolani suam freqnenlcr 
ablual, ci ilcruin alqtic ilcrnin iii luluin dcmcrgal; 
iiescio qua froiile ilhim indiicrc in aliqua fcslivitaie 
prscsuinal : prajcipue cum dc Clirislo Apostolus cla- 
nici , Aptavit gibi Ecctesiam non liabcntem mnculam 
uul ruqnm (Ephes. v, 27). Si cuni macula cl ruga in- 
Irare in \iiaiii a^icmaiu neiiio potcril ; r]iia conscien- 
tia capilalibiis ciiininibus opprcssus aliqnis iiiiraln- 
inni se cssc iu c-ain conndii , iii»i sc ciiieiidaudo cl 
clocmosyiias d.iiido iniiiidavaril? 

3. Si inutetur , mulluin prodcst, El lioc qiiod siig- 
gcro, fraties charissimi, diligcnler aitcnditc, ne foric 
;diquis iiiale intclligciis, crcdal nic diccre (inod clcc- 
iiiMS)n;< non possil pnHles^e pCiCaiis. Absit lioc a 
iiobis, fraircs. Non soluiii prodcsse credimus, scd ei 
mullum prodcsse faicmur : ea lameii condiiionc , ut 
qni e'ecinosynas pro peccalis siiis crngat , criniina 
i:a;»iiaria exciiccrc jain desinal ; sic clccMiiosyiiam fa- 
ciai julienlc Domino \ iii clcdigncinr servirc pcccaio. 
De qiia rc aliqnam simililudincni Cliarilali vcslrc 
iosinuare volo. Rogo vos , fratrcs , niiniquid aliqnis 

> Ms. collcgii claromontaui ct Colbcrtiuus Ms., b|c ct 
swprjLj colorare. , . ^^ , .v . 

* Ms. l., largior eleemosijm erU (fortc \iroden'\ si 
cnm oblata pccitnia animam Deo oit::lerit. si «ero, clc. 

» )is. coliegii claromoiilani , et itenun ad eoitcm c; i- 
piittu reverHmtur : quomodd, c»ic. 

* fdt»ui '^is. , jam de^iiiut ; el sic elccmosipim ficiat 
iubcnte romuuj» 



nosirum Tiili ut scn'us snus sic illi pro opcre su'» 
mercedcm rcd.lal, iit lamcn inimicis snis jugilcr sei- 
viat, el nunqnam de illornm societaiediscedai?(>r- 
inm cslqiiod boc iic!scio si ullus lionio suslincre pne- 
valeal. Quod ergo non vis paii a sorvo tuo , non csl 
jiistum nt facias 6omino tuo. F)i ideo, sicul ssepe jam 
diximus , quaiido pauperibns erogamus pecuiiiani , 
hco ofli^ramns aniniam noslram *, ubi est et cor no- 
sirum. Propicrea Oeiisnos borlaliir , ul pc»r elecmio- 
synain paupcrum ilicsanrizcmus in coelo; nl ibi sc- 
qiiatur cor nostrum , qno pnemittimus tlicsaurum 
nostrum (Matth. vi, 20, 21) ; ct sacerdoie dicentc, 
Sursuni corda, cum secura conscicntia respondea* 
nius, nos babere ad Dominnm. 

A. I ncontinentia reprelienditur, Quam fretfue^t 
pulntur viris licere^ non femims, Sed dictt aliqnis : 
Juvenis sum ; et ideo voluplatem vinocre et libidtneni 
sn()crare non possnm* Si le non poles conlinere, «udi 
Apo4olnin diccnlem , Velius est nubere quam uri 
(I Cor. VII , 9). Cum etiim nxorem ducere liceat , et 
coiicubinas habcre vel adulterinm |)erpetnirc non li- 
ceat; c{uare vis exercc^re quod iioii licct, ct non tis 
liabere quod licet? Nullus magis illicita?ilaredebei, 
f|nam qui rcspuit quod liccbat. Yere dico , fratres, 
quia boc secundum Dominum nulli licnit nlic^nando, 
ncc licet, nec unqiiam Itcebil. Scd, qnod pejusesl, 
iti peccata isla in consuetudinem missa siint, et taiiti 
suiit qui illa faciunt, ut jain quasiex lictlo fiericre- 
d-.iiitur. Si enim nnllus csi vir qni sponsam snam 
vclit antc nupiias adult>'rinum habere concubiium, 
scd onines liomines virgines uxorcs acci|)ere volunt ; 
51iia frontc, qua conscieniia ante nuptias concubinas 
liabere non erubcscunt? Qiia fronte uxorcm inlegram 
viilt iiivenire , ciim ipse sil corruptus ? Si eniin se- 
cunduni Scripturam divinam , Anima qua peccaverit, 
ipsa morietttr (Ezech, xviti, 20) ; quoniodo aliqiiis \i- 
vam conjugem vult accipcre, cum ip.se sii niorluus? 
Scd sicnt jain dixi , mala ct pessima isla coiisiictudo 
iia a pliiiibus sine aliquo Dei timore comniitiitur, 
ut boc nec pcccaium esse credatur. Scd forsiian ali- 
qnis putai licere boc viris , et r-roinis non liccre : nt 
eiiiin viris liceat, sicut jain dixi, |>cccaniioin obti- 
nnit mullitudo. Nam in populo cbristiano, cpiidqnid 
fciiiiiiis non liccl , ncc viris unquain aut licnit aut 
liccbit. Unde qnicumque lioc se fcci^se cogn(»scunt, 
rogo ut ncm iiiiiii scd sibi poiii|s ir.isoanlur, ct niagis 
dc siia correctione , qnaui de noslra oblocuiiono 
vcl pcrsccntione sitideant c<»gitare : nt ciiin dics 
jtidicii vencril, eisi coronara non inercnliir aoci- 
pcre, vcl peccatoruin indulgentiam conscquanttir, 
Aincn. 

SERMO CCCX (a). 

De Eleemosynis (b) 

\ . Eleemosynce eficacia. Si tamen de alieno non l%nt, 
Ilunc de rapinis largientes ad judicium sistuntur. He- 
nictlia pcccalorum, fratrcs, mcdicina est cleemosytia- 
ruin. Eieemosyna ciiitii a morte llberat^ et non patitur 
liominemire inteiiebras (Tobice vi^ 11). Patrociiiaiur 
iii die jiidicii liomitii, ut flanimas a;l<Tiias ncm timc:it, 
sicnt J;icobtis iii Epistola siia dicil, Superexaitat mise- 
ricordia judicinm ; ct Judicium sine misericordia iUi qni 
non fecil misericordinm (Jacobi ii, 13). Sed bilis del>ei 
esse ipsa misericordia, fratres, qiiae snscipiatur, noa 
qu:e rcpellatur; qusc peccata purget, non qua: ani 
maingravet; de botio, de jusio labore, de proprin 
faculiatc, et non de pauperis cgcstatc. Fnitres, noii 

* Post vcrba, offeranvts ani^namnostram^ additiir ia eodcm 
maiiuscri i;io, a secunda inanu, sod antiqua, nt ubi esi Vttumrus 
nosterjibiessep(mit et cor nostrum. Quare emin Deus a nobis 
pecimiam qumit t ideo utique^ quia sdt guodiUamt tudiii' 
ginms^ et de ipsa jugiter co^amus^ etulneit pecwaa mmra, 
c^Hix verl>a uec suicrOua vulentur, uec a Carsario alieni. 



(n) .\iias, i7 e\ Homiliis 50. 

(b) 



lii Aj>|icnd'icc nuac primu.ni oollcq^Uir. Erat Ijovanieo- 
silms ambi^uns, verllno autein et \indingo GMsus. Plil»iiM 
CLTic cx stjlo S9iis iiiauiicsia c^ 



9Z',\ 



si^awo cccM. 



2:52 



vull Deiis l»omin;Mn n miscricordi 1 ce^snrc, neclihcn- 
ici aspiril Dcus (|iicnii{nnm de fr:iudil»us dnnieni : 
jiicul Saloinoii propliela dicil, Uonora Dominum Deum 
tnum de juslis laboribus lui$ (Prov, 111, 9). De juslis 
I d;oribus jussit d:iri , de iiijitslis vero rapinis pro- 
liilKiii dnri. Siul cum jndicare cocperil Deus, dicluri 
8unt lii qiii de fraudibus vivunt, cl de spoiiis iniscro- 
luin cleeniosynas liciiint : Domrne pneccpta lu:i scr- 
vaviinus, cl in noinine tuo miscricordias reciinus ; 
patif>cres pavimus, nudos operuimns, et |»cregrino8 
liospiiio recepimos. Qiiii)us dicturus esl Deus : Quod 
dedisiis diciiis ; ipKid tapuislis qtinrc non dicitts? 
Qiios pavisiis niciiioramini ; quarc non recordamini 
f|uos necaslis ? Quos operuistis , gatidenl ; ci qtioscx- 
spoii.islis, plaiigiml.Quos hospitio reccpislis, reiinelis; 
et oblili estis cpianlosde siiis luibitnculis exclusisii>? 
Kgo, cgo miscricordiam ficri jitssi ; frandcs cl rapinns 
ex* rccri non niandavi. IJnus rcplciur panihus, qiicm 
lie rapinis saliasii, et bcncdicil Dciiin ' ; iion te, sed 
Deiim. Qiieni necnsti, ille niiscr nccatus iii<;emuil. el 
exnndivil gemiiuin cjus qtii vidit quod fcccris ei. Dc 
iii:do acquiiis, cl gnndes ; rnpis ct hcfiris : pauper ro- 
g '1. et contristaris ; prandium pnrns, ct tdesad tiium 
I i-aiidiuui vocas, qni libi viccm repcndaiiL Ornas con* 
Mviiini, nc qitid de^il, ct cum nmicis luis cpulnris; et 
aiiic jniiii:nii tunin rogi^nlcin paupcrcm noii andis. Tu 
divcr.sis lionis repleris; cl egciili iion niiscicris. 
Mtiliis opiiiis di^tciittts, cl miiltovino sopiins, paupe- 
rc|ii logaiiteni coiileniiiis. Oblilus cs dicium propiic- 
l;c. dicciiti-, Qui, incpiil, avertcrit nurausuam abegcno, 
ct ipse inwcabil Dominnm :et non exaudiet eum{Prov, 
XXI, 15)? Inclina aurcm titnm, atidi egentis vocpm ct 
f.iiiic pcreuiitis; ut cl luam vocem Deits exaudinttri- 
hiiliiiitis. IV.i deqiio libi donnre dignntus estChri.otus. 
I}>sc te diviicm fccit ; ideo reddc illi qiiod siium csi. 
ipsc se dicit accipere qiiod pau|>eril>us d.itur, sibi 
4'oll;itntn clnniatqiioil in corde panpcris fiierit seinina- 
liim ; siciit in Evangelio dicit, Facite vobis amicos de 
mammona iniquitatis, qui recijrianl vos in tcteina tabcr- 
vacula (Luc. xvi, 9). ^ccc bahes, cbristinnc, a!ierniim 
lalicrnncntiim , si dedcris pniiperibus victuni. Si quid 
das, illiic iraiisniiilis, lihi in ftituro repoiiis : non tinde 
carnalitcr snlurcris, sed uiide spiritiialiler gloticris; 
iioii nnde venlrcm replc;is, sed undc flaniinas exsiiii- 
guns : qitin scripliim esi, Elecniosyna a morte liberatf 
it itvu paiitur homincm ire in tenebras, 

i. irum Dtii avcrtit misericordia. Omnia eunt Dei 
dann. Cur aliis plus, aliis minus dedit, Miscricordia 
osi ••nin, fnilrcs, qii;ii irnni Dci avcriit, a pcccatis 
iciliiisii, igiics fuluros exstinguil; sicul S.»l<)nioii pro- 
1 1M:i dicil, Sicut a(jua cxslinguit ignem, sic elcemosy' 
uurihihiii pcccutis {Lccli. in, 55). Da crgoegenti, con- 
lcr noii liahcnli, succurrc fnme pereunli. Crtidele est 
i:t dc ({110 bnbcs, noii dcs ci quem scis noii habere. 
Ciaxcesi ul de tua abnndnntia non sustentcs cgentis 
iiiopinni. Unde scmpcr flngcllnmur in fruciiiius : qtiia 
l)cnc cgcntibiis iioii facinitis. Ucvera si considries , 
boino ; iiiide dnnin;i, uiide caluinnia^ iiisi liitic de 
^liMililnlc vcslra? Tu non das indigenli quod potcs, 
({tiod le non gravat ; vcnil uiia calumnin, pcrdis cl 
qiKxl nou b.ibcs. Vciitre pieiio ainbulas ; et vncuuin 
|MU|>cris ve::ireni non considerns. Bciie esl tibi du bo- 
uis Dci, niliil indi^cs, honcstis vesiibus uleris; ct 
iitidiini ci trcmcntein fi igore non vestis. Si tihi dic:it 
Detts : Te ipsutn ego feci, quod vivis mciiin est, qnod 
habes cgo dcdi; et ingratus es. Aitfero qu;c dedi, 
nego quod donnvi, diiniilo lc quem feci ; et sine iiie 
vive, si potcs. Pius tibi dedi, ui habcres uiide p;iiiperi 
darcs ; patiperi non dedi ob hoc, ul te prol>arcm : noii 
quin aiiibobus non habui uiide darem, scd |)er pau* 
pcrcni le volui ptobnre. Ego sum qni divitein el pnu- 
percin fcci, praMoguiorein le constiiui in bonis meis. 
F:ic miscricordiain ; quia niliil perdes, et ine qni tiht 
d<'di. nonoflcndes. Da, quid duhitas?quia si dcderis, 
ego plnra d:il)o. Quid libi soli vindi(*ns, qiiod anil)0- 

^&ic Mss. Al c^li , bencdicct Domiuus, 



hiisdfdi? qnare tu sobis comcdis, qtiod amhoMiN 
crc:ivi9 Qiiasi liio Inbori lioc assijinas, aut tuuin csi-rt 
piil:«s? Aiifcro aiixilifiin ineniu. hibe Inborcm tuiim ; 
nufcro niisericoidinin meain, el lunc apparcbit mise- 
ria tttn. 

5. Innnis est mmrorum prondentia, NuHi decst divi- 
na, Nostra non $unt qno! hnbemus. Ad luec qniil 
dicliiriis cs, niiser? Miscr es. ({tti iniscNtin ikmi vides, 
utcris soltts besliis, |>ocoribiis, anim:ilibns, nvijius, 
scrpctitibus. Coniiniiiiis csl cibiis; cltu hoiniiii dciic- 
g;is vicluin ? Scd, crcdo, itlco non das, nc dnndo li- 
nins, iie praTognndo delicins. Qii h:ec considcnis, 
hiiciii vit:e tii:e iion coiisidcrns? Kisi pecunia non ti- 
nititr, vitn laiiicn litiitur : ei quniido non spcras, ad 
te vcniliir. Sic non consideravit illc dives, qiii in 
nbiinibinlin t«»rqurh »lur, et qcasi de iiiopin quaircha- 
tur. Quid fnciam. in'{tiit , qnomodo habebo ubi fructiis 
mcos congrcgcm 7 Va aiidivit vocein Doiniiii dicciilis, 
Stulie, auiina tua hncnoctcaufcretura tc; quoB prccparasti , 
ciijus erunt {Luc, xii, 17,20)? vanitas linjiis divitisf 
Nescilsi vivat, ctde fructibus cogltai; nocle morituriis» 
fabric^ire disponil. Ecce aiidisti et tii, christiane, quiii 
liinens. Facmisericordiam. Quiddiibitas? Non le dcs(^ 
rii, qui le pnerogatorem constiiuit. I()siiis csi ciiin> 
vox in Evniigclio argiimiis incrcdiilos ci diccnti.s, 
Considerate volatitia cocli, quoniam non scminnnt ncquc 
mitunt, quihus non sunt cellarla ; et Paier vcstcr cet- 
lcstis pascit iHa{Matth. vi, 2(>). Si qu:vciinK|iic habes, 
lii:i csse dicis; si poles, conslilue propter fiiies in 
rionio ttta vigiles, fode fovcas, absconde diviii:is, fac 
tibi loculos cl arcas ubi reponas, conlra Dci volunta- 
lcm tctic, h:ibe, vivc, si polcs. Krgo, fniircs, f:icin- 
mus miscrieordi:im, pascamus esurienlcs, niidos ope- 
' riainus, ct pcregriiios hospiiio rccipinmus. Bcnc erg«> 
facicntcs non dcflciamus, et teinpoie suo nieteiniis 
viiatii a>ternam in sxcula sxculorum. Aincn. 

SERMO CCCXl (a). 

De Eleemosyna (b), 

i,lnjudicio nultam incurret pcrniciem, qui cnmparate- 
rit eleemosijnis ^tV//t/rm.Felix operarius ciilior cleemosjf • 
iiaruin,eoquod cx lioiTeo suo comparavcrii cocluin, ct 
pntiein esurienribusdans, delictorum suonim presscrit 
inccndinm : cni propheta tale cihibet t(^stiinonium, ct 
paironum habct Spiriium sanctum in causa. Taiis 
o|>cr:iriusfeJix vivit, ct securus jain morilur, cum quo 
ambulal pairimonium innnortale. Ilorreum, in qno 
debilorcni f(*ccrit Dominuin , duni pascit allerum, 
dniuio nccijdl ipsc. Modico pnnis compnrnvit vitani 
roeicslcin, sc f.icicns h.Trcdcm. In dic jndicii iiultnni 
poterit incnrrere pernicicin, qui coinpnrnvcrit cloe- 
niosynis pielnlcin. Cui propheln inle CAhibci lcsiiina 
niiiin, Salva eum ct vivijica eum^ Domine(Psat. xl, 3), 
dufilex propli(;la^ heiiencinm ! Salvnl pnritcr, e| 
coniiccndnl tti snlvctnr, qiiia et ipse snlvavit ; ui \i- 
vi(icclur, ({uia ct ip^c vitani poscenii donavit in terr.*i. 
Di^aius cst isie, duin usqitc sic curril in coeluin K Sed 
nc aliqiiando v:icct in illo vil:e h(Micriciiini, feslinct 
ad pniiiiiuin mngiinm, diiniltnl ct in sa.'Ciilo tcsliinot 
niiiin, (pio d'cii , lientus qui inlelliijit super egmum et 
paupcrem/tndie wala liberabit euniDominus (Jbid.^^), 
£1 ileruin Isaias dicit, ct sic icsuiinr : So/r^, itiqu.l, 
omncm nodum iiijusiiiiof. Sotve suffocationes impctcn 
tium commercioriim^ dimitle quassatos in requiem^ et 
omnem consummatiouem injustam dissipa. Frange esu^ 
rienti panem tuum, cl egcnum sine tecto induc in dommn 
tuaiH. Si videris nndum, vesti; et dmmsiicos seminis Ihi 
ne despicins. Tunc erumpet temporaneum lumen tuum^ 
et vestimenta tna cito oiiVii/ur*, et piwibit antetejusti' 

1 Mss. , reatus esl iste domimts qid sic cunit tn 
coclum. 

« Kr., et sanitas tua citius orietur, At IjOv., et saxdtaUs tu(P 
cito 0'ientur. M. 

(a) Alias, 50 ex 11omiliis50. 

(b) In Appcndicc nu;ic t nmum collocalur. F.x illis csi qul 
i.ovanicnsibiis<lul ji inaiiscrunt, et poslca Vcrliiii ct \ i.uU.itft 
scale.ilia rcjecti suui. 



S5^;3 



AM>Kf<lirX. 



tM 



tia^ et darUui Dei circumdabit te, Tunc exclainabis, et 
Donuiius exuuditt te ; duin adliuc loqucrii, dicet, Ecce 
adsuin llsai, LYin, G-D). 

2. Miserkordia perfccta est, non exspectare roqan' 
teiH, Sic erga nos aijii Deus, Sic eyit el Cliristus, Pcr- 
fecm orgo esl luisericordia, fraires cliarissimi, iit 
niiie occiinaliir esurieiilibus, quam rogcl aliquaiidu 
iiieiidiciis. Non csl eniin pcrfccia pieias qiia: prccibus 
cxior(|iieiur. Scd si laceal niendicus, loquilur pallor 
in Hicie, ponc lassus \ fossits et elisus, niiS(piam su- 
^pccius*. Fesiina piclate succurrere, ne aiidias ro- 
piilein, ne quod debciiirDomiiio viiidices libi. Iniilare 
Dciiin luum, qni solein suuin oriri facit super bonos cl 
inalos, cl pluih supcr justos el iujuitos (Kalth. v, 4o) : 
ci cccc vcniei tibi pliivia anlcquani roges, dcsccndet 
iilicrtas nocie, duin stertis ; diini adbiic iii lecto es, ex 
pra'cepto vigilat dies, cxcubaiii clemeiita , fruciits lc 
iiescicnte cfliindunlur. Jactat coeluin, ct pai tiirit ler- 
ra : lol crllaria incssium, dum nCdCimus, sic accip.i- 
inus, ei tanlas opcs comctiiinus, anlcquam rogeiniis. 
Kt tibi, boino. iiiodicus c>t ip^e pnnis; ei precibiis 
vcndis? Non rogavcnini quatuor inillia Jesuiii iii dc- 
serto scpicin pncs ct paucos pisces, ut inUnita agmi- 
n:i praiidcreiii, (|uo prandio vicissct saltcm usurani 
iiiciisura. Qiii ciiin erogarenlur, CoUiqite, inquit, frug- 
tncnta, nequid depcreat (Joan. vi, ii) : quia saiiciuni 
fiierat toluiii qu(»d ipse confeccrat. Keplentur scptcni 
!ip(irt.x* bucccllarum, saiui-aia sunt tania niillia; et 
nihil minoratnm csi, ct crcvit cis cibus, duin impcn- 
diliir viclus : sic el ciecinosyna, si indigcnlibus ero- 
g(*lur. 

5. Eleeinosijna id ngit qitod Dt'us. Est secundum ba- 
ptismum, A giltcnna tibeiat, Uic et jam eroganda, Mj- 
giiiiin opus cst clceinosyiia, fratres cliariSdimi, ut fa-. 
< iat hoino qiiod fccit Deus : (|uia bos paucos esurienles 
in tcrra dimisit , qui uno vasculo orbcin coeli pascit, 
|>cr qiicni el nobis lif*eal erogare. Scd si ubique fiiis>el 
abundans , pcricrat niiscricordia : dcdit nobis Deus 
scctindum baptiMniim. Qiiis enim sine peccato? Nain 
$icHt aqna exstinguit iguein^ sic et elecmosijna exitinguit 
peccatum (Eccli, iii, 55). lii horrcis uostris habemus 
abttndantiam, qua: flainmas noslras oblatione unius 
panis cxstingiiat : cl aute forcs gcbcDiia! stat miscri- 
c!onli:), ci iieiiiineiii pcrtnittit in carccrcm mitti. Fa 
qiiiciinKiuc iiiisert«:s fucril, inisercbiliir ei : ct si quis 
iion rucrit misertus, iion miserebitiir ei. Da paneni, 
ciim poics : quia ncmo csuricl in infcrno qucin possis 
pasccrc. Ncc babcbis post nioi teiii frumenlum, ncc 
invcnies illic aliqitaiido mciidiciim; quia non crit tcin- 
|»US miscrciidi. Donorum eiiiin maloninxitie discrctio 
in 8uis aciibus permancbit, ipso Cbrisio Doinino iio- 
stro rcgc ac jiidicc scccrneiile agnos ab bu^dis, et pcr 
devtcniin ac sinistrain scqitestrantc : qui esurisse et 
siligsc sc dicit , et cxiera in suis iniiiimis pcr|)cssuin 
fuisse sc asseril. Date ergo omnibus, dile( tissimi fra- 
tres, dalc pra^cipuc doincsiicis lidei. Dale oiiinibus, 
ne cui noii dcdcritis, ipsc sil Cbristus ; ciiive dederi- 
lis, ipsc sit Cbristiis. 

SERMO CCCXII (rt). 

Dc Elecniosyiid (b), 

4. Eleemosyna sundetur intuitu divini judicii. Ex 
ipsius mercede, Qnod opes sint pauperibus delegatw, Si 
Lonio priNcain sui origincm noscal , ant digniuilern in 
ftc cunnilatam intclligal, atit jiidiniim destitiaii;m sol- 
licito timore per|)Ciidal ; invcniet qiiid primo prolo- 
|>lastusaiiii8eril,qiiid postmoduin Cbristi misericordia 
cnntulcril, qiiid rutiiro jiidieio dcstitiarit : ul h.TC pri- 
iMo sollicila ciira pertracians priraordia rcceiiscat, 
pricsciilia iciic;ii, fulura sollicito litnore pcrtimesciit. 
Cluude, iiiqiiiiSapicnlia , eleemosynam in sinu paupe- 

* Ms. rm., poma lassus; gr., pane tassus, 

• Ms. uicnme, fessus^ e c/xUsque suspectus, 
(a) Alias, dc 'iem|torc 76. 

{b) lii Appendicc iiunc t>rimum cdlocatur. Dubium relia- 
quuni Lovauienscs, rejidunLuts|;urjum Vcrliaus ac \iadia- 
%U9» l*ijct io re taui ccrta i roiiaiioacs aJduccrc. 



ri$, ei iuM oro te orabit (Eccii, xxix, 15). Facile eiiini 
curatur vuliicribns pcccatonun, qiii ncccssiLitem cu- 
ravcrit pauperiini ; et mi^^ericordiaiu accipiel , qin 
proximo pictalis non denegatoiricia. Dcnique cui dare 
pnccipitur, gaudcal qiiod non ea sorte natus sit . ui 
iiidig4>at. Sufncit ad gloriam daiilis, qucMl alieriiis 
iniscria in paupcre locuples donando cxisiat , quod 
niiscricordia fcncrci Dcuin , qtiod pascat iti paupere 
Cbribtiiin , qtiod |)cr altcriiis iiiopiani peccaiorutii ac- 
cipi:il iiidulgciitiam. Objurgantis Domini vox est, Si 
in alieno niaminona ftdeles non fuistis^ qnod resirum. 
est quis dubit vobis (Luc, xvi. 12)? Taleiii enim se cx- 
bibcrc qiiis patiperi debct, qiialciii sibi alitiiii exhilicri 
vcllel. si luiupiT ipse fitissct. Cxtcrnm dis)>eiidiuni 
niagnumesi,si Dcumdc Dci doiio promereri noliieris 
aut cum tibi D(miititts ad hoc dcilerit ut di&peiises, 
ejus dclegaia iion scivcs. Seinpcr enim sua Dominiit 
libi dispensanda iiitcrim commcndavit, de re sua pau- 
pcribus te dare pncr^pit. Ctir daniis jussa coiitcmnis? 
ctir pactttm dcstituis? cnr Dominum Jnheiilein da- 
re lioii atidis? Facile cniin polerit pcciiniani acce- 
piam ainitlcre , qui quod acccpit in liicruin noliicril 
erogare. 

"^, Ut Itinc nos Dei fiUos oslendamus. PixuHia tnlo 
rescrvelur, Qua: ingruio forsitan servarelur, — Esiote mii- 
sericordes, sicut et lUaer ccster eaelestis misertus est 
vestri (Matth. xvui , 53). SimilUudiiicm palris, aeUia 
indiccni sohoUs. Siinililudo opcris. siiiiiliiiidineiu in- 
dicct gcncris. Actits noiiicn coiilirinct, iit iioinciijge* 
nus deiiionstrct. Qtiod conlulit palcr, liliiis servct ; ul 
ct lilio patcr proiiiissa pr.-cmia rcpncseutet. I^itriino- 
nitim qiiod lialics, si oiicraris, tuuni est ; si ccssas, 
aliciiiiiii csl. Pcctmia (pix scrvatur, casibus servit: 
qtiic in iniseiicordia rescrvatiir , pncmium futuniin 
acqiiirit. Quid vcrcris Cliristo coniinittcrc, qiiod a la- 
Iroiiibus vix poleiis rescrvare? Quidat^ iiiqiiit, fMU- 
peri, non egebii (Prov, xxviii, 2). Davidis |tatrinioiiiuin 
tuttm li:crcdi ; ct Christus est indigniis de tiio aliqiiid 
lecutii loUcrc, aliqua tecuin in futura sxciila de()or- 
larc ? Quid luiTcdi servas , qiio si utatur ignoras ? 
Qiiid subslaiiiiam cumukis, qiiam forLissis ingrato rr- 
linqiiis? Forsilan illi pra^stabis , quidquid niisericor- 
di;c ctiisa de cjtis portione dctraxoris. Qtiare fac 
primo (liiod jnbcltir, iit )M>ssis accipcre quod |Hroiuil- 
liiiir. Noii poiesl tisuras accipcrc, qui Dominum no- 
Ineril reiicraie. Qni dat, iiiquit, patipm^iu, Deum 
fenerat(Jd, \ix, 17 ).Ncc euiin |)Otcftt divina pro- 
wiissa pcrcipere, qiii praccpta ccelcstia noluerit oU- 
scrvare. 

SEKMO CCCXIll (a), 

.\Jmoi)iii ) pcr (piain docemur, ut co^ilationes tiir|)esdehea- 
nius lugcrc , ci cas ju^itcr qtiu! saiictae suut ia oorde le- 
nere. 

\ . Cogitaiio sauela custodit , iioii sancla perdit, Co^ 
gitaiio de viciu et vestUu quandenam sit sancta, Qtd 
a malarum cogitationnm consuetudine desuefiat, lii 
Scriptiiris sanctis, rralres cbarissiiiii , legiiuus quia 
cos (iui dc aiiiin:c sti:c saltre soilicili sunl, cogi- 
latio sancia cusiodit : sic eiiim ait scnno divinus 
Cogitatio sancln custodiet te (Prov. ti, 11). Si rogilaiiu 
saiicta custodit , illa qii.T tioii cst saiicta iion soluin 
iion ciistodil. sed eiiaiii ))erdit. Sed dicit forie aliquis : 
Et quis cst qui possit scm|)er de Deo ct xlcrna beati- 
"tiidiiie cogiUire ; cuui oiiiuibus homiiiibus iiecesse sil 
de viclu alqtie vestiiu et donius siiac ordinatione snl- 
liclliidinem gererc? Nec Deiis hocjuhct, utsollicitudo 
dc prxsenti vita esse non deheal, pnecipiens per Ap<»- 
slolum suum, Qui non operatur, non manducet (ll Thess. 
ni, 40) : et illud qiiod dese ipso ideni aposloitis di\it, 
^'octe et die operanWs, ne quem testrum graintremns 

{a) veteres codlccs attribuunt Cxsario , cjusque esl in 
Bibli«Hbcca Patrum homilla dcctnia. De num. i vide ejus 
homil. 5i, u. 3 : de nura. 3, coufer Appeudicis semi. 
293. u. 5 : de nu:n. 4, serm. 22(), n. 5 ; 28a, o. 3 : do oua. 
5. serm. 10!, n. 7; 80, n. 3; 25, n. 6; 29, o. 4; 09, n. 8: 
110, n. 2. 



!5i5 



SERMO CCCXIII. 



VM 



{loid,, S). Isrenlm cogilationi, pcrquam de victu et 
vt;sliiu nUionabiliter cogiinlur, quia lioc spccialiter 
Dcus prii^cepil, si avnrilia eicupidilas, qu.i; liixuri;X! 
servirc solcnl, junciic lon fuerint, quidquid agitur, 
nuidquid cogilalur, sniiCium esse justissimc credilur. 
Tanlum est ul, noii sint ila nimi;e ipsx* occiipnlione<, 
ui nos Deo vacare iion sinanl ; proplcr iltud quod 
scriplum est, Impedimenta mundi fecerunt eos miseros. 
£t quia necessilas corporis parvis rebus cxplelur, el 
cupidiias niillis unquam, etiamsi totuin muiidum ac- 

3uinit, saiialur, respuamus cogitaiioiies iiupias, qu£ 
c venenosa ciipidiinlis radice nascuntur; et ilias 
tantummodo dilignmus, quibus adsclcrnum pnvmium 
p;!rveniiur : ut implealtir in nobis illud (juod prius 
dictuin est , CogUatio sancla cuslodiet te, Kt quia duo 
geiicra cogitationuin, bonnrum et ninlnruiii, cordibus 
nostris se jugiter conaulur inscrere ; cuin Dei adjuto- 
rio tolo corde et tuto nnimo illas qua; sanclae sunl 
fcstinemus reciperc ; ul libidinosns et improbns pos- 
simus excludere. Scd forte dicii aliquis : Ita (ixx .sont 
malx consuetudincs el turpes cogitationes iii corde 
meo , ut eas a me nulla possim ratione repellcre. 
Omnibus enim notum est quia amor amore vincitiir. 
lucipiamus ergo bonas cogiiutiones diligere; et statim 
nos ab iilis qu£ mulje sunl dignabilur Deus libcmre. 
Locum quem in corde libidinosa el sordidu cogilatio 
tencbat, castiias occupet; quein avaritia vastubat, 
misericordia reparel ; quem superbia deslroebnt, hu- 
miliias resedificct ; quem malitia vcl invidia lanquam 
vipcreo veneno pcrcusserat,charilatisvelbenigtiitalis 
dulcedo componai. 

2. Cogilationes luxurice non magis admiltendcB quam 
sputa in veste : cajm, porci, aut stercora in templis; mere- 
tricisosculuminpublico.QMod autcm luxuriosasco^ita- 
iionos iion debeamus in corde susclpere, evidentibus 
excmplis possumus approl)are. Attende, quxso te,quo- 
modo si aliquis in veslitnentis nostris flegmata vel spuU 
projiciat, ita nobis horrorem faciunl, ut nec oculisaspi- 
cere, ncc summis saltem digitis velimus atiingere. Et 
si nobis sputa, qiiae sine peccato projiciuntur, horro- 
rem faciunt in vestibus nostris; putas cogitationes 11- 
bidinos;r, quns dialK>lus ingerit , qualem horrorem 
faciunt Deo in animubus nostris? Et si spuia vel flo- 
gmata sic perhorresciinus, qux utique inviii excipi- 
mus; qunnlo magis cogiiationes sordidas, (|uas cum 
noslra voIunUUe in corde n(»stro moras liabere per- 
miitimus , opus csi ut cuin Dei adjutorio celcrius 
respuamus? Et boc considera quod si in lemplo Dei 
de lignis et lapidiluis facto quisqiie porcos vci canes 
introducnt, aut lutum mitiat, aut stercora spargat; 
ita ofletiditur animus noster, ut illuin per quem negli- 

?;entia ipsa facia est flageirari velimus. El cum haee 
ta sint, quid de nobis c gitamus, ai in animabus no- 
stris, ubi sunttempla Dei viventia, muUopejora,quam 
stercora sint, id est, cogilationes luxuriosas vel ma- 
lignas stiscipientcs, Deo qui in nobis habiiarc digna • 
lur, injurias irrogemus? Et ideo licet multo pliis 
oportebui , tamcii vel sic ab immunditia peccatorum 
stiidenmus animas nostras custodire, quomodo nec 
templum Dei, nec vcstes nosiras voliimus aliquibus 
sordibtis inquinnri. £t illud dic milii, rogo : si te in 
convcniu popiili aliqua famosa meretrix expansis ma- 
nibus amplccti aut osculari conetur, uirum boc pa- 
tionter aut libenter excipias ; et non magis eam et 
nianibus repeliis, ct iii fucieui conspuis, tiinens nc 
forle quicunique videriiit, ex consuetudine hoc eam 
fecisse dijudicent? Certum est enim quod iion so- 
liiin qui bonesii vel casti sunt hoc erga se fieri iion 
permiituut; sed etiam et illi qui in secreto luxuriue 
serviunt, inerctricum amplexum in conventu homi- 
num perhorrescunl ; plus tiinenles opprobria homi- 
niini iii publico, quain Dei procsentiam iii occulto, Si 
crgo propler judicium homiiium nullusestqui velilpu* 
blice a ineretricibus osculuri; quare in secretoconscien- 
lia*noi»tn£iinmuiidissimas meretrices, idest^cogitaiio- 
Des luxuiiosas ct impias, iion solum freqnenter susci- 
perCfSed elium iion p.irvus moras habcrc periuittimus? 

PlTROL. XXXIX . 



5. Carboni ignito etiamcomparantur.necnon cloacis. 
Esi alia simiruudo, quam prudcntcr considerarc d«*- 
bemus. Et boc atiendite, fratres, quia si nliquis cm- 
bonem vivum, quamvis grandem , apprchcndnt in 
manu sua, et cuin suiiim projiciai, nec combiistiiraiu 
hab(Te poterit nec dolorem : si vero eiiin vel tinius 
hone momenlo tcnuerit, sine viilnere jactare non po 
terit. Iloc ergo quod de carbonibus vivis observamus 
iii corpore, quarc de cogiUUionibtt^ inalis non liineinus 
in corde? Est et nlitid, unde hor. quou dixiinus pro- 
bare possumus. Dic mihi, quxso tc, numquiiresi 
ullus liomo, qui super secessuni vcl cloncam vermi- 
btis nlenaui velit siare, ct eorum pulrediiiem venti- 
lare? Compara nuiic fetorein cloaex, et cogitalioaes 
Iuxuri:c : et vide qu;e pars mnjorem possit exhalaie 
fetorem. Si benc et jusie judicas, iiicomparabiliter 
gruviorem feiorem reddiint cogitationes luxurio^a!, 
qunin cloaca; : quia ilK-e fetores animaruni siint, isl;u 
corporum. Et sine dubio quaiito melior est anima 
quam corptis, tanlo luajorein felorem rcddunt sor- 
did:e cogilatioiies in aniiiia, quaiii iii carne secessus 
aiit cloaca*. Quomodo ergo lii loco fetoribus pleno 
diu sinre noluiuus corpora nostrn ; sic cogiialioiitii 
luxuiiosas el sordidns ne ud momentuiu quidcni iiio- 
ras Iiubere pcrniiilamus in animabus vel iu sensibus 
nostris. 

4. QtUF maxitvz nos infestent cogitationes, Lectio 
sacra contra ipsas remedium. Multi plus amant vesles 
quain animam, Ei qtiia inter reliquas cogitaliones 
roaxime iracundia, cupidilas ct iuiuria cordibus no- 
stris jugitcr conantur obrepere; si eas volumus 
Ciiristo auxilianle repellere , sanctis cogitatioiiibus 
studeamus nosiros aniinos occupare. Ilabcmus enini 
mulia in Scripturis sanclis, per qu:e nobis Dominiis 
noster et sanctorum pra>mia pollicetur, et peccutoruni 
suppliciacoinininatur, misericorditer admoncns, ui i*t 
iusti perseverciit in bonis, ct impii revoc(M)tur a iiia- 
lis. Quod si frequeiiiius aut ipsi legere, aut alios le- 
gcnles voliierimus libentcr aiidire; nuiiquaui iiobis 
|K)ierunt cogil^itiones nial.ne subreperc. Quin ciim ita 
sint, fraires chnrissimi, non sine grandi vercciindia 
ct possumus el dcbemuscogitare, quod cum in arca ubi 
suiit vestimentunostra,qualemcuinqucsciiiiillam ignis 
intrare noliimiis ; pcr iniquas tamen cogilaliones iu- 
tus in nrca conscientiae nosinB flammas iracundi« 
non solum intrare pcrmiitimus, sed eliam falsis sti- 
spicionibus ad majiis ipcendium provocamus atqtie 
succeiidimtis. Et quum excusationem apud Deum ha- 
bere poterimus, qui plus amamus vesiem noslram 
(|uaui aiiimam nostram ? Nec grave, nec durum, nec 
impossibile est ((uod a nobis requirilur, fratres dia- 
rissimi. Nain licet incomparabililer amplius debea- 
rous cuslodire animas nostras, quain vesies nostras ; 
lamen non parvuro profectum habet, qui vel sic cu- 
stodit animaro suam, ut nec a malis turpibusque co- 
gitationibus sordidetur, quoroodo cuslodit vestem 
suam, ne a lineis aut a muribus corrumpatur. Rogo 
vos, fratres, quid a nobis laiilum mali meruil aniina 
nostra ad Dei ima|;inem facia, ut vel tantam cusio- 
diaro ci nolimus impendere, quantum vidcmur de 
nostris vesiibus cogitare? Et cum corpora nostra vi- 
deant oculi homiuum, et animas noslras inspiciuiit 
oculi Angelorum , ncscio qua conscientia ornamus et 
componimus pretiosis rebus camem nostram, qua; 
post dies paucos aut aniios a vermibus devoranda e>t 
in sepulcro, ct aniinam notram non omamus bonis 
operibus, qua; Deoel Aiigelis pneseniandaerit iii coelo . 

5. Conclusio. Et ideo mutata in melius vice, cor- 
poribus nosiris mediocrcm ac suriicicniem vicium ci 
veslitum provideamus ; ut tolum quod inelins haltere 
possumus, aniiiia; nosiru! iu aiterna beatiliidine per 
cleemosynam paiipcrum rcponamus : ne forie si \)Us 
de carne quam de anima cogitcmus, cum ; d illud 
uuptiale convivium non bonis operibus ornnti , s>eJ 
magis viiiorum pannis sordenlibus involiili veneri 
rous; dicaiur nobis, Amice, quomodo liuc intrasti non 
habcns vestem nuptiatem (Matth. xxii, ii)? Avertat 

(Soixante-^wtorztJ 



ft3i7 



APPENDIX. 



m% 



Deut a nobis illud quod seqiiUtir : Ligale^ inquil, f7/t 
mmui et pede$f et projicite in tenebras exteriores ; ibi 
erit fletmet siridor dentium {Ibid,, 13). Ecce qualcm 
sentciiliam audire mcrcliitur, qui pcr vaiiilatcm ct 
luvuriam ornal camem suam, et propter viiam a^lcr- 
nam bonis operibiis dissimiilat oniare animam snam. 
8ed crcdimus de Dci misericordia, quod ita nobis iii- 
tpirare dignabitur, ut et cor noslrum a malis cogiia- 
lionibiis, ipso auxiliantc, custodiamus illxsum, et 
corpus nostrum in omiii castilatect sobrietate nitidum 
conscrvemiis ; ut cum anie tribunal aeterni Judicis 
▼eiiire meruerimus, non pro malis aciibus poenam 
mcreamur cxcipcre, sed pro bonis operibiis ad 
aclcrna prxmia pervenire : praestaiue Domiiio nostro 
iesu Cliristo, qui cum Patre et Spiritu sanclo vivit et 
regnat in saecula saeculorum. Amen. 

SERMO CCGIIV (a). 

De erepto energnmeno. 

i. Unde nec diemoniacus timeatitr nec dcemon. 
Christum quisque pascit aut diabolum. Actibus proditur 
quis sit conviva, Quot quis vitia, tot hitbet dasmones, 
duperiori Dominica, fratres charissimi, dum Missae 
cctebrarentnr, non parvum metum omni populo in« 
finniens iile energumcnus gcncravit. Ccrlum csl, fra- 
(fes charissimi, quia vix invenietur homo, qui cum 
infvliccm personani taliter vexari a diabolo videril, 
oon expavcscat et metuat. Et tamen? fraires charis- 
ftiroi, si vultis, Deo auxiliante, possumus vobis osten- 
dere, unde po^siiis energumenum tion limere. Nim- 
quam timebis danmonem qui est in carne aliena, si 
eum non habucris in aniina tiia. Denique sancti et 
perfecti viri iion soliim dxmoniacos non timcnt, scd 
eliam a dacmoniacis, imo ab ipsis daemonibus, cum 

Srandi ircmore timciilur. Sed «i in alieno corporc 
aemonem sic timemus , quantnm limere debcmus, 
ne pcr malos actus eum in nostris cordibus nuiria- 
mus? Omnis liomo, charissimi fratrcs, in convivio 
cordis sui aut Christum aiit diabolnm pascit. Si ju- 
stitiam, si pacem, si caslitatcm, si misericordiam ct 
charitalcm sectari voluerit ; Christum in se sine du- 
bio pascii el reflcit, secundum illud quod scriptiim 
esl, Ecce sto ad oslium et vulso; si quisaperuerit iiit/ft, 
inirabo ad ittum et canabo cum illo {Apoc. tii, 20). 
Ecce probalum vobis est quomodo aiit qiiali cibo 
anima sancia Cbristum pascit et reficil. E contrario 
tutem qiii superbiam, maiiliam, invidiam, luxuriam 
et cactera his similia amare volucrit ; diabolum se re- 
ficcre, et dfsiderabilcs illi talibus malis delicias 
non dubiiet praeparare. De suis actibus poiest unus- 
quisqiie cognosccre, qualem convivam merealur in 
tuo corde reciperc. Cerlum estquod quaie convivium 
paraveris, tales et convivas hubere mereberis. Mulii 
enim daemonem in corpore alieno formidant , in 
corde suo timerc dissimuiant. Omnis enim qui super- 
blam diligtt, diabolo plcnus cst. Et si cum superbia 
etiam invidiam habcre voluerit, duobiis doemonibiis 
Kubditus erit. Et si cum invidia etiam adulterium fc- 
ferit, a tribus daRinonibiis possidetur. El si cum his 
malis mcndacium amarc voluerit, ab integra qiia- 
driga dxmonum subjiigalur et preniitur. Nam quot 
vitia liabuerit homo, tot habet daemones. Denique ct 
Id Evangelio ille a quo immundiis spirilus exierat, 
rum per gratiam Dci ab uno idolutatriae daemone 
nieruit liberari, pro eo quod in loco viliorum vir- 
^tttes noluit intromittere , revcrsus ille immundus 
tfpiridis adduxit secum seplcm alios spirilus ne- 
i.uiorcs se {Luc, xi, i4) ; et implelum est in eo illud 
i^uod scriptum est, A quo enim quis superatur^ ejus 

(a) Ms. codices ox Carlliusia Portarum et Colberiinus 
Cxsario irilHiuat, ejusquo est in Bibliotbeca Patrum homilia 
vigesima tenia. De num. 1 vide Appcnciicis serm. 16, n. 4 : 
du iiuni. 3, scrm. 25G, n. 4; 23, u. 6; 29, o. 4 ; 2, n. 4; 
SJ3| n. 1. 



et servus est (II Petr. n, 19) , ct iierum, Qui fadt pec- 
catum, servus est peccati {Joan. viiu 54). 

2. Superbus non est sine dmmone, nec inviduSt ^ec 
adulter, ncc mcndax. Sed forsilan dicil aliquis : Qm»- 
modo polest fieri ut qui pcr luxuriam peccaverit in 
carne sua, diabolum habeat in anima sua? Nos, fia- 
tres dileclissimi, quod diximus, sanctarum Scripiu- 
rarum lestimoniis approbamus. Nam quod qui siiper- 
biis esl, dacmone plenus est, audi Scripluram diceii- 
tem, Immundus est ante Deum omnis qtii exattat cor 
suum; el ilerum. Iniiium^ apostatare a Deo omnissu" 
perbia {Eccli. x, 14). Quid esi, apostatare, nisi a D«'0 
disoedere? Et ulique qui a Dco disjimgilur, diaboli 
sociatur. Quod auiem qui invidus est, sine d:i>moiie 
esse non possil ; Scriplura dicit, Invidia diaboli mors 
intravit in orbem terrarum ; imiiantur autem iltum qnt 
sunt ex parte ipsius ( Sap. ii, 24 et 25). Nam qiiod ei illo 
qiii fornicatur, a diabolo possideliir, canonica niUilo- 
minus Scriptura teslatur ; sic enim dicit propheta : 
Sptritu fomicationis decepti estis (Osee iv, 12). Quwl 
vero et omnis mcndax sine maligiio spiriio esse iioii 
possic, Scriptura teslis est : Perdes^ inquit, omues 
qui loquuntur mendacium (PsaL v, 7); et iterum, Os 
quod mentilur occidit animam (Sap. i, 41). Et in Itbro 
Kegum lc^imus spiritum malignum dixisse Domino : 
Egfo, inqiiit, decipiam Achab. Cui dixit Dominus, hi 
quo decipies? Et ille respondil : Egrediar, el ero «m- 
rilus mendax in ore prophetarum ejus. Dixit aulem Oo- 
minus , Decipies et prmalebis (111 Reg. xxii, 21, 22). 
Similiier el de caeieris capiialibus peccatis atque cri • 
minibus crcdere nos oportet ; quia nemo illa nisi dia- 
bolo instiganle commiuit. 

3. Ut peccatis cilo medicina curetur. Quid ergo, fra« 
tres? Cum iios muliis peccaiis et criminibus senti.i- 
mus obnoxios, numquid desperandum est? Ab.sit hoc 
a pnpulo christiano. Non quidem desperandiim est, 
sed nec in i|)sis peccatis inimica securitaie porseve- 
randum. Qui'enim dixit, Cum conversus ingemueris , 
wlvus eris (Ezech. xxxin, 12) ; ipse dixit, f^olite tur- 
dare converti ad Dominum^ nec differatis de die in dhm 
[Eccli. V, 8). Optimeeiiim malagma vel fibula Calulis 
adhuc vulneribiis adhibctur; et cito vulniis satialur, 
qiiod diu putrescere non siniiur. Et ideo ubi aliquis ex 
nobis cujuslibet peccali viilnus acceperit , anteqiiam 
longa consuetudine putrescat ctfeteai, omiii celcrititc 
ad poeiiitenii.-c medicamenta confugiat. Peccatum si 
diu dominari pcrmittitur, omnibus sanctis ei Deiiro 
timentibus putorem tcterrimum exhalare cognoscitur. 
Et ideo cum Dei adjutorio laborandum est ui, expur* 
gatis vel moriificatis omnibus peccatis , in posscssio- 
nem vitiorum virtiiles inlroeant : locumque quem 
teiiebat superbia, humiliias occupel ; quein vastabat 
avarilia, obtineat cleemosyna ; qiiemluxuriasordida- 
bat, casliias mundct atque recipial; quem tenebat in- 
vidia , possideat benevoieiitia ; ubi mendacium esse 
videbatur, veriLis dominelur. Ilaec enim, fralrcs, si 
Christo auxilianie agere studeamus, non soluin l'i 
aliorum corporibus daemones non timemus, sed etiaia 
de nostris cordibus per Dei gratiam eflfugamus : prx*- 
stanle Domino nostro Jesu Christo, cui est honor et 
gloria in saecula saeculorum. Amcn. 

SERMO CCCXV (a). 

De eo quod chrisiianorum tempora praedicta suot , et qnod 
Eoclesia a tentattonibus non vacet (b). 

i. Ecclesi(B de adversariis suis ultio. Quid in perse- 
auente attendendum. In onmlbus Scripturis dtvinis , 
rratres charissimi , Christianonim lempora praedictn 
sunt. Hoc ideo, quia futtu*um erat ut reges lerne, qui 

(a) Alias, 35 ex llomiliis 50. 

{b) IQ Appendice nuac primum collocatur. Dubium iui- 
buerunt Lovanienses, veriinus aulem et vindingus suppc»- 
sititium. Consarcinatus est ex riannis variis Au^ustlQi , 
Fausii ct aliorum. De num. 1 vide Appendicis serm. 58 , 
n. I : de num. 3, serm. 238, n. 2; Fausli epist. I, ad PeUcem^ 
et 6, aJ Buricium ; scrm. Append. 228, n. 1 : de uum. 4, 
settii. 70, n. i. 



•/^49 



SERMO CCCXV. 



2350 



propler idola porsequebantnrChristianoji, propterChri- 
'ttnm idoln delcrrni, elsiibjiigareliiromnispoieslasju- 
go Cbrisli; ul implcrelur qiiod diclum cst. UUns sum 
in eos (Psat. cxvn, 10). Qiiid est cniin, Ultus sum in 
eos ? Vindicavi mc d»» i[>s\<, Corpiis Chrisli loquilur , 
ViiHlicnvi me dc ii imicis nicis. Qiiomodo sc vindica- 
vii ? Occidendo in cis errorcm , siiscitando Hdem. 
Quidqtiid cnim crai, qiiod in omnibiis malis el pcrver- 
sis per<;cqiicbalur Chrislianos, deleium esl. Ilomo 
enim quando te persequilur, noli aitcndere illnm figu- 
rnm qiiam Tecil Dous, aul aniinam illnm quam spira- 
vit Dciis : non le pcrseqiiilur qiiod fecii Deus , scd 
mnlilia qunm fcril homo. Omnia qiine fecit Deus, laii- 
daiil Deiim. Andistis in bcncdictionibus, et audilis in 
omiii solcmnitnic qiiando Icgiiniur, quomodo omnia 
hiudaiil Deiim , coelcslia ct tcrresirin , Angeli, bomi- 
nes, luminaria cocli , nrborcs lerr;r. , numiiia , mnria ; 
quidquid Dciis crcnvit, sivc in ca^lo. sive in terra, sive 
in mari, laudaiit DtMiin. Ntimquid aliqiiando ibi aiidi- 
siis qtiia Inudal Deiiin avnritia? Numquid aliqu.mdo 
ibi audistis qtiia latidat Dctim cbriositas ? Numquid 
ibi aliqtiando audislis quia laiidat Dciim luxuriaY 
Niimquidaliqudndo audisiisquia latidatDeumhanresis? 
Omnin ista qunrc non Iniidant Dcum ? Quia iion sunt 
crentn a Deo. Et nrbor scrvnvit qiiod crcala csl; ho- 
mo dclcvil qiiod crcctus * cst. Si enim scrvaret in se 
honuin quod in illo creavii Deus, id cst. imaginein 
siiam , scinpcr laiidnrcl Dcum, non solum lingiia, sed 
ct viia. Ergo prsndicta sunt et tcmpora nostra : sed 
in lcmporibus nostris prxdicta sunl fulura schismaia. 
Quomodo crgo piignnvit illa Ecclesia contra diabolum, 
sic ct isla piign:it. 

2. Diabolus Ecclesiam primo infestnvil ul leo , nunc 
ut draco. Quomodo vincutur, Morlis Chrisli necessitasm 
Eam volens snbiit. Ntimquid ccssntiir piignare adver- 
8I1S diaboliim? Scd dictus dinboliis lco et draco; leo 
proplcr impelum , draco propter iiisidias : leo apcrte 
irasciliir, draco occultc insidiatiir. Piignavit Ecclesfa 
prioribus temporibus ndvcrsus leonem; piignat modo 
adversus dracoiicm. Sed quomodo victtis cst lco, vin- 
citur et draco. Quac fortitudo lcoiiis conira illum leo- 
ncm, de quo scriptum est , Vicit Leo de tribu Juda 
{Apoc. V, fi) ? Ei qua; fortitudo draconis coulra mor- 
tcm Domiiii, qiii scrpcnlcm suspcndit in ligno? Trium- 
pbavit cnim de morte, quain diabobis homiiii propi* 
naverat pcr asltiiias siias. Et ciim cxaltaret Moyses 
serpciiicm in ercmo in ligno, populiis qui mordcbatar 
a scrpcntc , attrndcbnt scrpcntcm, et snnabntur : sic 
et moiio qiicnictiuu|uc momordcril aslutia salanx, in- 
lcndat in Chrisiiim in ligiio pciidcntcm, ibi enim mors 
occisa est. Dominiis scnipcr vivit : scd ul occidcret 
inorlcm, ^eslitus csl mortc; non eniin poiuit mors 
mori, nisi in viui. Non moriliir amnritudo, nisi in dul- 
ccdino; non moriliir frigiis, nisi in cnlnre : non est 
niorliia mors, nisi in viln. Quid est vita ? Chrislos no« 
sler. Sod vim indiila crnl morlc. Crucifixus est, oc- 
cisus esi, nioriiins csl , ci rcsurrexil ; ut diccrclde 
illo Aposloliis , Scimns quia (Jmslus non moritnty et 
niors ei ullra uon dominabunr (Hom. vi, 9). Qiiia aii- 
lcin domin:iln cst primo inors, voleiili dominala est. 
Innnvii se ndvcrsus cum satellcs Icoiiis : tiinc jiidcx a 
qjio jiidicnbalur ercxil ccrviccm , cl nit, Son mihire- 
niwndes {Joan. xix, tO)? Kugilus sn^vit Iconis, lumcnt 
rolln serponlis ; sed aiidi rcsponsioncm Agni, qiii novit 
w-ccidcrc leoiicm ; audi quia volcnli^ dominala cst 
;inors. Cuin enim Ii.tc ab illoaiidivit, respondit, Non 
haberes in me potestatem . nisi data libi esset de coeh 
{Ibid, il). Qiiis dedit hanc desupor potcsiatem ? Deus. 
Quis cst Deus? Pnlcr ei Filins et Spiriliis sanclus. Ut 
crgo csset homiiii potestns in Deiim, ab ipso Deo ac- 
cepit poicsi:iicin bomo ut jiidicarelDeum; Deuin occul- 
lum, iiominem nianifcslum. 

5. Diabolns ieo cum vexat , draco cum blanditur. 
Contra blandimenta opus est vigilantia. Ut ergo leonem 
ct drnconem, de qiio supra dictum est, possimus cum 
Dei adjutorio vincere, cum grandi timore ac trcmore 

^ iLs. Germsm., erectum. Uemiij., rcctnm. 



ante oculos babeamns illud quod ait apostolus Petrufi, 
Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens aliquid 
devorare qua^rens circuit ( I Petr. v, 8 ) : el illud qund 
de dracone Aposiolus nos ndmonet, ul cum omiii so* 
licitudine caveamus, Aptavivos^ inquit, ttnt viro vinji- 
nem castam exhibere Chrislo : sed timeo ne sicut serpens 
seduxit Evam astutia sua^ ita et sensus vestri corrum- 
pantur a simplicitate, qnce cst in Christo Jesu (I Cor. xi, 
2e/3).Qiiaiidoergo tibi aliqua piiblica tribulntio naia 
fuorit, rabiem ac soevitinm leonis inicllige : quando te 
mal.-e conciipisccnlirc ad avaritiam vcl luxuriam cal- 
lida scductione soliicitant , draconis blandimenla co- 
gnosce. h^i ergo fidem reclam cupis fideliter custodire, 
in adversis forlis csto contra leonis sa^viiiam : si vero 
virginilalcmnnimac ihtegrnm servare desideras, quan- 
iiim poies obscrva blaudimeiila draconis; nc forte si 
incautus fucris, quinqiie scnsus, qui in te sunt quasi 
quinqiie virgines, nermitlas a ferpenle corrumpi. 
Quidquid enim pulchre^cit visu, quidquid dulcescit 
guslii, quidquid blanditur atidiiu, quidquid lenocina- 
turodoralu, quidquid mollescit aitactu; in hisomni- 
btis, si fncauii fuerimiis , siibrepenlibus concupisceu'- 
tris maiis, animx virginiiatem corrumpi permittimtif: 
et impletur in nobis iliud qnod pcr prophetam diciiiiii 
est, Intravit mors per fenestras vestras {Jerem. ix, 41). 
Per hos enim quinque scnsiis quasi per quasdam ja- 
nuas aul mors aut vita nd animam nostram ingreditiii . 

4. Laus et vituperatio parvi ducenda. Simus ergo , 
aiixiliante Domino, de illis quinque virginibus sapien- 
tibus , qux , siciit in Evangelio legimus , portaverunt 
oleum in lampadibus suis : ct quantum possumus ,* ob- 
servemus, ne inlcr illas stultas inveniamur, quae sibi 
de soki corporis inlegritate plaudentes, virginitatem 
animae per corrupiioncm quinqiie sensuum perdide- 
runt, qure non porlaverunt oleum secum ; quibus di- 
ctum est, Ite, emite vobis a vendentibus oieum. Oleum 
enim hoc loco adulalio est et laus humana : vendunt 
oleum omnes adulatores. Ergo stullac illae dicUr sunt, 
qu3B forinsecos quxrebant laudem, non intus in con- 
scientia babebant. Ideo non portabant oleum secum ; 
qiiia laiidem in aliena lingua, non in conscienlia sna 
volebant habere. Tamen quid responderunt illis stiil- 
tis ? Ne forte non sufficiai nobis (Matth. xxv, 4, 9) : 
qiiomodo Apostolus aixil, Sed neque ego me ipsum di^ 
judico (I Cor. iv, 3). Si ergo conscicntia nostra siib 
examine jtidicii Dei trcpidat, et qiiamvis sibi recta vi- 
deatur, limet ne exeai justiiioB ^ regula dethesauro iU 
lius, et invenialur tortum quod reclum videbntur : 
quanto minus curare debemus aliena judicia de nobis, 
charissimi, sive mala sive bona ? Nec valde gaudere 
debemus, quando landamur ; nec coniristari, qunndo 
viluperainur. Nec coronare nos potest laus falsn. noc 
damnnrc vituperatio falsa. Quamdiu autem viviinos 
bic , de nobis ipsis nos ipsi judicnre non possumus , 
non dico qiiid cras erimus, sed quid hodie simus : 
quanio miniis debemus moveri judiciis alienis, quani 
de conscientia nostra quae nobis perhibet testimo- 
nium? Nam gloria nostra debet esse conscientia. 

5. Audita rununentur, Itaque, fratres, paululuro 
advertat Charitas vestra, iit dicam qnod volo (etsi non 
sicut volo, sicut Dominus dcderit et voluerit ), qu(Ml 
maxime necessarium esl qiiotidianis tentalionibus Ec- 
clesioe catholi&^e; quia intor tentationes vivit, et iu- 
ter tentationes crescit, et inter tentaiiones pcrdurat, 
et inter tentationes pcrvenit. Sed cum pervcnerit, suc-^ 
ccdel quies labori ; recedit tentatio, manet benedictio« 
Scd rogo vos, fraires, ne sine causa audiatis : isla te- 
nete, ruminate, pasciinini inde ; non recedat de ore 
vestro quod modo memori:e commendaiur. Mcmoria 
hominis sic est, quomodo venter pecoris. Nostis qiiia 
in Lege immunda dicla sunt animnlia qux non ru- 
minnnt ; quae autcm ruminant, munda sunt ; et qu:e- 
cumque habent ungulam fissam, pcrlineut ad discer- 
nendum vcriim et falsiim. Fissa ungula pcrtinel ad 
disccrnendum quid dexirum, quid sinistnuu. Rumin 

» - ... .. •- * 

> Ms., ncquitim. 



S351 



APPENDIX. 



SS59 



naifo enim pertinct ad ebs qiii cogitani postea quod 
airdierint ei teiiuerinl. Nnm inodo manducamus, et in 
roemoriam tanqiiam iii veiilrcni miltilur. Sed quid fa- 
cit pccus quando runiinaL? Illud quod in prxscpc ja- 
etatum erat et in venirc reposilum, revocal ad os, et 
in ipsa duleedine conquiescit. Hoc dixi , ut cominen- 
darem vobis, ne silis lanquam pecora immunda. Acci- 
pit illud iii ventre, postea iioii ruminat, et transit lota 
dulcedo. Et nihii vobis prodest nuod recondilum e^t, 
•i non redit ad os dulcedo. Audite illud expresse et 
aperte diclum alia senteniia ; auod obscure et mystice 
de ruminantibus animalibus aictum, alio loco aperte 
cxposilum est, ut intelligamus qiiid sit, Thetaurut de- 
9iderabili$ reqme$cit in ore iapienliSf slultm autem glulil 
illud {Prov. XXI, 20). 

SERMO CCCXYI(a). . 
De sancto Laurentio {b). 

i. Saneti ipe ad tolerantiam accensi. Qaando natall- 
thi sanctorum martyrum celebramus, ct iu eorum 
taudibus admiramur, ita vivere debemus, ut cos in 
oinnibus imitemur. Nam cum martyres amamus, 
causam nobis eligimus, unde Domino placeamus. Vi- 
dete beatissimum Laureutium mariyrem, cujus nala- 
)em bodie in Ecclesia ce.ebramus, qui talem confes- 
sioiiis causam elegil, quod coronam martyrii a Christo 
percipere meruit. Qunm magiia consiantia marlyrum, 
quam bona (ides sanclorum qui pro nomine Christi 
mulla tormcnti libenter suscipiebant , et tamen ea- 
dem lormenta contemnendo in suis persecutoribus 
diabolum superabant! De ipsis enlm Salomon dicit : 
Etsi coram hominibus tonnenta paui sunt^ spes itlorum 
immortalitate ptena est { Sap, iii, 4 ). Magnam igitlir 
tpem sancti habuerunt ; ut crederent accipere se 
|Nosse iii resurredtionc quod sperabaiit, lolerantes 
temporalem passionem. Et quid sperabant, quando 
talia tolerabant? Facillime dici polest quod tolera- 
bant : nam quis explicare poierit quod sperabant? 
Audi apostolum Pauluni : Non sunt condignte passiones 
fmjus temporis ad futuram gloriam, quas revelabitur in 
nobis {Rom. tiii, 18). 

% Agni smtguine candidantur. Ergo magnam ha- 
buerunt spem resurreciionis : ei ideo tolerabant tor- 
menta passionis. Sperabant magnam claritatem, gio- 
riosam reqniem ; sperabant coelestem Jerusalem , 
f perabant paradisum : et unde Adam transgressionis 
causa foris projectus est, illuc sancti , prostraio eo 

Zui Adam deceperat, tropaca victricia reportarunt. 
averunt sancti stolas suas in sanffuine passionis, et 
candidas eas feccrunt in sangtiine nedeinptoris. Nam 
notum est, fraircs, quia hi cujus veslimentum sangui- 
nem tetigerit, inquinabitur. Sed sanguis Agni imma- 
eulati candidare iiovit, cruentarc non novii. liaqiie 
beatus Laurentius habitu, vultu et sanctilate decorus, 
candidam ante passionem habuit conscienliam, et per 
passionem candidiorem dealbavit stolain corporis et 
mentis. sancte Laurenti, caiididus in mente, candi- 
dus et corporea veste , non valeo condigne laudare 
ineritum tuum ; quia magnum adverlo consilium 
tuum. Magnum consilium cogitasti, coeleste negotium 
egisli, thesauros Ecclesiae suscipiens, christianis pau- 
pcrihus erogasti ; et ihesauros coelesles accipere me- 
ruisli. Sic eiiim monet Dominus in Evangeiio, diccns: 
Vende omnia qum habes , et da pauveribus ; et habebis 
thestturum in ccelo { Matth. xix, 2i ). Implesti praece- 
ptum Domini ; ei dedit tibi praemium regni sui. Qua- 
liter te honorem , quo te laudem praeconio ; qui in 
Tpso praelio confessionis posilus, cum adhuc sub cu- 
stodia Hippolyti ageres, viriuteni Doinini senqier 
«^tendens, crucem Christi super caecorum oculos fa- 
ciebas, cxcos illuminabas, et Hippolytum ad Adem 
Christi mirabiliter convertebas. 

(a) Alias, de Diversis 38. 
, W 10 Appendice nunc primum oollocatur. Nihil m eo re- 
prehenslone dlpnnm, nisi qood stilus, ait Vindinffus. hidi- 
cai uon esse Augustim. — »— i 



3. Laurentius cum Stephano comparatur:, Quem tifoi 
similem comparabo? quem honori luo coieqiiabo? In- 
veniam tibi similem, et quodam modo priorem et iii 
lionore et in conrcssione : in honore primum dirisii 
diaconum, in confessione be.iium Siephanuin. Qiii 
post Christi ascensionem primus in septem diacoiiis 
ab Apostolis ordinalus, martyrio prxcedciite antc 
Aposiolos cst coronalus. Attendite, fratres, istorum 
duorum principum victoris cxercitus mariyrum p.i- 
rem operationem et confessionem. Lapidabatur Ste- 
phanus, et orabat : assabatur Laureniius, et hilari fa- 
cie congaudebat. Orabai Siephanus pro Saulo lapiiia' 
tore buo : et Laurentius chrislianum fecit Hip)>olyium 
custodem suum. Magna mirabilia fecerunt arehidia- 
coni isti : a quibus paiiebanlur supplicia, ipsis pr.rro 
gabaut divina bcnelicia. Hoc eiiim recerunt, quod ct 
Chrisium Dominum in passione facienteni aiidieniiit, 
qui pro iniinicis in cruce orabat, dicens : Pater, ignosee 
illis; quia nesciunt quid faciunt { Luc. xiiii, 54 ). Iloc 
ipsum el eos Dominus docuit , ubi ait : Si qtiis mihi 
ministrat, me seqnalur ; et ubi ego «mwi, Ulic et mitiister 
meus erit {Joan. xii, 2G). Meruerunl quippe esse cuin 
Christo, qui magiia conslantia connientes Christiim, 
Ticenint Aiitichrislum. Ergo ei nos, fratres, tota ineii- 
tis noslrx inlcnlione Doininum Jesum Chrisiuin coii- 
iiteamur, ipsum omni virtute timeamus ac diligamus : 
ut cuin omnibas sanctis ad prxmia regui coelestis per- 
venire mereamur. Amen. 

SERMO CCCXVII (a). 
In Natali ftiartyrum Massa2 Candidx {b). 

Massa candida nnde sic dicta. Ex quibus coUecta, 
Dilectissimi fratres, natalem martyrum celebramus, 
quorum muhittulo massam, splendor candidain fe- 
cit. Massaleiiim dicla est propter iiumerum, Candida 
propter meritum. Nara quid aliud Massa Candida, 
nisi multitudo inieirigenda est martyrio caiididata? 
Sicuii modo, cum Apocalypsis legeretur, audivinius, 
quia vidit beatiis discipulus, et apostolus, qui Christi 
solehat discumbere super pectus, marlyrum turbas 
candida veste fulgentes et palmis virentibus triumpiiaii- 
tes;etquod feliciter vidit, nobis (ideliter indicavit. 
Ait enim, sicut modo audivimus : Yidi^ et ecce multi- 
ludo quam numerare nenio poterat, ex omni populo, H 
tribubus, et linguis, vestiti omne$ candidas vesles, ei 
paimm in manibus eorum {Apoc. vii, 9). Vestis caiidida 
signiflcat innocentiam, palinae victoriam. Et ait qui- 
dam de senioribus ad Joaiinem : Isti qui sunt, et undg 
venerunt {Ibid., i3)? Joannes autem : I>o»uii«, tu scis. 
Ille aulem, qui ideo interrogaverat, ut doceret : lli 
Munt, hiquil, qui venerunt ex magna tribulatione, et Uh- 
verunt stolas suas, et candidas eas feeerunl in sanguine 
Agni {Ibid., U ). Qualis sanguis, fratres? Lavat san- 
guis isle, non maculat : habet quidem ruboreni , sed 
lamen non potest maculare candorem. Miruin est hoc, 
dilectissimi : illius eniin sanguls esc, de quo dicit 
sponsa ejus in Canticis canticorum, Frater meu$ can- 
didus et pibens {Cant. v, iO). Si candidus, quare rti- 
bens? Si enim caiidorem innocenliae Christi niilliis 
peccati naevus oiTudit, qiiare sanguinem fudit? Si 
caiididus, quare rubens? Si candidus ille nulla se ini- 
quiuiis nocte fuscavit, quare criicem iiiimaciilaiiis 
ascendit? Quaeris quare? audi Evangelium : Nisi gra- 
num frunrenti cadens in terram mortuwn fuerit, ipsum 

(a) Alias 17 ex vignerianis, SupniemenU part. i. 

(b) In Appendice nunc primumcollocatar. Augustinum noo 
sapit affectata illa qualiscuoique oraiioois eiegantia , et vh 
deiur Dimium apparatisverbis sermocoaiexius, exUlu nra;. 
sertim loco, « Non senex anuis jam vergeuiibus fractus 

« marcescente jugulo, » eic. Deinde Massam Candidani au- 
gusiino et Alricanis celebraiam, non gladio, ui isihic dici- 
lur, sed i^ne in lomace calcaria marlyrium cunsunHuasse 
eamque virorum cerio numin^o , non auiein ex oroui auate 
et sexu coUeciam, post Poniium iu Actiss. Cypriaiii, pro- 
duulMartyroIogia et Pnideuiius in Peristeph. 13. Hunc tJi- 
roen sermonein AuguslinotribuuntRomam^duomauuscriiilL 
ejusque nooiine a Baronio laudatur ui Kotia ad Martvrotoa. 
14 aug. et 1 novembr. 



KSS 



INDEX RERUIL 



2354 



solum manet; st auUm morluum fuerit, mullum fructum 
afferi {Joan. xii, 24, 25 ). Vide Massam, ei iiiiellige 
seminis causam. Massa hxc, fralres ( siciit aiidistis, 
ex omni populoj et tribnbus el Uugms)^ cx iitroque sexu 
et ex omni sDlate collecta e st. Non senex annis jam 
vergeniibus fracins, marcescenie jugulo, tremulam 
cervicem sublraxit : non anus sexu, aciate confecta, 
dexlram crucnti perciissoris effugit : non juvenes a 
corona vltx hiijus dulcedo revocavit : non exspiran* 
tium membra palpitnntium parviilorum cruenlus per- 
russor perhorruil : sed si qui forsitan infantum ma^ 
ternis uberibus inhianles ferrum potuerunt perse- 
qiientis evadere, oppressi ruina cadaverum, maiernos 
inter dulccs obiere complexus. Onmes in illo certi- 
niine coronnvit , qui omnem redemit scialem. Qualis 
tunc rerum species, dilectissimi, quam cruenta ar^tas, 
per qiiam videbatur miseranda et horrenda cementi- 
Dus (a), sed pretiosa in conspectu Domini mors sancto^ 

(a) Hunc locum sicrestituendum existimat Morel : QuaHs 
tunc rerum species , ditectissimi ! Quam cruenta et anera ! 
quum videbaiur miseranda et horrenda cementibus ! vide Ele- 
lueDt . critic. p. 359. — Fortasse tameo posteriorasola distin— 



rum eius { Psal. cxv, 15 ). Vultis nos^e quam pretiosa 
sit? Recolile quomodo nobis in apostolica Epislola 
legebattir : Propterea, inquit, non confundititr de his 
Deus vocari Deus eorum; prtBparavit enim illis civitatem 
(Heb, XI, 16). si videre possemus , qiiando erat de 
eorum trucidatione in terris taiita iristitia , quauta 
fuerit in illa coelesti civitate laetilia ; cum, istis m.ar- 
tyribtis ad coeluin uno agmine tendenlibus, cives iN 
litis beata; civitatis, hoc est, millia occurrerunt ange- 
lonim ! st videre possemus marlyres istos, corpora 
relinquenics , tanquam lutearum domorum tecta 
calcnntes! Et nos ergo, dilectissimi, faciamus in coelo 
ffatidium Angelis snnctis. Sancii etiam martyres de- 
bent gaudere de nobis ; quia non cessant orare pro 
nobis. Sed quando de iiobis gaudent? Quando eos, 
quos veneramur, imitamur. Sic eiiim volunt solemni- 
tates suas celebrari conventibus nostris, ut eonun 
pietatem Ixtificcmus raoribus iiostris. 



ctioae hunc In modum sananda sunt : Quam cruenla atas! per» 
quam videbatur miseranda et horrmda cemenUbus » sed » 
etc (M.) 



INDEX RERUM 

QVM IN HOC QUINTO VOLUMINE CONTINENTUR< 



IN 01I15TITM TOMUM PR^ATIO. 0-10 

SvLLABus codicum ad quos reco^niti sunt sermones 
tomi hujus quinli, et notae quibus codices indican- 
tur. 21-22 

5. AURFLll AUGUSTINf, HIPPONENSIS EPISCOPI, SERMO- 
^ES AD POrUIUM 031NES, CLASSIBDS QUATDOR KVNC 
PHIMUM COMPREHENSI. 23-24 

CLASSIS PRIMA. SERMONES DF. SCRIPTURIS. Ibid. 

SiEMo pRiMus. ue 60 quod scriptum est, Gen. i, 1, /n 
principio fecit Deus coetum et lerram ; et Joan. i, 1, 
m prtncipio erat verbum : coatra Rlanichaeos. — 
Manicbaeorum in veierem legem calumiiiae. ibid, 

Serm. 11. De tcDtatione Abraha; a Deo. — l.Abrahae 
6des et pictas. 2. Deus teolaas Abraham Maaichaeis 
immerilodis|Jicet.3.TentareDei quospectat. 4. Deo 
non pra?ponendum quod dediU 5. Dcus discere did- 
tuf, cum facit utdiscaDms.6. ^xspectatio ad Deum. 

7. Scripturarum Ggurse relHis vere gestis iohaerent. 

8. isaaci bistoria et vcra est et tiguraiiva. 0. Justi- 
ficatin ex tide siae operihus. 26-31 

Serm. lU. De Agar et isniaele. — Quomodo ad Agar 
et isinael periiiieant haeretici et schismatici. 32 

EcRM. IV. De Jacob et Esau. — 1. Spiritualiter sai>ere 
datur a spirilu saoclo. 2. Pelrus carnaliter sapieas 
iun. mus. ipsius et omnium martynim fortitudo ex 
Spiritu sancto. 3. Esau carnales, Jacub spirituales 
fi^ural. 4. vita Aa^elorum beata ex visione Dei. 
5. Deus Don est quid cor[K)reum, Deccpiale formari 
nosira cogitatioue possit. 6. guid cogilaudum cum 
dicilur Deus. Mauichaeonim errorem perstria- 
git. 7. Lumea quod Deus est quale cogitandum, 
H. Felicilas in futuro saiculo qualis sperauda. Duo 
Tcslauienta. 9. Testameuti veteris et Novi discri- 
mcu et coasooamia. Eremus est chrisliaao liic mun- 
diis. iO. Figurae nostrae ea quae isracliUco populo 
conUgerunt. li. Isaac et RcDecca in benedictloiie 
Jacob, quid fiffurabant. Ad Ecclesiam pertiuent 
omnes sancti. 12. Caraales de ecclesia ia sorfe suat 
F^sau. 13. Benedictio minoris sub specie roajoris. 
1 i. Pcccata. alieua palieatcr portanda. 15. Quomodo 
Jacob sine dolo et cum dolo. 16-17. Haedinas pel- 
ies bal)ere quid. IS.DuohGedi, duo popuU. 19. Uaedi 
cur po(iUli. zO. Alieaa peccatasicporiandasuat, ut 
comgantur. charilas. 21. isaacinooloJacobfiguram 
iutellexit. 22. Dolus non dolus. 23. Dolus in Jacob 
quid. Jacob a meadiicio defeaditur. 24. Beuedictio 
jacob. 25. Una res muitismodissigaificata. 26. Ec- 
clesia ager. 27. Beaedictio Esau. ^29. Jaoob sup- 
plautatio. 30. In beaedictione quid proprium, quK| 
commune Jacob et Esau. 31. Scrh>turae et Sacra- 
menia bonis et malis oommuaia. 32. omnes gentes 
spirituaUbus suhlecte. 33. carnaUbiis cur noQSub- 



iectae gentes. 34. Contra schlsmatioos. 35. Extorta 
>eaedictio. 36. Epilogus de pugna conura diabolum 
exemplo martyrum suscipienda. ViacentU martyris 
natalitia. 37. Hartyres imitandi. 33^ 

Serm. V. Deluctatione Jacob cum aagelo. — 1. Boni imi- 
tandi, mali vero, douec ultimo judicio discretio fiat, 
tolcrandi. 2. D.bita remilteiiaa iuiroicis. Inimicus 
sic diligcndus, ut tameu oorripiatur. 3. Luctandum, 
ur christi cbaritatem et patientiam imitatione prose- 
quamur. 4. Jacob et Esau figurae populi Christiani et 
Judaici. 5. Judaei Christiaaorumservi. 6. Lucta Jacol) 
cumangelo. 7. Angeii teaeri nolens q^idsi^nificet.5^58 

Sbrm. VI. De eo quod a|)paruit DominusMoysi m nil>o* 

— 1. Quomodo Deus Moysi apparuit. 2. Hoysi beus 
rer aaffelumapparuit.3. Deiapparitioquare in rubo 
facta. 4. Nomen Dei. 5. Aliud nomen Dei. 6. Signa 
data Moysi. 7. Quid sigaificet vir^a ; quid serpens. 

8. Quid manus et sinus Moysi ; quia aqua. 59*61 

Sbrm. vu. De lectione Exodi, de rubo in ouo flamma 
erat, et rubus nou comburebatur. — l.Quae ad- 
vertenda iu apparitioae de rubo. 2. Rubus flam- 
ma iahaereote non crematus quid significat. 3. Qui 
Moysi loquet)atur, christum fuiSse, quorumdam opi- 
nio. 4. m ea opinioae cavendum Arianonim argu- 
nientum. 5. Aliorum sententia, angelum Moysi ap- 
paruisse, non Chrislum. 62*66 

Sbrm. VIII. De decem plagis et decem praecepUs. OT 

Serm. IX. De decem coordis. 75 

Serm. X. De judicio Salomonis inter duas mulieres 
meretrices. — 1. Rei ^estae narratio. 2. Mdlieres 
duae coram salomone htigaotesde filio, Synagoga et 
Ecclesia. sacramentorum vita, Cbristus. 3. Judaei 

fraUam diristianam slbi debitam falso jactantes. 
. Adversus hyi)Ocrisim sic certandum, ut caveaUir 
periculum schismaUs. 5. Altera duarum mulierum 
sigoificatio. 6. simulatores in Ecclesia bonis opera- 
riis posteriores. 7. simulatorum fraus in bonos ope- 
rarios. 8. Honor proprius contenmatur ut Eociesis 
unitas servetur. 01-86 

Serm. XI. De Elia et vidua Sareptana. •— 1. Opera pie- 
talis nuac temporis exercenda. 2. Elias ad paupe- 
rem viduam pascendus cur mitUtur. Mandare Deus 
quomodo intelUgitur. 3. Bonorum operum merces 
non isto tempore speranda. 99 

Srrm. XII. De eo quoa scriptum est in Job, cap. I, 6, 
Et ecce venerunt angeU m cmispectum i>», et dia- 
bolus m medio eorumy etc. et de eo quod in Evan- 
gelio dicilur, BlatUi. v,8, BeaXi qui puro sunl corde^ 
quomam ipsi Deum videbunt; contra Maaidiaeos. 

— 1. Manichaeorura in libnun Job calomnia. 2. ca- 
lumniosa objectlo A<Hmanti ex K^^Qfi^jc^. v^^ak^ 
l»uua «MQ&i. %«icNfiNaa \«cetitfK«k. \d«ii^i^M^ v^^ 



«355 



INDEX P.EnUM. 



1553 



ce|S peccaii. 3. Quomodo diabolus YenerU iii con- 
S]»eclii"i Dei. 4. variis modis loquilur nobis I>eus. 
b niabijlus |iOluil auUire vocem Dei. 6. In conspe- 
ci nii Dui veoisse dial)olum, quid sil. 7. Quomodo 
aiai)olus tuil in medio angelorum. 8. Manichaei ex 
Ij sa e(>runi doclriiia refulali. 9. Manichaii Cbrislum 
(iiabolo visuni non neganl. Angcli |)er verum cor- 
I us assuniplum ap| arenl. 10. Cliristus dial)olo quo- 
uiodo apparebal. 11. irgontur Manichai quod sol 
quem Douin puiant, a malis videaiur. 12. clirisius 
cur ex fcinina nalus. Hlius Dei non esl mutaius per 
incarnaiionem. 100-105 

lEWM XIII. De co quod scriplnm csl in Psalmo n, 10, 
jyudimvii, .omnes qui judicalis terram, — I. ler- 
rain judicare quld. 2. I»ra?suincns de jropriis viii- 
bus, perit de via jusla. Fidendum in Domlnum. 
Inordinale huniilis. o. \ohinias bona a Dco exci- 
taia. 4. Ad judices. l)e muliere adulieia. 5. Miseri- 
cordiain couswiuilur. 6. \ erba ranli dc poieslate. 
7. .ludex inse primum, lum in alios jusdicau H. Pec- 
caia pcisequalur, non peccaiitem. 9. Disclplina el 
correctio noii neglii^enda. l-eriens, iiiiis; parccus, 
crudelis. 107-111 

9krm. XIV. Dc vei*su 14 Psahiii ix, libi (lerelictns est 
paupcry pupiUo tn eris adjutor. — 1. rauper verus 
quinam siL. ± Diviiilnis caveiulasiiperbia. 3. Paii- 
l>cresde l.azui'i sorlo non exiollaniur. 4. l*aiiper el 
divcs ii) eadein sorle feliciialis, si uienine hnmilis. 
sinus Abralue. o. Verus paiiper iu j»auperum turba 
vix invenilur. 0. Diviliie plena) ncncnlorum el per- 
ilura;. 7. Paiiper cupiditalibus uivite pejor. 8. Rur- 
sum pauper cinn divile coniparalur. 9. veriis paiipcr. 
chrislus | auper et dives. I^auperias Christi. 10. Pii- 
|4llusquis. 111-116 

Skam. XV. De vcrsu 8 l»salmi xxv, Dowitie, dilexi de- 
corem domus tua*, et tocum tubernucuti ctaritalis 
ltfa\ — 1 , Decor domus Dei. hlcclcsia viva. 2. Nuinc- 
rus et suner numerum. vasa in honorem, vasa iu 
coQtumeham. 3. Malorum cst niale uti bonis ; Dei 
oontra, bene uli niblis. Animx aduiieroe et (oriii- 
carise. 4. Ad quid mali in mundo. 5. Abundaiitia ma- 
lorum, propter purgaiionem l)onoriini. 0. Mali toris 
et iiUus tolerandi. 7. Constantia in fercndis inliis 
malis. 8. Dura jussa, sed magna promissu. 9. Mali 
idco multi, iii exerceantur boni. Ainurca, oleiim. 116-120 

8cRM. XVI. De eo (luod scrii>tum esl in Psaliiio xxxiii, 
13, Qids esl homo qui vun vitam, el diligit videre 
dies bonos? — 1. vita nra.^sens nec vita esl. 2. viia 
bona hic sectanda. Uedimcre lem|ius (iiiid. 3. vita 
iii Psalmo quxnam pro|)onitur. 4. Diesboni in l^al- 
ino, non hujus sseculi, sed a,'terni promituuuiir. Ix)- 
<iui dolum.D. gu&iUo aidore (lua^renda pax et vila 
dbterna. . 121-121 

Sbhm. XVII. De eo quod dicitur in Psahno xlix, 3, 
reu8 numifestus veHiet, Deus nostcrt et mn siie- 
bitj etc. — 1. Judicium extremum. 2. i*rx|)ositis 
munus imposilum. Volum pii pasloris. 3. Peccata 
consueludine vilescuiil, nec senliuntur. Kbriosilas. 
Kxcommunicatio. 4. Peccanies videt el odit Deus, 
etsi nunc lacel. 5. Dei judicium in peocanles. Pct^ 
nilendi tempus. 6. Medicina posl peccatum non re- 
spicienda. 7. >itx brevitas. llomo viiro fragilior. 121-128 

teRii. xvui. De e(xlcm versu l^lm. xlix, Deus ma- 
nifestus veniett eic. — 1. chrisii advenius aller oc- 
cultus, alter manifestus. iTxcepla Dei quiluisdam 
in ri.sum veniunt. lloininum carnalium [>erversuin 
judicium. 2.' Cur Deus nunc judicat quaxlam, non 
omnia.3.Thesaurus opernm,scu bonorum, seu ma- 
Jorum. 4. suus quemquc manet tliesaurus. l*auperes 
divitibus laiurarii. 5. Pa^nitentia infructiiosa. 128-131 

teRM. XIX. De eo quod scriptum est in Psahno l, 5, 
Quoniam iniquUalem meam ego aqnosco; et in 
l^salmo Lxxii, 1, Quam bonus Deus tsrael rectis 
corde ! — 1. Rogandus Deus, utfaciem non a nobis 
avertat, sed a peccaiis nostris. 2. rceniientis esi 
peccata pronria et aguoscere et punire. 3. Sacrificio 
contriti corilis placandus Deus. 4. Honiini dis!>licere 
debet quod Deo disnlicet, ct conlra. Felicitas liic 
non (lusrenda. Auiiitorum acclamatio. scandalum 
de lelicilate malorum. 5. Felicilas et merces a Deo 

Suaenam exsnectanda. 6. Ad benc vivendum (luoii- 
ianis periculis commonemur. 132*136 

Serm. XX. De versu 12 i^lmi l, Cor mundum crea in 
me Deus ; et de versu 5 l*salmi xl, Ego dixiy Domi- 
ne^ miserere mei, etc. — 1. Peccatornon notest re- 
surgere per se a peccato altsque gratia. z. Confes- 
siopeccstti Decessaria,ut venia iin|)elretur. Puiiien- 
Jum peocatuiUf aat ab ipso poccaiore. aut a dcq. 
SiMcmUo peocati iniqua esteladiaboiosuggeriiiir. 



5. F.t desperatio et spes impa>nltentiac ac perdl- 
tionls causa. 4. Non diflerenda conTersio.omnia sua 
vuli homo esse bona, praaer viiam. 5. verbum Dei 
ministrantes presbyleri. 137 1 11 

Serm. XXI. De eo quod scriptum est in Psalmo Lxni, 1 1 , 
Jucundubitur justusin Domino. — 1..iucunditas(io- 
rnm in Deo etiam in hac vita. 2. Dco nunc propin- 
quanius huniiliiale et charitalc. 3. Peccalum i()suin 
noii anialur, sed i|sc inordinatiis amor a*eatur£ est 
peccatnm. 4. in eos qui creatiiram Deo pnei-onuni. 
5. Fides ab oniiiibns, etsi forte non videtur, diligi- 
tiir. 6. Fides in servo honoratiir. 7. Fides Di>o (le- 
bita n st^rvis einpiis i: sius saugiiiiie. 8. Jticunditas 
in Deo et in a?lmiis l)onis qnx' dedit. Heclus corde ' 

qiii laudat nagellum | atris. 9. Delcclalio pioruin in ( 

Doo aniissis terrenis rebus. 10. isus auri quis nia- 
lus, (|uis lionus. 142-1 18 

Serm. XXII. De versu 3 Psalmi lxvii, sicut de/icit 
fumus, deficiatd, e(c. — 1. l»ropheta iitens 0])ian- 
tis iigiira, visionis su:ecertitudinem signiricat. 2. in 
ligura pfo| heta} oplaiilis, inlclligeiula divini de- 
crcli approbalio. 3. Quibus modis Deus ad | aiii- 
tiMitiain soiliciial. Flagellum Dei admonitio noslra 
esl. Po>nilentia infriicluosa et rriicluosa. 4. Judicii 
hitiiri fldcs tol aliis pra^diclionibiis impletis firnia- 
liir. Marlynim .saiigiiis seinen. 5. Deiis et justus 
et iiiisericors. 6. Siluiato reo judex muiaiiir. 
7. Peccaior pcr(*al, iie lionio pereal. 8. siciit fu- 
iiiiis (loticiiinl, qiii i.ecaita sua detenduiU. 9. Mi- 
sericordia Dei, qiiania erga hominein. 10. Duo pa- 
rcntcs ad vliam, et duo a(l mortem. 1 18-154 

Serm. XXlll. De versu 24 l^salini lxxu, Teninsti ma- 
num dexteroi mea:; el de visione Dei. — 1. Docio- 
riini otliciiim periculosum, audiiorum sccurior con- 
ditio. 2. Cx)n(Jiscipuli omnes sub Chri.sto magistro. 
Audiiorum erga doclores oHiciiim. 3. Scrinturae 
saiictie ad inrirniitaiem parviilorum aptatse. 4. Au- 
dilores (|Uinamcarnales, quinam s{)iriluales. 5. lu- 
lelligere non esl nisi verum sentieiUis. De Deo 
lalli, periculosum; mcntiri, exilioslini. 6. Carnalis 
dc Deo cogitalio. 7. Cor fidelis leni|lum non an- 
gusltiin Dco. riinor habeiangustias, ssxYfi lalilu(U- 
neii). 8. Dilatatio coi-dis cx chariiale, ciuae et arrlia 
dicilur (*l |)ignus. Arrha et pignus ((uo diflerant. 

9. charitas veriiis arrha qtiam pignus dicitiir. 

10. Vm^ cliaritatis siimmum bonum. 11. Bona piis 
pi*opria. 12. iiomines el lilii hominum unde disttn- 
cti. 13. charitas amaiur, nec tanuni sentilur. 
1 i. Deus quoinodo hic Moysi apiiaruit. 15. Deus 
abs(pie siii miitaiione apparuit ea specie qua vo- 
iuil. IG.Deusaiiliis videbitur sicnti est. 17. Pacifict 

lilii Dei. 18. Deusnonnisi a pacificis videbitur 153-16i 
Serm. XXIV. De versu 2 i^hni lxxxu, 7>eu5, qnis 
simitis tibi ? —\. Gralulatur fidelibus Dei zelo in- 
censis conira idola. 2. ctiristianoruai in Paganos 
|.icl:ts. 5. Deo vero iiec lioino comparari debet, 
iniilio niinns idolum llerculis, cujus titulus refeUi- 
tur. 4. Qiioniodo petilur ut ne taceal, neque iiii- 
tescai Deus. 5. Fidelium quorunKlain zeliiscontra 
idola. 6. Gralulatur civibtis, quod Romanos deos, 
lioma3 dejeclos, uolint stare Carlhagine. 7 Deus 
irascendo milis. 162-166 

Serm. XXV. i)e versiculo 12 Psalmi xcni, neatus honw 
quem tu emdieris, Domine^ eic. — 1. F.vangeliuui 
lex Testamenti ^ovi. Legis veteris promissa spiri- 
tualiler inlelligenda. 2. Legis veteris servilus, 
cum Deus colilur propter terrena. Sursum cor. 
3. Dies maligni ab inilio peccati. 4. Maligni dies 
unde. 5. Dies maligni piis prosimt ad iuvenitMidos 
dies bonos. 6. Dies lH)iii ({ua condilione pro|)Ositi. 

7. Pav scquenda qualis Jirxciiitur. Sursiim cor. 

8. Clirislus in paupere vestiendus et excipieudus.l67-lT0 
Serm. XXM. De verbis i»sahiii xciv, lenitc^ adorenms 

et prostermmiur < t, fleamus ante nominmn qui nos 
fecit, etc. Et de verbis Aposloli ad Galatas, cap. 2: 
^um si per tegem justitiay etc,, et cap. 3, si enim 
data essel lex qu(B jmsit vivilicare ; ct ad Roni., 
cap. 9, o homOf tu quises, ctc., et cap. 11 , o aiti- 
tudo ! elc. (X»nira liseresim Peiagianorum— 1 . Homo 
a Deo creatus, a Deo, cum ipsum rogat, non dese- 
rilur. 2. Pelagianorum error, se a Deo factos homi- 
nes, a se autem justos. 3. Liberum arbitrtum siue 
Deo quid valeat. 4. Homines qaod suuiiis, Deo au- 
ctore sumus. Gratia creaiionis tJeclio Dei. 5. Fide- 
les si suinus, gratia Dei sumus. 6. Gralia. 7. Gratia 
chrisLi Mediatoris. Medialor. 8. Pelagiana hdcresis 
exoriens horretur, et £[ratiam Dei adniittere se si- 
mulat. 9. Giratia chrisu prseter uatarani et le^em 
u^cciBi^Sa^aiWVi&xtlebei. ijex ad quid data. 10. ):a- 



23j7 



INOGX RERUM. 



tQr,ii 



nicliaeonun hneresis de veleris legls auctore. 
11. Lcgis datse insufficicnlia ; graiiae necessitJS in 
Fjisspo n^uraia. 12. Gratia Cbristianorum. 15. Massa 
perditionis, unde clecti suiuus. Eleclio ex perdi- 
lioais massa iavestigabilis. 14. Gratia excludii 
omne meritum pr£ceden.s. \o. Nihil nobis arro- 
gaiidnm. 171-178 

hKUM. XXV 11. i)e titulo et prioribus versiculis Psalmi 
xcv ; et de verbis Apostoli ad Rom. n , Muerebor 
ctU misertus fuero^ etc. Contca Pelagianos. — 1 . Do- 
mus Dei, qiia* nunc sedilicatur. 2. Captivitas, de 
qua pcr Christum liberamur. 5. In Deo, qui cuius 
vuii miserelur, nulla iniquitas. 4. Cur Deus cujus 
viilt miseretur, capere homo non potest. 5. Quo- 
modo hic omnia nota factasunt Apostolis. 6. .i^qui- 
tas Dei cujus vult miserentis crcdatur nunc, donec 
poslea videalur. Signiim crucis. 7. Jndicia Dei in 
mysterio gralia", non ratione scrulauda, sed achni- 
raiione prosequenda. 178-181 

^KHM. xxvui. De versiculo 3 Psalrai civ, Lcetelur cor 
qv.mreutium Domimm. — 1. l^tandum corde in 
i)co. 2. Deus cordi lux, et odor ct cibus. 3. Lux 
oculoruin cihus, plures absque sui minulione pa- 
scit. 4. Sonus et intellectus vocis ad piures sme 
partilione i>crvcnit. 5. De intellectu. 182-184 

Slhm. xxix. — De versu 1 Psalroi cx\ti, Confitemini 
Donwio^ qnoniam bonm est, — 1. Bonus a se solus 
neiis, a qno calcra boiia. 2. Confessio duplex, lau- 
duntis et poeniteniis. 3. Confessio peccatonim ad 
sululfin necessaria. 4. tlraque contessio, laudis el 
pcccaii, dobita Deo. 5. Ilomomalus vult bona omnia 
pra^terscipsum. 6. Pepcalum puniendumaut a Deo, 
aul ab homine poenitente. 185-187 

Skrm. XXX. De verbis Psahni cxvw, Gressus meos 
diriqe^ ctc. Kt Apostoli, Rom. vu, Lex Sfnrituaiis 
e&t, ego aulem camalis, etc. Contra Pelagianos. — 

1. Iniquitalis in hominem dominatus ante gratiam. 

2. Caplivilas hominis ex peccato. 3. Adversarius 
gratiae refuiatur experimento propris infirmita- 
tls. 4. Lucta carnis et spirilus. 5. Naturae falsus 
defensor medico ingratus. 6. In lucta carnis et spi- 
ritus quid faciendum. 7. Gratise adversarius sub 
jugo est iniquilaiis. 8. Gratiae bostem revincit Eccle- 
sis piecatio. 0. christus magister hiirailitatis. 
10. Jugumchristi unde suave. Pelagianonim argu- 
menuiio. 187-192 

•icRM. XXXI. De verbis Psalmi cxxv, 5, 6, Qui mmi- 
tiant in tacrymis^ etc. — 1. seminare in lacrymis 
omnium esl Christianorum. 2. Uart^fTum passio el 
nierces in Psalmo prsedicta. 3. Infirmiores Christia- 
ni quidam in lacrymis seminantes. 4. Quomodo se- 
miiiant omnes in lacrymis. Juslus quisque hic ab- 
undanlius plorat. 5. Justorum oratione$.cum gemi- 
tu. 6. 1 acrymae piorum oomparantur cum fletu im- 
piorum. 192-195 

bKRM. XXXil. In Psalmum cxLin. De Golia et David , 
ac de coutemptn mundi. — 1. Medicamenta m Scri- 
Ituris divinis. 2. Titulus Psalmi. 3. Goliae et Davi- 
dis descriptio. 4. Davidishi Deo oonfidentia. 5. Quin- 
que lapides David quid mysterii habeant. 6. Regula 
ad intelli^endas Scripturae allegorias. 7. De fluvio 
levati lapides et in pastorali vase positi quid signi- 
ficeiit. 8. Populus Judieorum non implevit legem ; 
quia timebat , non amabat. 9. De suis viribus ne 
homo praesumat. 10. Proprium bominis nihil ni^ 
peccatum et mendacium. 11. Duaejanuae diabolo 
teiiUiiori, cupiditas et thnor. 12. Reos omnes Chri- 
stus invenit. 13. Criicis signum in fronte quid si- 
giiificet. 14. Cupiditatis tentatio. 15. Timoris ten- 
taiio. 16. Rono malus nihil vere nocet, sed prodest. 
17. liomo malus novacula acuia. 18. Felicitas non 
in leinporaIit)Us ponenda. 19. Felicilas impiorum 
nonnullis scandalum. superflua petens propitio Deo 
non exauditur. 20. Divitiarum abusus. 21. Cupidi* 
tas leiiiporalium quomodo in proximum iniqua. 22. 
De felicitate terrena aliter mali , aliter boni sen- 
liunt. 23. Verbi Dei fructus a non audiente etiam 
cxigendus. 24. Felicitas mundana ; et quae licita 
videtur, coniemncnda. 25. Felicitatem saeculi quis- 
quis magni pendit, alienigena est. 28. Goliae su- 
i)erl>ia ex lerrena felicitate. 27. In eos qui de fe- 
iicilate terrena gaudent. %. Beatus populns 
quis. 196-206 

Skrm. XXXIII. De versu 9 ejusdem Psalmi cxuu, 
DeuSy canlicum nomim cantabo tibi ; in puiUerio de- 
cem chordarum psaHam tibi. — 1. chariiate can- 
lalur canticum novum. 2. Lex im| lelur charitate. 
3 . Praecepla tria ad Dcuro pertineutia. sa])i>atum 



spuituaie. Sabltaiun. sabhatorum. 4. Praecopla se- 
ptem quae proximum spectant. 5. Caniicum novuui 
cantare cujusnam sit. Donaiistae illud non can- 
laut. 207-209 

Sbrm. XXXIV. In haec verba Psaluii cxux, 1, 2, can- 
tate Domino canticum noiv/m, lans ejus in Ecclesia 
sanctorum , etc. De cantico novo et viia iiova. — 
1 . Cauticum novum cantarc , cujus sit. 2. charilas 
cx Deo. 3. Amamus Deum de Deo. Idoia cordis. 
4. Amor infiinus. 5. Deus coniinuo, cum amatur, 
habetur. 6. Cantandum Doniino , et oribus, et mo- 
ribus. 7. Pretium quocharitas comparanda. 8. Pro- 
xuiius quautum dihgendus. 9. Precatio post sermo- 
nem. 209-21 i 

Serm. XXXV. De co quod scri) tum est in Proverbiis 
salomonis , si sapiens fueris , tibi et proximis tuis 
eris ; sf. autem nmlus evaseris, solus liauries nwla 
Cap. iXyf 12, secundum LXX. 215 

Skrm. XXXVI. Deeo quod scriptum est ibid.^ cap. xni. 
ff 7, 8, simt qui se divites a/fectant , nUtil haben- 
tes ; et sunt qui se humiliant^ cum sint divites. Hed- 
emptio animcB viri divitice ejits : pauper autem 
non suffert niinas. — 1. Expositlo verbonun Scri- 
jturae. 2. Divitiarum morbus , supcrbia. 3. Diviles 
non hujus mundi. Paupertas et divitiae Christi. 4. 
Onmes lx)ni fidcles divites sunt intus. Hiems et 
aestos nostra qiiae. 5. Diviles liujus mundi non 
conlempti a Christo. Diviliarum ii\anilas et pericu- 
lum. 6. Divlliic ad quid predesse possunl. 7. Divi- 
tiis iutcrioribus divitcs. 8. hiteriores divltiae , fides, 
auro praeferenda. 9. Divitiae pro animae salute in 
eleemosynis expendendae. 10. Paupertas animi prae 
limore minarum aniini deficientis. 11. Diviliae verae 
a Deo expetend». 215-219 

Sgrm. XXXVII. Dc leclione Proverbiorum Salomonis, 
ab eo looo ubi dictum est, Uulierem fortem quis 
tnveniet ? etc. usque, Et laudetur in portis vir ^us. 
Cap. XXXI, f 10-Sl. — l.jQuac de muliere forli di- 
cuntur in iUo Proverbiorumcapite, ad Ecclesiam 
referuntur. 2. Ecclesia btere non potest. 3. Prctio- 
sior est lapidibus pretiosis quae ab Augustmo mu- 
lier supra describitiir. 4. Coufidit super eam cor 
viri cjus. 5. Operatur enim vbo suo bona , et non 
mala , in omni tempore. 6. Inveniens lanam et U- 
oum, fecit utilc mauibus suis. 7. Exsurgit de nocti- 
Inis, et dedit escas domui , et onera anciUis. 8-9. 
Prospiciens agrum mercala est. 10. succincta for- 
titer Iuml)os suos, firmavit brachia sua. 11. Non 
exstinguetur lucerna ejus tota noctc. 12. Manus 
suas extendit ad utilia. 13. Brachia quoque sua fir- 
mavit in!'usum. 14. Manus suas apenut pauperi. 
15. Non est sollicitus de his quae in domo sunt vir 
ejus, cum alicubi demoratur. 16. omnes apud eam 
veslitisunt. 17. Duplicia i^aUia fecit viro suo. 18. De 
bysso ct purpura vesUmenta sibi fecit. 19. Conspi- 
cuus fit in portis vir ejus. 20. Sindones fecit et ven- 
didlt. 21. CincloriaautcmcJiauanxis. 22. Forlitu- 
dine et decore iuduta cst. 23. Os suum aperuit at- 
tente. Dis|osuit ordincm linguae suae. 24. severae 
couversationes domorum ejus. 25. Surrexerunt fi- 
lii ejus, et ditaU sunt. 26. fX vir cjus laudavit eam. 
27-28. Mullae filiae fecerunt polcntiam. 29. Falsae 
gratiae, et vana species. 30. Beatonim ncgoUuro 
uon aUud nisi laudare Deum. 221-295 

SufiM. xxxviu. De verbis EcclesiasUci u, 1-5, Filit 
accedens ad servilutem Dei^ etc. Et de vcrbis 
Psalmi xxxnu, 7 , Quanquam in imagine ambulal 
homo, etc. De conUnentia el susUnenUa. — 1. Duae 
virtutes hujus vitae. 2. Boua et mala bonis et malis 
communia. Scandalum de felicitate malorum. 3. Fi- 
des hic necessarta. Tempus fidei et tempus spe- 
ciei. 4. Tempus fidei laboriosum. 5. Fides primum 
praeceptum. vitahominiscrescendo decrescit. 6. La- 
Dorant pro cupiditalibus suis, laborare nolunt pro 
Dei promissis. 7. Timor mortis diviti hominl est 
continua tribuhitio. 8. Divitiae in luto ponuntur, 
dum erogantur. FJeemosyna pium fcnusDeo 9. Di- 
vitiae in coelum praemittend». 10. Fides in corde, 
quasi Christus in navi dormiens, excitanda. *i- 
Muudus amatores suos relinquit. 235-241 

Serm. XXXIX. De eo quod scriplum est Ecdesia- 
siici V, 8, 9, ye tardes com^ti ad Deum, neque dif" 
feras de diein diem. Et de verbls Apostoli, l Tlm. 
VI, 7-19, Miiil intutimus in hunc mundum, etc. 
— 1. Conversio non differenda. 2. Contemptus 
mundi. 3. Ciipiditas diviUarum quam periculosa. 4. 
vermis diviUarum superbia. 5. Diviliarum usus in 
o| eribos bonis. 6. Eleeinofiynae qua roeosuru at 



2359 



INDEX RRKUn. 



S3C0 



quo fine facicnds. 241-245 

^sjiM. XI.. De eodeiD loco Foclesiastici v, 8, .ve tar- 
des converti ad Deimi , eic. In eos qui coaversio- 
iiem de die in diein differunt, quonim alii niale 
speraudo, alii desperaudo pereuoi. — 1. susii- 
nere Dominum quia. 2. convcrsionem alii speran- 
do, alii desperando difTerentes. 3. rleriqne malc 
sperando differunt. 4-5. Poenitcnlia iii crastinum 
uon differenda. 6. Excitandus aegrotus etiam no- 
leiis. 7. Nulla est securiias nisi a Deo. 2U-2i6 

Sr.RM. XIJ. De eoquod scriptum esl Ecclesiastici xzn, 
28, Fidem posside cum prcxinw vi pauperiate 
ipsim, tU et bonU ejm perfruaris. — 1. Fides amico 
iii ejus pauperiate servanda. 2. Qua spe servanda 
tides amico pauperi. 3. Nonspe venlurae ipsi felid- 
tatis lemporalis. 4. I.azari ct diviiis historia id- 
ij)sum ostenditur. Pauperis consortium in aeterna 
felicitate diviti qui ii sum bic spreverit, non spe- 
randum. 5. Dives paupcris coiitemi.tor, miser fi- 
nila vita. 6. Paupenim amicitia eleemosynis oom- 
paranda. Mammona iuiquitatis- 7. Fides in christum 
l.auperem. 247-^1 

SEaM. XLll. De eo quod scriptum est in Isaia, cap. i, 
f'i\f Quo mt/)t muUitudinem Mcrificiorwn vestro- 
runi '/ Et in Psahno cxxxix, 1, libera me, Domine^ 
ab liomine malo.— 1. Eleemosyna in pau|>eremsa- 
srificium est chrisliani. Duo genera eleeniosyua- 
rum. 3. Kleemosynanim raensura et merces. Fenus 
trajecliliumquid. 3. Homo malus. 252-2£)3 

8EnM. XMii. De eo quod scriptum est in isaia, cap. 
vn, ^. 9, Awt credideritis, non inteUigetis.—i. Fi- 
des necessaria. 2. Fides magnum Dei donum. 
3. D.'i iu homiuem beneficia. AJiud intellectus et 
aiiud ratio. 4. An prius credendum quod posiea in- 
teliigatur. 5. Propbeticus sermo ad firuiandam fi- 
dein efficacior. 6. iHscatores et kliota) in aposlolos 
cur olecti. 7. Fides praecedil intelligere. 8. Fides 
intolligendo crcscit. 9. Quomodo et credeodum quod 
intei>igatur, et intelligendum quod credatur. 234-257 
8EIIM. xiiv. De verbis isaiae, cap. uu, f. 2-9. — Hic 

locus intelligitur de Christo, 258 

SrnM. XLV. De eo quod in Isaia, cap. lvu, f. 13, 
scriptum est, Qtit autem dcdili erunt ntt/tt , posside- 
bwu terram , et inhabitabunt montcm sanctuni 
fnettm. Et de Aj)OStoIo, Has ergo promissiones lui' 
bentes^ charisstmi, mundemusnos ab omni coingui' 
natione camis et spiritust perficientes sanclilica' 
tiowm in timore oei. li Cor. vu, 1. — 1. Divinae 
iiiisericordiae tribuehdum quod opportune acciderit 
nulla hominum cura. 2. Cupiditales non fioiuntur, 
sed augentur, si praesentia propter terrcnas pro- 
Hiissiones contemnanlur. 3. scripturae obscura ioca 
i]\ locis aliis aperlis illustrautur. 4. rerra viven- 
liiiin nobis promissa. 5. Mons Christus et Ecciesia. 
6. Quomodo monschristus etEcclesia7.Qualis mons 
cliristus; contra Donatistas. 8. Mundities carnis et 
spiriius praecipitur. 9. sanctificatio in timore Dei 
pctficitur. 10. Carnis futura conunutaiio.Caro homi- 
iiis iii corpus angcli convertenda. 262*209 

SuiM. XLVi. De pastoribus in Ezechiel, cap. xxxiv, 
f. 1-16, ab illisverbis, Et faclum. est, etc, us(iue, 
Ft pascam eas cmn judicio, Contra donatistas. — 

1 . De pastoribiis nou oves, sed seipsos pascentibus. 

2. chrisliani, proplcr nos; priepositi, propter 
alios. 3. Pastorcs qui se pascunt, non oves. 4. La- 
ctis percipiendi potestasdala pastoribus. 5. Lacsic 
suiuant, ut ovibus i^.rosinl; non sumpto lacte, oves 
iieglii^^aut. 6. Quidsit lanis se tegere. Lana,honor. 
"^. raulus eorum vitiis, a auibus sM honor exhi- 
betiir, non parcit. 8. Pastores ne viliis paroaut, 
luultitiidiuis conciliandx causa. 9. De mactantibus 
oves pingues. 10. Ovis infirma, unde contortanda. 
11. iii arena aedificant, qui felicitatem terrenam 
proiuitluut. 12. infirmus quomodo conflrmandus. 
13. Iiifirmus et aegrotus in quo differre Uitelligan- 
tiir. christiana firmitas. 14. Errantes ovesrcvocare 
tenentur lastorcs. Donatistarum stuUda objectio. 
15. Errantes oves non sine sanarum periculo ne- 
gli^uiur. 16. ovium erranlium intelicitas. 17. 
Mali montes et colles, in quibus oves errant. Boni 
montes. 18. Errantes per totam faciem tcrrae. 
19. Malis pastoribus ovcs unde securae. 20. ovium 
iiiterilus quomodo pastori imputatur. 21. oves 
a nialis pastoril)us quomodo reducit oeus. Ovis 
erraniem pastorem sequendo non secura. 22. Pa- 
sior malus non in eo quod de suo, scd in eo qiiod 
de Dei profert, audiendus. iS. ovium curain 
Deiis ime suscipit. 24. Montes israel, ubi pascua 
Uma. SS. spci ovium io solo Deo« )6. oviuro sani- 



tas el requles ex Deo. 27. Pascere cum ^uJido. 

28. Perdix sme judicio congrcgans, dialiolus. 

29. Perdix contenliosa avis; in Donatistas. 30. 
inus pastor lionus, quia boni oinnos iu uno. 31. 
Do ;atistx Caiholicos a .siia corainunione repellunt. 
32. Donatisiarum vox non vox pasioris. S3. Nec 
vox pastoris esl qiiod iili de traditoribus dicunt ; 
neque quod Fxx;lesiam dlciint f)**riiuram. 34. vox 
pasioris et ejiis grex non latet. 35. i-ocus ex Canti- 
cis cauticorum a Donatistis trustra prolatus. cautica 
canticorum aenigmata. 38. Lociis ex canlicis con- 
trarius est Donatistis. 37. Meridies si inteliigatur 
loco citato, Cacit contra Donati<itas. Exire ha:retico- 
riim est. 38. Locus ex Haliacuc male usurpatus a 
Donatistis. 39. In Donatisus non quadrat testimo- 
nium llabacuc. 40. interpretatio verior prophetae 
ilabacuc. 41. Donatistae sfanonis Cyrensei factum 

pro sc intcrpretantes. 270-291 

SEnM. XLvii. De ovibus in Ezechicl, cap. xxxiv, 
17-31, ab \\]}s verbis, Kt vos oves mecR, etc., usque, 
Et eqo neus vester, dicit Dominus Deus. Gontra 
Donatlstas. — 1. Oves pascuae et manuum Dei su- 
inus. 2. Pastoris vox cum tremore audienda. 

5. Gregis Dei securiias. 4. vox pastoris nunc tem- 
|)oris audienda. 5. Dei patientia ne abutamur. 

6. Non evollenda zizania ante messera, nec haxJi 
ante judicium separandi. 7. Dei judidum securi 
l)oni, trementes mali exspectant. 8. consdentia dlo 
mundanda. 10. Doctores lividi et amanilenti. il. 
Non sutficit bona conscientia, si est negligens co- 
ram hominibus conversatio. 12. Hominibus placere 
quatenus stndendum. 13. Quando sufflciat oon- 
scientia. 14. Bona conversailonis cura. 13. ovcs 
et hircos nunc discemere solius est Dei. 16. Sdil- 
sroaiis Donaiisiarum auctores superbl. 17. Dona- 
tistas separationcm suam excusare non posse. 
18. Donatistarum schisma prudenti cuiquam Chrl- 
siianismum protiteri cupienii, non nlacere. 19. 
Ovcs audiia | asloris voce salvantur. 20. Prophetia 
de christo i,aslore, docens i|)sum esse unum cum 
Doo. 21. Delutls unilas,et pcrsonarum distributio. 
Mediator Christus, quomodo. 22. Testamcntum pa- 
cis. TesUinenU schismalicorum irriU per impe- 
ratorum leges. Scripturas se ab \ane servassa 
jacunt Donatistae. 23. Hal)iUtio et quTes in eremo 
conscientise. 24. Benedictionis imber. 25. ligna 
in campo fructifera allegorice. 26. Conira Donati- 
stas. 27. A luporum dentibus erumitur qui pasto- 
rem audiunt. 28. Planiarium pacis. 29. oves Dci 
quaenam. 30. Deus omnium est, et ab omnibus suis 

non divisus, sed totus possidetur. 293-315 

Skrm. XLviii. De verbis Michaeae prophetae, cap. n, 

f. 6-8, Qtdl digman offeram Dondno, eic. Deque 

Psalmo Lxxii, Quam bonus rsraei Deus^ etc. — 

1. Praidicator verbi operatur in aurii)us, Deus m 

corde. 2. sacrificium Deo nos ipsi. Judicium el 

juslitiam faccre. Pcrversum judicium non est judi- 

cium. 3. Non recli corde, qui de maloruni fclidute 

scandalizautur. 4. Qiiantura propinqiiant casui. 5. 

Gubematio rerum ad Deum peninet. 6. iloc 

psalmisU suscepit cognoscere. 7. Quomodo vel 

quaindiu Deus sloat et bene esse malis, et malc 

esse l)onis. 8. Malis non revera bene est, nec b6- 

nis male. Malum est, malum |)ati. Bona quibus fa- ^ 

cias bene, et qiiae fiidunt bonum. 3lb-3l» 

Serm. xux. in euradem Michaea; locum, de jusUtia 

quaj facienda jussa est ; et in Matthaei cap. xx, de 

couductis in vinea. — 1 . Superioris sermonis men- 

tio. 2. Conducti in vhiea. Opus indictum. Justltia. 

Credere, est opus Dei, et cadem Ipsa jusUtia. Fides 

a lacto et dicto. 3. Nunc tenebr», poslea Itlx. Dies 

sunt fideles.4. Amicus et inimicus nunc vix dlgno- 

scitur. 5. Scriptura sancU speculum. 6. In dtscor- 

dia du^riim quomodo se gerere dcbct amiciis am- 

borum. 7. Justitia. Ira, fesluca ; odium, trabes. Ho- 

inicida, qui tritrem odlt. 8. Debitorura dlnilssio. 

9.Exemi-lumChristi. 10- Stephani charitas er^ lap^ 

datores suos. 11. Genu fixo orat pro inimicis. 32* 

Serm. L. — Do eo quod scriptum est in Aggaeo |pro- 

|.heU, cap. n, f. 9, wetim est aurum, et mewnesi 

argenium. Contra Manichaeos.— 1. Manichaeorum 

in veteres scripturas oalumnia. 2. Auruin et argen- 

lum res cst non hominis, sed Doi. 3. Quia id Dens 

non modo condidit, sed pro nntu adminislrat alils 

ad subsidium et probationem, aliis ad suppllduin. 

4. Aurum ejus proprie est, qui illo bene utilur, 

adooqiie verius est Dei. 5. Aurum bonis et mafis 

ciir dalur. 6. Aurum non recte viiuperari uosse. 

Mamraoua iniou iutis. Diviti» aliae vcra, aliac ttls.x* 



r^(i\ 



INDEX RERUM. 



2562 



7. uiviiinmm pius nsns. DennenUa est crimen ma- 
k> iiieniiiin) in rt» ip»s iransfeire. 8. Aurum a 
Maiiicliseis iojuria accusari. Auri cu|iidiias damna- 
iiir, rccins usus a Domino commendatur. 9. Mani- 
clKTi |)ro| lietarum calumniatores. 10. Agpra-i locus 
vindicalur. H. Aurum et argenium allegoricc. 
12. l-ax proniissa i)ost resurreclionem. iS. Auri 
C()utemi>ius in [ roi hclicis lilterisconimendatus. 336-333 

IhiiM. \\. De concordia Matlbx^i et l.ucae in genera- 
tioiiibus Domini. — 1. Tractanda quxslio proposila 
in die nafaii cliristi. $|)ectaculoruin dies, i. Specta- 
cuia cliristianoruin. Martyrum mortem aliter spe- 
ctanl carnalt^s, aliler s^ii^ltuales. 3*. cbristus de fe- 
inina nasci air voluent. Per feininam venenum, 
per feminam salus. 4. Evangelii fiJes toto orbe re- 
cei>ta. 5. Dissonantia Evangeliorum nulta esse se- 
cure credilur, donec intciligatiir. Utilitas secreti. 
\ ela appensa in domo. 6. Pia fkJes scripturarum. 
Augusiinus ad diviiias scripturas non piam mentem 
alTerens aliquando, decipitur. 7. christus ({uomodo 
filius Abraham et David. 8. Generaliones ab Abra^ 
bum usque ad chrislum. 9. Cx)neeptio Christi de 
spiritu sanclo. Juslitia Joscph sincern, non ssva. 
10. Inlerpretttio nominis Jesu. li. Ctilitas hxre- 
ticorum. itiliias |>er Judam prodilorem. 12. Gene- 
rationes ter quainordecim apud Matthaeum inve- 
liiuntur, Jechonia bis numerato. 13. cur Jechonias 
l>is numeretur. 14. Transitus Evangelii ad Gentes 
figuratus in transmigratione Babylonis. IS.Christus 
i.iier Judseos et (;entes la*(.is angularis in Jechonla 
adumbratus. 16. Cur genealogia Christi deducitur 
pcr Joseph. Joseph verus maritus Marise. 17. Joseph 
I ater Chrisli a Maria dictus, quonHxlo. Chrislus noa 
se negat filium Joseph. 18. Mari?e modestia et hu- 
inilitas imitanda feminis. Blaria virgoet mulier dicta. 
symliolum fidei. 19 Chrislus patrem Joseph non 
negat. obedientia pueri Jesu imitanda pueris. 
^. christus et Olius et Dominus David. 21. Conju- 
giiim faclt, non commixtio camalis, sed chariias 
(tonjugalis. Conju^ati abstinentes ex consensu. 
22. Camalis oommixtio nonnisi procreati(mis causa. 
I abulae matrimoniales. Adulterium unde. veuiale 
peccatum quando in usu matrimonii. 23. Duobus 
suslentacuhs constat ^enus humanum. 24. Ad vitae 
necessaria , alii libidine, alii ratione ducuntur. 
25. Pairibus concessum habere multas uxores ad 
lioc tantum ut filios procrearent. 26. Dignitas vir- 
giaalis coepit a matre Domini. Josepb cinomodo ve- 
re nnter Chrisli. Adoptio filiorum. Fiiii naturales 
et filii conjugales. 27. Duo patres Josenhi ad con- 
riliandos Matthseum et Lucam recte a<3mittuntur. 
28. Adoptio in sacris Litteris. Antiquonim cum an- 
cillis concul)ilus quomodo sine adulterio. 29. Filii 
proprio quodam modo aj.ud Judaeos. Generationes 
iv>nuni varie ab Evangebstis sine mendacio nume- 
raia?. 30. Quare per Joseph numerantur, non per 
Aariam. 31. ciir Mattbaeus descendens numerat, 
I ncas vero ascendens. 32. De quadragenario nu- 
niero in generationibus Domini. Quadragenarii nu- 
meri significatus. 33. Cur generaticmes septuaginta 
septem numerat Liicas. 34. Numerl septuaginta 
septcm significatus. 35. Scripturae cpiomodo lejen- 
d«. 332-3^ 

SeRM LIL De verbis Evangelii Matthaei, cap. m, 
f. 13-17, raiU Jestu a Gdtilea in Jordanem ad 
Joannenty ut baplizaretur ab eo, elc. ; de Trinilate. 
— 1. Deus Trinitas in baptismo Christi commenda- 
tnr. 2. De Triniiate insepar^ibili diflicultas. 3. Auxi- 
lii divini necessitas ad solvendum nodiim difficul- 
taiis. 4. opera Patris et Filii inseparabilia. 5. Pater 
omnia per Filium et fecit et re^it. 6. Difficultas, an 
Filii nativitas et passio sil etiam Patris. Patriuassia- 
norum liaeresis. 7. Difllcullatis nodus. 8. Filii solius 
cst nativilas ex virgine, sed facta est a Patre et 
Filio. 9. Pilii nativitatem esse factam a Patre. Pau- 
Ins juris divini consultus. 10. Locus ApoStoIi quo 
diciiur Christus de rauliere natus. 11. Factam a 
Mlio quoqne nativitatem Filii. 12. Passio etiam Filii 
a Patre et Filio. 13. Idem de Cnristi resurrectione 
probaiur. 14. Replicatio doctrinae ex|licatae. 13. 
Deus ad modum corporis in spatio non cogilandus. 
16. Deus incomprehcnsibilis. 17. In nobis ({uae- 
rciula Dei similitudo. 18. Anima nostra ad imagi- 
nem Dei facu. 19. Trinilatis similitudo in homine. 

20. Memoria, inlelleclus et voluntas, et separabili- 
ter demonstrantur, et inseparabiliter operantur. 

21 . Ex his tribifs illustratur Trinitatis mystcrium. 

22. Quid ex ilKs ad Patreod, quid id Filiuin et spi- 
"itum sanctuiB pertiptiatt eDgilamhuii refinqaHnr. 



23. Rinc satis inteHigitnr Trinitatis personas posse 
et separabiliter demonstrari« et inscparabilitcM' 
operari. 334-364 

Serm. uh. De verbis Evangelii Mattha"!, Beati pau- 
peres spiritu, elc. ; sed de hoc maxiine (]uoa di- 
cium est. Beati nmndicordcst qnoniam ipst Deimt 
vidfbimt. cap. v, f, 3-8. — 1 . onmes volnnt e«e 
beati. Pauper spiritu quis. 2. Mitisquis. 3. Lugen- 
tes. 4. F^urienies.o. Misericordes. 6. Mundicoraes. 
7. Dei facies et manus et pedes quid. 8. Praemia 
tp(>ribus congrua in sententiis beatitudinum. 9. 
N ibio Dei quomodo mundicordilNis speciaiim pro- 
missa. 10. Fide cor mundatur ad videndnm Deum. 
II. Fide^ ciiiislianoruni discernenda a iide daemo- 
num. Fidei comiles spes et cbariias. 12. Deus non 
cogitandus ul cor; us. 13. Locus is:iise iii speciem 
conlrarlus. 14. Excuiitur locus allalus. Coplnm, 
sancti. Terra, terreni. sursum cor. 15. laiitudo, 
longitudo, altiludo et profundum. 16. Crucis qua- 
tuor dimensioncs. 361-371 

S£R]f. Liv. Dc eo quod scriptum est in Evangelio 
Matlbxi. cap. v, f. 16, sic luceat lumen vestrum 
coram nonttnibuSy ut videmU bona opera veslra^ et 
gbrificeiU patrem vestiwn (fui in coelis est ; etcon- 
tra, cap. vi, f. 1, Attendite ne institimn vcstram 
faciatis coram homimbus, ut videamini ab eis. — 
1. in*aece|)ta iii S|)eciem contraria. 2. Ulrum(nie 
[)raecet)tum imiilet Apostolus. 3. conciliantur (Jtio 
illa f)raecepta. 4. Quisnam vere praeceplum utrum- 
que im|>levit. 3^2-374 

Sbrm. lv. De verbis Evangelii Matthai, cap. v, f. 22, 
^i dixerit fratn suo, fhtue, reu$ erti genennte 
tgniSt 6lc. — 1. Timor iitilis. 2. Divini aiixilii ne- 
cessitasad domandam linguam. 3. Deus Imguae do- 
mitor. 4. Ferendnm flagellum Dei domiloris. 

5. Qvam in spem hic domamur. 6. Refiigiuni no- 
strum Deus. 373-377 

Serm. Lvi. in Evangelii Matthaei, cap. vi, f. 7-13, de 
oraUone Dominica, ad Competentes. — 1. Symbo- 
lum et oralio christianis tradilur. 2. Duo cavenda 
invocanti. 3. Non optanda mala maiis, sed ut lioni 
fiant, orandum. 4. Multiloquium in oratione viian- 
dum. Ad quid oratio nosira. Desiderlorum forma in 
Dominica oratione. 5. Prima petitio. 6. Secunda pe- 
titio. 7. Tertia petitio. 8. De eadem petitione. 
9. Quarta petitio. 10. Panis quotidianus sermo Dei. 
Eucbaristia. 11. quxnlA petitio. 12. Peccatorum quo- 
tidianonim mundatio. Minuta peccata non contem- 
nenda, qula pliira. 13. Pactum donandi debita. 14. 
Hortatnr ad dilectioncm itiimiconmi. 15. Inimicos 
dtligere j^aucoruif^ esr, sed tamen ab omnibus id 
praestanilum. 16. inimico saltem petenti detur ve- 
nia. 17. Drsciplina sine odio. inimico veniamnegans 
nibil ij.si nocet, sed sibl. 18. sexla pelitio. 19. Pe- 
titiones tres aetemaro vitam, et ires hujus vitae ne- 
cessitates respidunt. 377-386 

Serm. Lvii. RurSUm in Maltbxi caput vi, f. 9-13, de 
oratione Dominica, ad Competentes. — 1 . Symbo- 
luin prius, tum oratio iradenda. 2. Filius Dei tratres 
suos nos esse voluit. 3. qu\d a Patre petendum. 4. 
Prima petitio. 5. Secunda petilio. 6. Tertia petitio. 
7. Quarta petitio. 8. Quinla |)etilio. 9.Sexta petilio. 
10. 1 iberatio a malo. 11. Magna tentatio, horrenda 
tentatio velle vindicari. 12. Commendatio charila- 
tis erga inimicos. Debita quotidiana. 13. Hortatio. 

386-393 

SERM. Lvill. item in Mailbaei, cap. vi, f. 9-13, de ora- 
tione Dominica, ad Competentes. — 1 . Symboliini 
et Dominica oratio. 2. omniumunusPaier. 3. Prima 
et secunda pelitio. 4. rertia petitio. 5. (^uarta peti- 
tio. 6-7. Quinta petitio. 8. Contra iram etodium. 
9. Concupiscentise resistendum. 10. Peccata miiiuia 
non contemnenda. 11. Liberailo a malo. 12. Peli- 
tionum discrimen. 13. Symliolum memoria tenen- 
dum. 303-399 

Serm. LDC. Item in MatlIia.M, cap. vi, f. 9-13, de ora- 
lione Dominica , ad Competentes. — 1 . SymI)oInm 
regula fidei. 2. omnium unus rater. 3. Pnma peli- 
tio. 4. Secunda petilio. 5. Tertia pelitio. 6. QuarU 
petilio. 7. Quinta petitio. 8. Sexta petitlo. 400-402 

Serm. LX. De verbis Evangelii Matthaei, cap. vi, 
fi 19-21 , ^otite vobis condere Ihesawos in ter- 
roy etc: exhortatorius ad tacicndas eleemosynas. 
— 1. in Iiujus mundi tribulatione consilium a Chri- 
sto cai-ienchim. 2. vita hic laboriosa. 3. varie con- 
tiirlalur qui tbesaurizat. Cui colligat, nescit. 4. Fiiri 
forle thesaiirizat. 5. consilium a Christo peteudum. 

6. ihesanras in coelo oondeiKhis. 7. Migraodae e 
teira in ctthiin (TifHiae. 8. Utncttii mttV.^pbi^pi»^ 



S3G5 



INDEX REIICM. 



S3C^ 



siiwt. 0. Opera miscricordix sola coramcmoranda 
suiit iu judicio. 10. Batio cur de eleemosynis lan- 
lum a^alur lu judicio. ii. Deus egerc voluit iu 
lauperibus. \% PoeuiteQlia slerilis nibil prod^si. 

400408 

Serm. f.xi. De verbis Evaiigelii Matthsoi , cap. vn , 
f. 7-H, PetUe^et datitur vobisy etc; exhorlatorius 
ad faciendas elcemosyuas. 3. Ilomo d(; nialo bonus 
non Gl nisi a Deo. Pelagianos redarguit. 3. Bonum 
du| lex. 4. Eroganda pecunia, ul halieaUir juslitia. 
Mendicus Doi. Ad peiendum simililudinibus Deus 
horiatur. 5. vidua ad judicem. 6. Ainicus ad ami- 
cum. 7. Qui, a quo, quid petamus. 8. Qui, aquibus, 
quidve pelunt hic mendici uostri. 9. Divos et |)au- 
per in nativitate et morte ^pqiiales. 10. Aliuu est 
esse divitem, aliud velle divitem tieri. Vermis tUvi- 
liarum, su|terbia. 11. Diviliarum usus ad coni} arau- 
randam aeternam vitam. 12. DivittMi sic utmiur su- 
^ pertluis suis, ul tribuaiil pauperii)us necessaria. 

13. Ad elecmosynas urget. 409-414 

Skrm. LXII. Dc vcrbis F.vangelii Malthti, cap. viii, 
t- 8-12, yoii mn dimm ut stib tectum rtienm in- 
tres, etc. ; necnon dc verbis Apostoli. 1 Cor. vin, 
>. 10-12, si enim q.ds videiitetim qui nabet scien- 
tianit m idolio recumbentem, etc. — 1 . centuriouis 
humitilas. 2. Supertms a discipulalu christi repul- 
sus. 3. Centurionis fides m humiiilate. 4. lu Cenlu- 
rione Gentes tiguraue. 5. Muiier tangens fiiubriam 
christi, cum eum turl)a premit. 6. Uupletum nuuc 
quod in Fvaugelio | raedicebalur. 7. l\eprehenduQ- 
tur in idoiio convivautes cuin Paganis. 8. »:ajohs 
alicujus metu recumbentes in idolio. observaniia 
in majorcm quemque sit ordinata. 9. Scaiidalum 
fralri, peccalum est in chrislum. 10. Incpta excu- 
saiio recumbeulium in idolio. 11. Corpus christi 
premore et tangere. 12. Praelatus seu bonus seu 
inalus, piis nocere non valet. 13. Ol)servantia po- 
tesiatumordinata. 14. Dolus poleutis mali novacul:fi 
comparatur. 15. Securilas pionim sub Dei prscsidio. 
16. vita a^tema laboris merces. 17. idola, nisi legi- 
lima potestas detur, non frangenda. 18. Idolol»- 
trarum in;ustae querimoni^. 414-423 

»ERM. LXill. dc verbis Evangelil Matthsei, cap. vui, 
f. 23-27 , Et ascendenle eo in navictdam , elc. — 
1. ^iavigautes in sseculo. 2. Excitandus christus in- 
ter irse tempestates. 3. Impcrante christo fit trau- 
quillitas. 42i 

Sekm. lxiv. De verbis Evanj^elii Matthaei, cap. x, 
f. 16, Ecc£ c-qo mitto vos sicut oues in medio lupo- 
rtmi, etc. — 1. Lu| i oves facti. 2. Unde fiduciachri- 
stiano iuler iupos. 3. Seri)eutis astulia quomodo 
imitanda. 4. Coluinbx simpliciUs imiunda. 425-426 

Skrm. LXv. De verbis Evan^elii Maithaei, cap. x, 
t. 28, Nolite timere eos qm corpus occidunt^ etc. 
--1. Timore timor pellcudus.2. ilomtniab homine 
nil metuendum. 3. Dei martyrem cur non lorreat 
persecuior. 4. Anima modo suo immorlalis. 5. Quo- 
modo mori anima polest. viia animae Deus. 6. Mors 
liim corporis, tum animae quibus iiidiciis cogoosci- 
lur. 7. Mors aniinae lugenda et limenda magisquam 
uiors corporls. 8. Cor()oris el a;iimu! mors aetcrna 
quxsit. 426-loO 

Serm. lxvi. De vcrbis Evangelii Matlhaei , cap. xi , 
y. 2-11, cum audisset Joatmes in vinculis opera 
(iiristi, mittensduos de discipulis suiSy aitilli : ru 
es qvi venturus es^ an alium eshpectwnus ? etc. — 
1. i(;a;mis de Chrislo loslimonium. 2. Chrisli tosli- 
iMoniuin de Joanne. 3. DifficuUas an Joanucs dubi- 
laverit de Christo. 4. Solvitur dittlculias. 5. Paupe- 
lumcura. 450-133 

Berm. lxvii. De verl)is Evangelii Matthaei, cap. xi 
^. 25, (onfiteor tibi, rater, nomine cwli et terras, 
(jiiia abscondisti hcec a sapienlibtis, eic. — 1. Con- 
fossio du|Icxesl, i^cccaioris et laudal( ris. Tundere 
pectus quid. 2. Peccaloris confessio etiam ipsa est 
Doi lauilatio. Lazari susciutio, peccatoris resurgen- 
tis Hgura. 3. Eidosia |)eccaiores solvendo quid eis 
piosit. 4. I.audare Deum. Accusarc nos iosos. 3. Ini- 
iinci iioslri invislbiies. 6. Unde praesiclium contra 
inimicos. 7. Gratia in christo maxime elucct, et in 
lairone. 8. Fides denegata superbis. 9. Joannes 
uoii lumen , scd lucerna. 10. Oratio ad Dominum. 

433 437 

Skrm. LXVIII. Iiem dc verbis Evangelii Malthgpi, cap. 
XI, ^. 25, confiteor tibi, Futer, Domine cmli et ter- 
r<B , otc. — 1 . sapientes et prudenles , quibus 
al)scondlU sunt mysleria. 2. Non prodest quantaii- 
bel scientia, si desit scientia Doi. 3. Non detiuehda 
veriuis io iniyiiiute. 4. Uadc mcxcusabUes sapieU' 



tcs s;£culi. 5. Glorificare Decnn et grntlks iger^, 
idom. 6. Superbis absoonduntur mysteria, {larvulis 
aiitcm revelantur. 438-410 

Serm. lxix. De verbis Evangelii Matlhaei, cap. xi, 
yy. 28, 29, venite ad meomnes qui laboratis et one- 
rati estiSf etc. 1 . — Cnde hic Ialx)r. 2. HumiUus fun- 
damentumaDdificiispiritualis.3. visionobis promissa 
Dei vidcntis. 4. Peccatori lugiendum ad Deum. 440-442 

Serm. LXX. Rursum de verbis Evangclii Mattha^i, cap. 
XI, f, 28-30, venite ad me, onmes qui laboratis et 
onerati estis^ et ego reficium vos, etc. Jugum cbristi 
in speciem durum. 2. Undc lene fil jugum christi. 
3. Amore dura quseque mitescunt. 442- i 44 

Serm. LXXI. De verbis Evangelii Matthaci , cap. xii, 
t- 32, Qwt dixerit verbum contra spiritum sanctimi^ 
non remitietur ei, neque in hoc steculo^ neque in fu^ 
turo. Sivc d(r blasphemia in Spiritum sanctum. — 

1. Prxvia observalio ad quan>tionem tractandam. 
Pharisaei de regno diaboli recedere ex suis ipsorum 
verbis admonentur. 2. Dial)oli ejectio per viriutem 
chi isli. 3. Liberatio a dial)ob per gratiam. Discretio 
ex massa perdilioni& 4. Regnum chrisli ha^resibus 
el schismatibus eiiain exciiatis indivisum. 5. Diflii- 
culus quxstionis tracUnda;. 6. Pcccatum in Spiri- 
tum sanctum, quale iu Paganis. Judseis el haereiicis 
non irremissibile.7. Depeccaloio Spiritum sanctum 
quod in baptizalis, or.inio quorumdam improl)aiur. 
8. Qua'slio onmium oifiiciilinias 9. Non omnem Spi- 
ritus blasphemiam irremissibilem esse. lU. CerUm 
quamdani esse blasphemiam irremi^isibilem. 1 1 . Lo- 
ciis Joannis de ccrto quodam Judaeorum peccato. 
12. De S|)irilu saucto hic dictum esse. 13. Evange- 
lisUe alii de hac re conseolienles cum Matlhaeo. 
14. Dlfficultas in verbis \iarci. 15. TenUtio du| lex. 
16. salus credenti etbaptizato promissa. 17. Modus 
quidam manducandi Cirnem Chrisli proprius pio- 
rum. 18. Acgr^itur solutionem quaestionis. Trini* 
las Deus. 10. Peccatorum remissio datur per Spiri- 
tum sanctum. Ignis, trihulatio. Iguis, S|:irilus san- 
ctus. 20. Impoeuitentia peccatum in S[ iriuim s.in- 
ctum. 21. De nuUo dcsperandum est in praesenti * 
viu. 22. objectio diluitur. 23. omnis alia olasphe- 
mia, dimisso peccato io Spiritum sanctum, dimilli- 
tur, quare. 24. Non idco tilii blasiihemiam fadlius 
quam'Spiritus remitti, quia ille minor est in quan- 
tum homo. 25. Peccata dimittere tolius esx Triui- 
Utis. 26-27. iTiniUtis i)otestas et operalio indivi- 
dua. 28. PeccaU nou remittuutur exira Ecclosiam. 

29. spirilus sanclus et Patris et Fiiii Spirilus est. 

30. Exira Ecclesiam non habetur Spiritus sanclus. 

31. Homines et carnales et animales, parvuli iu 
christo. 32. Ficii calholici, baeretici et schismalici 
Spirltum sanctum uon habeut. 33. Rcmissio |)eccato- 
rum non extra Ecclcsiam. 34. Inipcenitentiam irre- 
missibihs blasphemiae nomine inielUgendum esse 
suadetur ex Luca. 35. Ex aliis diiobus EvaQgelistis 
idem insinualur. 36. l niuti Ecciesiae corde impa>- 
nitenti resistere , blasphemia est irremissibilis. 
37. Congregationes prseter Flcclesiaro non habent 
Si irituin sanclum quo fit remissio peccatoruin. rec- 
cutum irreinissibile. suffugium conlra irremissibi- 

lem blasphemiam. 38. TracUtoris humiiitas. 445- Ukl 
Serm. LXXU. De vcrbis Evangelii Matthaei, cap. xii, 
y. 33, Aut facile arborem bonam, et fructum ejus 
bounmt etc. — 1 . Bona opera habere malus non f)0- 
lost 2. Mali nos omnes iuvenli. 3. Patientia Dei 
erga nos. 4. Duae radices cbaritas et cu] iditas. 

5. Homo bona omnia vult habere practer seii suin. 

6. Verum i)onum quid. 7. i:ur mundus Um acriler 
flagcllatur. 467-409 

Serm. LXXUI. De verbisEvangcliiMatthsei, ubiDomious 
Jcsus parabolas seminantis expouit, caj). xm, t. 24- 
30, 36-43.— 1 . Mali intcr bonos. 2. Una res mulu no- 
mina, et duac rcs unum interdum nomen sortiuntur 
in figuris Scripturae. 3. Ad cbrislianos malos ut mu- 
lenlur. 4. Ad bonos Christianos ut malos tolereot.470-47l 

Sebm. LXXIV. De verbis Evaugelii Matlhaji, cai». xiu, 
f. 52, Ideo onmis scriba eruditus in regno Deiy etc. 
— 1. scribx Judaeis quinam. 2. Scribie non erodiii 
in regno Dei. 3. Praefecti mali quomodo t>ona lo- 
quantur, et a subditis audicndi. 4. Botrus m spinis. 
D.VeleresScripturae per Christum evacuata;. 472*474 

Serm. LXXV. De verbis Evangelii Matthaei, cap. xiv, 
f. 24^-33, mvicula autem in medio mari jac.abatur 
(luctibus, elc— 1 . Aliior significaiio latet in re gesia. 

2. Quid significet transitus'maris iu navi. 3. christi 
iu monte oralio.4. Navis jaclau tempesUte.5. Tem- 
pesus absenle Domino. 6. Retro aspicere. 7. vigt- 
lia nocti^ quaru. Fides crucis. 8. Error disci^ uiorun 



2365 



INDEX REKUM. 



%Wy 



tMToreni fi^niral haereticorum. 9. Error alius itidein 
«^'uraliis. 10. Petrus ambulans super niare. 47i-476 

SthM. Lxxvi. nursus in Malthsei cap. xiv, t- 2i-53, 
do Doiiino ambulante super aouas maris, el de Pc- 
iro lilulianle. — 1. Mare, sseculum; Pelrus Ecclesi» 
lyi us. 2. Ecclesia non super bomines, sed super 
Clirisium aedificaia. 3. Petrus primo beatus, ct mox 
satauas diclus. 4. In Petro firmi et iiiilrmi figurati. 
5. bomo ia se iulu-mus, potens iu Domino. 6. lulir- 
mitaiis proprias coguilio necessaria ad gratiam ob- 
linendam. 7. rauius iufirmitatem suam a^nosceiis 
perficilur. 8. Petrus polens non in se, sed in Donii- 
no. 9. iu saec4di adversitate seu fclicitate cupidilas 
tempesta^ est. 479- '.8!f 

Serm. Lxxvii. i)e vcrhis Evangelii VallhAM, cap. xv, 
f. 2i-28, Effreasus Jesus de Geneziiretfiy seces-sU in 
yurics Jyri et sidonis, cl ecce mulier ctiana' 
ficea^ etc. — (.hanana^a nmlier humiiiiaiis exem- 
plum. % (^uomodo christus nouuisi ad Israeliias 
niissus. i^olulio (luxslii)uis. 3. ^aulus in Paulum mu- 
lalus. Ralio umtati uomiuis sauli in Pauli. 4. Judaei 
nudiio Potro couversi. oves ad quas Christus 
miss:is est. 5. Ad geules Christus non missus 
esl, sed misil. 6. Filia Archisynagogi, et tiaemor- 
rhoiss:). 7. Iies de illis narrala hcet vere gesta, ta- 
meu figura est. 8. Quid illis figuratur. 9. Chananaex 
perseveranlia in peiendo. 10. Gentesciuare canes. 
ii. Humiliias (xjmmendata in chanaua^a. Magna 
coutra superiiiam medicina, Deus homo. 12. Judaeis 
ob supcrbiuu rejectis Geutes propter hnmilitatem 
iu eorum bcum suffectaj, » agna fides, sicul gra- 
uum siuapis. 13.CarnaIiain regno ca'lorwu noo ex- 
s| ectanda. Diviliie hic argumeutum indigeutiae. Sa- 
uitas hujus vitae ionga xgritudo. 14. Moriendi ne- 
cessitas ab i|.so exortu. vera saoiias, immortaliias. 
15. itami natm'ales praeciduntur, inseritur oleastcr, 
(|uare. 483-489 

Fkrm. lxxviu. De verbis Evangelii Matthaei, (»p. xvu, 
f. 1-8, post dies sex assumpsU Jesus retrum, et Ja- 
cobum, et Joannem fratrem ejus, elc— -1. Regaum 
christi. 2. ix>miuic£ transfigurationis allegoria. ve- 
stuuenta cliristi. 3. PeUri votum. 4. vox de nube. 
Prostratio discipuiorum. 5. Discipuloruin erectio, 
Solus Jesus erertis iis videlur. Prxmium nobis 
promisr;um ipse Deus. 6. Aliorum curanda salus ex 
charitate. 49(M92 

ScRM- LXXTX. Bursumde verbis Evangelii uatlhaei, ubi 
se Jesus demonsti'avit in monte tribus discipulis. 
cap. xvu, f. i-8. 493 

Fbrii. lxxx. De verl)is Evangelii Matlhaei, cap. xvii, 
f. 18-20, ms quare eum non potidmus ejicere ? etc. 
Ubi de oratione. — 1. Apostolorum incredulitas. 

2. Deus etsi nostram inopiam novit, orandus tamen. 

3. orandus Dcus, ut a vitiis sanet. 4. ^Egrotorum 
duo genera. christus medicus omne aegrotos inve- 
uit. 5. Quo remedio per Christum saiiati aegroti. 
ftlercimonium ca^Ieste. Oratio christi pro (rucifixo- 
ribus suis. 6. (3ratio iu vitai hujus pericuiis. 7. Be- 
neficia temporalia et a;terna quomodo petenda. 

H. Tempora mala unde, et quonKxio fereoda. 493498 
ScRM. LXXXI. De vcii.is Evangelii Maithaei , ubi ad- 
monemur ab scandalis muudi cavere , cap. xvm , 
f. 7-9. — 1 . (X>utra scandaia quomodo muuimur. 
2. Mites in pressura, conira scandalum munili. 3. 
Mites ('|Uinam sinl. Mundus txmus etmuadus malus. 

4. scandalum ab oculo , a manu et a pede. 5. Men- 
dacium divina lege vetiium. 6. liomiues agant , 
uon ut homines , sed ut filii Dci. 7. Paganorum 
scaudalum ex pressuris mundi. 8. Pressura; defi- 
cientis mundi prxdiclae. 9. Paganorum in christia- 
nam religionein querela; cx vastntione. 499-505 

Sbrm. LXXXU. De verbis Evangelii Matthxi, cap. xvui, 
f. 13-18 , si peccaverU in te fruler tutis , corripe 
eum inter te el ipsum solum, ctc. Et de verbis salo- 
monis , Mnnuens oculis cum dolo, congerU homini* 
bus nuBstiliam. Qui autem arguU palatn , pacem 
facit. PTov. cap. x, f. 10, secundum LXX. — 1. ol)- 
servatio prxvia.Festuca, ira, trabes, odium. 2. Pec< 
catum irasceutis; crudeiitas odio habentis. 3. odium 
ei qui odit gravius nocet quam alteri. 4. Quo anuno 
frater corripiendus. Peccatum in hominem non con- 
teinnendum. 5. Hujus peaati remedium. G-7. Quid 
agere debi^at , qui injuriam passus est. 8. (»ucilia- 
tiu* Evangelium cum Salomone. 9. correptio aUas 
secreta, aiias pultiica esse debet. 10. Quando se- 
creia esse debet, quando publica. 11. Correptioois 
inodus, curve secreto fiat. Peccata carnis inortl« 
tera. 12 vita cito emen(landa. 13. Peocata camis 



non contemnenda. II. Correctio non procrasiinaiK 
da. vox corvina. Homines boua \Am\t habere 
omiiia pra^ter viiam. 13. Pastoris oous non abji- 
ciendum. 506-913 

Serm. lxxxiii. De verbis EvangeHi Mattlia'!, cap. xvni, 
t>. 21, 22, Quoties pcceabit in me frater meus, etc. 
— 1. De remittendis injuriis. 2. (^nis homo debilor 
Dci est, ct debilorem habet fratrem. Misericordia; 
opera duo. Mendici Dei sumus. 3. Quoties ignoscen- 
dum fnitri. 4. omnia debitu dimiltenda. 5. insignis 
hac de re fi^^ura. 6. Alia figura de eodem. Decalo- 
gus. 7. Se|'luagesimo seplimo numero peccata 
omnia esse praesignala. Peccata dimissa re|.lican- 
tur non dimittench. 8. Ita ignascendmn, ut non 
uegUgatur disciplina. 514-519 

Serm. LXXXIV. De verbis Evangeiu Malihaei, cap. xix, 
j^. 17, Si vis veiiire ad vitam, serva niandata. — 
1. .'Llerna vita qiiantum amaiKia sit, intelligiiur ex 
amore hujus vita^. 2. MaU sunt dies hujus vila;. 
vera ac beata vita, seterna. tiii9 

Serm. LXXXV. De verbis EvangeUi Matthxi,cap. xix, 
f. 17-25, si vis venire ad inlam, serva mandata, etc. 
— 1. Mandaiorum observatio ad promerendam vilam. 
Evangelium, osChristi. 2. Diviles diflicile. salvan- 
tur. Pauperesquid cavere 0|iortet. 5. Divitibus quid 

traeciiji velit Apostolus. vermisdivitiarum, super- 
ia. 4. De divitiis quid pnestandum. Divites la(*lle 
tribuant. 5. Quautum in pauperes erogandum. 6. 
Pauperes tenentur frcnare cupiditates. 7. Con- 
clusio. 520^*J33 

Serm. LXXXVI. De verbis Evangelii Matlhaet, cap. xix, 
j^. 21, vade, vende onmia quce habeSy et da paupe" 
ribus, etc. — 1. Thesiturus in ccdIo re|X)nendus. 
Sursum cor. 2. Consilium salutis petens, nec luben- 
ter audiens. Deus i| se servat quod panperi datur. 
3. Deus io paupere accepit. Fenus piuui et fenns 
iniquum. 4. Deus creditores ipse ut recipiant con- 
venit. 5. Qaid pro terrenis reddat. 6. Dominae duae 
contraria jubentes, avaritia et luxuria. 7. Ab ea- 
rum jugo christus liberat. 8. Avariiiae consiiium im- 
prudeus. 9. Aliud stolidum consilium. 10. (»iisiliiim 
Dei id jubentis (|uod avaritia. 11. Avarorum falsa 
pietas in fiiios. Filio mortuo sua pars cst transmit- 
tenda. 12. Mortuo debetiir, qu(xl vivo servaljaiur. 
13. Chrislus filiis annumerao(lus in patrimonii divi- 
sione. 1 1. Avaritiae excusatio subiata. 15. ciu*istus 
contra luxuriam idein consulit quod luxuria. Dives 
imprudens. 16. Div(!S alier luxuriosus. 17. Consi- 
liuin Dei de faciendis eleemosyiiis uunc ami lecten- 
dmn. 523-530 

Serm. LXXXVII. De eo quod scriptum est, Evmteest 
reqnum coelorum hotitini patrifamitias , quinmU 
operarios invineam stfimt.Matth.cap. xx, f. 1-16. — 
1. Colimus nos Deum, et colit nos Deus. 2. Quo- 
modo nos Deus colit. 3. vinea a Deo piantata. 4. 
Operarii ad vineae culturam conducti 5. Merces no- 
vissimis prius reddita, quid sit. Vocali hora prima, 
tertia, etc. 6. Denarius vita seterna. 7. Quomodo ali- 
ter inleliiguntur vocati hora prima, tertia, etc. 8. lu 
eos qui vocati ad viueara venire differuut. 9. Quo- 
modo paterfamilias exiit vocare ad vineam suani. 
Fxx^lesia lo(iuitur omuium gentium linguis. 10. De- 
speratio et perversaspes occidunt auimas. 11. spes 
perversa qua differiur conversio. Diem craslinum 
Deus nemioi promisit. 12. Potentium amicitiaro, 
cum saluti obest , contemnendam docet christus. 
13. Christo medico obediendum , contenqitis ()o- 
tentilms qui ei advcrsantur. 14. Phrenetici, iethar- 
gici. 13. Conclusio. 530-538 

Serm. lxxxviii. De verbls Evangelii Matthaei , ubi 
de duobus caecissedeiitibus secus viam, etclaman- 
tibus, nomine, miserere nostri, ^li David. cap. xx, 
f. 30-34. — 1. Medicus nosler, chrislus. MiracuUs 
cor|X)ralibus aedifical at fidem. 2. Ecclesiae postea 
fid(3s sine niiraculis laudabiiior est. cicatric(;s cor- 
|oris sui cur servavit. 3. Miracula nunc majora 
Christus operaiur. 4. Oculus meniis, quo Dcus vi- 
deatur, muodalur per fidem. 5. (),'>era uostra nunc 
tota est sanare oculum cordis. 6. studiiim de muii- 
dando cordis oculo. 7. .*:groti ad ix)culum sumen- 
dum exemplo christi invitamiir. 8. Crucem suaiii 
cur hic honoravit christus. 9. DuonuH caecorum cu- 
ratio quid significat. Jeiium transire, quid. 10. Cieci 
duo, duo popuU. Aiigutaris lapis Christus. ll.Trans- 
iens Jesus interpeliatur , et sanat. 12. clamare ad 
christum, quid. 13. Turba prohibens clamare. 14. 
Quomodo oculi sanaotur. stare Jesum , quid. 15-16. 
Lux iuterior cuin visibili comparatur. 17. daiooassr 



«567 



INDEX RERUM. 



S36S 



dum iulep lurbas damarc prohibentes. 18. Persc- 
veranlia conlpadiclores vmcuntur. 19. Boni el mali 
in Ecclesia perniixli. Malus lx)num duobus modis 
non maculal. 20. Correctio non superbo animo fa- 
ciemla. 21. Uniias nunquam deserenda. Donatisu- 
mm separalio improbaiur ex parabola zizaniorum. 
22. Doualislarum conmienlum de frumeulorum di- 
miuulione. 23. Locus niale de separaiione inlelle- 
clus a schismatids. 24. Prophetae populi viiia re- 
prchendftbaut , nec ab ilio recedebant. 25. Cordc ^ 
recedendum a malis , non coruore. SS9-5S55 

Skrm. l.Ttxxix. Dcverbis F.vangelii MatlhaBi, cap. xxi, 
}, 19-12, ubi Jesusarborem arefacit; el de illis 
l.ucae, cap. xxiv, t-28, ubi fmxit se longius ire. 
— 1. Malediclio fici quid nos admoneat. 2. Mons iu 
fliare roissus ab Apostolis. 3. Maledictionem arboris 
fulurum ahquid praeGgurasse. 4 .negulu ad Scriplu- 
ras iulerpretandas. 5. Factum figuratum. 6-7. Fa- 
clum vere geslum, et nihilominus fi^uratum. 553-558 

8KRM. XC. De verbis Evaugelii Maithaei , cap. xxn , 
j^. 1-li, ubi denuiitiib lilii regis. Contra Donali- 
slas, de charitate. — 1. Couvivium domiuicum du- 
) lex : aliud hic, fklelium, aliud m ccelis, ))ealo- 
rum. 2. Justi omnes hac in vita et mali sunt el 
l)oni.3. Mali a convivio exclusi; quinam inlelli- 
gendi. 4. uno excluso multos exclusos significari. 
5. Quaeoam sit vestis nu|)tialis. 6. Vestis nuptialis 
cliaritas. Bona caetera sine charitate non prosunt. 
cJiaritas et cupidiias in homine. 7. Proximus , 
ofmiis homo. 8. Fides non quaelibet iaudatur. 9. 
charitas ad inimicos exlendi debet. Oratio coiilra 
inimicos quaeoam illicita , qiiaenam liciia. 10. Ex- 
tendenda dilectio, ut omnes rapiat ad Deum. 559-566 

6cRM. xa. Dc verbis Evangelii Matlhaci, ubi Domi- 
nus iutcrrogavit Judaeos, cuius filium dicerent esse 
christum. c^p. xxu, ^. 42^. — 1-2. Christum 
esse Hess\am probatur oontra Judaeos. 3. Incar- 
nati verbi mysterium dignis aperitur. Amare Deum 
graiis pictas est. 4. Diabolus caiumniosus adversa- 
rius. guare de bonis spargat mala. 5. Post quae- 
stionem de Cliristo, cur de moribus agitur. llonores 
ecclesiastici. 6. Undc fit animus capax ad intoUi- 
gcnda mysleria. 7. Non ascendit in coelum nisi qui 
inhaeret Christo. 8. Christus etEcclesia, unus lio- 
nK). 9. Fide ac bonis operibus ad Dci visiunem |)er- 
veiiimus. 567-571 

S«HM. xcil. De eisdem verbis EvangelU Matthaei, 
cip. xxn, f. i2-i6. — 1- Qujpslio Judaris facU de 
chrislo. 2. christus se filium DavHl non negat. 3. 
Chrlslus Dcus el homo. 572-573 

fiERM. XCU!. De veri)is Kvangelii Mattha^i , cap. xxv, 
f. 1-13, sviule eril regnmn ccelorum deccm virgim- 
bns, eic. — 1. Decem virgines qusenam inteiligeu- 
dae in paralx)la Evangelii. 2. virgines decem , aiii- 
miE quajlibet de Ecclesia Dei. 3. Kec virginitas suf- 
Ilcit, necopcra l)ona. 4. virgoanima quaehbet chri- 
silaiia. 5. Praeter conlinentiam et opera bona re- 
quirilur charilas. Oleum, charitas. 6. Ire obviam 
si)onso quid. Virginum dormitio. 7. Mortui , quare 
dormientes. 8. ciamor meiJia nocte. 9. Resurrectio 
virginum. oleum in vasis. 10. oleum poriare secum. 
Dleum alieuum. 11. Fatuae virgines irridenlur a 
sapieulibus. 12. oleum ementes et vendentes. 13. 
Prudeiilium virginum humililas. 14-15. Pulsantibus 
oslium cur non ai)critur. 16-17. Quomodo pruden- 
lf!S qninque virgines imilandae. 573-579 

SBUM. xciv. De verbis Evangelii Matthaei, ubi servus 
jjiger, qui talculum acceplum noluit erogare, da- 
mualur. ca/. xxv, f 24-30. — Episcopus unde di- 
cius. Ei isLoi atus olBcium cuique paU-ilamilias im- 
I osilum. 580 

6erm. XCV. De veriiis Evangelii' Marci , ubi miracu- 
lum scptem panum refertur. cap. vui. ^.1-9. — 1. 
Kpulse in Scripluris sanctis. 2. Miraculum septem 
I aniim allegorice. 3. Mysteria in iis ciui saluraii 
sunt de scplem i^anibus 4. Qualis qui ad convivium 
iuviuvit, 5. Discmnbens sine veste niipliali repro- 
baius. 6. Unus projectus muitos figurat. 7. vestis 
iiuitiaiis, charitas. 581-585 

Serm. xcvi. De verbis EvanffcUi Marci, cap. vm, f, 3i, 
si quis vuU me sequif abneget iemeUpsum, elc, 
deque verliis I Joannis ii, lo, Qui diligit mundum, 
non est dilectio ralris in co. — 1. chariiale fiuni 
pracepia levia. 2. Anior sui, prima hominis perdi- 
lio. 3. Quo sequendus christus ei qua via. 4. Fe- 
reuda crux et contemnendus mundus. 5. Muudus 
quomodo malus , et a Deo bono factiis 6. Mundus 
iMMiuikCx malj Caictus. 7. Maodus persequeus muo- 



dum 8. MunQQs in Scripluris duplex , redemptus et 
damnatus. 9. Onmibus Jussiim est ut se abnegent. 
10. varii gradus sequentium Christum, quidve in 
illis sit retro respicere. 584-S88 

Serm. xcvii. dc verbis Evangelii Marci , cap. xiii , 
jr. 32, De die autem iUo vet horanemo sd(, neque 
^ngeli in ccelo, negue filius, nisi rater. — 1 . in^ae 
paratio ad novissimum diem. 2. Homiiii mortalitas 
ad humiliiatem prodesse debet. 3. Sola niors hic 
cerla. 4.' Mundus per christnm nobis victus. 589-500 

Serm. xcviii. De verbis Evan|;eiii Uicae, cap. vii, 
f- 1 1-15; et de tribus morluis quos Domiuus susci- 
lavit. — 1. Miracula Domini in corporiltus et in ani- 
mis. 2. Mortuorum duo genera. 3. Trea mortui a 
Doinino suscitati. Miracula ChrisU profiter signili- 
caiionem facia. Apta simililudo. 4. 'rrium morluo- 
rum suscitatio. 5. ifia peccaiorum genera , tribiis 
iliis mortuis figurata. Consuetudo maia. 6. Quaiuor 
in peccatis progressus. 7. Resurgendiun celerllor 
a peocato. 591-916 

Serm. xax. Dc verl>is Evangelii Lucae, cap. vii, f, 36^, 
Et ecce mulier guce erat in civitate peccatrix^ ctc. 
De remissione peccatorum, contra Donatlstas. — 

1. Mulier neccatrix ad pedes Domini recuml)eniis. 

2. Pharissei superbi cogitaiio. 3. Dominus Phari&ci 
cogitationem castigat. 4. Ardua quaestio ex Doniiui 
{rerlds nata. 5. Exemplis res decuiratur. 6. Quaestio 
solvitur. iDter debita dimlssa numerari vultqiue vi- 
tavimus peccata. 7. Deiucepsde remisslone peoca- 
torum , quod ab homine dimitti non possint. 8. Do- 
natistarum error et arrogantia. 9. Ar^mentum 
Donaiistarum. Peccata per Eoclesiaro Spiritus san- 
ctus dunittit. 10. Peccata a Deodimittuntur et per 
hominem, et praeter hominem. Spiritus sanc us 
per mysterium bominum datus. 11. Spiritiis datus 
absque hominum ministerio. ExempUim in eunu- 
ch<i Candacis reginae. 12. Aliud exempium in Cor- 
iielio centurione. 15. Mundatio in Baptismo non ex 
miaistrorum meritis , sed ex Dei gratia. 595-602 

serm. C. De verbis Evangeiii Uicae, ubi agitur de tri- 
bus, quorum unus dixit, Dotnine^sequar :j quocwn- 
qne ieiisy et reprobalus est; alius noQaudelm, et 
excitatus eit ; tertius diflfcrebat, et culpatus cst. 
(.ap. IX, f. 57-62. — 1- Cur reprobatiir, qui proli- 
tetiir sc secuturum chrislum. 2. Alter a Cbrislo 
vocatiis. Pietate carnali differre voiens iu*getur. Pa- 
rcntes quomodo honorandi. Mortui mortuos sept^- 
licutes. ordiimre chariiatem. 3. rcrtius ad suos 
respiciens culpatur. Eicctio socuudum gr.iiiam. 
4. cratiae Dei tolum debeut electi. 002-60 i 

Sermo CI. De verbis Evangelii iJicae , Mes-sis qmdem 
muUa, e\£. Cap. x , ^. 2w.-— 1. Messis in Judaeis, 
somentis in Genlibus. Pauhis modiciis. 2. Messcs 
duae, Judieoinim et Gcnlium. 3. semen EvangeiiiGen- 
tibus transmissum. 4. Pastoris partes pO|iulo expti- 
cire quid prosit. 5. Praecepta pracdicatoribus cou- 
stilula , non carnaliter acci{.ienda. 6. l*nccepturo 
(le saoculo non ferendo. 7. De calceamentis noii 
i.uluendis. 8. De salute iiemiut dicenda in via. Ex- 
I osiiio primo obvia. 9. Sensus alter reconditior. 
Kvaiigelium per occasionom prspdicare. 10. I»ra;<ii- 
calorus sua quaerenlcs quomoilo audieudi. 11. Prae- . 
dicatores paccm ferre jussi. • 0(^610 

Serm. Cll. De verbis Evangclii Lucae, Qui vos spernUy 
me spemU. Cap. x, j^. 16. — 1. Pastoribus debiu re- 
vereutia. 2. Mors quaeuam vere i)oua vei mala sit. 

3. Divitis et I.azari conlraria sors post morteni 

4. Mors unde mala censeri dobct. 5. llortatur ad 
bonaopera. 611-612 

SfiRM ail. De verbis Evangelii Luca», Et mulier qna^ 
dam MurUui nonnne excepU iUum in doiimm 
suam ,elc. Cap. x, f. 16. — 1 . Unilas commendalur 
2. christus pascendum se prajbere dignatur. 3. Mar- 
Ihae et Mariae oflicium utrumque bonum. Melius ta- 
Hien Mari-.e. 4. Unum necessarium. 5. Bonum Uar- 
Ihie miuisierium : mclior pars Mariae. 6. Marlhae 
minislerium ad Mariae quielem tendit. Gl^lS 

Serm. Civ. Rursus in illud EvangeUi Lucae , ubi de 
Martha el Maria. cap. x, f. 38-42. — 1. Marlhae el 
Marise olBcia comparanlur. 2. Ministerium llarthx 
nou rcprchcnsum a Chrislo. 3. Meiior pars Maria». 
4 Duae vitae iu Martha el Maria tiguratae. 616^17 

Serm CV. De verbis Evangelii Uicae, Quis vestrim ha- 
betnt amicumy et ibU ad Ulimi media nocte^ elc., 
cao. XI. t- ^*5- "" *• Ad peiendum a Deo simiblu- 
iinib«s christus hortatur. ^. Amicus de via venie.ts 
recipiendus. 3. Amicus aiius luedia nocte interpel^ 



INDEX RERUM. 



237 J 



iaias uc del ires pwies. 4. Tres pftoes dali. 5. Fi- 
des , spes, diarius, Dei dona. 6. Tria eadem nir- 
sus significala. l^is, diariuis; piscis, lides. 7. 
OTam, spes. 8. ciades et vasiaiiones quomodo 
Cbristianis utiles. 0. Civitas et regnum m ccelis 
aBtemuin eos nianent. iO. Terreuo regno aeterni- 
tas adulatorie promissa. ii. Constaniia iu ferendis 
adversis. Sursum oor. Galliua evangelica. i2. l\onKe 
vastatio reiigioui cliristianae siveidololatriae exstin- 
etioni falso trilHiia. i3. Eversis idolts non eziode 
BoiDanam dadem accidisse. 6i8-6ii 

Sebii. OL De verbis Evangelii Lucse, Nunc m», Pha- 
rmBU quod foriseU paropsidis lavatis, etc.,cap. xi, 
t. 39-4i—- 1. Pliarisaeorum exterior mundities. 
2. EJeemosyna an dne fide mundare po6Sit.3. Elee- 
mosynae l^liarisaeoriiin iusiifiidentes. 4. Yera elee- 
mosyna quae fiuri jubetur. 625-628 

Sbbm. cvii. De verbis Evangelii Lucae, Dko vobis, abs- 
tinete ab omni avaritiaj cap. xu, f, io-2i. — i. Prae- 
ce|)tum de cavenda omni avaritia. 2. Qua occasione 
datum a (iu^isto. 3.Divisor haereditatis Ctiristuscsse 
noliuis quid rioceat. Donaiistae notantur. 4. Avaritiae 
dainuatur qui vel sua cupide servat. 5. Dives im- 
orudeus qiii reservarc proponit, non erogare. r 

o. Animae consuleudum ut non hal)eat bona, sed ut 
ipsa sit bona. 7. Si^uuin cliristi in fronte intus por- 
tantes securi sunt inter malos. 8. omnis avariUa, 
ne peccetur, praeddenda. 9. Rursus de pericuio 
avari vel sua cupidc servantis. iO. Avaritia viUe 
eiiam ipsa cavenda. 627-631 

SfRM. CVlll. De veriiis Evangelii Lucae, cap. xn, f. 35- 
36, sinl lumbi vestri accinctiy et lucemm ardentes, 
et vos sitniles^ etc, deque verbis Psalmi xxxin, 
^. i2-15, <>mesthoinoquivult vitam, etc. — i. De 
exspeciando adventu Domini. Christiani quare tscii 
sunius. 2. iria in Evangelio commendata. 3. Dies 
l)oni Iruslra bic quaeruntur. 44(. vita et dies boni 
ubi quacrendi. 6. Quid agendum ut obtmeantur dies 
boni. vita et dies boni. 7. Lingua cobibeuda. 652-635 

5nM. ax. De verbis Evangeiii Lucae, Faciem cceliet 
terras nostis probaref etc., deque istis, si vadiscum 
adversario tuo ad principem, da operam in via Ube- 
rari ab t/to, elc., cap. xii, f, 56-50. — i. Tenmore 
misericordiae utendnm ad iKBnitenUam. vitro fragi- 
liores sunuis. 2. Quis sit aoversariusille cui consen- 
(ire jubemur. 3. Adversarius noster sermo Dei. 
4. Aimi bomini magis decedunt, quam accedunt. 636-638 

Skrm. CX. De verbis Evangelii Lucae, ubi didtur de 
arbore£culnea, per triennium fructum non ferente ; 
ac de muiiere babente decem et octo annos in in- 
firmitate, cap. xiii, f. 6-17 j necnon de verbis Psal- 
mi IX, f, 20, Exsurge^ Dommej non prcBvateat homo ; 
judicentur gentes m conspectu tuo, — 1 . Ficus ste- 
riiis per trienniurn quid significet. 2. llulier decem 
et octo annis in inCTrmitate. Homo non de suo, sed 
de gratia Dei bonus. 3. Propbetae voUim, ut non 
praevaleat iiomo. 4. Judicii venturi cerUtndo impletis 
toc aiiis praedicUonlbus. Deusdebitor,non ex aoce- 
plis, sed ex promissis.5. Re^num Dei proroissum. 638-641 

ScRM. CXI. De verbift Evaogelii Lucae, u))i regnuffi Dei 
didtur simile fermento, quod acceptum mutier abs- 
condit in farina sata tria ; deque eo quod ibi scri- 
ptum est, nomine, si pauci sunt quisaCvantwr ?Gap. 
xni, f. 21-24. — 1 . Tria sata farinae. Paud salvantur. 
Salvaudi mulii sunt inter se, sed aliorum compara- 
tiono |iauci. 2. objurgatio et ad eleeroosynam ex- 
bortaUo. 641-642 

Sbrm. cxii. De vcrbis Evangelii Lucae, J7omo quidam 
fecit canam magnam^ eu:., cap. xiv, f. 16-24. — 

1. Judaei ad coenam invitaU, uos ducU et coacti. 

2. ires cxcusationes venire nolenUum. 3. Quin- 
que juga kx.nm , onriosilas quinque sensuum. 
4. impcdimencum fidei. cama manibus Do- 
mini consecrata. 5. Curiositate sensuum niiui opus 
est ad salutem. 6. Uxor, voluptas camis. 7. oculo- 
rum nominc cxteri sensus significaU. 8. Ad ccenam 
venire nenio cunetetur. 643-647 

Kkrm. CXIU. De verbis Evan^elii Lucae, Facite vobis 
andcos de nunnmona iinquttfHiSt etc.,cap. xvi, f. 9. 
— 1. Amici i)cneficos suos recepluri in cotlum qui- 
ii»m sint. Miuimi Cbristi quinara. 2. Mammona ini- 
quiiatis. Eleemosyiia uon de ra()iuis, sed de justis 
lai)oril)us fadenda. 3. Zadiaeus iniilandus. 4. llain- 
niona iniquiiatis cui diciae diviUae. 5. Divitiae quae 
verae, ei quae lalsae. 6. verae divitiae. Goiimus uos 
Oeuin, ct colit nos Deus. 648-651 

ScRM. cxiv. De verbis E-vangclii Lucae, si peceaverit 
in te [rater tuus, corripe iUumy clc., ca|). xvu» 



ff. 5, 4. De remisiioM pecciionim. -^ 1. Prairi 

3uoUes in nos peccaverit et loenitueril, ignoscen- 
um. 2. Venia frau*i danda, ut a Deo accit>iatur. 
3. Dei exemplo donanda debita. 4. Peccatcr pec- 
canti ignoscat. 5. venia a Deo in oratione peUtur 
cum pacto dandae aliis veniae. 653.^54 

Serm. CXV. De verbw Evangelii Lucap, Oportet semper ' 

li •n l^» 'i-1 




estsuperbonim, sed bumiiiiim. 3. Conira Peiagia- 
nos. 4. Parvulis Baptismus cbrisU necessahus. 655-657 
Sbrm. CXVL De verbis Evangelii Lucae, stetit Jesus m 
medioeorum^ et dixiteis^ hox vobis^ etc, cap. xxiv, 
f. 36-47. — 1. Manicbaeorwn basresis. 2. Dulutatio 
disdpulorum. 3. ResunecUonis cbrisU fidesquo- 
niodo persnadebaiur. 4. Contra Mauicbaeos. 5. cbri- 
stus fidem iospirat. Q. Ecclesia per ouiues genies 
futura promiltitur. 7. Saulus mutatus in praKiicaio- 
rem Evangelii. 657-6: K) 

Skrm. cxvil. De verbis Evangelii Joannis, cap. i, ^* 1- 
13, /n principio erat verbum, et verbum erat aptid 
Deumy et Deus erat y^erbtan^ etc. Contra Arianos. 
— 1. verbum Dei ut inteliigatur, quo preUo coinf>a- 
raudiim. 2: Pretium veri)i ipscbomo. 3. Verbum Dei 
forma quaedam uon formaia. Forma sine tem|)ore et 
loco. 4 Non minor in|arte quam in toto. 5. In re- 
bus divinis pia ignorantia melior quam praesumpta 
scientia. oculo cordis Deus incom|.rehensi]>ilis. Dei 
cognitione flt homo beatus. Deus'ex nostra a)giiiUo- 
ne non crescit. 6. verbum cooeternum Patri asseriuir 
ountra Arianos. 7. Divina camalibus insinuare difli- 
dle. 8.similitudines ad refellendos Arianosadhlbcn- 
dae.9. Similitudinil^usumeii non niUlur nostra fides 
de verbo. iO.Similitudines nativitaUsUUi Dei imper- 
fectae in creaturis. Ooaevum el coaeternum. II. m 
coaevis similiiudoquaxlam verbi coaeterni Deo. Ignis 
et lux coaeva. i2 Alia coaeva, Imago et rcs uude 
nasdtur. 13. In simllitudinibus allaiis est iuaequali- 
tas. 14. Pilil Dei coaetcmiias et aequalltas ex duoljut 
collatls similitudinum generilHis. i5. Cordis oculus 
mundandus ut videatur Deiis. 16. Verlium incarua- 
Uoiie quasi lac factum, ut a nobis caperetur. 17. Hu- 
militas a verlx) incarnato discenda. 661-971 

Serm. cxviii. De eisdem verbis Evangelii Joaunis, /n 
mincipio erat verbum , etc. Cap. i, f i-5.— 1. Vcr- 
num Dei aelernum, geuitum, non :actum. 2. simi- 
liludioe ostendilur coaeternum esse Deo latri Fl- 
lium. 671-67! 

Serm. cxix. Dc oisdem vcrbis Joannis, in prtn- 
dpto erat rerbum, etc. Cap. i, ^. i-14.— i. veis- 
i)um aeteroum apud Deuin. 2. verlmm Dei non 
est foctum. 3. verbum Dei incomprehensliiile. 
4. verbum caro factum. 5. Incarnaiionis mysterium 
suadetur. 6. Incarnatio opus omnipoteotis Verbi. 
7. Similitudine explicatur bicarnatio Verbi. 673-67c 

Serm. CXX. De eisdem verbis Joannis, in principio 
erat verbum, etc, cap. i, f. i-3. — i. verbum Dei 
inoomprehensibile in Evangelio revelalum. 2. ver- 
bum Dei ubique U)tum. 3. verbi divini excellentia 
intelligenda ex liumani verbi iroi^rietatc. Reccns 
ba|)tizaU in albis. 676-97? 

Skrm. CXXI. De verbis Evangelii Joannis, Mundus per 
ipsum factus est^ etc., cap. i, f. 10-14. — 1. %:un- 
dus duplex. 2. Mundus maius. 3. Quinam suiit fllii 
At)raiiae. 4. NaUvitas dupiex. 5. De eodem argu- 
meoto. 678-680 

Serm. cxxii. De verbis Evaogelii Joannis, cum esse$ 
sub ficuy xndi te , etc. , cap. i, f. 48-51. -- i. Na- 
tbauael sub iicu , geuus humanum siib peccaio. 

2. Somnium Jacob figura t\iit. 3. De duplid noniine 
et de lucta Jacol). 4. Aliraliam cur primum noinen 
suuin cum |)osiei'iore non reUuet , Jacol> vero e 
conira. 5. israeU in fine credenU visio Dei pro- 
missa. 6. Clu*istus el hic et sursum est. 680-683 

Sbrm. cxxiU. De verbis Evanffelii Joannis , vocatus 
estautem et Jesus et disciffuu ejus ad nupUaSf etc, 
cap. 11,^.1-11. — 1. Humilitas christi uiedicina su- 
perbiae noslne. 2. Cur Ciuistus esuriens uon fedt 
panem de lapide, sicut in nuptiis vii.uin de aqua. 

3. via ad patriam Christus huniilis. 4. Cliristus et 
sursum et deorsum. 5. Omnis liomo paui^er et men- 
dicus Dei. 684-68<> 

Serm. cxxiv. De verbis Evan^elii Jiannis, Est autem 
Jerosoiymis mbaUca piscnuiy elc. , cap. v, f. 2-4. 
«-i. yKgroU ad pisdnam sanaUo fuit fignraUva. 
3. Tota luec vita tribulatio est. Tortores auimae , 
liBior et dolor. 3. Piscinae Proimica) sigoificatio. 



23T| 



INDEX RERUM. 



2372 



numililas ChrisU per aupeibiain non r^puenda. 
4 clirislus roorUliUlem suscepit, ut daret immor- 
Lilitatcm. Brevitas liiijus vit£. 680-688 

^iui. CXXV. Rursum in Joannis cap. v. De quinque 
porticil)us, ubi multitudo languentium jacelDat ; et 
de piscina siloe , can. ix. — 1. Eadem a tractatore 
Scripturarum uon frustra ropetuntur. 2. Qui.Kiiie 
fX)rticus Legem Hoysi figurabant. Legis ad sanan- 
dum impoteulia. Lex quare daia. 5. .4::groUis unus 
aqua mota curatus quid signiricat. 4. Requies Dei 
septimo die. Sex aetates mundi. Quomodo requievit 
Deus, et semper operatur. 5- Dei providentia in or- 
dinatione maforum. 6. Juda^orum turbatioex duplici 
capiie. /Egrolus descendendo in piscinam curatus. 
Lnus tantum sanaius. 7. lurirmilas triginia auuo- 
rum. Justitiie perfectio quadragcnario numero si- 
gnificata. Amor saeculi non comjiatilur amorem Dci. 
o. Possessio reriim temporaliutn unde inuocens 
agnoscitur. 9. Quadra^euarius numerus in jejunio 
Moysi , FJise et chrisli. Quadragesima ante l^ascba. 
Quin(^uagiiiia dics post Pascha. 10. Lex non imple- 
lur sine charitate. i 1 . Temporalia auimo dimilten- 
da. Tentatio plerumque peccatorem non facit , sed 
prodit. 680-697 

Skrm. cxxm. De verbis Evangclii Joannis, Non potest 
Filius a se facere quidquam^ rdd quod vident i a- 
tretn fitcientem, Can. v, f. 19. — 1. Fides intelU^ 
ctiim priwiedere aebet. 2. Pervei^sum est credere 
nolle uisi quod videas. 3. Ex creaturis qux viden- - 
tiir, assurgendum ad Creatorem qui non vidctur. 
4. Miracula iiisolita fecit Chrislus, ut et in quotidia- 
nis qune vilucrant, aguosceretur factor. 6. Miracu- * 
liim nativilatis ex virdne in Christo exhibitum. 
6. Mii*aculo nativilalis Curisti movemur ad creden- 
duin De.wn. 7. E.xpHcandum quomodo Filius faciat 
^ux viderit Patrem lacientem. 8. Arianorum error 
in verbis dominids. 9. Refellit Arianos. Carnalem 
ipsorum sensum exiJodit. Quse fecit Pater, nonnisi 
perFilium feciL i6. Nonalia Pater, alia Filiiis, 
sed cadem opcra Trinitas facit. ii. Trinitas per- 
aonarum ct unitas divinitatis. ii. sensus verborum 
christi imbuiis ante recta (ide perquirendus. 13. Dif- 
flcultas iiitelligcndi istha^c vcrba ex eo quod non 
Intelligalur videre ipsius vcrbi. 14. In Christo forma 
servi morlalibus ostendebatur , forma Dei beatii 
scrvabatur. 15. videre Verbi uon aliud a Verbo. 
chariias caiaces facilad capessenda divina. Sensus 
lod pro|K)Siti. 698-703 

ScAii. cxxvii. De vcrbis Evangclii Joannis, Amen^ 
amen dico volris, quia veniet liora^ et nunc esl^ quan- 
dg morttd audient vocem FitH Dei, et qui audierint, 
vtventf eic. cap. v, f. 2i-29; necnon de verbisApo- 
stoli, Quod oculus non vidit, etc., I Cor. cap. n, f. 9. 
— 1. spes Cliristianoruin de iisest qu% non vidcn- 
tiir. Apta similitudo. 2. vita afterna nobis promissa, 
quantum amanda. 3. Quid sit aiterna viia, ct quanli 
enienda. Pi*eiiuiii vitae aeternse. 'Niia ajterna verbis 
hominis non dicitur. 4. Filius semper gcnitus a Pa- 
trc. 5. Generallo scmpiterna Filii Dei exi.licari non 
potest. 6. Deus cibiis menlis l>eatai. 7. Resurrectio 
animae per hdem. 8. Resurrectio corj oris aliis in 
bonum, aliis in nialuin. 9. Incanialiouis Filii Dei 
causa el ralio. Quomodo mortuus sit. 10. Christus 
judex in forniaservi. 11. Deuin videre sumina feli- 
citas. 12. Forma servi ab omnibus videbitur, forma 
pei asolisiiis. 13. Post rcsurrcctionem vita a^terna 
in visione Dei. 14. Resurrectio carnis fulura. 
15. Mortuorusn suscitatio a Deo , non miuus credi- 
bilis quain crealio. 70.*)-7 1 3 

&CRU. CXXViiL De verbis Evangelii Joannis , si eqo te- 
stimonium perhibeo de nte , elc, cap. v, f. 31-55; 
deque yerbis Ajiostoli , Spiritu atnbulate^ et concu- 
ptscetitias carms ne perfeceritis. caro enim coticupi- 
scit, etc. Galat. Cap. v, f. 14-17. -- 1. restimoniinu 
Christi, etiam de se ipso quam vcrum sit. 2. air 
quaesltum testimoniuin Joannis. 3. In martyribus 
Christus sil)i ipse perhibet testimonium. 4. Chari- 
tasex Spiritu sancto. 5. Lucta anima; etcarnis. 
SulxJenda aniiiia Dco, animse caro. 6. Aposiolus de 
pugna carnis et spiritus. 7. Apostolus male intelle- 
clus. officiiim pastorls , explaiiare difficiles locos 
Scripturae. 8. Pugna interior sic gerenda , ut spiri- 
Uis non vincatur a carue. 9. Pugnare contra carnis 
concupiscenlias raunus est Spintus snacti in nobis. 
Bene agit qui a bono agitur. 10. Sancti hic non fa- 
ciunt quse volitnt, quonKxlo. 11. Vult honio noa 
esse coiicu|iiscentias , nec facit quod vult. 12. Pu- 
f uanduni nc regnet [ eocaium. 13. caacui>ificcaUas 



perficcre qtdd sit. 13. la tribus raoriuis a Christo " 
suscitatis tres pcocatorum gradus. 713-720 

Serm. CXXIX. De verbis Evangelii Joannis,cap. v, 
f. 39-47, SCTutaniini scripturaSj in qidbus jmtaUs 
iH>s vitam (Btemam haberey etc, contra Donatistas. 

— 1. Evangelico; lectionis expositio. 2. Christi ver- 
ba ad disciuulos, ad nos pariter spectant. 3. Judaeo- 
ruin iniidelilas. 4. Vcrba Christi in Judaeos, Eccle- 
siae conveniunt in Donaiistas. 5. Testimonia Veteris 
Testamenti de chrisio ct Ecclesla. 6. Novi Testa- 
menti testimoniiun pro Christo ct Ecclesia. 7. Anti- 
cliristi scelus imitantur Donatistae. 8. QussitCalholi- 
corum, quae Donatistarum doclrina. 9. Donatistae 
iiec Moysi, nec chrisio credunt vel resurgcnti. Do- 
uaiisia^ in Chi-istum iujurii. 720-T21 

Srhm. CXXX. De verbis Evangelii loaunis, ubi narra- 
tur niiraculum dc nuinque panibus et duobus pisci- 
l)us. cap. V, f. 5-1 i. — 1. Miraculi signilicatio. 2. 
chri.slus i)anis facius incarnatione. Mercator Chri- 
slus. Redemptor noster, quonKxIo. 3. Aniandus ciiri- 
stus. Ex eo quod Deus fecit, credibilc fil quod pro- 
misit. 4. Quod praestitit chrislus, mirabilius est 
quam quod v.romisit. 5. christianorum sul> patrono 
christo sccuriias. 725-728 

Sbbm. CXXXI. De verbis Evangelii Joannis, cap. vi, 
f. \M-Qldj^lsimanducaverUis camem^ etc., deque 
verbis Apostoli et Psalmorum, contra Pclagiaoos. — 

1. Corporis et sanguinis christi sacramenUun. 2. Fi- 
des donumDei. Gratiae violentia suavis. 3. Necfides 
nec bona vita i.Topriis viribus arroganda. 4. Gratia 
justificato iit in via justa ambulet necessaria. 5. 
Ambulans iu via jiisia, si id sibi tribuat, perit de 
via justa. 6. in Pelagianos. Remissio peccatorum in 
Raj>tismo. Unguor post Baptismiim. 7. Gratiae k>ene- 
ficia quatuor : remissio peccatorum, curatio lan- 
guoris, redeini)tio ab omiii corruptione et concu- 
pisceutia. 8. Giatise posUremum beneficium, corooa 
justitiae. 9. Justiiia Dei, quae Judxis et Pelagianis 
iffnota cst. Graiia in \ etori Testamento occulta, in 
>ovo revelala. 10. Concilia coiitra Pcla^ianos. 729-734 

Serm. cxxxii. De verbis Evangelii Joannis, caromea 

vere esca est, et sa)iguis meus vere pottts esi. Qui 

• tnatidiicat tneam cainem, etc. Cap. vi, ff. 50, 57. 

— i. Ad regcnerationis gratiam invilantur Cate- 
cliiimeni. 2. Coiijugati fidelcs, jain corpus CbrisU 
nunducsiites, decastilate servanda admonenlur. 3. 
Conlineotiae voto obstricli. 4. Gradus cuique suus 
servandus. 731-730 

^Sehm. cxxxiii. De verbis Evangelii Jcannis, ubi Jo> 
sus uon se ascensurum ad diem festum dixerat, et 
tamen ascendit, cap. vu, f. 2-10. — 1. Evangelicae 
lectionis cxpositio. 2. Ciiristum in eo loco noa esse 
inentiluin. 3. Meiitiri pejus cstquain falli. 4. Falliet 
me.itiri quomodo difierant. 5. ^ec talli | otest cliri- 
stus, nec mentiri. 6. Ex ipsa Evangelii vcritate 
Clu^istus a mendacio vindicatus. 7. Soliitio quacstio- 
uis. 8. Altera solutio. 737-7 il 

Serm. CXXXIV. De veriiis Evan^^elii Joannis, si maH' 
seritis m verbo meOy vere discipuii nict estisy cic., 
cap. viu, f. 31-3i. — 1 . Magister omnium cliristns. 

2. Praemium mancntis in verbo (liri.sti. I.iberari 
duobus modis dicitur. 3. Servitus pc^-cati. 4. a pcn:- 
cali servitute et morte non liberat nisi Chrisliis. 
similitudo carnis peccati in ciirislo. 5. Peccata, sa- 
crifioia pro peccatis. 6. Cx)nclusio. 742-745 

Serm. cxxxv. De verbis Evangelii Joannis, Ego retii, 
tit faciam opera fjus qut misit ttie. Contra Arianos. 
F4, de eo quod ait illuminatus ille qui erat caecus na- 
tus, scimus qjUa peccalores Deus non exatulit. cap. 
IX. — 1. Caecitas omniuin hominum a nativitatc. z. 
lx)cus ab Arianis calumniose usur|)aius. 3. opora 
ratris et Filii eadem. 4. Filius Dei consulistantiaHs 
ol co;cternus Patri. 5. ct Filius opera Patris, sic la- 
ter opera Filii facit. 6. Peccatoruin etiaro orationos 
exaudiri. 7. NuUus hic sine peccato. 8. Apobtoli 
eliam \\osX Christi resurrectionem peccato obnoxii. 

740-7 i9 

Serm. CXXXVL In eamdem lectioncm Evangelii Joan- 
uis, de illmninatione caeci nati. Cap. ix. — 1. cxci 
nati illuininatio. 2. Caeci error putantis pcccaton*^ 
non exaiidiri. 3. JudaK>rmn caK^itas, calumniaoiiura 
solvi sabbatum a Cbristo. 4. CaeciUis Judaeorura quo- 
modo chrisii adventu aucia est. 5. Pauli de legis 
impotentia et de Judaeoruin csecitate testimontuin. 
6. Elisaeus l)aculum prsemittens, tum ipse veniens 
ad suscitandum mortuum, quid adumbrel. 750-753 

Serm. CXXXVIL In Evangelii Joannis cap.x.^. 1-16, . 
de pastore , ei raercenario, et turc. — 1. Sauilas 



«573 



INDEX RERUM. 



f57i 



mcniljronini In unitale et cbirilate. 3. Uuilis dui- 
sti ct merahroruro, 3. Janua ( hristus. Petrus infir- 
iQUS sibi ipsi igiiuius. 4. Quid a Pelro cxigitur. 5. 
Tres persoiiae au ovile venienics ; pastor, Tur, roer- 
cenarius. Uiligendus est pastor, aiercenarius tole- 
randus, c tveudiis lairo. 6. Dictum Cbristi in Pbari- 
sxos, s|!eclarc el ad malosde Ecclesia pastorcs. 
Ecclesia una ex Jiidsnis et Gentibus. 7. Clerici mali 
I ervertere uitentes Evaiigeliuin, duro cxem|.Io suo 
laicos ad )ieccaium trabunt. 8. Perversa iiilerpreta- 
lio Evangelii. 9. Malos | astores esse in Ecclesia sl- 
miles PliarisxfTum. Postor qiiis merceuarius, quis 
castus. uxor casia. iO. Deiiscaste qusereudus. 11. 
Ucrcenarii quoinodo uliles. Pastores pauci, mcrce- 
uarii nmlli. 12. .Mcrcenarius fu^iens. Donalistae, 
lupi el lairoues. 13. l va de S{ iiiis quomodo lega- 
lur. 14. &lercenarii fugientes, dum iuiquis favent. 
Au^stiims non mercenarius. 13. Dc ovibus quae 
ralio reddenda a pastore. 750-762 

Sbiim. cxxxviii. De verbis Evangclii Joannis, F.gositm 
pastor bonm , etc. , cap. x , j. 11-16. — 1.' Bonus 
pastor cur commeiidatus in singulari. S. ftlartyrium 
sine charitate nibil |>rodest. 5. Cbaritas quantum 
bonuro. 4. Petrum aliosque existere pastores bo- 
nos. 5. I3nus tamen bonus paslor cbristus. 6. spon- 
sx ad Cbristum affectus. 7. sponsae verba ut inlel- 
ligenda. Sodales, quasi simul edales. 8. SpouEl re- 
sponsum. 9. Sjionsae verba prave usuriata a 
Dofiaiistis. 10. Refelluntiir Donatistae. 7(5.1 768 

Sbrm. CXXXIX. De verbis Evaugeiii Joannis, Eqo ei 
Paler unum sumus. Cap. x, j. 30. — 1 . clirislus 
qiiomodo Dei Patris Unicus. 2. Filius Dei et Paler 
sunt unius subslanliae. 3. Arianorum objcctio. 4. 
Quanta blaspheroia dicere Filium Dei alterius sub- 
siantiae. 3. Ariani per Pilii injuriam Patrero falso 
houorant. 709-772 

Sbrm. CXL. De Tcrbis Evangelii Joannis, cap. xn, f. 
44-30, (fui credit in me, non credit in me, sea tii 
eimi qm me nnait. Contra quoddam dictiim Maxi- 
mini Arianoruro episcopi, qui cum segisvulto oomitc 
conslilutus in Arrica blasphemabat. — 1. Fides in 
Cbristiim. 2. Nativitales Christi duae. S. verusFilius 
De: cur dictuschristus. 4. Uuum se esse curo Patre 
ncmo praeler Cbristum dicere auslt. 3. /liqualitas 
Filii cum Patre. 6. verburo Dei maiidatum Patris. 

773-773 

Sbrm. cxu. De verbis Evangelii Joannis, Ego snan 
tta, et veritaSf et vita. cap. xiv, f.6. — 1. veritas 
a pbilosopbis hujus saeculi iavenU,ooa via. 2. Unde 
ab iliis inventa veritas. 3. Stultitia oolealiam idola. 
4. Cbrislus factiis via. , 776-777 

Sbrm. CXUI. De iisdem verbisEvongelii Jcanais, Ego 
sum tta, etc., cap. xiv, ^. 6. — 1 . via tuta christiis. 
2. via Chrisius bumilis. Fornicari a Domiuo. 3. Ob- 
jurgaiio peccatoris, ut salubriter confiindatur. 4. 
Odiuro peccaioris curo ejus aroore. 3. 1 uroor humi- 
litatisinedicamento sanandus. cbristus et via et ja- 
nua. 6. cbristus medicus poculum urior aegroto bi- 
bit. 7. christus a se vult, non mirabilia facere, s^ 
huroiles esse discamus. 8. chariias sine inflatione. 
9. Sine cbariiate nou prosunt aiia Dci niunera. 10. 
Ad perrectiooem et ad cbaritatem iuiitaiioneChi'isti 
pervunilur. 778-784 

Sbrm. CXUII. De veri>ls Evangelii Joaniiis, Ego veii- 
tatem dic4) vobis^ expedit vobis ut ego vadam^ elc, 
cap. XVI, ^, 7-11. — 1. Fides in rJiristum ad justi- 
fiditiouem necessaria. 2. Peccatum inUdcUtatis in 
Christum cur solum arguilur. 3. spiritus saucti ma- 

gnura munus post (.hi'isti ascensionero. 4. Justitia 
Jei a spiritu sanclo post recessum Christi. 3. 
Inexcusabilis infldelitas muiidi. 781-787 

Sbrm. CXUV. De verbis eisdein Evangelii Joannis, 
/pse arguet mundum de peccato, et dejustitiay et de 

{udicio. Cap. xvi, ^- 8-1 1. — 1. Peccatum increda- 
itatis cur soluin arffuitur. spiritus sanaus, gratia 
Dei dicitur. 2. Credere Chrisluin, et credere Iq 
Christiun, difTerunt. 3. Justiiia de qua arguitur 
roundus. 4. Justitia quod Christus vadit ad Patrem, 
quare. 3. sc lus christus ascendit in OGeJum. 6. Ju- 
stilMi Christi quoroodo nostra. 787-700 

Sbrm. CX1.\. De verbis EvaD^^elii Joannis, cap. xvi, 
f. 24, usque nunc nifiil petiistis in nomine meo. vx 
de verbis Lucae, cap. x, ^. 17-20, rjominey ecce in 
nomine tuo et diemonia nobis subiecla sunt. — 
I. Locus Joahuis quomodo concilianous cum verl>is 
LUi^. 2. 'limentibiis alisconditur dulcedo Dei, i cvr- 
latur sperantibus. 3. Tiroor sub lege,spes sud gra- 
tia 4. charitas uon cx aobis, scd cx Dco. 3. Homi- 



n&s prssumpUo per l^em, capUvitas per gratiaoi 
toHitur. 6. Discipuli sud Lege iiondum a cupiditati- 
bus Ul>eri. Teuiporalia a Deo peteutes, iitbil pe- 
tu:iL 790-79« 

Sbrm. CXLVI. De verbis Evangelii Jonnuis, .St'i;oa 
Joamiis, dUigis me? etc., cap. xxi, ^. 43-17.— 
1. Oflicium pastoris et oviiiin. Ha^reditas noktra, 
Deus ij se. 2. i\ecens liapiizulos caverc jubet a lua- 
lis Chrislianisct a scbisuiaticis. 796 

Serm. CXLMI. De cisdem verl)is Evangclii Joaniiis, 
yimm Joatmisj diligis me plus his ? etc, can. xxr, 
f. 15-19. — 1. Petri |ira?sunn>tio et negatio. i. Petri 
auior io christum verus. Unitas oninium pastoruro 
in Petro fi^urata. 3. Pelrus deserlus a Cbristo, ct 
posl roboratus. 707-798 

Serm. C\l\ lU. De vcrbis Actuuro Apostolorum, cap. v, 
f. 4, !son/te nwnens tHH manebat, ctc. Die dominico 
oclavarum pai:cbae dictus ad sancios Martyrcs vi- 
ginti. — 1. Ananlae et sappbirae non Si'vorior cor- 
reptio, niors lein| oralis. 2. Voia Deo reddenda. 799 

Seru. CXLIX. la quo qua^stiones i>ro|KK»iiae ex Aciil)us 
Apcstolorum, cap. x, et ex Evangelio, solvunlur ; 
seu de quatuor quaesliunU^us : prinia, de visione 
Petri. Secuuda, de verbis Evangelii, Luceat lunwn 
vestrum coram hominibus, ul videant bona facta 
vestra, etc. Et paulo post, Cavete faccre juslttiam 
vettram coram nontimous, ut videamini ab eis^ ctc 
Tertia, de verbis Evangelii, yesciat siinstra tua 
quid faciat dextera tua. Quaria, de dilecUone iui- 
mici. Malth. cap. vi, f. 1-4, et cap. v, f. 43-48. — 
1. Quaestiones soIvcodaR : prima quaesUo, de \isioue 
Petri. 2. voracitas non impcrata Pelro. 3. Judaco- 
rum absUuenUa ab inimundis aniinalibus figurativa 
erat. 4. AniniaUa Judaeis | rohibiia, sigiia suut. Fi&?a 
ungula. Rumiuatio. 3. JudaicariAn olyscrTationum 
praecepta cur legaiitur ClirisUanis. 6. visio Petri 
ugurativa. Vas. liueae quatuor. 7. Pctrus perso- 
naiii gerit Ecclesiae. 8. Gentium receptio intra Kccle- 
siam. 9. Unteuro. 10. rrina submissio. 11. QuaesUo 
secunda, ex Evan^eUo. 12. Locoruin prava inter- 

5)retaUone discordia. virgines oleum noo rerenies. 
13. condliantur loca in SL<ecicm coutraria. 14. Sen- 
sus legiUmus utriusque loci ex ipvis Christi verbis 
eruitur. 13. Quaistio tertia, de Evangelio, ut sinl- 
stra nesciat oi us dexterae. 16. QuaesUo quarta, de 
inioiici dilecUone et odio. 17 orandam pro perse- 
queuUbus. 18. Proximi uomine iuimicus eUam dili- 

Sendus praecipitur. 19. Explicatur A|M)stoU locus. 
e carbonibus congerendis siiper caput inimici. 800 8U 1 

Sbrm. CL. De verbis Actuum Apostolorum, Quidam 
autem Epicurei et stoici philosophi disserebanl cum 
eOy etc, cap. xvu, f. 18-34. — 1. Paulusapud aUic- 
nienses praedicans. 2. Fides cliristianorum. 3. Epi- 
ciirei et stoici curo Apostolo conterentes. 4. fieala 
viia ab omnibus api>etitur. 3. Fpicurcorum et stoi- 
corum opinio de beata vita. 6. Etiicureorum otiuio 
ab Apostolo im^r. bala. De anima quid Epicurei sen- 
Uuut. CbrisUani quidam moribus KpicureL 7. Jtju- 
niuiu cum oratione et eleeinosyua. 8. stoicoruiu 
opinio Apostolo non prol-aia. 9. Rejiciendae E|Jou- 
reoruro et stoicorum de felicitate senleuUai. 10. 
Deatitudo et ad beaUtudinein via cbristus. 807-813 

Serm. cll De verbis Apostoli, Aon enim qnod volo^ 
facio bonr.m, sed quod nolo malum, lu)c ago^ eic. 
ftom. cap. vu, y. 15-23. — 1. Locus Apostoli inaie iu- 
teUigentibus periculusus. 2. Jusli viia bic belluin, 
aonoiuu irimupbus. 3. Concupiscentiae iaterilus in 
votis esse debet ftlauicbax)ruiu insauia. 4. Quouio- 
do concuiisccnUae et consuetudini malie re^isteii- 
dum. 3. Concupiscentia uobis iunata et ex primo 
peccato orta. originale peocatum ex concupiscen- 
tia. christus sine peccalo conceptus, iit solveret 
fieccaiuni. 6. A|.ost(;U pugna contra concu|-iscea- 
Uam nobis pro|ioiiilur ne desperemus. 7. Agere nec 
perficereseu bouuui seu niaium, quid sit.l9. Giatia 
CbrisU perimenda aliquando concupiscenUa. Klodo 
quidageudumftdeIU)as. 814-81^ 

Serm. CLIL De sequeuUbus verbis Apostoli, Roro. vn, 
et VIII, 1-4, usque ad, Misit Deus lilium suum in 
iimUitudinem carnis peccati, etc — 1. Dilficulias 
noa est in obscuris senstbus, quando adjuvat Spiri- 
tus. 2. De eodem argumeiito. 3. ConcupiscenUaB 
roaluro in baptixaUs sine reatu. 4. Maniclixorum 
error cavcndus. 3. Lex triplex : iex peccati, lex 
■ fidei, lex faclorum. 6. Lex Moysi deiendiiur contra 
Manichaeos. 7. Tres leges. 8. Christi caro sola non 
caro peccaU. 9. De ueccato in chrisi^ qiiomodo 
daoQuatum peocatum. 10. Quorumdaffi scoteotia Ud 



»75 



INDEX RERUII. 



257« 



looo Apnstoli. 11. veiior imerpretatio ApostoH. 
Christus |>cccauim fiictus quomodo. 819-8^ 

Skrm. CUII. De vcrbis A^)osloli, Rom. ?n, 3-13, Cmn 
essemus in came, passumes peccalonmt quas per le- 
gem sfml, operabantur in ntembris nosCru, u/ fru' 
ctum ferrent tnorliy elc. Contra Manicbaios aiierie, 
et laciie coutra Pelaj^ianos. — i. Locus Aposioli 
exponendus quam difficilis. 2. Hoc loco ai)utuntur 
Mauicbsi. 3. Manicbseorum calunmia refeilenda ex 
conse<iuentil)US. 4. A|)ostoius ipse Legis repreben- 
sores ibidem damnat. 5. l.ex concupiscere malum 
probil>ens, non csl mala. 6. Concu|iiscentiae maium 
tnle legem ignotum. 7. Concupiscenlia per le^em 
aucta, non victa.8. Praesumensde se ipso vincilur, 
9. Confidendum non in se, sed in Deo. 10. DelecUi- 
tio lcgis Dei, et deleciatio concupiscentise. 11. llo- 
mo superbus gladio proprio occisus. 12. Apostoliis 
eliamaUiuc cliain Legis apcrUssimus laudator. 13. 
De eodein argumento. U. Peccatum ex primobo- 
mine tractum. 8i5-83i 

Skrm. ajv. De verbis Aposloli, Rom. vn, scimus qtda 
lex spirilmlis est ;ego autem camalis swrt, eic. con- 
tra Pclauianos, qui ' dicunt bomincm sine |>eccato 
esse posse in bac viu. — 1. Lex ad quid daUi esi. 

2. De sc ipso an bic loqualur Apostolus. 3. A|)oslo- 
lus nec i| se sine concupiscentia. 4. Apo6U)bun lo- 
qui de propria sua Imperfectione. 5. intirmiiatem 
aniiiii sui confitetur Aposloius. 6. Tumoris eiatbema 
AposU)lo datum. 7. Saoctus qnisque in bac viia car- 
nalis et spiriluaiis. 8. Quis totus carnaiis. quis ex 
parle vel lotus spiiitualis. 9. idem carnalis simul 
et S()irilualis. 10. Consentiens cum leffc. 11. Igno- 
rare peccaium. 12. PerUcere lcffcm in tiac viia san- 
clis non concedilur. 13. De eooem argumento. 14- 
15. llem de eodem argumcnlo. 16. In resurrectio- 
ne soli jusli liberabuntur de corpore mortis. 17. 
(X>ri»us sanclorum i)ost re&urrectionem immortale. 

832^40 
S«Mi. a.V. De vorbis Apostoli, Rom. yni, 1-11, mUa 
ergo condenmatio est nmc his qui sunt in christo 
Jestt, etc. Coiilra Peiagianos. — 1 . Coocupiscentia 
cur voceiur peccalum. Peccatum mioroodo regnuin 
amittit. 2 Quomodo in sanais nulla bic damnaiio. 

3. A lege peocatinemoliber nisi pergratiam. 4. Lex 
peccali elmorlis quaenam. l^x Moysi cur data. 5. ve- 
lcris ac novae legis coiioordia. 6. Legum earumdem 
difTcrcnlia. 7. Legis infirmilas ex carnc. Cbristus in 
similitudine carnis peccati. 8. Cbristus peccatuni fa- 
cius. 9. Ambulare secundum carnem et secunduni 
spiritum. .lustitia legis quomodo nunc impletur in 
114 bis. 10. lYudeutia carnis et spiiilus. 11. Mani- 
cliaeorum erix>r. 12. in came non esse. 13. Non iu 
carne, sed in spiritu esse. 14. De carne quid spe- 
randum. 15. Carnis restitutio et iminortalitas piis 
liromissa. 810-848 

bRRM. a.vi. i>c vcrbis Apostoli Rom. viu, 12-17, Ergo, 
fratres^ debilores swnus non cami, ut secunduni . 
camem rivantus^ elc. Contra Pelagianos. — 1. in 
Scripluris qiiaedam clausa, ausedam aperta. 2. l.es 
cur data. Giatiae inedicinalis necessiias. 3. Lege 
iiti legitime. Lcx paeda^ogus. 4. Legis utilitas. 5. 
Mediutoris iieccssilas. Fides laudabilis quae sit. G. se- 
cundiim carnem vivere malum est. Anima secuii- 
dum Deiim, caro secundum animam vivat. 7. epi- 
curei sccuiidum carnem viventes, et Stpici secu:i- 
dum animam. 8. Anima secuodum se vivens est 
cariialls. 9. opus nosurum in bac vita, morlittcatio 
cariiis. 10. l*raesumi)tio de se caveuda in carnis 
morlili«'alioue. 11. Ad bonum et a^imur, etagimus. 
12. Nibil l>oni sine adjutorio Dei. Libertas sioe gra- 
tia qualis. 13. Gralia non tantum ut facilius. sed 
oniHino ut facere |K)ssis neccssaria. 14. Lex vetus 
et nova. spiritus serviliiiis etlibertatis. 15. Abba ct 
Paler. quia duo populi in cbrislo. 16. Spiritus arrba 
polius qiiain piguus. 17. Ua^rcditas uliorumDei. 

849-838 

Skrm. CLVII. De verbis Apostoli, Spe salvi facli su- 
mus : spes mitem quas videtur, non est spes, Rom. 

- cap. vni. ff. 21, 25. — 1. S|x^s Christianorum de 
selernis. Mundo lallaci crcdiiur, noii Deo. 2. Patien- 
tia tfi mansiieludo Uiicessaria. 5. videmus in capiie 
nostro qiiod speramus. 4. Nec roodo sioe gaudio 
sumiis. tluxae |)eocatorum deliciae. 5. Vauitas tem- 
1 oralium. 6. Spei uostrae certitudo. 659-601 

Sbrm. a.vill. De verbis A|)OstoIi, Rom. vni, 30, 31, 
(/ues autem praidestinmt, iUos et vocavit; quos au- 
tem vocavit, iUos et jtistificavU, ctc. si Deus pro 
tnMs, quis eonlra nos 7 Contra Pelagiaoos. — - 1 . Prae» 
Aeiitiiiatis aemo nocere ? alet. 1 Deus Dol>is debi« 



tor OaM^is ex promissis. 3. vacati ct pnpdcstlnati 
sumus gratis. 4. Justiflcati uurum jam simua. 5. Ju- 
sUilcatio aliqua vere per fidem. o. Hdes justificaos 
a Ude daemonum discernitur per spem et cbarita- 
lem. Spes. Cbaritas. 7. Cuilus gratuitus Dei, qui 
solus<animam saUaU 8. Spes, in bac peregriuaiione 
sobUum. 9. Deiis l>eaUs erit oiunia in omnibus. 
diaritas sola semper manet. 8H2-867 

Serm. CUX. De verbis eisdem ApostoU, Rom. vm, 30. 
31, seu de justificatione; necnon de verbis Jacobi « 
2-4, onme gaudium existimate, fratres met, cuni in 
lentationes varias inciderUis, etc. — 1 . Justificatio 
bic in nobis imperfecta. 2. Justitiae amor adinittit 
aliquot gradus. Primus gradus. Delectallooes sen- 
suum licil^e et illiciiae. 3. Delcclalio mentis de ju- 
sUUa et fide. 4. Juslilia prae omnibus licitis delecta- 
Uonibus amanda. 5. JusUtiae delectatio antepoaenda 
caeteris delectalioiiibus. 6. Justitia cuin deleciaiio- 
ne ex amorc sectanda. 7. Pro justitia non solom 
contemneoda volupias, sed etiam ferendus dolor. 
8. Marl3^es pcrfocti amatores jusUtise. 9. Ex Deo 
est, si quid justitiae baJ>emus. 867-87 1 

SuM. CLX. De verbis A^ ostoli I Cor. i, 31, Quighria- 
tur, in Domno glarietur. Et de versu Psalmi L3n,2, 
/n tuajustUia erue me, et exime me. — 1 Gl orietur ho- 
mo in Domino, non in sua justitia. 2. Judaei propriae 
iustitiae opiiiione excaecati. 3. scire Cbristura cruci- 
lixum, magna sapientia. Superbla bominem prohi- 
bet a fide in cbristum. 4. Humilitas crucis via ad 
celsitudinem. 5. Filii Zebedaei celsitudinem appe- 
tenles ad viam vocantur. 6. Circumcisio veterts Te- 
stamenti, crux Kovi signum. 7. Gloriatio sit in cnice 
christi, non in noslra juslitia. 872-877 

ScRM. GLXI. De verbis AposU)b, Nolite errare : mque 
fomicatoresy neque idoUs serrienteSf neque aduluri, 
neque moUes, neque masculomm concHtitores.,.. 
regnum Dei possiaebunt. KescUis quia corpora ee- 
stra membra christi stmt ? etc. l Cor. cap. vi, ff. 9, 
10, 15, 19. — 1. Fornicatio fugienda. 2. Fornicator 
in Spiritum sanctum injuriosus. 3. Fomicatio exdu- 
dita regno Dei. 4. HabitaUones duae, in igne, aut 
in regno. Pro cortiore quantum Umetur. 5. Mors 
animae plus limenda quam corporis. 6. Vita animae 
ct vila corporis uode. Animae vita Deus. 7. Tinnor 
vaous et Umor uUIis. 8. Timor poniae malum non 
laciens, nondum laudandus. Gebennaetimor adquid 
utilis. 9. Cbaritas timorem alium pellit, alium inu^ 
diicit. 10. vis impuri amoris. 11. Virg^ines sacras 
amor lacit. omamenta feminarum. 12.virginiiffl sa- 
crarum amor. 877-881 

Sbrm. a.xii. Dc verbis A|>ostoli, Omne peccatum quod- 
cumque fecerU honu), extra corpus est ; qui aulem 
fomicatur, in corpus proprium peccat. 1 Cor. cap. 
vi,^. 9-^. — 1. Difficilis quaestio ex verbis Aihw 
stoli. 2. Solutio difficuluiis. Cur sola ft>rnicatiodid- 
tur peccatum in oorpus proprium. 3. Generalis for^- 
nicatio, qiia non adbaeretur Deo. Apostoli inter- 
preutio oiiplex. 885-888 

Sbrm. a.xui. De verbis Apostoli , Sphritu amhuUae, 
et concupiscentias camis ne perfeceritis, Gabt. 
cap. v,^. 16-21. — 1. remnli antea profiini dedi- 
catio. 2. in nobis uti in proiano templo, alia dejl- 
denda , alia consecranJa. 3. .4i:dificalio per fldem , 
dedlcatio per resurrectionem. 4. Novum canticiun. 
Salutare Dei Christus ab antiquis desideralus. 5 Chri- 
sti praedicaiio. 6. Liicu carnls et spiritus. 7. Victo- 
ria post resurrecuonem. cur differtur vicioria. 
8. Medicamenlum elalionis io Paulo. 9. Humiliute 
victoria obtinenda. 10. Lex sine graiiab 11. N««ces- 
sius divini adjutorii. 12. invocandum Dei adjuto- 
rium. 880-8S5 

Serm. a.xiv. De verbis Apostoli , Galat. vi , 2-5, inti- 
cem onera vestra portate : et de isiis , t.nusqHisque 
onus suum portabU. Conlra Donaiisus. — 1. Lcx 
cbristi a |)orUniil)US invicem onera sua imfle- 
tur. 2. onera distinguenda. 3. oneruin duo ge* 
nera. 4. Sua cuique oncra, peccau. Condonator 
muodi, c:bristus. 5. onus avaritiae. onus pigritiae. 
6. Pro sarcinis cupidiuUs, siiscii^ieudse sardnae 
cfaariuiis. 7. Cbristus magister quiu a se disci velit. 
sarciiia cbrisU lcvis. 8. CupiditaUs aut chariutls 
quisque suse ouus |)0rUt 9. oncra quae ooniorani- 
canda. l^upertas, onus. DiviUae onus. 10. DouaUstae 
in scbismaie post Collalionem |)eriiuaces. 11. Qui 
tolerat maios non eo ipso cooimunicat eorum peo- 
caUs. 12. ca^iliaaus absens et iuuocens damuattis. 
l.eges Imperaturum contra Doiiatista.s. capdlianus 
ter absolutus. Primianus. 13. Donatistae sua it-io- 
rum senteutia damnati. 14. Donatistas quid ia cr- 



2377 



INDFX RERIIM. 



t578 



rore deDneai . 15. Patieniia In iraos exbibcixhi. 895>002 

Serm. clw. 1)6 verhis A|)ostoii, Eplies. in, 15-18, vetonon 
hilirmari in iribulalionibns nieis pro vobUt quce est gloria 
te^trOf eic, dotnie craiia et iibera voluniate, contraPeia- 
giaMOs- — I . spes collocanda \i\ Deo, non in vlribas lilMjri ar- 
l»ilfii. Gratiai et lil>eri arbilrii concursns. 2. A Deo peiitiir 
hoc ip3uni<|iiod al) lioniine exigitur. 5. in quaiuor aimen- 
sionibus inysterium crucis. 4. Crucis latitudo , longiludo et 
altitudo. 5. ProiUiHlnni ciucis. 6. Krror de aniniaruni pcc- 
calo ante corpus, uiido. 7. Mors nonnisi ex peccato. Par 
vulorum niors ex peccaio iriini boiniiiis. 8. Purvuli i:i 
uiero extiliacli. 9. craiia parvulis et uiajoribus sui)ve- 
uions. Graiiae niysteriuni iiiscrulal)ile. \K)2-d01 

Serm. clxvi. beriuo de verl»is Aposloli, Eplies. iv, 2o, 
Deponentes mendaciuni , loqnimint veritatem ; et Psal- 
tiii cxv , Onmis homo nuntdux. — 1. iMendacium irrbibi- 
(uni bomiui. :2. llomiaes oi>jurgantur quod sint bomiiies. 
Iii velere liomine mendacium , in novo verilas. 3. guo- 
iiKxioqux' l)<M sunt, liantuostia. 4. \ocaius cs ut non sis 
bomo, sed (ilius Dei. 907-909 

serm. ci.XMi. i)e verbis Aposloli, fideti' quomodo cade 
anUmlelis ; non ut insipicnlest sed nt sapietites ; rcdimentes 
tempusj quoniimi dies mali simt. Kpbes. cap. v, f^. 15, 
16. — 1. Dii's mali imde. 2. Jusli hic numiuain sine 
porsecuiione. 3. Redimere tetnpus. 4. lYoverbium Pu- 
Dicum cuin cbristi prxceplo conseniiens. «109-910 

Serm. CLXMU. De verl)is Aposttli, Epbes. vi, 33, /uix 
fiatnlms, et cluiritus cimt fide. Sive degratia Dei secundnin 
vasis electionis coniessionem atque doctrinam, quoniam 
ttdes inibericordia; Dei donum cst. — 1. Filfos Gdei Al)ra- 
bae facit, (pii i.romisit. 2. Kides Cbrislianorum alia a (ide 
dscmouuni. Fides (iiioruin Dei, cmn cbariiatc. Fides initimn 
salulis. Pax vera. 5. Oinnia Itona, et i| sa etiam fides, a Deo 
est. Fides | lena. 4. Gratia data inflJeli et i>ersecutori cru- 
deli. 5. F.i iides et nratio ex Dei gratia. Pelagiana objcctio. 
6. Fideni donum Dei esse probat oralio facta pro saufo infi- 
deU.7. Paulus, id est, modicus, gratiae in se coUata; pne- 
dicator. 8. Oratur pro infidelibus, ut credant. 910-915 

Seru. GAIX. De verl)is Apostoli , Pbilipp. lu, 3-16, ^os 
enim sumus circumcisiOy qi4 spiritui Dei servtmus , elc. 
Contra Pelagianos. — 1 . Spiritu Deo servire auid sit. 2. 
Circiimcisio el justitia qiiomodo iios sumus. Juslitia nostra 
ex Dei dono. 3. circumcisio spiritualis gloriantium in Chri- 
sto. Urcumcisio quare octavodie fie; at. Dominicus dies. 4. 
Pidere in carne. 5. l^ulo causa gioriaodi io carne quae 
fuerit. 6. Ambulare in lege sine (]u>rcla. 7. Justitia in lege 
cur a Cbrislo removeat. 8. Solutionem quaestionis aggredi- 
tiir. 9. sanlus Kcclesise perseculor , quia justiUam suam 
constituens. 10. Juslitiam suam borret raufus , ut habeal 
iustitiam a Deo. 11. Justilia nobis vera uou est, nisi ex 
gra'.b. 12. Magnum est cognoscere virtutem resurrectio- 
nis cliristi. Resurreciio nosura mirabilior. 13. JustiGcatio no- 
stra ex graiia, non sine nostra voluntate. 14. Communicatio 
passioDum Cbristi ex charitate. 15. Charitas et dilaiatio 
oordis a Siiritu sancto. 16. Apostolus imperfectum se profi- 
tetur. 17. Martbae el Marlae ouicia. 18. Proficiendum semper 
in via ad Deum. 915-926 

Serm. CLXX. De iisdem verbis Apostoli, Philipp. iii, 6- 
16, secundum justitiam qum ex teye est^ qui fuerim sine 
tfuereUiy etc. ; dcque verbis Psalmi cxlii, 1, 2, Exaudi me 
tn tuajustitia, etc., ac postremo de leciione Kvangelii Joan- 
nis, cap. vi, f. 39; foluntas patris mei est iU omnia quas 
dedit mjhi, non pereant^ etc. — l.Justitiaex Le^e Apo- 
stolo damnum videtur. 2. Dictum Apostoli sic accipiendum, 
ut caveatur error Manichaeorum de Lege veteri. Lex aJ 
quid data. originale peccatum. 3. Peccatum in christo nul- 
iiim. 4. Mundus , peccatores et dilectores inundi. solus 
c:Iiri.stus innocens. Originale peccatum. 5. Conversatio sine 
querela secundiim legem. 6. Justitia hominis nisi a Deo , 
Dulla. 7. Justiiia hujus vitae ad justitiam lutiiram collata , 
quam nihili facienda. 8. Perfectae justitiae desiderio conte- 
^inenda pra^ens jtislitia.9. Perfecta jnstitia et felicitas cum 
ridebilur Deu*-:. 10. Dies noster cbrisius. Totodesiderioten- 
dendum in cu;lum. 11. via nostra , Cbristm». 926-932 

SiRM. CLXM. De vcrbis Aposlob, Gauietein Donwiosem' 
per^ etc. Philipp. caj). iv, f. 4-6. — 1. Gaudiiim sit in Do« 
mino, non in sscculo. Domiuus nobis iroximus. 2. samari- 
tamis boraini sauciato subveniens, Cbristus. 3. incarnatione 
Deiis bomKii factus est proximus. 4. Caudium in saecnlo. 5. 
Iinpunilas, maxima Dei vindicia. 933-935 

^EBM. cLXXll. De verbis A|X)sloIi, I Thess. iv, 12, A'(rfM- 
mus cutem vos ignorare, frutres, de dorntiettlitmsy ut non 
cout, utentini, sicut et ca^teri qui spem non habent. Kt de 
operit>us misericordiu!, quibus mortui adjuvantur. — t. 
1 risiiiiu de mortuis, qualis prohibetur. 2. orationes et sa- 
friHi-iuin ac elecmosyux pro defunctis. 3. Luctus et oilicia 
defnnctis exhibenda. 955-9.i7 

Sbrm. CLXXHI. Ueeisdem verbis Aposloli, I Tbess iv, 

Patrol. NXXIX. 



12 17.-1. In defiinctorum obsequiU quid recogitandum. 
2. Resurrectloiiis fldes , sulatium iu luorte cbarorum. 3. 
Consolatio in mortuorum luctu. 937-9^ 

Serm. clxxjv. De verbis Apostoli, I Timoth. i, 15, uunia- 
nus sermo, et omni acceptione dignus, qma christus Jesus 
venit in mundum peccutores satvos facere, etc. : deque lo- 
ctione FAangdii Lucae, cap. xix, f. 1-10, ublde Zacchaeo. 
Contra Pelagianos. — 1. Adventus Christi in mundum ra« 
tione cariiis intelligendus. incarnationis necessitas. 2. in« 
carnationis causa peocatum. Llberi arbitrii infirmitas cerni- 
tur in Adamo. Gratias donum in Cbristo persj>icilur. 3. Zac* 
chaei facium allegorice, syconwrus, crux Cbristi. Crux in 
fronte. 4. Graiiae prxvementis necessitas. 5. suscipere 
Jesum in cor. 6. Qni sani sibi videntur , insaiiiunt in miHii- 
cum. sanguis medici tunlicamentum suo iuterfectoii. 7. 
Originaie pectaium probalur. Cbrislus etiam intantibus est 
Jcsiis. Parvuloruin ba; tibnuis et commuuio. 8. causa qiiare 
cbiisius venit. Raiiononiinis Jcsu. Parvuli salvatore egent. 
Fides recta sil rcs|)ondenliniii | ro i|K>is in Ba|>tismo. 9. 
Omues paivnii tanquain puj.illi considerandi. Parvulis re- 
geueratio necessaria. oiijeclio contra pe.ccatum originalt.». 
Uegula antiqiia iidei, baplizare | arvulos. (&9-9i4 

Serm. uaxv. De cisdem verbis Apostoli, FidcUs sernto 
elonvii acceptione diqnus, elc, nimoth. cap. i, ff. 15, 16. 
— 1 . tncarnationis Clirisli causa. 2. Juda;orum periculosior 
aegritndo. Judaei in medicum insanientes. 3. cliristus in- 
terfectoribns medicamentum parai de suo sanguine. 4. in- 
terfec.orum cbristi conversio. 5. Peocatores Christus amat, 
ut nou semper sint peccatores. 6. imulus quomodo pecca- 
torutn pritniis. 7. Priinus peocatorum, quia omnilius pejor. 
8. pauli conversio. 9. Cbristi medici ars commendatj in 
curatione Pauli. 945-949 

Serm. CLXXM. De tribus lcctionil>us Apostoli. ITinioth. i, 
15, 16, Fidelis sernio, et omni acceptione aignuSf etc. ; 
Psalini xciv, 6, 2. V enUe,adoremus, et posternamur ei, elc. : 
ac Kvangelii Lucaj, cap. xvii, f. 12-19, ubi dc decem lc- 
prosis a Domino mundatis. Gontra Pela^ianos.— 1. Lectiones 
et cantus in Ecclesia. 2. Gratiarum actio ab onrmil)us debita 
meuico. Peccatum originale in | arvulis. Pupillorum tutores 
cpiscopi. 3. Paulus quomodo peccatorum primus. 4. in Paull 
curatione spes saiutis allata desperatis. o. salus nostra ex 
Deo, non ex nobis. Graliae beneficia. Confiessioduplex. 6. 
Doctrina varia et inconslans lepra mentis. 949-053 

Serm. clxxvu. De verbis Apostoli , Kildl in hmc mun* 
dum inlutimtis , sed nec auferre aliquid possumus , etc. 
I TimoUi. cap. vi, ^. 7-19. — 1. Avaritia verbis apud omnet 
damnatur, non lactis. 2. christiaub quae iugiend^e avaritia; 
doctrina traditur. 3. itincri hujiis vitae necessaria sine cu- 
piditate hat)eantur. 4. Divitiae interiores seciaiidae. 5. The- 
saurizare hic volentium inepta excusalio. Sursum cor. 6. 
Divitiarum cupiditas insatianilis. 7. Divitiae sine cuniditate 
si habentur, non culpandae. Paiiperi cavenda cupiuitas di- 
viiiarum. Diviti cavenda superbia. 8. spes in divitiis noa 
ponenda. Frui ct uti. 9. llomini suQicit solus Deus. Avari- 
tix crimen et poena. 10. Diviti:e piis operibus impendendae. 
Divitiis emenda vera vita. 11. Tinea maUe cogitaiionis 
revocans a faciendis eleemosynis. 953>959 

Serm. clxxvui. dc verbis Aposloli, Tit. i, 9, 61 poiem 
sit exhortari in doctrina sann, et contradicentes arguere, 
Contra rerum alienarum raptores. — 1. Episcoporumonus. 
2. Avarus suorum reconditor damnatur. 3. Dives quia im- 
niisericors, punitur. 4. Raploris eleemosynae Deo oon ao 
ceptae. 5. Paiganorum res rapere non licet. 6. Raptores red* 
arijpuit. 7. Res invenia reslituenda. 8. Ezemplum exi- 
mium de restituenda eleemosyna. 9. De eodem argumento. 
10. Timor servilis nequitiam cordis uon impedit. 11. Amor 
justitiae castus unde probatur. 960-965 

Serm. CLXXix. De verbis apostoli Jaoobi, sit autem muf 
quisque vestrum velox ad aucliendum, tardus autem ad lo' 
quendum. ac de illis il)idem , Estote autem factores verbi , 
et non auditores tantum. cap. i; ff. 19, 22. — 1. Di- 
ceiidum de utrorumque oflicio , auditorum et |)raedicato- 
rum verbi Dei. 2. Audire verbuin Dei, tutius est quam 
praedicare. 3. Marise et Martbae oflScia. Pars' Marthae bona. 
Hospitalitatis lx)num. 4. Pars Maria^ melior, quia non auler- 
tur. Marthac opus aufertur, non merces. 5. Pars Mariae quo- 
modo non transit. 6. veritate pasci, | ars Mariae quae uon 
Iransit. Delectatio de lumine veritaiis. 7. Factores verbi et 
intus et foris esse dei)emus. 8. Auditores verbi aKlificantes 
alii super petram, alii super arenain. 9. Non audire, quasi 
non aMificare , malum cst. 10. Auditor negligeus praedica- 
toris vitia ne causetur. 966-971 

SuM. CLXXX. De verbis apostoli Jacobi, ^te omnia no* 
lite jurare, etc., cap. v, ^. 12. -- 1. Dc cavenda juratione 
admonitio. 2. Juratio licet a Deo usurpata, homini tamen 
lugienda. Peijurium quot modis continp^it. 3. p«;ricuiiiiu 
periurii injnraiionc. 4. Verum jurarc tasesl ; iion jurare,tu- 

tius. 5. Juratio ab Aposlolo adfbibita.6. Varii modi juracd). 

(Soixante-Quinzc.) 



U79 



INDEX RERUM. 



2>C 



7. Jiirarc cpikl sit. 8. Perjurlum anirone niorlifcrum. 9. Cur 
diciiiir a iuraiione ante oumia ai^stincniium. 10. Jurandi 
oonsuetuilmi aJiquando obnoxius Au^ustiuus. Juratio qua 
xmditione adliil)enda. it. Juramenium aU alio exigens, 
quomodo leccet. 13. Juraodi consueiudini 0|)crosius resi- 
stcDduni. 13. ralsum jurare per idola, perjurium est. 14. Ju- 
randi cousucludo quomodo convellilur. 97i-979 

Serm. CLXXXI. I)e verbis Ejist. I Joannis, cap. i, ff. 8, 9, 
Si dixerimus qma peccatum non liabemusy nos ivsos seduci- 
eimiSy et verUfis in nobis nan est. Conira Pelagianos. ~ 

1. Nemohic vivit sine peccat^). 2. Pelagianorum error, ju- 
itos hic sinc peccato reperiri. 3. Rcfutauiur ab ipsorum de 
»e ipsis I rofcssione. Hirrelici exira Kcclesiamsuul. 4. Men- 
&.\\ Immilitas Pelagianorum. 5. Mendacmm specie humiliia- 
lis, peccatum est. G. Fxjclesiaui hic non csse siue peccato, 
liquel ex dominica oralioue. 7. rola Ecclesia hic peiit sihi 
diuiiiti pcccata. llic agitur ui rcclesia in ctt*lis sit sine ma- 
cula et ruga. 8. Uemedia peccalorum slue quibus vivi nou 
|K)iest. Moitifera nonfacil bonx fidei et bona: spei christia- 
nus. Coiiditia qua nobis relaxantur quotidiana { eccaia. 

979-983 
Sehii. CLXXXII. De verbis F.\Asi. I foannis, cap. iv, f I- 
5. (harissimi, nolite omni sfnritui credere ; sed probate 
spirilus^ si ex neo sunt, etc., coalra MaaicliaH)s. — 1. Non 
cuilibet spiritui credendum. 2. Ex Deo non esl, qui negat 
Christum iii carne venisse. 3. vaaichseorum in ijis j 1 co 
Joannis insidiae. Error de duabus naturis. 4. Manichiiorum 
error animam esse pariem Dei, con utatiir. 5. 1.umeii sibi 
nsse homo iion potest. Mala non ex na.ura, sed ox vitio 
natune. 6. Mala uomiuis duo, error et infirmitas. 7. De eo- 
dem Joanuhi loco quaestio alia differtur ia subseqtioutem 
sermonem. 984-987 

Sehm. CLXXXill. Rursum de verbis Epist. 1 Joannis, cap. 
IV, f. 2, onmis sptrilm qui cmfUctur Jesum christnm 
in came venisse, ex neo est. — 1. Qurstio tractanda. 

2. lixretici iii hoc conveniuut, ut nogent Christum ia carne 
venisse. 3. Arianus quomodo negat Chrisiu.n in carac ve- 
nisse. 4^. De eodem argumento. 6. Eunouiianus. 7. sabel- 
iianus. 8. Photinus. 9. Donalisia. 10-11. De eodetn argu- 
nienlo. 12. Pelagiaaista. 13. Ilxreticis commuue estetuia- 
lis Catliolicis, negare incarnationem christi. 1 i. Et recia 
fiJes, et l)ona vita ex Deo. 15. Bt crcdendoet bene vivendo 
coufiteri debemus christum iii cariie vonisse 988-994 

CLASSIS SECU^DA. — SERMONES DE TEMPORE. 995-996 

Sehm. CLXXXlv. In Natali Domini nostri Jesu Christi, 
I. ^ 1. Incarnaiionis mysterium sa|.ientibus muadi abscon- 
ditum. 2. Kalalis christi cuuctis laetitise causa. 3. ^ativitas 
CiirisU duplex. Admiranda in Deo infante. 995-997 

Sbrm. CLXXXV. in ^atali iX)mini , n. — - 1. Verbi iucar- 
nalione veritas orta de terra.2. Justitia incamatione rJiristi 
nobis allaia. 3. Gloria Dei m homhium gratuiu significa- 
lione. 997-998 

Serm. CLXXXVI. in Nalali Dominl , m. — 1. Christusvir- 

fiais partu editus. Incarnatioae Deus esse non destitit. 
. verbo iion mutato factus est idem Dei et hommis filius. 
Regula liJei, symbolum. 3. Dei filium eumdem esse filium 
hominis incarnalione. 999-1000 

Seioi. a.XXXMl. la Natali Domini, iv. — 1. Mira iu (.lu^i- 
sto infante dissidenlium attributcrum convenientia. 2. Ver- 
l>uma Patre non recessisse adventu iiicaruem, similiuidine 
monstiatur. 3. verbum incarnatione non mutatum. 4. ver- 
bmn incarnaium Deus et homo. 1001-1002 

SERM.a.XXXVlll. in ^auli Domini, v. — 1. Verbum Dei 
nxiihcari ab homine non potest. 2. verl)um aeternum nostri 
causa natum iu tempore. 3. Verbum intans doitor humlli- 
tatis. 4. Maria Christum sine virgiuiiatis damuo peperit. 

1003-iOOi 

Serm. a.XXXiX. In' Natali Domini, vi. — 1. Christus dies 
de die. 2. Mirabilis orius Christi ex virgine. 3. liegeuiTaiij- 
nis beneficium ex humana diristi gcueratioue. 4. Geuera- 
tio christi dui lex. 1005-1006 

Serm. CXC. In Natali Domini, vn. — 1. Diemquo nasciTe- 

iiir christus mysterii causa elegit. 2. Nativitates Christi 

iu.c. Cur nasci ex femiua voiuit. 3. christus propter iio6 

iifansin praesepi. 4. Celehranda cbristi nativitas. 1007-1008 

Sbrm. CXCI. In Nataii Domini , vm. — 1. verbum ut iudi- 
pa pro indignis ferret, incarnatum est. 2. virginitaie ma- 
tris illaesa natus Cbristus. 3. Ecclesia mente ct virgo et 
mater. 4. virginitas Marise imitanda. 1009-101 1 

Serm. CXCli. m Natali iX)mini, ix. — 1. incarnaiio Filii 
l)ci |)ro|iter homines, quam aJmiranda. 2. virginil)us, vi- 
diiis et conjugatis cx Chrisli nativitate lactilix causa. Ec- 
ciebia mater est et virgo. 3. veritas de terra, justitia de 
oueio. Die minimo anni cur iiaius christus. 1009-1013 

Sbrm. CXClil. lu Nauli Domini, i. 1015-1015 

Slam. CXCiV. iu NaUli Domiui, xi. — 1. Nativitas chrisli 
duplex. Dies nativiuils Chrisii et Joaunis. 2. veri)um An- 
gelorum iu coelis, et iioQiiiium ui {^raesepio cibus. 3. verbi 



vlsionc post banc vium satialtimur. 4. (:onr.lu.sio lOl.ViOlT 
ScRM. CXCY. in NaUli Douiini, xii. — 1. Nativius chrisii 

duplex, utraque iuenarraliris. 2. Chrisius vir^inis iilius, 

virginis sponsus. 3. Cur (iiristuii iu carne venil. 1017-10i8 
Sekm. cxcvi. in Natali Domini, xiu. — 1. christi uativita- 

tes duae suni. Filius sir.e initio semper geiiiius a raire. 

2. Tres vittT, conjugalis, vidualis ct virginalis, Clunsto aUe- 
suntur. 3. Dcus iioslri catisa in!aas. 14. Caleiidaruin janua- 
riarum solciiiiiius suj erslitiosa. 1019-1020 

Serm. c.\CMi. De calendis januariis, i, contra Paga- 
nos. itel 

Serm. CXCMll. De Calendis januariis, n. — I. Solemnilas 
Calendarum Jaiiuariaruin. 2. sej>arutio nostra a r>eutibut 
christiana lide, spe et chariute. 3. Piis operil»us secerniuH 
tur Christiatii a laganis. Dii lalsi inalis moribus ciiltoruia 
suorum dclecualur. I02i-i0^ 

vSERM. c.\ci\. De Ei)iihaiiia Doniini, i. — 1. (.hrisius 
Judseos et Genies in se laux copul.it. 2. Magorum fides 
et coatra iiifideUus JudaH)ruin. 3. Error de sidords taiis. 

1026-ia»7 

Serm. GC. In. Epi|.haaia Domiai, ii. — 1. Manifestatioiiis 

christi solemuitas. 2. licrodis lerror. 3. Judaeonim caedlAs 

iu ipsa illumiaatituic vagorum. Scri|.turae apud Judaeos 

pro| ter Geuiiuiii tiJeiii relictae. 4. clu^isto ciiariute cumJo- 

iiivis Geates coli.xreiit. 102^1050 

SERM. a:i. in F|i;liania Domtni ni. — 1. ManifesUtio 

Chrisli facla Geulibus. stella liagua cobli. 2. in Piiato el Ma- 

gis signilicaia? Gentes ab Oriente ct Occidenttj coogre- 

gand». 3. Judu.>i ad Gentium salutem Scripturarum custo- 

des. 1051-1053 

Serm. cai. in Epi|.hania Domini, iv. — 1. Epipliania, 

mauitesutio christi. 2. Primiiise gentium in Magis deiihatae 

3. Juda.'i clu-istuiii suis riiibus et scripturis osteiKfaiot. 

4. Pristuia vita post pomiiteiitiam non repetenda. 1033-1095 
Serm.(x:u1. hi EpipiianiaDomiui, v. — 1. E|)i{ haniae festivi- 

tas merito instituia. 2. hi )u la:is gratia phor, ia Gea- 
tibiis humilitas amplior. 3. Geutium omaiuui salus flgu- 
rau. 1035-iaS8 

Serm. CCIV. in EpiLhania Donuni, vi. — 1. Epi|)liaiiii, 
christi manitesutio. 2. Christus Judxis ct Gentibus adu- 
nandis angularis iapis. 3. Ex Judaeis alii reprob:iti, alii 
cleai. Jacob et i^euedictus et claudus. 1037-1038 

Serm. a:v. b)Quadrag[esima,i.— I.Quadragesimaetempore 

crux castigandi corporis assumenda. Christiaiius peroetuo 

debet i^endere iu cruce. (i^ux totius vitx nostrae. i. pii 

. opera lerveutius exerceuda per quadra^^esinue ten^ms. 

3. K litibus in primis iejunandum. 1039-l(Ui 
Serm. a:vi. in Quadragesima,u. — l.(^uadragesimae tem- 

(>us oueribus pieUtLs et humilitatis ferverc debei. 2. on- 
tio fulcieiida jejuuio et eleemosyna. Duo gcnera eleenKsy- 
naniui. in jaupere i>ascitur Deus. Nemo laupcr in altero 
cleemosyna; gencre. 3. Jejunia Deo aocepu. 1041-1042 

Serm. CCVIl. In (^adragesima , ni. — 1. Eleeraosyna isto 
maxiine temporeeroganda. 2. Jejuniumct abslineutia qualis 
requiritur. Minuendae volu(.uies, nou nmtandac. 3. uraiio 
jejunaiiiis libera sit a cupKliUte et odio- (^oinodo oratio 
tacit eleemosynas. lOii-iOii 

Serm. CCMil. iu Quadragesima, iv. — 1. (^adnigesi- 
nialis absiineutia qiialis esse dcbet. Kcstringcnda! del.- 
cia?, uon muianda;. 2. tleemosynae o|)cra ampiiucanda. Eiee. 
ino.syna> geuiis, parcere iuimicis. 1044-10 i5 

Serm. (CIX. in Quadragt sima, V. — 1. Quadragesimaii ob- 
servatione QuiiMidie iiiimiciti;e. 1 ria vitia, quiiHis iniuiicitiae 
vivuni. 2. oraiiunes elcemosyiiis adminiculaodae. 3. Aiisti- 
nentia qualis suscipiend.i. 1016-1047 

Serm. CCX. in Quadragesima, vi. — 1. in (^uadragesiom 
cnnsidcrandum anni tempns et dierum numerus. 2. Qu£- 
siio : Cur eo temjK)rc jejunetur ante Baptisrai celebratio- 
nem. nes()onsi(). 3. Baptismus Joaunisa Baptisrao Ciiristidi» 
cernendus. sacrjinenu veteris L.egis cur suscepit Ctiristaii 
Quando tenuiio infertur, jejuiiandum. 4. Cur (niadragesi- 
iiialc jejunium aule Pascha. Ablato si)onso filiis iugeouiun. 

5. cur gemendum et jejunandum in liac vita. 6. Jejauiuui 
aate soleiniiiutein (assionis Chrisli niaximo convfiiuens. 
7. Dies uuac laboris et tristitiae. 8. Jcjunium quadragena- 
rio numerocur instilutum. 9. Quadragesimae terapus absli» 
nentia et piis 0[>eril)us magis fervere dei)et. 10. Delicaoii 
Quadragesiiiiae observatorcs. 11. Abstineutia a vino delicato- 
12. Misericordi<e opera in pauperes. Alterum misericordiae 
genusin igiioscendo. 1047-1(XS5 

SxRM. 0C.\1. lu Quadragesima, vn. — 1. Finiendae querela 
in (^uadragesima. Pactum dimittendi ut dimittatur nobts. 
Aliul ira, et aliud odium. 2« In tenebris et carcere est qul 
odit. Ignoscendum, ut (lossis domiuicara orationem dicere» 

4. securus apud Dcum est, cui peteuti negalur leamt 
fratre. De iis qui veniam ab homine i>cicrc erubeacW* 
venia a quinusdam nonuisi tacitc et blandieudo peteiida. 

5. Noienti petere veaiaiDy quoraodoignosccnJumeY animo. 



2381 



INDEX KGUIJM. 



2r,8^ 



i). olTensiB doiiaiida; cxemplo Chrisll. IQTii-lf^ 

:^EBM. cr:xil. Inlradiiiono SyinlK)!!, i.— I. Syml)otiiin unde 
diaum. 2, Syniboluni mcmoria tcnendiiin quare. 1058- tOGO 
SvRM. a:xill. IntnidilioneSymboli, n. — 1. S^mbolnmquid. 
IK*us quom<xio omnipotens. 2. i.hristus Fihus Dei uni:His. 
Quomodo incarnaius. Christus nol isunicus Salvalor. 5.c:h]i- 
slui Filifjs Dei quoinodo mortuus et sej.ultus. 4. Dextrra 
Dei aaerna telicilas. 5. Salvator nosler, judex nosler ct ad- 
vocaius. 6. De siiiritu sancto. sic accipi debct S|)iritus san- 
ctus, Mt non credatur niinor quam tilius , et minor (]nam 
raler. 7. sancta Fxclesia calhrJica, quae. InvcnUi meretrix, et 
tacla virgo. Marix* siniilis, et parii ctvirgocst. 8. Remissio 
peccalorum in Uaplismo et oratione dominica. Quolidianus 
Ba|itismus. 9- c^rnis resurrectio qualis promissa. 1000-10G5 
Serm. CCXIV. In tradilione Syraljoli, m. — 1. symbolum 
fidei curinstiiutum. 2. Credere omni{)otenlcm Deum opor- 
tet, creatorem imivcrsorum. 3. omniiiotciis iniquis mulia 
coiitra ejus voluniatcm facieatibus non superaiur. 4. omni- 
mtens id siAxinx non lot^^st, qu(Ml uon vult. 5. Christus Fi- 
lius Dei u.iicus. C. ^ativitas chrisli dc S|untu sanclo ex vir- 
gine. 7. christns Filius Dei cruciUxus, mortuus et sc|iullus. 

8. Christi resurrcctio et ascensio. Scssioad dexleram Patris. 

9. Christus visiinli Ibrmajudex veniet. 10. Sj iritus sanctus 
deiaire procedens Deus. Trinilatis mystcrium. 11. Ectle- 
sa saucta caiholica , columna et firmainentuin veritatis. 
Reiiiisbk) icccatorum. 12. nesurrectio caruis. Conclusio. 

1005-1072 

Serm. CCXV. Iq redditione Symboli. — 1. Symboium fidei 

anuno scmper versandnm. 2. De Doo qnid credendum. 

3. De christo. Nativitas ejus aeterna el leniporaria, utraque 
ineoarralilis. In carn^ natuscst ill^sa malris virgiuiiate. Ma- 
riu erefleiido concepil sioe viro. chrislus noslri gmtia nalns 
est in carne. 5. Pro nobis roortuus. crux non erubescenda. 
6. l\esurreciionis Christi fides. Ha^c tides chrisliauos discer- 
nit. 7. Christi sessio addextcramPatrls. 8. De Spiritu sancto, 
rc:nissioiic pcccatorum, etc. 9. In Ecclcsia catholica viven- 
dum. 1072-1076 

Serm.CCXVI. Ad Compelentes. — 1. Compctentes quinam. 
2. Hortntur ut rcnuntient sa^culo. 3. De reguo coeloruin 
emeudo cogitcnt. 4. Ad Dcum convcrsi teodautad seternam 
Vitam. 5. Hic vila» a?terme desiderio higeant, et mcmbra 
sua mortificent. 6. Quod illis certamen indictum. Exorci- 
Skuus adjurato Christi Qomine. Malcdicta in diaboKuu. 
Expuisio diaboli. 7. Ad s; iritualem renasceotinn cooperen- 
lur christo ct Ecclesia;. 8. Novae regeneratii.nisgralia. 9. 
.^tates s]iirimalcs. 10. Cavenda superbia et adhit)cnda vi- 
gilanlia. 11. Quanta Dei misericordia : quomodo ad illam 
conugicndum. 107^1082 

S«riM. a:xvii. De oraiione Chrisli. Pater^ quos dedisti mhi, 
fX)lo ut nbi ego sum, ibi sint ipsi. Joan. ca;». xvn, f. 2^1. 
— 1. Christns orat, etdalquod orat. 2. Locus l)onus, quo 
uobis migrandum de hoc loco malo. 3. Bene agendo in loco 
nialo, I erveiiitur ad I(x;um bonum. Dies Quadrap:csim:e 
dies Quinquagesimae post Pasiha. 10;S3-1084 

Serm. a:xviii. DePassione Domini in Parasceve.— I. ras- 
sionis Dominicu? niysleria ex| Ucanda. 2. Quid significet 
quod Christus crucem suam |M)rlavit. 3. Calvarix locus. 

4. I^lrones a dextris et a siuisiris. 5. Tilulus supercrucem. 
ti. cur tribus linguis conscri| tus. 7. Juda^i a|.ud Pilaluni 
agentes de muianilotitulo.8. \ csles in quaiuor partes diYis,ne 
0. inoonsutihs lunica sorti coiiimissa. 10. Malcr conimcndaia a 
moriente. 11. Acetum in spongia datum. 12. Vox ultiina et 
iiiclinaiio capitis. 13. Crura latronibus, nanchristo conira- 
cta. li. sanguiset aqua e lateris vuhiere. 15. Josejhet 
Mcodemus sepelieutes. 108i-1087 

Serm. CCXIX. in vigiliis Paschai, i.— vigiliae sacra?. Ccle- 
Lrandx quomodo. 1087 

Serm. CCXX.ln vigiliis Pascha?, n, — Quis mortuus pro 
nobis. solemnitas Paschse. 1089 

Serm. CCXXI. in vigiliis PaschaB, lu.— Quod io Genesi dies 
a lucc, nunc a nocie compiitentur. ibid. 

Serm. CCXXll. In vigiliis Paschae, iv. — Vigilandnm adver- 
sus diaboluin. Reclores luundi diabolus et angeli ejus. Tn 
C(x*lestii)us quibusnam habitant. Diabolus e cordibus piurum 
ejfKSlus. 1090 

Serm. CCXXIII. in vigiliis Pasrha!, v. — 1. Dies, Qdeles 
baptizaii. Honatur nt bonos imiteutur, tolerent malos. 
3. BoQorum et malorum permixtio in Ecclesia. 1092 

Serm. CCXXlv. Indie Pasch;e, i, ad i)0{ ulumetadlnranies, 
seu eo die bapiizatos — 1. Gratia baptizatis collala. 2. caruis 

r[x;ata dial)olus Icvia facit, cuin siut graxia et morti era. 
iQContinentes corripiuntur et excominunicantur. Mere- 
trix est quaecuinque coocubuia praiter uxorem. 4. Moriim 
oorrectio non differenda. 1093-1095 

Sbrm. ocxxv. 1q die Pascbse, n, ad infantM. — 1. chri- 
sliis quid erat aate iQcarnationem. 2. Incarnatio Cbrisli 
opiis est totius TriQitsUs. virginitatis propositum in Haria. 
3. Incarnatione quomodo Verbum non reoessit a Patre 



4. Ab ebrieiaie caveri dcbet. Ebrletas sancta. 1005-1098 

Serm. (X:xxm. In die Paschx, ju, ad |)0i.uluin et ad In- 
fantes. 10^)8 

SEnM. ccxxvil. in die Paschae nr, ad infantes de sacra- 
mentis. 1100 

Serm. ccxxviii. in dic Paschae v, ad j opnluro et ad infan- 
tes. — 1. Dies sncramenlis Inantinm depiitati. lufaniiltus 
exemi la | robitatis ira^beani alii tideles. 2 hitantcs horta- 
lur ut imiieniur bonos. 3. senno debilus mrantibus, de sa* 
cramcnto aliaris. 1101-1102 

Serm. CCXXIX. De Sacramentis fidelium, feria u Paschie. 

1105 

Sebm. CCXXX. In diebus Paschalibus, i.— De versu isal- 
mi cxvH 24, Hic est dies q'em ferit rowiHus. ibid. 

Serm. a:xxxi. In diebus Paschaliiius, ii, de resurreciio- 
ncchristi secundnm Marcuin. — 1. Disci uli non credontes 
merito objurgati. 2. sacramemuin | assidnis et resurreciio- 
nis Christi quudnam sit Mortis | arens peccatum. 3. Bona 
vlla morteni coinprehendit et resuiTeclicneni. 4. Bene vi- 
verc, quid. ucatam vitam iu terra quairere, mendacium. 5. 
Beaia vita ubi qua?renda. 1 101-1 106 

Serm. CCXXXII. in dicbus Paschalibus, m, dc resurre- 
ctionc christi secunduin Lucain. — 1. Itcsurrectio seain- 
duin quaiuor Evangelisias recitari soliia. Passio nonnlsi se- 
cunduin MaLlhxnni. 2. Incredulitas discipulomm audiia 
resurreclione Cliristi. 3. Disci|>uli abeunt in alicQorum opi- 
nlones de clirisio. Petri de Cht isto confessio. 4. Petri mox 
humana cogilalio dc christo. 5. Nec mors christo, uec vita 
noliis debebatur. 6. I auronis fides quam magoa, cum titu- 
bant discipuli. 7. lu fraaioue panis agnoscitur Domimis. 8. 
Ad poenitentes. 1 107- U 11 

Serm. CCX XXIII. In diebus rascbalibus, iv, de resurre- 
ctione christi secundum Marcum. — i . Besurrectionis fi<.les 
propria Christianorum. 2. salus credentibus promissa dis- 
cerncnda a saliilc temporali. Cbristiis est fous viiae. 4. Sah 
lus hic vcra iion invenia a christo. christus natus mortali«, 
ut mortem auferret. 5. Mors in christo inortua. 1112-1114 

Serm. ccxxxiv. In diebns Pas4:haUbus, v, de resurrectio- 
nc cbrisli sccundum Lucam. — 1. Qualuor Evangelia legl 
debeut. Quatuor Evangelistse necessarii. 2. Discipuli de 
Christ) dubitantcs, a latroue victi. 3. Fides Cbristianos a 
l*aganis et Judaeis discernens. 1 1 1 .5-1 1 1 6 

Serm. ccxxxv. in diebus Paschalibus, ti, de eadem le« 
ctioue Evangclii l.ucae, cap. xxrv, f. 13-31. — 1. Evange- 
lisia; salva narrationis vcritale variant. 2. christus aim di- 
seipulis in via. 3. Christus cur agnosci voluit in tractione 
Itanis. llospilalitatis merces. 4. cnrislus abseotavit se cor* 
pore, ut sedificetur fides. 1 1 17-1 119 

Serm. ccxxxvi. iq diebus Paschalibus, vn, de eadom lc- 
ctionc Kvaugelii Luc:e, cap. xxiv, f. 13-31. — 1. MorsChri- 
sti propter aliud, et propter aliud resurrectio. 2. Spesdi* 
scipulis morte Cbristi ablata. 3. Hospitalitatis meritum. 

1120-1121 

Serm. CCXXXVIL iq diebus Pascb ilibus, vm, de ultima 
lectione Evangelii Luca^, cap. xxiv, f. 37-39, cum refuta- 
tionc Manichaeorum. — 1. Discipulis spiritum, non carnem 
christi sc videre putautibus, siniiies >:aiiichxi. Negantes 
carnem christi, totum mysterium redemptionis nostrae eva- 
cuant. 2. Noii melius de Christo sentire, qui eum dicunt 
spiritum fuissc sine carne. 3. Mauiclisorum error in disci- 
pulorum reprehensione damnatus. Discipiili spiritum se 
videre putautes, reprehenduntur. 4. De Christo quid cre- 
deudum. verbum Dei. Incarnatione susceiit totum homi- 
nem. 1122-1124 

Serm. GCXXXviii. in dlehus Pascbalibus. ix, de eadein 
lectione Evangelii Lucae, cai>. xxiv, ^.38-47.-1. Christus 
verus et vera Ecclcsia ex loco Lucae agnoscitur. 2. Gontra 
Manichxos et PrisciUianistas. 3. CoQtra Donatistas, Eccle- 
siain essc toto orbe diffusam. 1125-1 tHQ 

Serm. ccxxxix. in dicbus Paschalibus, x, de resurre- 
ctioue cbristi secundum Harcum et Lucam. — 1. Resurre* 
ctio sccundum quatuor Evangclistas reciiari solita. 2. cbri- 
stus io panis iractione agnosiMtur. Hosi es esse christus cur 
▼oluerit. 3. Elias ad viduam mittitur pascendus, ut benefi- 
cium praestetur pascenti. 4. super i^iuperem non sese effe- 
rai, qui i|>sum juvat. 5. FcQerandiiin Deo. 6. Ghristus cur 
egenus factus est. 7. Chrislus in paupere egct. 1123-1 129 

Serm. CCXL. In diebus l^aschalibiis, xi, de resurrectione 
corporum, contra Gentiles. — 1. Evaiigelistarum in historia 
resurrectionis varietas sine discordia. Deiensio fidei tiiu- 
bantibus necessaria. 2. Resurrectio coiitra infideles prol)a- 
tur ex oinuipotentia Dei. 3. caro resiirget siue vitiu. Cala- 
mitatum oimiium causa peccatum. 4. Philosophoruin de 
animae conditione post mortem opiuiones. 3. Sapientia uiuudl 
Deo stultitia. Reiurrectio promissa piis credeatibus in Me- 
diatorem. 1130-11^ 

Serm. gcxli. m diebuft Paschalibus, xn, de resurrectiooe 
corporuxni cootra Geoliles. — 1. Reaurrectio fides Cbristia- 



«:>85 



IXDEX REklUM. 



5384 



norum. Dciis a philosopliis cognitiis ex operilHis mundi. 2. 
PulcbriluJo creauiraruru coiifessio esi Crcatons. Ah lioini- 
nis cognilione a<i co{^nilionem Dei qiiomodo iiervenenint 
philosoplii. 3. rliilosoi>hi (•osl Deum ctigniluin idololatr«e. 4. 
De aniinariiin statu post nioriem quid senserint philosophi. 
5. ^irgiho nou | laceld(x:lrinadcaui:narum redilu incorpo- 
ra. Auimas In eaoi iniont*. lieaias esse non posse. 6. Spes hic 
felicior (juain in illa leliciiaie. 7. Porphyrii sententia de tu- 

(fieudo omni cori»ore. uolellilur. 8. nursum ex Pialonis ver- 
>is confuuiur. 1 155- 11 38 

serm. ViAl II. in diebus l*aschalibus, xiii, de resnrreciio- 
ne coriiorum. conlra (;entiles. — 1 . Reiiurreciionis fides ma- 
iiiresio probnui, irnirudentcr ab humiuibus im| ugnatur. 2. 
CxxUra resurrectioiiein carnis olitendnnt, Si corruptio noo 
erit, cur inandiicabitury 3. si carnis vitia non resurgent, 
eur in chrislo cicalrices? 4. rarvuloriim resurrectio qualis. 
5. terreniim cor|.iis qnoniodo in ca'lo cril? 6. Chrisli cor- 
I us iu ccelo. 7. Deo volenle fit (piod alias fieri non potest. 
8. Cor|M)rum onlo ex diversitato londenim. lerrcnum cor- 
pus conlra ponderum ordinem siiper aquam. 0. rluinbam 
buper aquain. 10. Cx)rporuin ^raviorumceleriorquorumdam 
inoius. II. Cor|K)ra S|iriiiialia post resurreclionem, mide 
diaa. 12. Kesurreciionis proniisbio lot aliis Dei promissioni- 
bus jam implelis confinnatur. 1 138-11 13 

SeRM. CCXUII. iM diebiis PaschaUlus, xiv, de rcsums 
ctione ix>mlni scciindum Joaniiem, in illiid caj). xx, f. 17, 
Ao/t nie tanfjere; nondum enitn (iscendi ad Patrcm meum. 
Bt do membroriim usu yysi resiirreclionem. — 1. DiflQcultas 
iii vcrbis Domini noleutis se a Maria langi anlc ascensii nem. 
2. Tangere Cliristum (luid. 3. Difllcultas de usu membrorum 
posi rcsurrectioncm. 4. Memlira corfjoris erunt aul ad usum, 
tut ad speciem. llarmonia membrorum. 5. Nec iiueriora 
niembra, nec iusa corda latel)uut posl resurrectioacm. 6. 
Mcmbra alia ad usum, alia ad decorem. 7. In bealoriim cor- 
poribus I ulchritudo erit omiiilius nuincris ai)Soluta. 8. Bea- 
torum acUo quxnaui crit (^u.idi'a;;(^ima ante Pascha et quin< 
quagiiita dies post Pascha. Alieluia. In futura viia laus Dtn 
iiiic cessatio.ie, sine fastidio. 1 1 i3-l 147 

Skrm. CCXUV. In diebus Pascha!il)iis, xv, de eadem le- 
ctione Evuni^Ui Joannis, cap. xx, y, 1-18.-1. Resiirre- 
ctiouem rJiristi nccMagdalena crcdebat, nec a|X)sioli. Kides 
Petri passo Domino absorpta. 2. chrlsius agnosciiur a Sdag- 
dalena. Difficultas in verbis Domini ad Magdalenam. 3. Di- 
scipulorum de Cbristo fides aiilc resurreclionemqualis erat. 
Do dsrlHto quid credendum. Taiigere Ciiristiim est in i|!sum 
crcdere. Fidei tactum qualem exigat Christus. 4. Ariani et 
l*boliniani cJiristum recta tkle non tangunt. 1 1 47-1 150 

Serm. CCXLV. iu diebus Pascbalibus, xvi, de eadem le- 
cUone Evangelii Jonnnis, cip. xx, ^. 1-18. — i. christum 
resurrexisse non credebaut aiostoli. 2. DifBcultas in christi 
verbis ad Magdalcnam. 3. Noli tangcrc, id est, noli homi- 
nero tantiun credere. 4. Dominlcorum verborum sensus. 

1131-1153 

Ssiui. OCXLVI. In diebus Paschalibus, xvn, dc cadero ie- 
ctlone EvaoKelli Joannis, cap. xx, t- 1-18. — 1. Kvangeli- 
starumsinenilsitate varicus. 2. Discipuli crcdunl ablatum 
corpiis Doroini. 3. Apparitio christi Magdalenae. 4. Quomodo 
intelligenda vcrba (iiristi ad Magdalenam. Tangere fide. 5. 
cur cluistus disUncte dicit, Patrem meum et patrem ve- 
strum^ etc.6. Conclusio. 1153-1156 

Sbiii. GCXLvn. in diebus Pascbalibus, xviu, de alia le- 
dioue Rvangelii Joannis, cap. xx, f. 19-31. — 1. Resurre- 
ctio ex quatuor Evangeliis recitata. 2. cbristi ad discipitlos 
per ostia clausa uitrantis rairaculum ex aliis miraculis sua- 
detur. 3. Confirmaiur ex dicto Domini de camelo, qiii Dco 
tadente potesl intrareper foramen acus. 1 156-1 158 

Seiui. OCXLVIU. In diebus Paschalibus, xix, de lectiooe 
Evangelii Joannis, cap. xxi, f, 1-14; et de duobus piscatio- 
iiibus, una aute |.assionem, altera post re<»urrectionem. — 
1 . Piscitio ad mare Tiberiadis non sine mvsterio. in pisca- 
tionibus duabus figura Ecclesias praisentis ac futurx. 2. 
Piscatio primn. 3. Secunda piscatio. 4. Numerus piscium 
quid mysterii habcat. Praecepta nullus implet, nisi adjutus 
gratia. 1158-1160 

Sbrii. CCXliX. in diebus raschalibus, xx, de eadem le- 
ctiooe et de duabus piscationibus. — i. Piscatio jussu Do- 
mini facta duplex. 2. riscationesdus statum Ecclesis prae* 
sentit et futurae adumbrant. 3. uandaia Dei nonoisi per 
gratiam iropleri, inteliigitur in numero piscium captorum. 

1161-1162 

Sbbh. cci^ in diebus Hascbalibus, xxi, de eodem argu- 
mcnto. — 1. Igiiobiles cur prius electi a cbrislo. 2. Pisca- 
tionum duarum discrimen ei mysterium. Prima piscatione 
Ixmi et mali significautur congregandi. Pcriculum ex ma- 
torum felicitate. Schismata. 3. Altera pMscatio. Nuroerus pi- 
sdum in hac sola dictus. Lex sine gratia nibil valet. Decem 
praece|)torum distioctio. Auxiliiim Dei ad impleodam legem 
OMcasariuffl. 1165-1167 



SiERM. CCI.I. In diebiis Paschalibiis, xxii, itom de eodem 
ar^umento. — 1. ris^niionrs Doiiiiiii jiisnu lacta; dux. i, 
Abera |.iscatioiie sigitin!:uiiheleeloriun nunierus. Rete niis- 
suin in dexlci^ain, (piia srili \yni\i colligendi. Minienis, :Hi 
elfcl(^ ; super nunieruin, a.i reprol)OS spectat. 3. I jlitis, 
fi.iissa'culi. Non scissuin rcie, ipiia nulUi: ba.Tes(^s. Qiiis iiia- 
gaiis, et qiiis iniiiinius, inregno ca^loruni. 4. v«a;;iias iii re* 
giio coioruin. ;>. Nunienis pisciuiii centum qiiinqiiagiiila 
triiiin quid si^Mincel. S).irilus saiicliis septenario cninnieu- 
(Inlus. sanrliUc;ilio iioslrn |ieiia. 6. I.ex non ini| letiir saue 
Dci adjtilorio. ^on tiinore |iUMi:e iex impletur, sed amoro 
juslitice. 7. Sermo Dei adver>arius noster. 1167-1171 

.serm. CCI U. In diebiis Paschalibiis, xxui, de cadein ite- 
runi leclione. — 1 . Piscaiio jussu iX)niini facia non sine 
mysterio. Alicra liscatioantc lassioncm. 2. Discrimen dua- 
rum I isc^tionuni. netia, verlium Dei ; mare. sseculum 5. 
Duo navigia, duo |.opuli. submcrsionis periculum ex multi- 
tudine. Pericliiaiur iiavis Judx*orum. 4. ^avis Gentiuiu. ht« 
tia ru[)ta, hxreses et schisinatjr. 5. m area Doinini i alea 
scinper aliqua cinn frumento. \ eiiti | aleas ad aream reQant. 
6. Carnalia qiucrentes, sive sint iiitra, sive foris, palea sunt. 
ralea |.otest fieri fruinentum. 7. Fcclesia |;fist rcsurrticlio- 
nein non nisi l)onos habiiura siguificatur. 8. centum quin- 
(piaginia tres pisces quid significenL 9. ouinquaginta dies, 
ei Alleluia post Pa.scha aiitiqux tradiliouis. 10. Quiuquaffe- 
iiarii et quadragenarii iiunieri my.stcrium. Quadrageuanus 
nuinerus hoc teiiqjus significai. 11. Qiiadragenario bene 
gesto addilur denarius. guiiuiuagenarius nuiuerus signifi- 
cat Fcclesiam fuiiiram. 12. Quadraginta dies ante.« et quin- 
quaginla |-.ost Pascha. canialis fesloruui celcbratio. Periecti 
beaiiludo. 1171-1178 

Srrm. cclui. In diebus Pascbulibus, xxiv, de ultinia le- 
clione Evaugelii Joaunis, cap. xxi, f, 15-23. — 1. Pctrus ob 
trinain negaiionem tcr inlerrogaius de sua dilectiooe. 2. 
Dileclionein ( hrislus tiostuiat sibi crga oves suas impendi. 
3. Pelrus de sc anle infirmus, nuiic ex gralia chrisii matu- 
rus ad pa:»sioiiein. 4 Qua^stio de verbis Doniini, quomodo 
velit manere Joannem donec veniat. 5. Verha illa Domiui 
dnobus modis intelli^i possunt : prim') de passione nou a 
Joanne subeunda ; secuudo de Joannis Evangelio non l>eiie 
intelligendo nisi in fiitiira feliritate. 1179-1 181 

Serm. CCLIV. In diei)ns PasclialiLiis, xxv. — 1. Tristiti» 
tempus prius tem) orc Ixliliae. 2. Tristitia unde csse del>et. 
Po^uitentia impoeniteiida. 3. intructuosx artx>ri stcrcus 
adliiliitum figura |)oeniteniia;. 4. Tristitia de sxculi rebiis 
perniciosa. Qux hic lugenda. 5. Duo tem|K>ra, Quadrai^esi- 
uise et Quinquagesiinsc, quid significenL Alleluia quiJ. 6. 
Debitor Deus quia promisit, non quia accepil. Deo.reiritMie- 
re aliquid non valemus. 7. Homo de siio iion babet nisi meu- 
daciiiin. 8. 1.audandiis Deus nune et suuiper. 1 18^-1 183 

Serm. CCLv. iii diebus Paschal.bus, xxvi, de Alli^Iuia. ^ 
1. AlleUiia, f.iorum hic solaiium, sola eritactiobeatoruui. 2. 
Marix et .Niartha: diversnoirhia.3. Bencfi iaDci in ornnes et 
I)onos el inalos. sanias a Deo. 4. Deum aliquid ser^are txh 
nis. Ilomines et filii honiinum in quo difierant. 5. Piis pro- 
niissa delectJtio laudis Dei, qux non datur impiis. 6. Diue 
vitse in ftUiriha et \iaria adumiMraUc. Unuin nec&ssarium Dei 
fruitio erit beatis t)onorum omnium loco. 7. Carnalis cogila- 
tio de futiira felicitate. (;audium carnale de nieutis aegritu- 
dine venit. vera sanitas nostra, immortalitas. Divitiie ter- 
rena?, non lacullatis, sed itiiirmitatis argumeuta. 1186-1189 

Serm. CCL\ I. in diebus raschalibus, xx\ii, itt^rum de Alle- 
luia. — 1 . Laudare Dcum oi^ortet vita et liu^ua. 3. Fjror 
quorumdam, carnem non pertinere ad honiinein. 3. Alleluli 
hic inter teniationum Lcricula quoiuodo cautanduni. 

1190-11« 

Serm. CCLvII. In diebus Pascbalibus, xxvin, de verso 
Psalmi cxv, 11, onmis homo mendax, — \. Deus curde Liu- 
daadus. 2. Iloino de suo mcndax, ad Deum coiifiigiat, ut 
sit verax. 3. Pctrus meiidax a se iuso verax Dei t>enefici«>. 

llU3-im 

Serm. CCLVIU. in diebus Pascbalibus, xxix, de verso 
Psalmi cxvii 24, hic est dies qnem fecit lyomimu. — 1 . Die» 
a Domino factus Christi Ecclesia cx Judaeis et Gentibus. 1 
Baitizati dies ex tenebris tacti. 3. Iliomas factus dies. 

1194-1190 

Serm. CCUX. In dle Dominico octavarum Paschac. — i. In 
fiituram vitam esse debet christianorum iiitentio. S. Odavi 
et septimi dies mysterium. Regnum christi et sancloniai 
m terra post separationem malonim. sabbatlsmus sando- 
rum in terra. 3. Misericordix oi>era commendat. 4. Ofiera 
miserioordiae superare debent offensiones nostras. Miseri- 
cordia gemina. 5. Eleemosvna eroganda com huanlitate d 
hibriUte. 6. Dies reriaU. i 196-flill 

Serm. cclx. Eodem die.—f . Octav» Infantium. Falsi fide- 
les. ContUientia servaoda prosuocuique gra^. Vodimon» 
tinciiUx non r^ens damnatur. . UM 

SfiRM. oaJLI. in die quadrageiimo Aaconsioais Domini,! 



t25S5 



LNDEX R£[\UM. 



2336 



— t . Asccflsio Doiiiiiii sic celebraodau ut cum ipso asceDda> 
niiis. Sursijra cor, quandonam pietatis, quandonam super- 
biu^. !2.(:lirislus semiicr Doiis. Dei notitiain vanitas litigando 
quierii, pietas crcdendo. 5. rauli in Dei cognijiione mode- 
6lia. 4. Mundaiiduni cor, quo videatnr Deus. 5. Deus liabi- 
lare vull in corde nmiido. Avjriti^e bomo servii. non Deo 
B. renebrx cupiditaies el ojtera inala. 7. Deus bomo faclus 
inanet seinper Deus. Lua persoiia Deus et bouK) in cbristo. 

8. Pra^ceptum iiirumque dileciionis ergacJiristum impletur. 

9. Boua opera frequeiiianda. Peccaia, praeter crimina, sunt 
alia minora. 10. Remedia qiiotidiana. Minora peccata miilii- 
tudine oLHUunt. il. Concliisio. ii(h2-1207 

Serm. CCI.XII. In die Asccnsionis Domini, n. — 1. Sancti 
I.eontii solemnitas. 2. De eodein arguineniO. 3. Ascensiniiis 
Odes el celebritas per toiiim orbein. 4. Ascensionis Cliri.sli 
propholia. 5. luiclesia ploria Cbristi. 1:207-1208 

Serm. ccLXIII. De *sccnsione Doininl, ni. — 1. cJorifica- 
tio tt vicloria cbristi com|.leia est resnrrcclioiie et 
ascensioae. cbrislus, lco et a^^nus. Dial)obis, leo. Muscipula 
dialx.li. 2. Ascensjo Cbrisii j«ignus nostr*e ascensionis. 5. 
( brisliiiii cuin cori ore ascenuisse. 4. ciirisius cur quadra- 
giuta (iiebus ji^juiiavit, et totidem dies c^^it cum disiipulis 
posi resurri'clionem. 1209-1211 

SEn.M. CCI.XIV. 1)0 Asccnsione Domini, iv,— i. Diceuduin 
de niysierio ascen^sioais clirisii. 2. Cbrisliis |!er resurrectio- 
umi coiivei-salur cum discipiiiis, ut in fKle confirmentur. 
Ast^iidil in ca'luni, ne reinaacatit iii carnc. 3. Filius Dei 
naiura a;qualis rairi, niisericordia ad morlein usqiie inGr- 
maius. 4. (.brislus abire vult, ut absente carne divinitas 
i| sius cogileiur. Filius Dei in s.' non minor per incaruatio- 
oein. n, clirislus |K)St resiirrectioncm cum discipuUs agit 
dicb ipiadra^inla, ul si<(iiilicet necessarium liic semper fi- 
dem incarnatioiiis. 6. Carnis resurrectiotutura. 7. Triniiaiis 
niy^terinin. 1212-1218 

.'^ERM. CCLXV. De Ascensione Domini v. — i. veritas re- 
siin'<v.'lioiiis cbrisio per quadiagiiita dies cum discipuiis 
a^eiiie a)iiiiriitata. 2. Advenlns cUrisli ad jiidiciuin prne- 
nuiiiialiis. 5. l)iscipi:lorum inqni.silio de tempore tuluri ad- 
venlus (lirisli. 4. i;es| onsum cbrisli. 5 Christus bonus ina- 
gister, docens quod expedil scire. (J. Kcclesia uaa ul)iqiie 
diirusa pra?dicalur contra scbismalicos. 7. Verl>a liovissiiiia 
cbrisii a scbi>maticis contemj.ta. 'ni.iica cbristi inconsuti- 
li.s. 8. cbristi du'jc ploriticationes. Si iriius sanctusbis daius. 
9. Spiritns sanclus ideobis datus, ulduo pra;cepia charitatis 
conimcndarentiir. lO.cbarilasspirilussaiicii donuiir. ll.cba- 
riias nonhiiielur extra Rcclesiam. 12. Lcclesia.' unitascbri- 
sto glorili.ato qiiolies commeiidata. i218-122i 

serm. c( lxvi. in vi;;iliis Peiitecostes, de versu osalmi 
cxL, 5, Emcndalu wejitslus, ctc. Contra Donatislas. z. S|i- 
riias sancti adventus die Pentecostes. Unitas Ecclesise ca- 
tb..lic:e dono lin<^iiaruin significaia.o.spiritussaacii donum, 
ndu boininis uniiistri, sed Dei. Donatistiruin error, nou 
dari S| ii iium sanctum nisi per saoclos ininisiros. 4. spirilus 
saiicius siiie bominnm ministerio aliquando datus.5. Phiiii>- 
piis diac<inus alius ab apostolo. S| iritus sanctus Cornebo 
siiie iiianus im|>osilioue et aute Baptismmn datus. 7. Ex bis 
relillit Donatistas. 8. Amandus objurgator, cavendus adu- 
laujr. 1225-1229 

Serm. CCLXYII. Iji die Pentccostes, i. — 1. Solemniias ad- 
ventus S|:iriius sancti. 2. Doiium linguarum. 3. Cur donum 
liiiguaruiii non modo concedilur. 4. spiritus sanctus, tan- 
quaiii aniinacori.orisFxclesia; extra eam nonbaiietur. 

1229-1231 

Sehm. cci xviiL In die Pent(^costes, n. — 1. Sf.iritus saa- 
ctiis doiio liiiguarum unitatein tu^clfsiae caiboiica; commen- 
dai. 2. Sj.iritiis sanctus exlra Ecclesiam non bal)etur. o. 
Cnilas commendata in crcaiione rcruni et in (Jiristi oriu. 
4. Fcolcsix catbolicx uniialem Cbristus conunendat aijosto- 
bs. 1251-1233 

serm. CCLXix. in die rentecostes m. — 1. Adventiis Spi» 
ritus saiicti cuin dono linguarum prsenun*ial unitatem l^c- 
clesia; peromnesgenies.contra Donatislas. 2. sdiismaticos» 
ctsi &iptlsniiim Iiat)eant, non tamen liabcre Sj.iritum saa- 
ciuiii. >|>ii itiis saactus pcr sacramenta et sine sacramentis 
datus. 3. scbisiiiaticosaaimales esse, uec babere spiritum san- 
ctiiin. Donaiisias carere cliaritate. 4. IU)S lactis iion posse 
dicere, nondnus Jesiis, 12;>i-12o6 

serm. axxx. in dic Pentecostes iv. — 1. De Spiritu san- 
cto diceuduin cur die quinquagesimo post Pascba missus sit. 
2. cur spiritus i>a(iclus non posset veuire, nisi abeuute 
< liri.sto. liiinianiiascbrislijn qua bumano aflTeclu h2erei)ant, 
oculis discipulorum auferri debuit. Petra super quam aditi- 
cala Fxx:lcsia, i] se estcbristus.3. Post quadragesimum diem 
Ascensionis cur deciino die venerit Spiritus sanctus. Qiia- 
dragenarii iiumeri sacrameutiun. Uenarii mysterium. Spiri- 
tui sanclus die decimo venit, ut signilicetur legom mii leri 
per graliain. Lex siue gratia (luomodo littera est occidens. 
S{>iritus saaclus miss>iLs ul imj lerelur iex. 4. Lex cttariUlo 



imriletur, non timore pamx. Timor alins casius, alius ser- 

vilis. cbariias ex Spintu sancto. 5. spiriius sanctiis coin- 

mendatus in se|.tenario numero. Sanaiflcaiio t^t vacai o 

se| tiiiKe diei. 6. Lex f»er denarium, ct spiritus sanctiLS (ler 

septenariiim in quinquagenario coiiimendatus. 7. De liiiabiis 

piscationilnis, et dc |)iscibus cenlum (luinquagiiiti \ri\m 

cai)iis post resurrectionem. 1237-12^13 

serm. a:LXXl. In die Peiitecostes, V. 1^15 

Serm. (Xi.XXII. Iu die Pentecxjstes iiostrcmus, ad Inlan- 

tcs, de Sacramento. I2i(l 

CLASSIS TEU rU. — SERM0NF5 DE SANCPIS. 1247-1 2 18 

Serm. cr.LXXm. In uataii uiarlyrum Fructuosi cpiscopi, aii* 

gurii etEuiogii diaconorum. —1. Mors animx' timenda, iioa 

corjioris. Deus animx vita. 2. Solemnitates martyrura ad ex- 

bortatiouem fidelium. S. Fructuosi responsum. 3. Resitonsurn 

Fulo^ii diaconi. Martyres bonorandi, Deus oolendus. Mortuis 

hoiiiiiiii)us cultus a Paganis impensus. 4. Templum et sacri- 

ficiuin uni vero Deodebilum. 5. Aronuita, sancti et m .rt>T(^ 

6. Bcata Agnes. Dii Paganorum non comiiarandi mariynbus, 

7. Templa et sacrificia non niartyril)us, sed Deo soii*eNbi* 
bentur. Martyres I co nudiore reciiantur ad altare. 8. san- 
cti cultum Deo debiliim iinpendi sibi horrenl 9. In diebus 
martyrum cogllanduin de ipsoruni sequendis vestigiis. &I .r- 
t}res laudaudi et ainandi, Deus martyrum colendus. 

Serm. CCIXXIv. In Nalali ma^-ljTis vlncentii, i. — >io- 
centius ubique vicit. (Jtrisli sangiiiiie redemptus non perit. 
Fatientia donum Dei. victoria pertecta de uuiversis maciii- 
nis inimicis. 12.>i 

Serm. cxxxxv. in Natali manyris vincentii, n. — 1. vin- 
centii in pocnis fortitiido ex adjutorio christi. Uartyresdi»- 
eernit causa, non popna. 2. Diatsolus In vincenlii tormentis 
ma^is tortiis (]uam Viacentius. 5. corpiis marlyiis exanim^ 
divmo pnesidio non desUtulum. lieliiiuiis sauctorum divini» 
tus honor conciliatus. 1254-1255 

Serm. CCXXVl. in festo martyris vlncentii, ui. — 1. iv:ar- 
tyris fortitudo a christo est. 2. l)u|Jex mundi acles coutra 
niilites christi, bianditia: 81 terrores. 3. vincentins tormen- 
tis suis non tantum vastatus, quaiitum Dacianus. 4. vincen- 
tii gloria post passionem, etiam in hoc mundo. 1255-1257 

Serm. (X:lxxvu. la festo martyris N inceiitii, iv, in quo dis- 
rutatur de corp()re spirituali post resurrecUonem, et utnuu 
ejusmodi corporis oculis videri Deus possit. — 1. vincentii 
cadaver invictum. Reliquiae sancloruro ad iidelium consola- 
tionem. corpora sanciorum data Etxriesiis ad memorias ora- 
Ut.niim, uon ad giorias marlyrum. 2. Blartyr corpori noo 
I arcendo, ii si a>nsulit. Judicium, pro po^na xterna. 3. Cor- 
I.iis non contempscruut martyres, secl ei bene consulue- 
runt. 4. Coruoris gloria post resiirreaionem. Sauitas corp(>- 
ris , conconfia eorum quibus constat. 5. Sanitas est nihii 
seniire, sciiicet molestum etouerosum.6. Dacianus sa;viens 
in corpus mortuum. vivere in corpore, ct iiihil ex ejus 
ouere senUre, est sanum esse. Ouus corijoris in bac vita 
semper manet. 7. QuaTendum aliquid in noc cor| ore, unde 
intclUgatur velocitas corporis luturi spiritualis. 8. De cor 
|>ore Sjirituali ex occasione dicemium. 9. Celeritas corpo- 
rum coelesUum. 10. Radii ocuii celeritas. 11. CeleriiaU radii 
ex oculo emissi resurrectio comparata. 12. Ex resurrectio- 
nis futurae facilitate inteiligenda facilitas corporis S|;lritua- 
lis. Ilaic miral>ilior celeritate radii oculi. 13. An Deus vide- 
bitur per corpus spirituale. Deus non potest videri in loco 
ad mcdum corporis. 14. Si per corpus spirituale videri po&- 
sil substanUa (pKC non videtiir in loco, adhuc iacompertum. 
15. De corpore spirituali, deque iu\isihiii Dei natura qiiid 
jam certum. 16. \isio Dei an carni promissa. Salulare Dei. 
(Juisius per carnem vi(iebitur al) oinui carne. 17. slmeon 
hlc oculis vidit salutare Dei. visibilis Christus in judicio fu- 
turo. 18. De diflicultate proposila, deque Deo eldc corpore fu- 
turo sitirituali quid tenendum. ' 1257-1267 

Serm. CCLXXViU. ITO solemnilate conversionis s. Pauli. 
I, de vocatione apostoli Pauii, et commendaUone dominicae 
oraUonis. — 1. Paulus ez persecutore praedicator CfafisU. 
GraUae Dei exemplum ia rauio datuin, ne aliquis peccator 
desperet. 2. y£grotare et convalescere non seque habet 
homo ia potestate. £x llbera hominis voluniate semeu 
morUs. Medicus i^roprie qiiis. 3. Aigrotus praecepta medici 
olVservando nonuisi paulatim flt sanu9. 4. Cum praeceptia 
medici ferendus euam doior sectionis« 5. Christus inedicus 
quomodo nos paulaUm sauat. 6. Anlidotiim contra omuia 
peocata. Duolius peccatorum generibus duo op|)onuntur 
prxcepta. 7. Peccat in Deum, (lui in se corrumpit tempiuni 
ejus. 8. corrupmres sui, noa luaocentcs. Innucens quis. 
9. Modus iu rerum concessai um usu diflicile teuelur. Usut 
uxoris immoderatus, nisi iiberorum procreandoruro causa 
fiat. 10. Deus ipse oflcnditur usu rerum concessaniro im- 
moderaio. Remedium contra peccaia ejusmddi imroodera- 
Uonis. 1 1 . Conteropto illo reroedio, noo remanel spes ulia 
salutis. 12. reccata gravia, quae ixBniteaU^ laborem exiguoi 



«587 



INDEX KEUUM. 



2388 



TebeuieQliorcm. Lcm peocata miiliiludine opprinmiit. nisi 
a Deo dimiitaiilur. 15. seuunare, debiia dcl)itoril)us nostris 
dimitteodo. 14. odium cilo deponendum, ne corruinnai cor. 

1208-1274 

Serm. CCLXXIX. Pto solemnitate conversionis ai^ostoli 
Pauli, n. — 1. In Pauli mutaiione implelur prophelia Jacob 
cle Beniamiu. 2. Paulus ad Ananiam, lupus ad ovem cai^ti- 
vus adduciiur. 3. diristus niitis et liuniilis, quaiido ncc si- 
leai, nec mitescat. 4. Er^ Pauliiin exbibet ulruinque : et 
jiOQ silet, et non mitescil. 5. saulus unde appellalus. Pau- 
Ius, modicus et biimilis. 6. Ilumiles Deus exaliat. 7. De 
Qiristo crucillxo non erubescenduni. 8. De Chrisli luorie cur 
Mon erubescendum. Cbristus susce[>it duo maia nostra, ut 
daret duo bona sua. 9. Mors uon tunenda temporalis, sed 
xterna. 1275-1280 

Sebm. CCLXXX. Iq Nauli martyrum Perpetuae ct Felicita- 
tis, I. — l.Perpetua etKeliciias i>er(.ctu£ itlicitatis praemium 
inslgni martyrio aJepKe. 2. Gli)ria niartyruin. 5. ft!artynun 
cur maxima pracmia. viite bujus laboriosx amor. 4. Marty- 
res el mortem ei dolores pro cbristo contempserunt. 5.Fe- 
licitas martyrum alia aiile, alia post resurreciiouem. 6. So- 
lemaitaies martyrum, quo aniino celjbrandiC. vartvres 
miserantur nos, ac precaaiur pro nobis. 1280 1283 

Sbrm. axxxxi. In natali mariyrum Perpetua et Felicita- 
lis u. — 1. iQ Perpetua et Feliciiate cbrislus iuviclus. 2. 
Perpetuae victoria de diabolo. 5. Felicilaiis partus et uiarty- 
rium. liB4 

Serm. OCLXXXU. In Natali martyrum Perpetuse et Felici- 
tatis, m. — 1. De uommibus marlyruiu Per|)eluae et Felici- 
tatis. 2. Femins de boste victrices. 5. Cur martyrum comi- 
tum Domina non pariter celebrantur. 1283 

Skrm. caA XXIII. In naiali mariyrum Blassilitanorum. — 
l.Gratia Dei pra^dicauda in lesiis martyrum. voluptaset 
dolor, duo incilamenta ad peccaudum. 2. ratientia et conti- 
nentia, dona Dei suiit. 5. Nou spiritum biijiis muudi accepi- 
mus, sed S] iritum qui cx Dco est. 4. Vera et laUa palieiiiia. 
CoQtra Douatistas. 1286-1287 

Seam. CCLXXXIV. In Natali martyrum Mariaui et Jacobi. 

— 1. K:artyrum latientia, doDum Dei. 2. Martyres blauditiis 
cafnalium parentuin tcntati. Hariani mater Maria iu filii sui 
passione exsultat. 3. Fortitudo martyrum non ab ipsis, sed 
a Deo. 4. Ex multitudine cor ad unum gpratia Dei converti- 
tur. Martyres unius delectationis Dei amore in mundi blan- 
ditiis et acerbitatibus victores. 5. Orationibus martyrum se 
oommendat Ecclesia. Martyrum plena vlctoria. Tentatio Do- 
mini til^lex ad illecebras pertiueus. Aliud tentationis go- 
uus in tormentis. 6. Patieniiie exemplum iu Domino et in 
manyribus conservis nostris [>rxstituui . 1 288- 1 292 

Sbrm. OCLXXXV. m die Natali martyrum Casti et JEwWii. 

— 1. Hariynim sic celebraada sulemnia, ut eos delectet 
imitari. 2. Martyrem noa iacit poeua, sed causa. UlroQis ia 
cruce fides causam i^atientis mutavit. Tres cruces. crux 
Christi, tribunal judids. 3. Munera gralise ex prol^undo Dei 
judicio dantur. Pelrus pra?sumptor paulisper deseritur, ut 
sibi dcmoQstretur. Pra^sumptores odit Deus. 4. castus et 
iSmilius ia lormentis unde victi primum, uude post victo- 
res. 5. Martyres advocati nostri, et tamea unus advocatus 
noster Cbristus. 6. Exira Eoclesiam qoq oves christi, sed 
bacdi imscuQtur a schismatids. DoaaUstarum vox. 7. Marly- 
res m Ecclesiae unitate honorandi. 1293-1297 

Serm. GCLXXXVI. Iq Nauli martyrum Protasii et Gervasii. 
1. Martyres graece, latine testes. Testis Christi usque ad 
norlem non omnis qui in eum crediL Credentium tres gra- 
du8. 2. Petrus anle mortem Domini iafirmior loartyribus ac 
puellis quibusdam. Petrus Titam oegando moritur. 3. Mar- 
tyreschristum plus assenmt mortui, quam vivi. Mors eorum 

{)ret(08a. 4. Protasii et Gervasii detectio miraculis illustrata. 
L Per martyres non omnibus sanitas, sed eorum imiialori- 
bus immortalitas datur. ;£ger qoq exauditur ad voluutatem, 
sed ad sanilatem. 6. Martyribus et Machabaeis plus prxsll- 
tam, quam tribus pueris ab l^ne liberatis. 7. Libeili de mi- 
racuiis martyrum lecti \a ecclesia. Hartyrium in lecto. 

1297-1300 
Sbrk. GCLXXXVii. In Nauli S. Joannis Baptistae, i. — 1. 
Natalis dies Christi tantum et Joannis ab Eoclesia celebra- 
tus. 2. Christus hic diem habet natalem ut homo, non ut 
Deus. 3. Mirabilis utraque nativitas, Christi et Joannis, licet 
taota sit inter eos distantia. 4. christi et Joannis in die na- 
Uli et in passione differentla quid significavit. 1301-1302 
Sbrm. cclxxxviil iq Nauli Joannis Baptistae,u, de voce et 
verbo.— 1. Celebritas nativiUtiss. Joaunis. 2. Joannes plus 
q!iam propheu, se abjecto Christum commendaL 3. vocem 
mter et verbum quid discriminis. 4. vocis ministerio opus 
est ut verlmm insinuetur meuti auditoris. 5. vods minlste- 
num minuitur, crescente profectu mentis ad verbum. 

1302-1306 

Sbrm. ca.XXXlX. In Natali Joannis Baptistae, ni.— 1. Joan^ 

oes non siae causa tam mirabiiiter natus et um maguus. 



2. Jcannes homo tantum, christus Deus et homo. 3. Joaiuie^ 
lam excellens homo, ut cbristus |.uureiur. loauuis de se 
ii'SO ac de Cbrislo testiniontum. 4. Joaimes nominis cbrim 
superiiam usuriaiionem cavet. 5. Jijaiines j rcccursor ui:ai- 
mus bcmo, ut Cbristus aguascalur plus quam boino. 6. Noti 
Joanues sotus, sed et apostuli luceruic. Caudelahruin iii- 
cerua?, crux christi. 1308-151 1 

Serm. CCXC. In NaUli Joaoms Baptisls, iv. — 1. lesii- 
mouium Joanuis deCbristo, et cbrisli de Jiaune. 2. NaUilis 
Cbristi ct Joannis cur celebrciur, non aliorum. 3. Joatiiu^s 
ideo Uiitus homo, ut christo se buniiliaiis, eum plus quaiu 
hoiuinein esse ostenlat. 4. Zacliaria; et Mari:c i*adem Vere 
verha, non eadem incredulilas. 5. zadiarias despcraudo iii- 
terro^t, Maria inquirendo. Gi^aiia Dei (luam maxiiua in lu- 
carnatione Verbi. 6. Divites, iJ cst superbi, exitiaiiieudl 
suiu ; ct esuricntes, id cst buuiiles, iin) lendi. Pharisseus, 
dives; rublicaaus, fauper.T. Doiuiaicuiu judicium de rhari- 
s.-eo et i'ublicano. Pelagianos redarguit i| so rbaris.To sii- 
perbiores. 1512-1315 

Serm. CCXCI. In Natali Joannis Baptistae, v. — 1. Joaiiuis 
nativitas uiirai)ilis ppopter clirisiuiu. 2. Ex ma^iiitudiue 
Joannis majcsus r bristi inlelll;^cnda. 3. Aug«!!us ad Zuclia- 
rLiiii cl ad Mariain inissus. Oratio Zacbari:e quomodo exau- 
dila. 4. ^iaria inter muliercs beutnlicu. 5. Zaahari.-e et &!a- 
ria? siniilis iuterrogatio, aiiinuis dissluilis. I^o[;osiluni vir- 
giniutis, 6. Maria ex gratia mater bilii Dei. 15tG-t5l9 

Serm. (x:xai. in Nauli Joanuis BaiAistae, vi, in quo dis- 
miutiir coiitra Donalisus. — 1 . Joanuis uativius cur cele- 
liretur, nuii alioruni. 2. Cur Uutus liomo Joaunes, nec inier 
discipulos Douiini, sed discimilos babens cum Doiuino. Do- 
naiisUruni voces superbse. .o. cbristus ut buiiiiruatis viani 
doceret, baj.tizatus et incarnatus. 4. Baptizari cur a Joauue 
voluit. 5. Douatisla; locuiu Evaiigelii de arbore et ejus rru- 
ctu ad miuisU'uui Baplisnii perperain transeruiit. 0. Dou.i- 
tistae se pro Cbristo jacUre convincunlur. 7. Locus Kvange- 
lii de arivore eC thiclu quomodo intclligendus. 8. Kx J< au- 
uis et .tposloli veri)is Doiialisus rcdarguit. 15H)-1526 

Serm. CCXCIIL lu nativiUle Joaniiis, vti. — 1. Joaouis et 
Christi in uativiUte comparatio. 2. Joannes quidain limrs 
Vetcris et Novi TesUiuenti. Ideo de senibiis uascitur, et iu 
utero exsiillat. Zacharia; os priiis cbusum, et |)ost api^rtuin. 

3. Vox Jcanncs, Verbmn christiis. Vox verbum puluU. 4. 
Cur unUB gratia; homo missiis, qui perhiberet ti^stimouiuin 
rbristo. 5. Christus Deus lateiis in carne. 6. Deo iii carue 
lateuti necessarium fuit testimonium hominis, quo non es- 
set alius major. JoauuFvs discipulos sicut christus habens, 
fil Christi tcstiscredibilior.7.In Christi uuptiis paratiymphus 
Joanne^ Mediator christus in quantum homo. 8 Mediaioris 
^ratia omuil)Us,ut Deo recoucilientur, uecessaria. 9.omiics 
in Adain, et omnes in cliristo. 10. In'antes eiiam i|:si egent 
liberatore. 1 1. Cbristus cliam i^arvulis est Jesus, id est sal- 
vator. 12. Joaimescum peccato natus, salvatore iiulii^uit. 

1327-1355 
Serm. CCXCIV. In NaUli marlyris Guddentis, dt^ Baptisiiio 
parvulorum, contra Pelaj^ianos. — 1. Occasio scrmonis. 2. 
Baptizandos parvulos Pelagiani concedunt, non propler vi- 
Uin seteruam, sed propter regnum ca>lorum. 3. viiam aeter- 
nam uon esse pr^ip.ter reg:iuiu cccloru.n. luter dextriim ad 
regnum Dei perlinentium, et sinistrain damiiatorum uullus 
mediiis locus. 4. Exclusioiii a regno Dei coujunctam csse 
pouiaiu ignis setcrni. 5. Pelngiaiia vit:e a;teru:e et rfgni 
Dei distinctio planc arbitraria. 6. Negato semel originali 
peccato, Pelagianos non | osse eum vincere, qui iiolit | ar- 
▼ulos excludi a reguo Dci. 7. In qua^licne de parvulis iion 
baptizatis confugiendum ad auctoriutem diviuam. 8. Seii- 
tentia dominica exchidens non bai.tizatos a regno Dei, fa- 
tentibus Pelagianis. 9. Ex eadem Evangelii lectione vinctMi- 
di Pelagiani. 10. In ccelum solus Christus asceu.it. ( lirisii 
menibra cum capite, unus cbristus. 11. Quomodo christl 
membra elBcimur. Fides in christum necessaria ad salutein. 

12. Parvulis alieuo faclo vulneralis aliena lide subvoiiitur. 

13. Serpens aereus exalutus figurachnsti crucifixi in situi- 
litudine carnis peccati. 14. Quieumquc in Christuni iiou 
credit damnatur. Judidum pro damnatione. InfaiUes ditti 
fideies. Peccatum originis. 15. Pelagianorum effugiiim, di.m 
urgenlur verbis Apostoli de originali peccato. Nou jt riiiiuui 
peccandi exemplum, sed originis peccatum ibi signiQv-atLm. 
16. Pelagianonun objectio contra peccaium origiuale. ci.r 
de baf tizato non justus nascitur. 17. Aliaeormndem i-avill> 
tio expioditur. chrislus nibil |)rodest doq credeQlibus. l..- 
tantibus baptizatis prodest Christus. infaQtes bapUzati vere 
credcQtes aliorum flde. iQliantescredunt fi !e pareutum. X^. 
COQtra peccatum origiuale perperam ciuius Apostolus 
Sanctificationis modi multi. 19. Cypriaui auctoritas pro ori- 
ginali peccato. 20. veriutis hostes quatenus patienter fe- 
rendL 155.V154S 

Sbrm. CCXCV. Iq Natali apostolorum Peiri et Pauli, i. — 
I . reura super quam sedificau est Eoddsiai ipie esl chrisUAiik 



2a89 



LNDEX UERUM. 



4300 



2. Pelro F.cdesiai pcrsonam gcrenti dalae cbves regni cce- 
lonim i:ni daue sunl, qiiia Kcclosix uniiati. Chrislus prius 
resusfMiai, (uni Fcclesia solvil. 5. F.cclesia.' tbrliludo et mfir- 
mitas in Pciro liguraia. 4. Pelro Ecclesiae uniialem signifl- 
caiiii oves a r.hrislo commendaiaj. cur ter interrogatus Pe- 
trus de suo umore. 5. m nonaiistas dominici ^regis diviso- 
res. 6. Paulujs ex fiersecutore | rajdicaior cliristi. 7. Paulus 
ei Peirus j ro clirisio |.assi. 8. bies mariyrum ideo ce!el)ran- 
lur, ut eos iniiiari delectel. 1348-1352 

Semm. (€.\cm. m Nataliapostolorum Petri etPauli, u. — 

1. Pelrus iiiQrmus |>lus promiltit quam polest. 2. Inrirmilas 
Peiri limentis mori Dommum. 3. Petro jam amauti christus 
ovjs commendat. i. I^stor idoneus ille est, qui vitam re- 
I tMuicTO valot I ro ovihus. Ti. ca^teris Fxjclosise pastoribusid 
maiulalum, quod Pelro. Aiiimus martyrii martyrem facit. 6. 
lii: ulaiiones temioralfs |.ro luiura gloria fereiida;. Roniae 
vasliiliu tem|)oril)iis christianis. 7. Pagano de Roma chri- 
sliauis temf»oribus iiicensa insullauti quid respondeiidum. 
ciiri.stianus vocaliis iioii ad terreua,sed ad ca'lesiia. 8. Chri- 
siiaiiorum est | ati mala tem{ oralia, et sj erare l)ona seni- 
piionia. rribulalioues pnediclaj a christo. 9. Tribulationes 
i('uiporil)Us chrisiianis, an majores sint, et quare. Thesaii- 
1 iz;iro in cu^lo jubemur, noii \n terra. 10. Contra Deum in 
aiivcrsis noii muruiurandum. Impiorum felicitas m.igna ira 
l)(-i. 11. .\mor inDeum taui ajji aret, si amantur hicra Dta. < 
l^. Kx h.eresi eiiaiu [ost relai sum redeunies beiiigne re- 
ci, iiMuli. • 155:2-l3o8 

M:nM. CCXCVII. In Nalali a; ostolorum Pelri et Pauli, iii. 

— 1. Pro^suMii.fio i'olri. limor e\ iiifirmitate humaiia, amor 
ex gralia diviua. "2 Pelrus nriedicitur passurus quod non 
volei. 5. Morlis amarituilo toleraia a marlyribus. Marlyruin 
lude coroua illu.s;rior. Pelreis | edibus Irife siinac. -i.^vila; 
aiiuT cujiis!iaiii laiul.itiir. 5. coroiia Paulo reuditur debiti, 
qiiia I ra ocssit gr.itia iudebita. 6. Dci dona suut merita uo- 
stra. viucim s per eum qiii dilexit uos. 7. Dei osl custodire 
dona suaiii iiobis. 8. \i!a auielur, sed l)ona. oiuiiia voluut 
homiiH^s lH)ua pra.'l<T aiiiuiam suam. 9. vita beata hic iioq 
qua'rou(la. Dies malos iioii .acimus. Ilomiui maluin noimisi 
ai) lioiiiiue. Ilouio a malo se ipso liberatus, la^di ab aliquo 
tiou |.olost. 10. Paiilus a malo se ipso liboratus. 11. ftlali 
iioii uocoiit homiui lil)erato a se ipso malo. Festa sanctorura 
qiiOMKKlo Oitlebrauda. 1359-1364 

SKn.M. a:xcMli. lu Nalali ajjostolorum Pelri el Pauli, iv. 

— 1. Petii et l»auli ni.ialitia (^rc(iuontia majoiv celebranda. 

2. Amaiuli iii primis \ v.inu et Paiiliis. 3. I^auli gaudium pas- 
sioiK^ sua irnmiiionte. Per angiistias trausitur ad locuiii la* 
tiliidiuis. i Corona iion rodderolur del>ita, uisi gralia j riiis 
dala iiiissot indobiia. 5. victoria cerlauti datur per Chri- 
sliiui. MiMMta homiiiis doiia sunt Doi. 136r)-1507 

seum. (x;xcix. De Naiali apostoloriim Petri ctPauli, v, in 
qiio dis| iiuitur conlra Polagianorum ha^resim. — 1. Petrus 
a; o.sioloriim primiis, iauiis iiovissimus. 2. De eodein argu- 
mouto. 3. .4| osioli verba de passione sua imminente. Ex 
Doi graii;i et dobiiores eflicimur, et redditoi'es. Marlyrum 
viriiis a Doo. Uevelatione Paiihis confirmatus de sna futura 
I assioue et \ictoria. -i. cx^rona jiislitix non marlyribiis tan- 
lum, sod omnibus fideiii servauiibus promissa Desid(Tium 
- advoutiis chrisli jiidi(Ms tuliiri. 5. coroua debitaservaiitibiis 
lidfin. 0. Saivalor cliristus Jesus, Paiilus prinius peccalor, 
qui:i ca'teris porsecutoribus orud^^liiale sui erior. l»ro sup- 
I licio dt^i.iio sdusi|si roddita. Mi^dicus (Jiri.slus artis suae 
vim iii iaiili ouratione commendivit. 7. Petrojamsanoprae- 
diciliir .sua j assio, oui iuiirino iiiorat | ncdicta negatio. 8. 
Potrus (luomodo uol{Mis|.assuius. Morsi)a^napec(rati. 9. Pau- 
limi (]iio(iiic niori iioluissoosienditiir. 10. Mortem a peccato 
esso co'iii-a Pelagiaiios probatur. 11. Pelagiauoium eiTori, 
iiiortoiii iiutiino o.sse, ncii j ecoaii, Fnoch et Kiiae exemplum 
uihii suiri'ag;ilur. li. crei)rescentesPelagianos caveri jiihtH. 

1367-1376 

Sehm. ccr.. Iii s"lomniiale mirlynnn MachabGeorum, i. — 
1. Cliristiaiii aiilrChristum nonnuUi exstitere. 2. Maohabsbi 
martyres, non a] pollatione, sed rei|.sa chrisiiani. 3. Macha- 
ba'orum passio iiierito celebralur in Fxxlesia. Christi myste- 
rium in Vetore Teslamento velalum. Clavis Testamenti Ve- 
loris, crux. 4. i*assione christi iiubleta; proj hetiae et omnia 
crucis iu mysterio revelata. 5. Christum alii martyres m 
Kvaiigolio revelatum, Machabxi in Ie;£e velatum cbntessi 
.Miut. 6 Machabafis merilo iuslituta solomnitas. Basilica ia 
eoruiii memoriam erecta Anliochise. Filios diligere matres 
discant a >:aclial)UH)rum matre. 7. Filium qui reliquus erat, 
oohortaiur admartyrium. 1376-1380 

stnM. (xx:i. \n .solemnitate S.S. Machabaeonim, m. — 1. Ma- 
ter MaoliabaH)riim in Yiliorum passioue quam fortis. 2. Deus 
iion .auium iril)iis pueris, sed etiam Machabxis adiuit. Cur 
tr.'s I iieri ab igiiihus liberaDlur, Machabaei consumuntur. 
3. iii t;(;s (lui lelicitatem in hac vlta esse ceusem, ac de 
alioiM vila (iiibilanl. 4. Mali hic suo looo m usus lx)oos po- 
ftiti. ;» iradiiio chrisii cl a Juda el a Deo. 6. lm(»io locus bic 



inter justos, non in allera vila. 7. De sa^culari felicitate im- 
piorum ne perturj)entur |)ii. 8. Calestis follciUis piis (pialis 
parata. Mundi felicitas piis, uoo honos, sed onus. 9. hro«e 
tcm;usvitae. 1580- 13»3 

Serm. CCCII. In solemnitate marlyris laurentii, i. — |. 
'l'eiU|.oralia benetlcia per mariyriim oraii nes cur Dous «n- 
piTtit. Apta siuiilitudo. 3. Dua; vilie, pnosens vita quaiii 
ieruinuosa, et tamen veheineiiter amata. .'literna ^itasio 
diligalur quomodo ista tem|-oralis. 3. ( hristiuni sumus, noi 
I ropter temporalia, si^d i ropler aaernam vitam. Crux (:liri« 
s(i i.) fronte quid uos admoneat. 4. vita temjioralis muUiiii 
diligiiur ; nou .sic vita a?tcrna. 5. Neces*>aria dat homo, ui 
Iiic (Jiuiius vel misore vivat ; non dat superflua, ut in a^ter- 
num cum Christo regiiet. 6. Inmierito viiam istam sicaman. 
7. \\*^ a?teruaD(^us cst, vita jra^sens, vajor. 8. liiureutius 
oposbcclosia; (juitronti oas pcrsecutori quales |.rofert. 9. 
Mariyres iniitandi. 10. S:evire iu malos non lic(^t. 11. Prolii- 
bere*suos (piisque sul)ditos debet, ne malis noceant. 12. 
Qm lionum facit, ({uomodo ex |.oicsiatc laudem meretur. 
13. Malos interficere non cuilibot Ucet. 14. sentontia Do- 
niiiii in homines miscricordes. 15. Miliies non miliiia, sed 
m.-ililia boiios essc non siuit. Teloueariis quid |>raeceptum, 
quid univcrsis. 1(). Negoiialor Iraudi et perjurio oljiioxius, 
in malos non sa^viuiit ntsi mali. 17. Episcopus i ius reni ha- 
bere c()giiur cum sa^cularibus potestatibus. 18. Malus mor- 
tuus, bis dolcndus. 19. Civiles tumuUus proliibere qiiisquo 
|)r() viribus debet. 20. Ira Dei ex ()0puli peccalis. 21 . Popu- 
liis ne sibi sumat (luod ad potestates pertinoi, neve inordi- 
iiate sa'viat in mtlos. 1385-1393 

Serm. axill'. tn Nalali martyris !.aurenlii, m. — 1. iju- 
reutius arohidiaconus opes Fcclt^siaiproferrejussus. 2. .>:ar- 
tyrum merces Christuin sequentii)us parata. 131)3-1304 

Serm. CITAW In solenmitate laureutii inariy. is, ni — 1. 
Diacoiii ofliciiim, ministrare sanguiuem cJjristi. cuMiac ly.,- 
niiiiic£ mystcrium, ui cujus sanguinem sumimiis, (>ro i|>sc 
a:iiniain sumamiis. 2. (Jiristum sequi omnos debemus. 3. 
In (]uibiis licet Christum sequi, (irster martyrium. tlumili- 
tas i|)sius sectaiida. vindicta exemplo Christi nou ex(>oten- 
da. Prxsoutia conicmueuda. 4. veraet iuvicta virtiis cliari- 
tas. 1395-1397 

Serm. (XCV. In solemuitate martyris l.aurentii, iv. — I. 
Cranum morte mnlti|ilicaiuin. 2. Anima hic iion amandu. 
fhrislus |iro|jin(iuante mortc turbatur, quia nos iu se lrans< 
figui-at. 3. christus |)otestate morluus est, (lotestate resur- 
rexit. 4. Moi te imminente turbatur, ue nos desj^eremus. 

1397-130« 
"«ERM. (XTCVI. In natali martynim Mass.'c randida'. — 1. 
Martyruni gloria insi()ientibus abscoudita. Malitia pro pa'ua. 
2. Pocna non nocet, si boiia est causi. ^iassa Candida. 3. Bea- 
tam vitam omnes, in diverso licet vilae geiiere, (ariier vo< 
lunt. 4. Boata vita quid sit. omnes vivere voluut, et sani 
esse. 5. viia iii dolorit)us non ()roprie vita. \ ita iion cen< 
senda, iiisi quae beata. 6. Idcm osteiulitur ex alio scri(.turaB 
loco. Vita beaianon est, uisi aeterna sit. 7. vita vera csi, 
qiia" xierua et beaia. Ad lieatam vitam neccssaria certiludo 
a^ternitatis. 8. A felicitate regni Dei procul sus()icioncs tal- 
sa.', quae hic suut origo malorum. 9. vita^, ut sit beata, 
adesse debet veritas et amicorum cogniiio sine nietu de- 
ce()lionis. 10. via ad vitain et vcritatem christus. viam du- 
ram post christum tenuerunt martyres, et uobis linieruut. 

1400-1405 

Serm. COCVil. De decoliatione Joannis Bnntistoe, i. — 1. 
Joannis Bajtistae caHJes qiia occasione facta. 2. Juratio omnis 
(>rohil)ita pro()ter |)ericulum falsie juralionis. 3. Jwatio a 
Deo adbibita. 4. Nobis tamen merito prohibita. 5. consue- 
tudo jurandi ab Augustino victa. 1406-1407 

Sehm. ax:viii. in eadem solemnitate, it. —1. Ilerodes 
in angusliis aut perjurii aui cruenti Tacinoris a(Uniltendi. 2« 
Temeraria juralio noa im( lenda admisso homicidio. Perju- 
riuiii Davidis magnuni peccitum, licet minusquam homici- 
diuin. 3. Juraus ab alio provocatus non sic pcccal, quomodo 
isie alius. 4. Jurare coinpellens eum quem lalsum juratu- 
rum credit, pejor est homicidj. 5. Tutuslymeni obhoc nec- 
catuni diviiia oorrei lione flagellatiis. 1408-1 {09 

Serm. (XCIX. lu Natali (^priani marlyris, i. — l.Cyi»riani 
()assio recolitur. 2. F.xsilium i(>sius. Reditus ab exsilio. 3. 
Coni|)rehensio a duobus amiaritoribus 4. ( y^ riani sollici- 
tudo ( asloralis. 5. Quomodo sibi consulendum. 6. (^( riaiii 
verl)a Sententia in Cyprianum. 141(^1412 

Serm. ca:x. In Natali Cy^Tiani martyris, u. — 1. Natalo 
Cy|>riani martyris Africa tota [)ercelebre. 2. carthaginensis 
Ecclesia cypriani episco(>atu et martyi io nobilitata. Meiusa 
cy(;riani apud Cartnaginem. 3. Cypriani mors pretiosa. 4. 
C7prianus et passione el scriptis suis (^er ori>em clarus. 

1413-1113 

Serm. COCXI. In Natali Cypriani niart>ris,ni.— 1. Soiemni- 
tates martynim celebrandae imitatione Yirtutimi. Miinrli 
blaDdieatis errores ei saevicniis torrore& sapieniia ci t a* 



S59I 



INDEX RERUM. 



•-: 



vm 



Ueiitia wpcMli. 2. Aposioli de Domlno cpx \\ysi viderant 
oonifitcndo moriui. 3. Conicmplum mundi manyrcs exein- 
plo docent. 4. nerum" terrenarum amor viscus animae. 5. 
Canlica prorana ci salmioues pulsuide Ealesia, ubi sepul- 
tns cyiirianus. 6. canticum nostnim cui iiioribus« lanquani 
iaitatioiie, o|K)rlet coiisonarc. 7. saltatores spirituali canlico 
iDutaUone vitx consoiiantes. 8. Tem|K)ra mala non facinnt 
nisi homincsmali. 9. Ex auro bonus mulla boua prx^stai, 
noalus multa mala. 10. Boni inter malos in Ecclesia non de- 
fliint. Massa candida. Cypriauus clectum graniim. 11. ncs 
quarum csk bonus ct nialus nsus Boiia alia bonorum pro- 
|.na, atia bonis et roalis communia. 13. Cur et malis dautur 
t Deo boua temporalia. 15. Ideo et nuilis danlur, nt a bonis 
eontcmnantur, el incliora quaeraniiir. hiviiia' quale bonuin. 
14. Mundus aniurus faaus aiiiari iioii desiuil; quid si dulcis 
esset? 13. Thesaurizaiidum in copIo. sursuracor. 1418-1419 

SERM. a.CXlI. in Natali Cyprianl martyris, i?. — 1. Martyr 
non in ipso, sed in Domino laudandus. 2. Cyi.rianus (|ualis 
ante conversionem ad fldem. 3. Dei gralia conversus, tactus 
i*»l venis cyprianus. 4. V.x lorensi oralore fadus prxdicator 
Uirisli. 5. \ icloria marlyruiii de daunoniis quani niiiic evi- 
deiis.-B. Cyprianus doctrina et exein|.lo inter martyres i rai- 
cellens. Ijocus sepulcri ipsius. GraUa; beiieOcia iu Cy|.ria- 
num. Uuitatetn Ecclesiae quautum dilexit Cypriauus. 

1420-1122 

oEim. OOCXlll. in Nalali Cypriani martjris, v. — 1. c^priaui 
laiidibus niitla lingua par esl. 2. Martyrum laudes in Deum 
reddere. 3. filanyres et aruianlur a Deo, et ab eodem ar- 
mato adjuvantur. 4. Armalus Deus quouKxlo intelligendus. 
5. Framea magna Dei Cypriani auiiua. Altare erectum siiper 
eorjmsCypriani. 1453-142^1 

Skhm. (Ix:xiv. In Kalali Stepbani martyris, i.— 1-2. iiniiaii- 
dus Stepbaiius, prsesertim in dileclione inimicorum. 1425 

Serm. CCcxv. la solemnilale Slephani inartyris, n. — 1. 
Stephani gesta canonico libro contenia. ACtuum A|)OStoio- 
rum lii>er legi suliius a Dominico raschae. 2. stcijhani pas- 
810 siuiilis jta^ioni chrisli. veritatis magna vis. 3. stepha- 
nus in concilium adduclus cur non excmplo christi tacet. 
Super tectum nnedicare. 4. Judaeorum gens per christum 
in quil usdam liberata. 5. stephanus in Judxos lingua ferox, 
corde lenis. 6. Slcphamis pro se orans stat, quia exigil de- 
biluin. Homo exse nralus, Uei auicundono bonus. 7. saulus 
tu stephani caede saevior persecutor. saulus a Saiiie dictus 
PQulus, modicus, |>arvus. ste[ihanus pro inimicis fixo genu 
orat, quia petil iiidebitum. 8. chnstus in crucis cathedra do- 
ccns regulain pietatis. Discipulum imitatorem habet Ste- 
iJianum. 9. Maasuetudo erga inimicos. Ira scorpio est. Ira 
iniiiiica, i npter quain cxteri iaimici miuime nocent. 10. Ira 
iHimica iiostra quauium noceat. ira nou polest interimi, sed 
reprimi potest. 1426-1431 

Sbrm. cocxvi. In solemnitale Stei hani manyris, lu.— 1. 
Stenhaniis inler diaconos primus. Prodigia a stephano tacta, 
sed per nomen christi. 2. Duri Judaci in Stephanum. 3. Do- 
minu{n stepbanus moriens imilatur, commendando spiri- 
tum suum el orando ^ro interiectoribus suis. 4. sauius 
lupus, iiropter Slephaui oralionem mulatus in ovem. 5. 
rictura stephaui lapidationem et Sauii conversionem exhi- 
bens. 14311 431 

Sbrm. cccxvii. De Stephano raartyre, iv.—l. Reli(]uise 
Sienhani in Afncam translatae, ac ubique ob Dei l)ene(icia 
diflBUnaUe. Praeceptum diligencli inimiciis habet grande praj- 
roium. Kxemplum de ralre coelesti datum. 2. Exemplum 
aliud in christo. 3. Exemplum et in Stej bano. Evangeliuin 
et instrumentum est et testamentum. 4. Lucerna inflrinis 
ocuiis accensa in sanctorura exemplis. Inimicorum dileaio 
donuro Dei. 5. objurgaUo amaniis nonnunquam acerl)a. 
Slcphani amor erga suos interfectores. 1435-1437 

Sbrm. CCCXVIIL De martyre Stephano, v. — 1. Reliquiae 
Siephani martyris in loco sacro collocatae. Deteciio corpo- 
rum Gervasii et ProtasiL Altare Deo erectum siiper reiiquias 
Sieiiliani. 2. Martyres non tantum saeculi delicias, sed, quod 
dilBcHius est, tormenta vicerunt. Certamen usque ad san- 

Suinein. 5. Mtrtyrii quaBdam lucta in tentaUonibus quoli- 
ianis. 1437-1439 

Sebm. COCXIX. De Stephano manyre, vi. — i. Stephani 
ad JudaeosoraUo quam prudens. Stephanus tanquam servus 
iniracula Cacitui ChrisU nomine. 2. Spiritum suum Christo 
commendat. 3. Quonam reoeptus ejus spiritus a Chrisio. 4. 
Pro lapidatoribus suis cur ^enu fixo orat. 5. Stephanus in 
sua passione imitator Christi paUentis. 6. DetecUo corporis 
eius. Orationes ipsius multa impetrant, non omnia. 7. Ste- 
plianus conservus noster, non pro Deo oolendus. 1440-1442 

Sbbm. COCXX. De homine sanato per oraUones S. Ste- 
phani ; ubi AugusUnus episoopus se excusat quod sermo- 
nerolacere non poiuerit. 1442 

Sbrm. CCCXXI. Lbi libeilum sanaU boroinis promisit. 1443 

Sbev. gocxxu. ubi libelium promissum saoaU bominis 
prxsentavlt. ibid. 



ScRM. crcxxui. Haliitus post libcIhiiD de s. stei hauo. — 
1. Parentum im| rccationcs infltios, quam rcfonnidaiidav 2. 
Sanitas duolms Iratribus non iinpctrata Ancon.e, ut lis lli|>- 
pone concederelur. Memoria Stephaui qua occasione ai.ud 
Anconam ante cor|K)ris ejus detectionem exsirurta. 3. De 
niiraculis apud Lzalim &cUs. 4. Populiclamor cx liabita cu- 
ratione puellx exortus. 1444-1 140 

Serm. CCCXXIV. Quo AugusUnus complet i>arteni beriiio- 
nis mox prxcedentis miraailo Interrupti.— Mii-aculitui a^ uJ 
lizalim factum. Parvulo aute baptismum exstiucto vita recl- 
dita, ut sacramenta perciperet. 14(6 

Serm. CCX:xxv. In Natali >iginU martyram. lu niartvri- 
bus noo poena attenditur, seu causa. DouaUstanim taUns 
martyres carpit. 1447-1448 

Serm. cccxxvi. m Kataii Martynim. — 1. »;artyres ad fe- 
licitatem expediU cucurrerunt. 2. Persecutoris iuterroi^- 
Uoues et niartyrum responsa. 1 UlMiTiO 

Seru. COCXXN II. lu ^ataii Uartyruin. — 1 . ^rtyres a sce- 
leratis discernit, non pccua, sed causa. 2. Cruciiixorum cuiu 
Domiuo uiia poena fuit, sed dispar causa. I4o0-I4*)l 

Serm. CCCXXMU. In ^ataii Blartyrum. — 1. ChrisUis prior 
passus patiendl virtutem martyribus dedit. 2. Martyres quo- 
niotlo veiaces, si oinnis homo mendax. juartyr gnece, 
7es/ts laUne. 3. Veraces marlyres, quia in eis Spiritus Dci 
loquebatur. 4. Pro veriiaie pati, martyruni est; pro lalsi- 
tate eiiaiii impiorum. Causa patieutiae (fona eligatur. 5. Ju- 
dicii tuluri certitudo. Resurreaio cujusque cuin causa sua. 
Daninatorum acriores poense post resurreaionem. 6. S).ar- 
tyrum beaiiiudo et gioria post resiurectioncm niajor. 

1451-1454 

Serm. CCCXXIX. in Naiali Martvmm. — I. Prctiosa mors 
martyrum empta i.reiio morUs clirisU. 2. Manyres noo ex 
se, sed ex Dei gratia viclores. 1 151-1 4ri5 

Serm. a.cxxx. lii ^aiali Martyrum. — 1. Scnnoiiis exor- 
dium. 2. Negare se quomodo debeat Chrisli di.sci| ulus. 3. 
Amor hic pervcrsus, verus est sui contciui.tus. rccuiiis 
amor usque ad aaiinx conteinptuin. 4. Petri Umor audiu 
liitura I a:isione ChrisU. Negare se quid. 1 456-1 4:>8 

Serm. a.CXXXI. In Natali Martyruui. — 1. Aniare el pcr- 
dere aniinam suaiii duobus modis iiilelligiuir. 2. \larlyrciu 
n«n lacit pcnia, scdcausa. Morientes |ropter(Jjrisluui, uou 
Chrisio, sed sii)i coiisuluerunt. 3. Doiia Dei l)ouis et inalis 
communia. Pronriuin scrvaiur b; nis. 4. Deus ipse iwnoriiin 
pra^iniuin erit. 5. Avari mariyres auri. 1 450-1 4G1 

Serm. axJCXXll. In Natali Marlyrum. — 1. .varl>Tes uiide 
aniici christi. D'ligcre iuvicem jubcmwr pro|)ier regnuni 
Dei. 2. guanlum diligere inviccin i.racii.imur. 3. Churilas 
Dei doiium. 4. Foruicatores uou esse iulraturos in ca'lt\sicni 
civilatem. 1461-14«2 

Serm. CCCXXXtll. In Natali Marlyrum. — I. vartyrilius 
dala securilas. 2. rauio nierces dehiia. Kidcin priiis pro&u^ - 
plicio debilo, data gratia. 5. Paiili mutaUo. Propb(*iia Jacob 
in Paiilo impleia. 4. Paulus posi Dei graiiaiu retribujt bcma 
opera. 3 Uoiia o|.era dona Dei. Pauli proj ria iioiuiibi ntila. 
6. conira prasiiiiientes de lil)cro ariiitrio, probaiiu- iion 
iiiesse nobisquidiiuam l)Oui, ni^i a Deo. Spiiilus huins iiiuiidi 
lacit supcrlK»s. 7. Craiias a^rniduni Doo. 1 lt).>14<>7 

Serm. cccxxxn. In Naiali variyrum. — 1. Martyruui se- 
curiias sub pra.>sidio Dei. 2. Inde securi ot certi suiiius de 
Dei pra?sidio. Christi niors, | i^^uus vilic ejus nobis donat». 
3. (iiristus ipsc luiurus posscssio u:istra. 1 407- 1 109 

Serm. CCCXXXy. In ^aiali Varlyrum. — 1. s:iiicioiuin 
martyrum voces. Dcleclalioues et doljres viccniiii mar- 
tyres. 2. Martyres non paua, scd chariUis disccmil. A\a- 
rus quasi m rivr auri. | i70 

Serm. acxxxM. In Dedicaiione Kcclcsiaj i. — 1. .tdili- 
caUo et dedicaUo damus Dei iii uol)is. 2. Aiiiaiidus Deus 
propter i|)suui, et |»roxiii:us jTopier Dcum. 3. ( Jiristi | assio 
jiraedicta in Psalmo dedicaUonis. 4. rrcliuni nostnmi sau- 
guis Chrisli. 5. ProphcUa de christo cafjite, iiobis ejus 
raembris aptata. 6. tolesiie novaj dedicalio. 1471-1 473 

Serm. COCXXXVII. Ui Dedicalioue hxxJesix, ii. — 1. FUxle- 
siae construcUo boiium opus ex (ide et charitate operauiis 
aestimandum. Fabrica Ecclesiae ca«lestis. 2. .•Edificatio ia 
iabore, dedicaiio in iaeUlia. 3. Desiderium habiiandi in dv 
mo Dei. Domus Dei sunt ipsi ejus habitatores. 4. Fuiida- 
mentum nostrum sursnm, nou deorsum. 5. llaliilaculuio 
aiternum per opera bona pra!|!arandum. 1 47:>-l 477 

Serm. COCXXXViu. indedicaUone Ecclesiae, m. — 1. boia 
opera in roanilesto facta duplicem habent uUIitatem. 2. Li- 
cerna in caudelabro. 3. Domiui praecepta diio in spcciun 
contraria conciliantur. 4. m bono opere laudem iirstr .m 
quaerere prohibemur. 1 477 -1 479 

SERM. OXXXXix. In die ordinationis suae.i. —1. sarcioae 
episcopalis pondus. Ad hominum laudes quomodo allectus 
Augustinus. 2. cura de aliomin salute quania iuip<isiia o|>i> 
scopo. 3. suos hortatur ut ipsum bene viventi^ releveui. 4. 
Evangeiio ten-eiur nc episcopali onere posito securioreai 



2393 



INDEX RERUM. 



2r>94 



Titamdeligat. servi est erogare; Domini ratloaem exigere. 
5. llortatur ut vilam niuteDt in melius. vitam solam bomi- 
ues Don curaut liabere bonam. 6. Conclusio. 1480-1482 

Ssiiif. (CCXI.. In die Ordlnationis suap, u. — 1. Kpiscopsh 
lis sarciua. clirisli adjulorio c^ct, ut torlelur. Gratuitus 
Dei auior speni mercedis non tollit. 2. Fpiscopus pro fide- 
l\bus, et liiieifs j ro episcojx) orare debeiit. 1482-1484 

CLASSIS QIAU lA. — bKHMUNKS DE DiVEKSIS. 14U3-1494 

Serm. co.M.i. 1. De eo quod clu^istus Irilius nicdis in 
Scripluris inlflligitur. 2. Priinns modus quo Cbristus proHli- 
caiur ut l)eu«». \ erlti siniiiiluUo. 5. Aliiis modus quo (.iiristus 
conimendalur ut Deus el lionio. 4. cliristus utroque modo 
conimenil.iius al> A|.c slolo. 5. caveri iubet ab Arianorum 
lia^resi. Virgiiii;as nieiitis iiile^ritas fidei. Serpcns i-oliici- 
tatione scienliie seducens. G. Id nunc agit iu Ecclesi:s quod 
oliiu in (aradisd. Conlia Ariauu^, (luouiodo Pater Ulioma- 
)or. Filiuni rutri csse aHiualein In lonna D<m, niinorem ia 
torina servi. 7. Kil.us Dei anlo iucnrnationetn nullo niodo 
miuor l alre. 8. Hliuni noit prsse dici alia ralioiie «iMiua- 
ieni, alia ininorein. in Deonon aiiud i.otesias, aiiud jruden- 
tia et cateiu' viriuies. 9. Juslitia et siinilia dc Deo dicun- 
tur uon proirie, sed quia nibil dici | otesl melius. 10. Fi- 
iium Dv.'i non possc dici ex alia i^arte a^qualeni, ex alia 
ina^quaiem. 1 1 . cliristus teriio incKlo intelligilur caj ut et 
cbrj us. \'2. (Jiristus iu Serij turis enuntiatus tribus inodis. 
Clinstus et Kalesia unus christus. 13. Sponsa cbrihti a^at 
ui sit sine macula et ruga. 1495-1500 

Serm. ixxiXLU. De sacrilicio vcs; ertino, in quo explicaiur 
initium Kvangelii Joannis. — l.Crucis signuin. Sacrificiuro 
crucis. 2. Joanues missus anle Cbristum, ut luceriia anie 
luinen 3. Mundus duObus uiodis intelligitur. 4. Clit'i2»tus 
quomodo non receplus a suis. Judxi ob supcrbiam prircisi, 
oentilesob liumiliiatem inoliva inserli. Centurionis huinili- 
tas et fiJes. 5. rotestas«dataut efiiciamur filii Dei. 1501-1504 

Serm. c.cc\LIII. De Susanna el Joscph, cum exhortaiione 
ad caslitaieni.— 1. susanna exeui| luin i.udiciliie conjugalis. 
( aslilas donuni Dei. susanua divinitus lilierala a lalsis losti- 
bus. 2. susann-cC, quia liberata esl, non major exinde feli- 
citas. 3. Maria a lalsa suspicione Jose|h liberata. 4. Nirgi- 
uutii et coiijii^atornm i-aslilns, (ra^iniuin ina'qu:ile, sed 
a'l(*rinnn utra<ine huhel. Juguin chrisli lene, et sarcina 
levis ainuntil.us. 5. Fi-niinis exeinpluin Susanua. Agendum 
uoii suliiui ut bcua sil vita, sed et fama illxsa. (i. Joscj h 
viris exen)|>lun) pudiciti:c. 7. Castilalem in aliis im|.udici 
vci ipsi ainant. 8. i udietiia) amore resislendum in tenta- 
lioue exemi lo susanuu; ei Josei h. 9. l^o |.udicitia sper- 
uendic delectationes el inolestia.'. 10. Job in .stercore 
quam d i v es . 1 50;>-l 5 1 1 

Serm. c(XXUV De amore Dei et amore sajculi. — 1. Pu- 
gna inter aniorem Dei et aiiioreni ssculi. 2. Amaiidus 
Deiis super lareiiles. 3. llunianus alTe.ctus exemplo Christi 
xincendus. lUunana voluntas in Christo mortem rcfugiens. 
4. Mors dui lux, |rin.a el secuiida. Mors iriina omnibus 
neccssario subeuiicia , altera solis inalis i arata. A morie 
teuiporali hoinose | eoniiia rediinit; ab a;lerna morte, j..- 
slilia. SanjiuisChrisli pro nostra redemptione lusus. 5. \ila 
a'tenia(iiiaiiiuu) aniaiida, cuin taiilum ametur vila tempo- 
ralis. in ec^s qui temiioralis vita.' amore perdunt vitaiu 
atcrnam. G. Perdere nnniiain, ut iuveniatur anuna. 7. Ani- 
main ctijus gratia perdere jubenmr. 1512-1510 

serm. cx:cxlv. Dc conttMnptn mundi. — 1. Praesens vita 
sitefuturae viiai contemncnda. Divitiiais vitainec somnus.2. 
vita perilura rediinilur omnibus l)onis : vita xierna (jua iti 
(niienda. 5. Diviliae ne liic |jereant, in ca'lum pra*miiten- 
daj. 4. christus accipit quod ) auperibus erogatur. Cor ho- 
miniscum ihesauro suo. 5-0. Divitia» vcrai re^ni ccclorum. 
Diviliae lcrrcna; nihil |)r:cte<' sollicitudinem affcrunt. Tua 
erogare nonsufijcit, uim et ciiri.stum se(inar;s. 1517-i5il 

Serm. (XCXLVL De pcregrinationc nohlra hi hac vita, per 
fidem. - i . \ ita hu;c mors veriiis qiiam vita. vera viia nonnisi 
a;terna. 2. reregrinatlo per lidem iu hac viia. 152^-1523 

Serm. (rcxLMI. De liniore Dei, 1. — 1. Timor Dei in 
ScTij.turis quam crt^bro commendalus. 2. Gradus a tiniore 
ad sajiieiKiain. 3. Gradus ex Isaia septem comiarantur ad 
o<to beaiiludines Evanj;elii. 152i-1323 

^i.RM. cccxLMil. De limore Dei , n. —1. Tiiiiore Dei 
foililudo vera com| aratur. liinor charitale pellendus , non 
vanilaie. 2. Timore carere, qua dileclione contingat, dis- 
cuueudiim. 3. Ei.icurei ct Stoici carere tiinore amant , 
sed perverse. 4. rimor inchrisliauo, ahus paulatim eiicien- 
dus, alius permansurus. 152&-1529 

Serm. cu:xiix. De( haritate, etde ca?co illuminato, i.— 1. 
diariins alia divina, alia humana. (iiai itas bumana, alia li- 
cna, alia illicila. 2. De humana charitale licita. 3. De illicito 
aniore. Membra chrisli. 4. Chariias di\iiia amorem illicituiu 
merctricis non comi atitur. 5. Liicis interna; amore exem- 
plo c;cci clamanduin beuc vivendo. Contradictio mundi. 6. 
chiisti imnsitus. 7. Dillgantur i^areateSi sod plus Cbri- 



stus. f829-lS58 

sebm. cctl. De charitate, n.— 1. charttaiis laus. Per eam 
divina doclrina sine errore coni|Tcbpiiditur, sine laborc 
cusioditur. Mandatum no>iim faciens hominem novum. 2. 
( haritate doctrina Scripturarum toia i ossideliir. 3. cliari- 
tatis 1 rsecoiiium iir<»si»quitur. • 1 533-1. 'BR5 

Serm. CCCIJ. De utilitate agenda; |KPnitenti9e, i. — i, 
roniiientia; humilitas quam necessaria. Deo excelso hu- 
militate propinquatur. Lt x ad quid data. 2. Tria pituitcD- 
lia; genera. Prima pcpnitentia, ante Baptismum. 3. Altem 
I a^nrtenlia qua^ hic oninium est ac' perpetua. viiae bujus 
i anjitere nos debel, quia corru|tioni et tentationibus ol)- 
noxia est. 4. rocnitentiie humilitas etiam justifioatis neces- 
saria. Quantumcumque justis, non gloriandi , sed po?niteii- 
di (.-ausam semj er adesse. Dispensatoribus verbi Del el 
Sacrainentonim unde | ocnitentia^ caiisa. 5. 1.aicoriim pec- 
ca:a (luolidiana. conjugii usus quandonam inculpabilis. 

0. PeccaUi qnotidianii oiiines ex carnis infirmit^te contrahi- 
mus. Lucta christianx aniina?. 7. Tertia i u^nitentia seve- 
rior pro peccaiis uH^rtiferis. liicrymai sanguis paMiilentis. 
8 in cos qnl sibi salutem t:r«ter rcgnumca^loiinn i^ollicen- 
tur. sententia ultinia miltens aul in ri^gnum, aut in ignein. 
9. lanitentia rcla|sis|ost Baptismum ami lecteiida. 10. In 
eos qui pceniientia} negligendje exem| luniex aliis sumunt. 
A coinmunione non prohibcntur nisi si»onte confessi, vel 
iegiiime convicti. 11. Adversns eos qui Lravis cxemplis 
aajuiescentescontemnunt {Kinitenliain. Pnrpositi nialt iion 
imiiandi. Lli^gans similitudo. 12. Peccator nullus desperet, 
sed ad pocnitentiam conlugiat. Mutatio vita: al saiisfactlo 
pro comniissis. 1535-1548 

Serm. ax:Lii. Dc utiliiate agendse pa^nilentia' , n. — 

1. semioni occasio data ex lectione. 2. PGnnitcnlia trii lex. 
rriina bai.iizaudonim. Pcpnilentia ante naitisinum imperata 
JndaMs. 5. higune nostrae in lis quae Israclitis contigerunt. 
Peira, figura chrislus. 'ITansitus maris Hulri, Raitismus. 
Maiina christi panis calestis tigura Quomodo cibnin ei po- 
tuiii s; iritualem eumdem nobiscnin suini scrunt Isracliix. 
Peliaviiga percussa.4. Mcysidubitatio figurativa. 5. Moyses 
iii nioa!e luoriens, quid adumbravit. 0. Ad na).tismum in- 
viiat. ^.anus Moysi contra Ainale(;h nuiic extenta', nuuc 
demissai. 7. Altera poenitentia, quai omninni est, ac quo- 
tidiana. .McHlicina et | actum in Doniiiiica oratione (Je remil- 
tendis debitis. Ignoscendum fratri. 8. 'lerlium genns |>opni- 
tentiie Inctuosa^, pro mortiferis peccalis. l)es)>eraiioue 
veniae anima sufibcalur. 9. Contra Pairanos (xrnitentiae 
pennissione peccandi licentiam dari sug;iillantes. 15^19-1^)58 

Serm. ax:iJlL In die ociavarum in aniiuni ; qiios exhor- 
tatur verbis Petri aj.ostoli, Devomla ergo omni malili , ctc. 

— 1. RaptizatfiS exlKiriaiur. intioceiila niorum retineiida. 
llniniliias secLjuda 2. Kr^a Deutn inulio iiiaximc servanda 
iHuoceniia. in Israelitis data baptizatis fignra vitre cliri- 
stian». 1560-1501 

serm. or/ijv. Ad continentes habilus, quo eos primuin 
adversus ohtrectai^irei ei invidos corroborat, tuin deindo 
superbiam cavere jubet. 2. Membra chri^ti non soluin eos 
qui loris, sed (luosdam etiain intns patiuntur inimicos. 
3. Continentiam locus excellentior inChristi cori,ore. Con- 
tlncnlia i|sorum ab invidis m(irdetiir, ut irobclur. Maii 
Iwnis necesi>arii. 4. InChrisli corporc non sf)Ii continentes, 
scd etiam conjngati locuin habpul. Conjugati hiimiles su- 
I eibis contincmibus meliort^s. 5. suj erliia invidije mater. 
A^iies virgo et Cris| ina mulier, ambai martyres. continens 
c« gilet quid sibi desit, non quid adsiL (.iraritassectanda, 
UL viielur inflatio. Supcrbia qtiid est, cl cur parit iuvidiam. 
Aii fngienda scienlia, ne infl"t. 7. stimnlus (arnis Ai^ostolo 
dalus, ne superbirct. Exandiri optenius, non ad voluntaiem, 
sed ad saiiiiatcm. .^-iterna quomodo pelenda, quomodo 
teiiiporalia. 8. c^mtra contineutes superlios 9. Coniimmii- 
btis (luam maxime cavenda superbia. Conjugaius humilis 
quautum melior couliuenle superbo. Conlinens superl)iis 
locum non Iiabet in regno Dei. 1503-1507 

Serm. aiJ.V. De viia et moribus clericorum stiorum, i. 

— 1. Curaiidum ut iHina sit non soliim conscientia, schI 
eiiain fama. 2. vita conimunis cnjus exemplum in priiuM 
christianis. Monasterium ab Augustino, priintim in horto, et 
(•ost in eiils(X)pii domo instilututn. In loco humili salus, in 
alto periculum. \ita comrounis in monasterio. I^roprium 
aliquid habere qucmquam vitae illius lege vetitum. o. Ja- 
nuarius presbyter proprium contra monasterii legem reti- 
nuit. Teslamentum fecit. Ha^reditatem ii»siiis pro Kcclesia 
suscipere non vult Augustinus. Lis inter Januaili filios de 
eiiis oaereditate. 4. Haereditatem cujus(]uam, exhaeredatis 
filiis, non suscipit Augusiious. 5. Bonitacii ha^reditatem 
qtiare non susceperit. 0. clericis suis praM;ipit, ut si qui 
liai)ent proprium, cito dimitlant. Clericatum, si cui a siia .so- 
cietate discedere placuerit, proponit non auierre. simulaie 
propositinn sanciitatis pejus est quain cadere a proposiio. 
Clcricatus magis onus qmm honor. 7. rolTicetur sennoncm 



«595 



INDEX REKUM. 



^6 



sulisequentem. 1568-1573 

Serm. CGClAi. De vila el moribus clcricorum suonim, 
u. — t. Fornia viveiidi camol)ilaruni in Aclibus A|)oslolorum 
descri: U. !2. L'nde Augiislino visiim esl de suorum derico- 
rum viia apud |jlebciu agere. 3. dcrici oiimes Augustini in 
|)ro|>osito i»au] erlalis consiantcs iiiventi. valens diaconus. 
Patricius subdiaconus. 4. Puustus diaconus. 5. severus dia- 
eonuscaccus. 6. lli(jponerisis diaconus. 7. Craclius diaconus. 
8. Subdiaconi. 9. De presbyleris. iO. Le|)orius presbyter. 
II. Lis inler Januarii Qlios/s|)Oute (iiiiia. 12. oliireciatorum 
calumnis sine rixa rciVllendse. 13. in conimuucni usum 
cedere vult, qiise clericis suis ofroruntur a fidelilms. Au^^u- 
a^lini modeslia. 1 i. ctericorum albo expungendum staluit, 
qui paui)ertalis proifosiium violaverit. 15. Presl)vter Bar- 
iial)as. {574-1580 

Serm. ccclvii. De laude | acis. — 1. racis laus. 2. Pacem 
boc esl liabere, quod amare. 3. scbismatici ad lacem paci- 
fit:e revocandi. 4. Blausueludo b^relicis evhibenda liti^^an- 
libus ei convicianlibus. Non jurgiis, sed roagis apud Deum 
preclbus ugenduin e^t coiilra hajrelicos. 5. l'ia opera pro 
Ecclesiie oMinenda pace, jejunium solemne |)ost Penleco- 
8ten. Hos|>ilaliias iu eos qui Cartbaginem veniunt collalio- 
Dii causa. 1582-1585 

Seum. ccclvim. De pace et charilale. — 1. Pacis conci- 
liatuhe cura calUolicis episcopis. Vinci nolens a vcrilate, 
viDi:iiur al) errore. 2. Tesliiiiouia pro Ecclesiae catbolicae 
unitale. rx^utenlio caibolicorum quomododilecliouls Obt, uon 
lilis. 3. reslimoniiini pro Ccclesia catbolica. 4. cliaritas la- 
tuiu mandalum, quo nax redintegratur. 5. Calbolici quo 
animo veuiunt ad collationem. (i. Rogat ne quisqn.ira de 
plebe irruat in 1 )cuni congreguiionis. 1586-1589 

Sbhm. a:cLl\. De eo quod scriptum esi in Ecclesiastico, 
cap. XXV, f. 2, Concoraia fratrum^ el amor proximonan^ 
etc. Deliteetcoucordiacum Donaiistis. — 1. Tria excellcu- 
tia. Concordia rara, quare. 2. Terrenae possessionis amor 
Cdu.sa discordiie. 3. Domiaus inlerpellatus ut fralri jubeat 
hairedilatem f^artiri, cur tacere renuil. 4 Coucordia fra- 
irum in ca^lesli hxreditate. I.iligare quis censeudus. 
8. Cath licorum pro|)06itum et voluntas pro Ecclesiae | ace. 
6. De (aiciliano, salva Ccclesiae causa , jiidicium haberi vo- 
luerunt. 7. Miilii ex Donalislarutn schlsmate couversi ad 
Ecclesiam. 8. obsiinatorum quorumdam inepta excusatio. 
Aliorum iusania et furor. 9. Coucordia Iratrum in cliri- 
»U). 1590-1597 

Serm. ccglx. Ad vigilias Maximiani, de quodam Donatisia 
qui reversiis est ad Ccclesiam. 1598 

SEnn. a:cLXi. Deresurrectione mortuorum, i. — 1 . Exor- 
dluni. 2. Spes Gdes(|ue nosira resiirrectio mortuorum. Cha- 
ritas nosli a. Duaj qu:estiones de fulura resurreaione. 3. in 
•Itera infiduliserral, in altera chrislianus carnalis. Christia- 
uus auctoriiaiis |)ondere duceudus. 4. Resurrectionem lu- 
turUin prol»are suscij»il. 5. In eos qui sic vivendum hic de- 
cerniint, quasi |H)st mortein supereit nihil. 6. Resurreclio- 
nis fides irridetur ab incredulis. Pareulalia. in eos qui 
objiciunt ntilium a mortuis rediissc. 7. Pides nostra iu 
corde (juasi chrisius in navi dormiens, excitanda, ut tem- 
pesias sedetur. 8. Iiesurrectiouis futune Udes resurgente 
christosatiscomprobata. Totus orbls atiestaiur fidei nostrae. 
Omniu testiiHonium perhil)ent rcsurrecti()ni. 9. Exemplun 
resurrectioiiis in semine. 10 Uesurrectiohis nostrae exein- 
pluiu in (:hi'isto. Oniiiis creatura loquitur resurreclioncm. 
kvigilaiio animalium. Novilunia. Frondes arl)orum. 11. guo- 
modo de terra qujedam instaurantur. 12. objectio quod 
corpus abeat in cinerein. Mos .tgyptiorum. Gabbarae. 13. 
Contra mala colloquia fides a christo firmata. 14. in eos 
qui resnrgere christo tantum licuisse dicuut. Membrorum 
coijuuciio ciim christocapite. A|.ia similitudo. 15. Chrislus 
uolose ab infiJelibus laudatur, ne similem resurreclionem 
speremus. 16, christi resiuTeclione spein nobis resurri»clio- 
uis merito allatam esse. Mortalitas chnsli unde. Christus 
quomodo faclus mediator. PeccataquomodoinClirislo.Mor- 
laiilas i^ocna peccati. 17. Morialitas iu Christo vera, non ex 
meriio» sed ex misericordia. christi resurrectio secundum 
carnein antea mort ilem. si juslum eum iatentur , non le- 
lellitprDinutens resurrectionem. 18. llnde probaia supe- 
rus resurrectio futura. 19. Lliimumjudicium exspectare 
exeinplo Noe admonemur. 20. Mnive juxta propheiiam 
eversa, sed pcr iKBniienliam. 21. Reprehensioue digniores 
qui nunc Christo aedificaute Ealesiam uou couvoriuniur, 
qu:un qui olun Noe aedificanle arcam. 1599-1611 

Serm. ca:LXU. De Resurrectione luortuorum, u. — 1. Di- 
ceiidiim qualis tulura sit justorum resurrectio. 2. De eodem 
arguineiito. 3. Vasculormn uouiine bealorum secret» sedcs 
signiUj^^atae. Abscondilum vultus Dei. 4. Ad pairiam lide su- 

g>iranius. 5. Ecclesia docet quod credidit, non quod novit. 
Christiauo de resurrectione dubiuire non licet. / . (^a?stio, 
qiialia futura sifit corpora. Re^ula fidei, syml<olum. Apui si- 
luiiitudo. 8. .ialiAcium coelestis Jerusaleni hu]>et fundaincu. 



tum sursum. chrislus et funlamentum nostrum, etcaput. 9. 
Agcnduiu ut in Christo xdiffcemur. christus tuiidameniiun 
est, si primuiii iu corde locuin oblineai. Ignis geli<Miu <> 
quatn timendus. 10. Uesurreclio taiis speranda, (|uaiis m 
Christo pn-eces^iit. Aiigeli apud \bi-ahamvereinaiKiucari<ut. 
ll.llonioex necessitale inatiducat, angelus ex i^olestate. 
12. Mandncandi |.oteslas j^osl resiiiTeclioiiejii erit, sicut m 
Chrislo, non necessitas. 15. (^HKistiri, quoincHlo caro et saii- 
guis non possidebil r.giiuin Doi. 14. Solvilur quii-slio. Pri- 
ma exposiiio A|)osloli. 1.7. \eiior Aj osloli sensus. 10. chri- 
stiis (piomoLlo bomo de ca*l() (!a'lestis. 17. Hoc uobis resur- 
reciioiie pi;eslai)du:n, quod in i.inislo pnect^^sit. C^ro ei 
san{juis I ro corruiitioiie. 18. ^;uaniodo in cirlj eritcorjus 
nostrum, si non erit ibi corrupiio. Caj^iiis no:i eru.it eadein 
opera post resurreciioneni. Judaornm et sad iiica^oruiii er- 
ror de resurrcclione. Resurreclio ad vitam An;;eIorun). 19. 
Ucsurreclio ad vilaui siut^ coiTU|,iione. Mutaiio caruis in 
melius bouonini propria. 20. Celeiiias resiiiTectionis. Ato- 
mus, quid. Atonius in corpore. Aioinus in temiyjre. lclus 
oculi. 21 . liiimulatio sancloruin in resuiTectione (lualis eriL 
Caro et sanguis pro| rie corruj liouis ei morialitatis nomina. 
22. FjTor qu(U'unida:n circa verilaLem rer^uiTcciLoiiis. 23. Uc- 
surrecliodnplex, iii si-iriiu et in con ore. Coii ora impioruuj 
qualia resnrgenl. 24. rcsiimoiiia (le du| lici resurreciione 
ex Af)Ostolo. 25. Ambre resurrectiones in Evanj^elio. Uesur- 
rectio secundum spiriluin, quai niinc Ul per fidein. 26. Ue- 
surreclio secunduin caruiin luiura. 27. (.lualv^ cor| us, et 
qualis samtdrnni \iia |)OSt resnrrectionem. 28. vita siinilis 
Angeiorum erit, careus operii.uscoirui tionisetindi^enlia?. 
Sal)balum perpeiuum. Misericordia; op(»ra ciir ibi nuUa 
erunt. 29. Qax erit beatornm aclio |>ost rciiurrectioneui. 
Anwn et Uciua erit tota actio noslra sine luiilij. 30. Ue- 
(^uies e! recuiiiuis beauruin in loutein, laiioneac laude v(*- 
ntatis. 31. \iia delectabiliti'r sutunieiiue vacanlimn in >i- 
sione Dci. rrettalio |K>st concioneni. 1<ill-l(>57 

Serm. ccd.x 11. De caniico Lxodi, cap. xv, t- 1-21. — 1. 
In Scri^ tuiis sanctis consideraiidis non re^ere dfl)el ea- 
rumdeni scripluiarum ancloraas. 2, !ransiHiS maris Uubri 
fi^Mira Bapiisini. 3. rra.isilus per eremum figura peregrina- 
llouis nostrui in hac vita, in qua adversanles .su])eranuis aiixi- 
Uo (hrisii. i. Maria lympaiio assumpto conciueus qnid fi^^u- 
raL lt>.vi-l(>58 

CLASSIS (ICINTA. — SKUMONES DIJBII. 1H59-I640 

Serm. CCCLXIV. De samsone, Judic. capp. xiii-xvi. — 1. 
Fortitudo saiiison ex S; iriiu Dei. 2. lu samsone fi^'uralu« 
Chrislus. Ixor Samsjuis. Probhunu ipsius. 3. S(xialis dncens 
ij.sius u\orem figura huTeiJcorum. \ulpes igneiu in caudis 
ti'ahente.s. 4. Accessiis ad luerelriceni. Portie cixit iiis, cuiu 
a soninosurrexisset, in montein ablaUe. 5. Mitus iii ca,.il- 
lis. Kxcxcaiio et mors Samst)ois. l()39-)<ji2 

Serh. cx:clxv. De versu 7 isalini xv, leuedicum i omi^ 
num, quitribuil miliiiineHeclum^ elc. — 1. Deusc(»rde laii- 
dandus et amore. Lans sine a:iiorts nec v<*ra, nec Deo ae- 
cei (a. 2. Contra ha?reticos inielleclum l^oiiunif qiio Lenedi- 
citur Deiis, hubere se a ir.iiiira 'actanies. 3. Uursus cotifu- 
tanlur vcrbis salomonis. 4. Intellecius i>(;nus a spiritu s m- 
cto. Spiritus sanclus doiium nol Is chrisli \ ab.sionf (muj luin. 
5. Couvincuntur postreuio experientia propria; iiifirmitatis 
et concupisceutiae. 16i3-lGi5 

Serm. cccLXvi. De Psalmo xxii, Domimut regii me, et wi- 
tiil nUhi deerit. — 1. Psalmus reformationis hominis luy- 
sterium continens. 2. Hominis la[ si figura i;i eo quidescenclit 
ab Jerusalem in Jericho. 3. Ovis per Christum ad ovUe reducfc 
securilas. Pascuaanunxchristianse. 4.Conversio ex Dei gra- 
tia, nonex merilis. Semitae justilia; qun nain. 5. Umbra mortis 
via peccati. 6. virgadisciplinam, baculus adjutorium significai. 
Meii.saper(Jirislum pra.'parata. 7. Graliapra^veinensetsulise- 
qnens. 8.Grati£ el cbristiana^ pro'essionisquis finis. 1616-1650 
serm. C(X:lxviL De verbis EvangeUi Lue^, cap. xm, f. 
19-31, ubi de divile el Ijizaro. — 1. Divitis oniu I azaro | aii- 
pere com| aratio. Avaritia iuexplebilis. 2. Dives <nir daniua- 
tus. 3. Ad eleemosynam exhortatur. 1 650-1 (i5l 

Sekji. ccclxvUI. De verbis Evangelii Juannis, cap. xii, 
f. 25, Qiii amat atiimam suam , perdet UUim : et de verh.s 
Apostoli, ad Enhesios, cap. v, f. 29. ycmo mquam cumem 
suam odio liabuit. — 1. Animam si quisamat, (^uom(xloi.e> 
det. 2. Aiuor quidam perversus. et quoddam recium oiiiuni 
animsc. 3. Modus diligf^ndi animam. Du| lex amor. 4. Amorjs 
iuitia. 5. Aiuor verus et probus quo ordiue comparatur. 

165M6:ii 
Serm. (r>CLXIX. De Nativilate Domini, i.— 1. Du| L»x orius 
Chrisii, alius ante omnem di;*m, alius iu die. Nativitas cbri^ 
sti diviuis teslimoniis illustraia. 2. Nativilas Chrisii ^etenia. 
3. Nativitas christi lemporaria. I(>:i5-16r)6 

Serm. (ux:lxx. De ^aiivitate Domini, n. — 1- Naiiviiati& 
seii couditionis hominis qiiaiuor.genera. 2. onmis Qdelium 
gradiissalvatori omnium iiaio?ttt*statur. 3. De^ideriurn (iiri* 
ftti nosaluri qjuaulum iu anti(|uis sauctis. 4. Pueri et setic^ 



r,07 



INDEX Il£UUM. 



9598 



ei conjugjrf attesUit ir christo. lOCTr-IQnO 

Serm. (rx:LXXI. De ualivilaU noniiiii, iii. — 1. (hrisii 
du;e naiiviutes. ± liurar(iati(Nie visii>ilis Deus, quoni tioiiio 
soquaiiir, exbilKUiir. 3. Dous et bouio quoiiKido nusivri | o- 
tuit. D:tIicil:op auiui£ cor(K)riS()ue peniiixtio. 4. iioiiiinis 
di^iiius e\ Dei iu i|.suin dii^naiione. l(U!»l)-l(i01 

Serm. (iid.xxil. De Nalivilate D<imini, iv. — i. Naiivitas 
(:lu;isti du|'lex. ± Ad ( hnsii nu|>tias Jmiui e( G(MHile.> iiivi- 
laii.(:arue et san^nine christi lasciniur. (hristns S|.oiisiis 
et gigas, puicher el foriis. 3. \ iam (luoinodo cucurrii chri- 

stus. m\'\m 

Seiim. (:a:lAxm. De F|>i|.liani:i D<»niini, i. — 1. ( lirisius 
usanilest itus Ua<tis. 2. De eodein arguineiilo. 3. Hcn dis mts 
tus et iu parvuloruin ooide su.'viiia. inuc cenies niartyriiin 
corona dtmaii. 4. lulolices Judai ial)ris arca* Noc et laj iJi- 
bus inilliariis persiuiiles. 5. Si»ectaculuiu siirituale in lioc 
fesU). Idtio-ltiaii 

J Sr.mi. ax l.xxiv. De F.|i|»lian;a Domini, ii. — I. v.a;,'i :id 
/ hrisUiin stelljct An{(eioi'um revelatioiie perdncli. ± ( hri- 
stiis ai) i) sis Judu;is (leiDonstralus UenliLus. 5. Sa -rificiuni 
imi 1)10 dehituni. it)(M>-10($7 

SEHM. ((XJ.xxv. De F.| i|.liania Domini, iii. — chrisius Ju- 
(laMs priiiiu II, et |iost (^entibus maiiilestatiis. Iniaiites ii:ar- 
tyres eOecti. Duo | arieli^ a 1 aiiguluni couvenientes. i(i08 

Sekm. (:(X:l.xxvi. i)omini(ii in octavis ias;.lix.^ i. Ma- 
(rnuin uiiracnlum inlrarejanuisclan.^is. ± Octavu! inantium. 
^etns et novnshoino. 3. Raptizau>s hortatiir ne imitcmur 
nial.iiiClirisiianos. in Ixt-lesia liiali bonis peiinixti. 4. ^iali 
a I pecranduni iiiduceutes cavendi. lucaulaiionuni remcdia 
illicita. lleemosyna. 1(>(H)-I(57i 

Seiim. ctJXX.XMl. In Asccnsione Doniini. — i. >erl)uin 
Dei di;;n<* n nol.is laudari nou |>i.test. nuomodo exhuliavil 
aJ curremiaai viaiu. Cur iu bis I^mo dicium, loUite 
jntfis, eU:. i67i-l(J73 

Seiiii. txo.XXMlI. In die PentecosK^s. — charitas effe- 
ctus I rx-sentiai spiritus saacti. spiritus sanctus arrha vitae 
a;lern£. Arrbani inlcr et pignus discrimen. Datur arrlia 
vila.' a.'terna^, ut eam di^idereinus. 1673 

SEMi. (:(u LXXIX. lu >ativilate Jojunis Baptista», i.— Joan- 
nes t:iiii nia;,'iius hoiiio, ut (Jiristuni Deum praxiijaret. Cur 
iioj hota; ut ante cliristum j rjemissi. 1674 

.SEirti. cccj.xxx. luNaiiviute JoannisBaptistaen.— i.chri- 
sliun ieni|>oraliter natuni jracessit Joannes. ^ati>itates 
Christi diia;. siiperbia tumor. Incaruaiiouis causa, ul houiiiii 
Deus exein|iluni pra?berel. 2. De eodein arguiiK^nlo. 3. F.x 
vtTlns Joanuis Arunorum calumnise, Verbuni sitiuidein erat 
in I riiicij io, laciuin non erat. 4. Arianoruin caviliatio, siini- 
liler dniuin esse io G»:u«ii, rerra erat. 3. Objirlio ; Chri- 
stuni dici liactum , iii quanUiin Verlium t^t. Chrisius ante 
Jiiaiinem factus, id est ante |K)situs ipsi et prailatus. 6. Da- 
Ue iutcrpretationi cousonare verba Joannis sui)SiMiiientia. 
t, J():iii!ies \\L\\ ti.>ta :ion ei-at lumen, comi«iraiio.ie(Juxsti veri 
luniinis. l.umen tauieu Joanurs particiiaiione sa) ieutia^. 8. 
I asbiouis ct uativilatis diflereutia. christus aescit, Joannes 
uiuiuitur. i675-i68i 

Serm. cccxxxxi. DcNatall aiiostolorum fetri et rauli. 

Serm. ccci.xxxii. De sando stephano.— f . rraBceptum de 
dili^'e.i(!is i.ii.nicis. S. christi exein|.lum orantispro suisin- 
teriecu>rii us. chrislus orat pro nobis, orat In nobis et 
oraiur a iiol is. 3. Kxem| luni stephani orautis pro interfc- 
ciorious suis. 4. saulo stephani oraUone gratii et salusirn- 
pclrata. :i. \]ala precari ininiicis quain ini^inum. i68i-i68tf 

M:nM. (xn.xxxiii. in die anniversaria ordinationis epi- 
sco|>al'is. — I. F.| isco|iale Oiius quomodo gerat, seciiin inqui- 
retiduin ducii. 2. Debitoribus suis ignoscit. 3. lu gratiain 
cum eis redire cupit, ui quorum forte offensionem incurrit. 

i687.i688 

Serm. CTfLXXXlv. De Trinitate, sive de scripturis ve- 
teribus et novis coiitra Ariaiios. — i. Deus, quid sit. 2.Tri- 
nitas uuusDeiis. Arianonim error. Insole Uia inse) arabiiia. 
lu igne (juoqiie tria insei aral}ilia. 3. scripturnrum testimo- 
nia de divhiaTiinitale. Fideicaiholicaeeucoiriiuiu.i680-i6C0 

Serm. CC(U.XXXV. De amore hominis iu bominein. — 1. 
Auior honcinis tl:u3 reclus, alius perversus. ± iJcili anM:ri8 
gradus. 3. Aniiciiia al:u consueiudinis, alia raiionis. 4. Ami- 
CiUaj anior graUiilns. 5 Deus gratis diligcudus. 6. (Teatu- 
ram deserto Creau»re diliger*», adullerare esl. 7. s:ilus \itae 
hiijis qiiam va:ia. 8. Vera salus viu acterua. Auiicus ad sa- 
lutem aiternam diliuejdus. churiuis perlecu. 9. conclusio. 

i690-i6d5 

Serm. ca:LXXXvi. De dileclione inimicoirum. — i. cha- 
ritas ruani ad iniinicos exteudi debet. m^es ab i|soja- 
dn*e chrlsio Iradita». Dimitteoduni, ut dimitUtur nobis. se- 
eiirus apiid Deum, cui roganli negatur venia a fratre. Oran- 
uuoi pro uon logante veuiani. 2. chrisU exeinplum orantis 
(To iusuluiitii)us ct hiteraoientibus. Eicinplum Stephani. 



ScRH. OCCLXXXVli. Dd coiTCptlone iiTOximl. — f. roni- 
piendi ciira sacerdotlbus imj^u. Sermo Dei advf^rsarius 
iioster. 2. Correptio idroxlmonon ex odio adhibenda. 3. coii- 
dusio. 1607-1098 

serm. (YrJ.XXXMii. De faciendis eleemo^iiis, i. — i ue 
solis eleeinosynis nieutio lit in ultinio jiidicio. 2. FJeenio- 
syiiu! pn) gravioriljus |*ecca is non irosuut, uisi mores iiiu- 
tenlur Ncino hic sine peccato. i700 

SERM.dX:XXXlX. De lac endis eleemosynis, n. — I. Ili- 
nis coieslis el | anis terrenns. Consilinm liaiKJi laneni ter- 
rennin, ut coieslis ini|)ctreiiir. 2. Ne se exiollat qui dat 
jKiupcri. i'au|ier acci{.iendo i Ins diviti pnpbtat, qiiaiii illa 
i; si ero^'ando. 3. consiiium clu^isii de erogaudis divitiis, na 
bic p(>reant. 1701-1705 

Serm. cccXC. De faciendis elecm(«yiiis, ui. — I . F.leenio- 
syna' coinites jejuiiioruin iii sanctis \iris. ( onsiiium pra^ 
iiiilttMidi di\iitas i.i Cfrinni. 2. nivi(i:e in coiuu enigamlo 
levasilnr. Kifeni05»viia fenns a; ud Di'Uiii. i70.'>-i706 

Skhm. (:rx:\i. m\ juvenes. — i. A tentalione nnlia atas 
vaiat. ^on i ueriiis. :3. ^ec seniiis. 3. Jiiveniiis validius iiu- 
pngiiatiir. 4 Luxnrianlinm verl)a. Mcliitiem se(iuitur cru- 
dciitas. .S. Juveiiess(>:)sil).lii)us no:i cx\\ iaiiliir. Adsapientias 
ainorem se co:iveriaiit. 6. Feiniiiis etiain junioriiius dicU 
couveiiinnt. In eccli'siis ikhi .seoslcuteut. 170;^I709 

.<erm. (xa:\( 11. Ad ronjiij^atos. — i. Mnlier curvata s>iii- 
bMluin generis linmani. i, (.oiiciil)hias haliere iion licet, uec 
maritaias uxores diicere, nec a niariU) rej iidiaias. 3. iHPui- 
teiilia iis (pii a (rastiutis i ri>|iOsilo lapsi sunt ani) Ifdenda. 
Publica ) GRiiilentia. iheodosii i^oMiiteutia. 4. clii istian».Miiu- 
lieres (inomodo zelare del.eanl viros suos. 5. Ca| ut ntulieris 
vir. Diicat hic in i)oniim, illa seciuatnr. 6. Puniitentes mu- 
tei.tur. Cauxrhunieni iuiiteutur i)OUOS de l-Xx^lesia. 

i70?M7l2 

Serm. (XXrxcilI. De iioenttcntilMis. — 1. PoPiiiteniia noik 
vera. si nou viia inut:itur. IHrniteutia in extrcmis (luaiii i \» 
ceria. i7i3 

Serm. ax:xriv.DeNalali ss. i»er|>ctiiaj et Felicitatis. i7i5 

Serm. cccXCV. De Ascensione Domiiii, vi. 1716 

Serm. (X:c\C\ I. In a.ssum; tione e, isco|ti. i7i7 

SeRMO S. PRESR\TERI ERACUI, DISCIPtLI S. ACUCSTIM, IPSO 
PRJESE^fTE HABITUS. i7l7-i7i8 

S. AuRELn AcGUSTiM Sbrmonuh ouorumdam Fragmenta. 

1710-1736 

APPENDIXTOMI (JIUNTI OPERllM S. AnT.nSTINI, COUtiuenS 
SERMONES supposiTiTios, In quatuor classes sui)jectj) nnne 
primnm ordine dig(^stos. i73i*>-i736 

Classis pRiMA. — De Veteri et Novo Testamewto. /Wrf. 

Sermo primcs. De li;rno dignoscenti.T Ixmi et inali. (;en« 
u, 16, 17. — 1. Solvunlur vaiise ()U;vstiones tle ariiore )«- 
radisi. 2. Mors in arlK)re facta non fuii. 3. Ari)or iion erat 
mala. Res inahe non natura, sihI malo iisn. 4-5. Peocatum 
snli Adx ini) uiandum, noii arliori, aut D(*o. 6. cur I>eu8 
sciens Adarn peccaiuriim, iwn eum revo<javit a peccato. 7. 
Kors ex divini mandati contem) Ui. scri) lune ituam reve- 
reuier acci)*ienda?.8. An dei)uit Deus ))eriiiittcro ) eccatiim. 
0. A(Jani non ideo iiwlus, quiagt^nilorhoiiiicidie. i73r)-1740 

Serm. II. De vocsilione Ai)raha>, hgredere de terra tua, elc. 
G(»n. xn, I.— i. F^o^t^ii de lerra sua, qiiid sit.2. F.gredide 
cognalione uosira. 3. F.gredi de domo [ airis sui. 4. Kecai»l- 
tulatio siij ra dirtorum. 1741-1749 

Serm. III. De iHato Nbrahasn.— i. Abraliam jnslificatns 
ex fiie. 2. Ires aiii^elos Abrahaiu susci)it liospilio. 3. Ho- 
s; iUdiUs non estsine inercede. 1743-1744 

>erm. IV. De vacca, ariete vel cai ra triuin annorum, tur- 
ture qno^pie et cxflumlia. r,(»n xv, 0-17. — 1. ( arnales ets|i- 
riluaies in Al^ralue sacrifi<.iosi;tiiiticali. 2. Iii Kcclesia catho- 
lica carnaies contra se rositi. 3. Judicii exUrcnii flgnra. 

1745-1740 

Serm. V. De Iribus vtris qui beato Abralix a|iparuerunt. 
Gcn. xvin.— 1. lu lectionc Scri)itnnB non lilterae Untum ai- 
teiidendum. 2. lx)lh loiige inferior Aliraham. 3. llos|.lUll« 
taiis coinmendatio. 4. Abraliam inysterium rriniutis (joffno- 
vit. ix)iio )K^duin. 3. De eodem argumeuto. 6. Desccndera 
Deus quoniodo intelligatur. 7. (}uomodo nesciat D(ni8 poc- 
catores. 1747-174» 

Serm. VI. De lmnK)lallonc Isaac, i. — I. Exordium. 2. Trl- 
DiUtis mystiMium. 3. Christi figura arics et Isaac. 4. In p*ie- 
ris Al.ralix lignra est Judxonim. 3. Adam sepiiltiis in Cfti» 
vari?e loc >. 6. Baptlsmi sacramcutum noii negligeuter aut 
Uifiius requirendum. 1748-1751 

.serm. Vii. De imnK)latione Isaac, n. 1'31 

Serm. \ ill. De puero Abraham, qui missus est jd Rebeo- 
caro. — 1 . Juramentum |)cr feniur Abraho^. 2. senro Ahra* 
hs oocurrit Rel>ecca, qnain ille, habito |):irenlnm Iratr»- 
que et ipsius consensu, isaac douiino siio uxorcui acclpil. 
3. Abraham et scrvus ipsius, quorum figurae. Rebecca de- 
spoDsau Isatc figura Eccie^ie. 4. isaac veuiens hi agrum» 



2599 



LNDEX RERUM. 



9400 



Sq^ christi in nniDdum Tenturi. 5. synagoga per saran, 
Ecclesia per Rebeccam adumbrata. i 733- i 754 

Seril IX. De sancla Rebecca. — 1. Increpantur qui eccle- 
siam raro ad<'unt, aut Verbum Oei audire negligunt. 2. Ex- 
tiortaUo ad orandum. 3. Dosponsatio spirilualis. 4. Sermo 
Dei ct pascit, et pascilur. 5. Dies Domini quotidie est cfiri- 
•tiaals. i7a3-17a7 

.-ERM. X. De conceplu Rebeccai. Gen. xxv. — 1. Rruthti 
se ace4)mm4Kient ad simplicium ignoraiiiiam.!S.lsaacChristi, 
Rebecca FUiclesi;e fij;ura. .laeol) et Esau in uiero Rebeccae, 
boni et mali in ulero Focl> slt. 3. Populus niajor, Judaei ; 
roiuor Gentes. 4. Poiulus major, roali; miaor, lx)ni. 5. vir- 
tutes in Qiiadragesima colendai. 1758-i7U0 

Sehm. XI. De healo Jaoob, i. — 1. Cliristi mysteria in Jacob 
adnmbranUir. ± Jacoi) i)aeui.im portat. ciirisius iignum cru- 
cts. 3. Scala quu; visa est Jacoh, quid figuret. 4. Dominus 
scatae incumiiens ciiristuin figuravil. 5. iTa^disMitores, an- 
ffeli ascendenles et descendentes. 6. Recapilulalio su( ra 
dictorum. i7G0-i7Gi 

Serm. XII. De be.'Uo Jacob, n. — i. Jacob Salvaioris typus. 
Matrimonia patharcliarum ad nuteos. 2. Lia et Rachel, sy- 
nagoga et Kcciesia. 3. Jacoi) aives rediens, tigura cluisii. 
4. l^t)an typus diaholi. 5. l.uclatio Jacoh, Judseos Christum 
persequ.Miies designat. 6. Jacob bacnlum [K)rtans, imago 
t;faristi crucem gereniis. 1702-170 i 

Serm. XIII. De healo Josepli, i. — i- Jacob Dei Patris, Jo- 
seph (.hrisli typum gessit. Kralres Josepii Judxos et pecca- 
tores designant. 2. De jtrelio venditionis Joseph nou con- 
veniunt transiationes. o. luvidix veneno mors intravit in 
orhein terrarum. 4. som:iium Joseph in chrisio duntaxat 
inil letuin. 5. In Joseph soia .•Lgyptiis, 1n chrislo universus 
mundus augmenlum liabet. Quis est qui reddit maia pro 
bo.iis. 1705-1766 

Serm. XIV. Del)cato Joseph, ii. •— 1. Invidia nec fratrihiis 
ipsis jarcil. 2. Culpa in eo qui male videt, non in eo qni 
niaie videri non vult. 3. Amor imi udicus non est amor. 4. 
Non caro, sed castiias aiianianda. 5. Renigiiilas Josei b. 6. 
Invidia eomparaiur aerugini el viperis. 7. Veuena feiiis qiii- 
cunique invidus est, e.vomat. 1767-1770 

SERM. XV. De healo Jose|h, iii. — 1. cur Jose|ih sortem 
Buam palri notam non fecerit siatim. 2. occulto Dei judicio 
non ad | airem sunm misil. 3. cur simeon et Beu^amin re- 
tinendo palris dolorem auxeril. 4. Amici I)<n non siue mi- 
niilis pecc;ilis, quxlrihulationis igneconsmuunlur. 5. Exem- 
plo Josej h docemur castigari eum qui non magis a Deo 
quain ah bomine auxilium |i0stulat. 6. Cur Joseph tam dure 
egerit ciim frairit)us. 7. Correplio fi-aterna ; taliter indul- 

gendum aliis, quaiiter voiumus ut nohis indulgeat Deus. 
. Pro|)ter pauperes qui ad opera sua festinant. De Joseph 
alia loqui reservat in crasiinuro diein. 1770-1772 

Serm. XM. De eoquod scriplum est, Mortuus est Josepli^ 
H fUii israel crevertmt, ele. txod. i, 6. — 1. Mortuo Joseph 
multipiicaniur Israelita^, morluo Christo Christiaui. 2. Po- 
pulus israei in /E^ypto, et auima in carue, suh duohus re- 
gihus. 3. Qme scripta sunt ad nostram doctrinam scripta 
8imt. 4. Non sutlirit cor malls vacuari, nisi et bonis implea- 
lur. 1775-1774 

Sbrm. XVII. De colluclalione ^flgyptiorum et Israeliiarum. 
9. Dialiolusnou perse(|uilur iiisii)onos.Deus i)onos, diaholus 
malos hahet mmistros suos. 3. Conirariissanare contraria, 
destructisque vitiis virtutes struere studeamus. 177r>-1776 

SERM. XMll. De Movse, i. — 1. clirislus in Moyse figura- 
tiis ; Ecciesia in filia i liaraonis. !2. Ecciesia rursus in .i.ihio- 
|MSsa Moysi uxore. 3. In ruho syaa^^oga. 4. verha l)nna ex 
Deo, niala ex dial)olo. 5. v ir^a Moysi, crucis mysterium. 6. 
Mamis Moysi. 7. Moyses prohihelur uxorem ducere secuiii 
in itgyptum. 1776-1778 

Serm. XIX. De Moyse, u. — 1. Flamma Spiriium san- 
cium, rulms Judaios designai. 2. Ignes duo, cbariUitis et 
cupiuiiaiis. 3. Moysi et Josue prjecipilur solvere corriijiam 
caiceamenti 4. (^}uare illnd ulrique praiceptum. Quid |)er 
lerrain sanctam signilicetur. 5. Aposloli fratres chrisii uxo- 
rem defuucti acceperunt. 6. Auditores, quallacumciue pra.>« 
dicator intimel, aitenlius perscruteniur. 1778-17^0 

Serm. XX. De decem plagis /tgypliorum. FaoI. vii-xn. 
— i. Moyses iex intelligiiur. \irga mix ( liristi. 2. Iiag« 
iEgyptiorum. Sanguis. Ranac. Cyaomia. Mors animaliuai. 
Llceia et vesi<ae. ronitrua. Locuslai. Tenehrie. Mors pri- 
uiogenitorum. 3. Reca|.iiuiaiiosuira dictoruai. 178l-178i 

Serm. XXI. De decem i iagis et decem pr£oe;)tis , 
Exod. vu-xu ; et cap. xx, f. 3-17. —1. in plagis vuluera, 
iii prseceptis medicameuta. 2. Aqua ia sjnguinem verli- 
tur, quli sensus impi'>ruiii oi)tenehratur. 3. Uaaa;, |)hil»so- 
phi vei h^reiici. 4. sahiialum spirituaie. sciniphes, inquieli 
*et turi)ulenti. 5. Cynomia, | arenlum contemptor. 6. M(Fchus 
niutalur iu pecus. 7. Ardor l)Ouus et ardor maliis. 8. I.u- 
crum iujustum. Faines auimx et corporis. 9. Locustxi , do 
Cractor. 10. Aaus luatriuiouii quando nou suie iieccato. 11. 



Fixreditatem aiiibientet alienam. rr!m >gcnita cordis fide.s. 
12. Adhortatio. 1785-1786 

Serm. XXII. De eo quod scriptumcst, induravii /^ominns 
cor pnaraonis. Exod. cap. ix, ^. 12. — 1. De Pharaonis 
iuduratiooe. 2. ol)duratio cordis ex desperalione. indurai 
Deus per palientiatn, non per {>otentiam. 3. Altera ohjeclio 
de eodem argumento. 4. induratio ex gratia* ahsentia se- 
quitur. 5. ( ur Dcus uoa omnes nusericoi*diter flagellel. 
Qua ratione dicatur imlurare. 6. Quoties peccavimus, elee^ 
mosynx vel i.oeuilenlia; medicamenlum aninue vulnerilMis 
apponere fesiintiuus. i 786-1 7ft{ 

Serm. XXIII. De rlia-a nis saevitia et submersione. 
Exod. I, V, XIV. — 1. rbar.iOiiis sxvilia in Hehrax)s. 2. De 
eodem argumeulo. 3. Moysi noinen mysticum. 4. Masculos 
pueros Heoraiorum in amnem projici jubet. 5. Prhnogeni- 
toruro .^.gypti justa percussio. 6. Mirabiliter Deus jirovidet 
iu suos. 1789-17yO 

Serm. XXIV. De via triiim dieruin. Exod. vm. — 1. TTans- 
itus maris imhri, Baptismi Q^ra. Iriua mersio. 2. clamor 
sanctorum sine voce. 3. Crucis mysteriiim in virga. Xj^^ 
ptium spiritualcm quis exslinguit. 4. ^ia triumdierum qui.l 
intelhgalur. 5. De eodeui argumento. 1791-1793 

Serm. XXV. De amara aqiia et manna. Exod. xv, xvi. — 
i. Aqua amara, Le^is litlera 2. Lij^uum unde dulcescil 
amara Lex, sa))ieniia. 3. Manaa cir{ it doniiiiica die dari. 
Quomodo maaducanJum. 4. ouid sit die si^xlo du(Jum col- 
li^ere. Verines ex maaaa. 5. Peaa.ili verltuai Dei fit ver- 
mis. 6. veri)U.ii Dei sajJt cuique {.rout vult. 7. Leclioni di- 
vina; sludeamus insislere. 1793-1793 

Serm. XX \L De Ha, iiidin , de petra liercns-ia, ei de 
Anialec. Exod. xvn. — 1. Quid sit de deserto siu venire in 
Ra{>hidiu. "i. siiis mniii{tlcx. 3. cliristus percussa |)etra 
quiejontes cduxit. BcUum quisdiat)olo indicit. 4. rriiiiasa- 
cri nominis Jesu in Scrtiauris nieulio. 5. Moyses maaus le- 
vavit, noa extendit. Levare manus, quid sit. Oratioiie {ni- 
gnaiurad victoriam. 179:>-1797 

Serm. XWII. De liliis l>rael. 1797 

Serm. xwiii. De exj lor.iioribus etde bolro. — i. Viri 
duo lerentes uvam, (liio i ('siauit^iita et duo pnecejn.i. 
Chrislus in medio duain Testamentorum. i. Maria iiTra 
promissioais. 3. Dno ferentes uvam, Jud;eus { opulus el 
cbristianus. christus salus credenti, onus non creJeari. 4. 
Sarcina Chrisii levat, iion {xeniit. Aut Christi , aut s;cculi 
jugo quisque i>ul)esl. 17'o8-l8tHI 

serm. XXIX. De eo quod senior |)0|.ulus in desertoiuor- 
tuus e^t, et juni< r in terram re{ romissiouis iugressus est. 
— 1. israelitarum {;0()uius senior Jud%os, juuior Gentes fi- 
gurat. Juslitia et misericordia Dei erga israelitas. 2 seii- 
tenlia Dei iu peaantes nou immutahilis. Converhio iiou 
iirocrastinanda. 3. txempluni severiiatis Dei in Israe- 
lilarum {iunilione movere nos debet ad {Ki'uitenliani. P(iv 
narum aeteruarum argnmenlum. 4. Peccatorum vulnera 
duin recentia suut, facilius curaitur. 1801-1803 

Serm. X.XX. De thuril)ulis. — 1. Thurihula, scri{»iurae. 
Thurihula aerea, ha^rellcorum dicla. llxrehum utiliins. Aiii- 
biiio ciericorum resecaiur. % Aaron tyiMis chrisii niediato- 
rib. Quid Angelus vas»lator ex{>avit. 3. Qui vivenles, ({ui 
moriui in die judicii. 1803-l8U:i 

Serm. X\\i. Dt! virga Aaron,— .1. Virga esl iTiacipum. 2. 
^u is cuai l(»j^e allegorica coai{.aralio. 3. Liheralilas Dei. 4. 
Resurrectioms li.L^ura et {irairogativae imatuor. 5 vitaps; i- 
ritualis graJus qnaluor adumbrautur. 6. Luus Christus flos 
el virga , diversus diversis. 180.>-1&07 

Serm. XXXII. I)e ser|jenle ajneo etdevirga Moysl. — 1. 
Ser{)eus ^eneus Ggura lacarnaiionis. Mors a morsu. Dialx)- 
lus in Adaai quasi jusle , in Chriotum injuste sxviit. Ad» 
dehitum cliristus exsolvit. 2. cur seqjens aeueub, iion au- 
reus aut argenleus. 3. Ad cliristum GJeliler as{)iciant , 
qutcumquo a DiaL)olo percussi sunt. 4. crucis inysleria iu 
virgaMoysi. 1807-1809 l 

Serm. XXXllI. De Balaam et BaLic. — 1. Leclionis ex[4>- i 
sitio. 2 Balaam magus {)Otius quam {iro^.hcta. 3. Ralaain et ^ 
Balac quorum iigurse. 4. conciusio. 1809-1810 

Serm. XX XIV. (^uod juslo Dei judicio Glii Israel terram 
proniissionis, ex|)ubis chanair.cis, r(^ce{)erint. 2. Prima ra- 
tio, injusta {)Ossessio. Alieraralio, graves reatus. 3. Terra 
promissiouis, homines aate {>eccatum. 4. Nonnisi per Jesuiu 
recu{)era(ur; et {/Ost traasilum Jordanis, hoc est, Ba{iti- 
smuni. 5. De eodem arguuiento. 6. Advcrsiias ae^tuauinii- 
ter ferenda. 1811 -181 j 

Serm. XXXV. De eo quod Jesus {)ra?ce{iit po|>uIo, ut 
parati esscut ad transeuadum Jordauem; et de suhver- 
sione murorum Jen(!lio. — 1. Moyscs Ilgura Legis. Jesus 
iigura veri Jesu. iTiniuitis Gie» m Ba|)tisinum. 2. Ex^.Iora- 
tores duo, duo prxcei ta. 3. La{jdes in Jordane, {xilriarcha^, 
iu castris {>ositi, A{:ostoll. 4. Judaeorum et Geiiliuni figura. 
5. Jericho ty{>iis imindi. Sjcerdoiaiis tuba. '\m\xa souus 
terroris est/ uo.i ol>lec*talionis. 6. rer tuhas muiM jcridio 



-2101 



INOEX RERUM. 



240« 



ruiiDl. por )inetlicnliononi iniquitas. 1815-1815 

SEnii. XXXM. l)e Goileon. — 1. Pra?des!inaiiouis aduiu- 
t)iiLio. 2. Reilemilionis noslrsB (igura. chrisUis i>elra relale 
a<l carnem. 3. sacritioioruni veteruin al>olitio revclala. 
cliristus liaedus, ovis, \ilulus. Crucis mysteriuin. 4. Ros in 
vcliere, tum in aroa ; GJes |)rimuin* in JiKla^a, exinde 
aiiud (;entes. 5. Ad qnid vcllus in arcn. 6. Recapitulatio. 

1816-1817 
>Eu>i. wxvii. Di', David el Isal patre suo, et de fiolia. 
— I. Iiieui polfsi essi* lii^nra diversorum. Is:ii typus Dei Pa- 
tiis. '2. D.ivid ti|;nr:i(:liiisti. 5. hrater increpansDavid, Judaei 
vel dialM>lus clitisli adventinn invidentes. 4. Leo et ursusa 
David occisi , di:il)<)liis a clirislo spoliatiis. 5. Ante ( hristum 
iiec aniiniis, nrc vires snnl ad pugnandum. DiaLK)lus nost 
a.lventniiK lnisli relii^ains. G. Mordere non|)otest nisi volen- 
tein. 7. Davidcnni haculocontraGoliam. Chrisluscnmcriicc 
coutra diul)oluni Golias proprio gladio, dinbolns propria hii- 
(luiiaie percnssns. Uemhra noslra arma diaboli, vet tennila 
Cliristi. 8. Spiriinalis Goti^ in fronte percussio. i818-l8il 
Serm. XXXMil. De plaga populi propter David , et de al- 
taris n^dificatione in area Arcuna Je))us.Ti. — 1. Judxoruni 
reprohaiionis , et elcctionis Genlium Ggura. 2. De eodem 
argumento. i821-i822 

Serm. XXXIX. Dc judicio Salomonis intcr duas meretri- 
ces; contra Arianam liXTcsim. — i.Ecclesia calholica et 
hairesis Ariana in diiahus ineretricihns. Mlii acqualitas ex 
omni|)Otentis el l)onitate I^atris denionslralnr. 2. llacredilas 
tiViamento Christi relicla. 5. Dei divisio. Apud Arianos. 4. 
Servanda unitas in Doniino. i82^18i3 

serm. XL. De F.lin. — 1. Klias salvatoris ly{)us. Genles in 
corvis Gguratae. Kcclcsia nigra et formosa. 2. Deus omni 
bene opernnti loqnilnr. Mdnaqna; Kliain suscepit, Foclesi.^e 
figura. d. Morsspirilnaliscredenli necessaria. 4. suscitationis 
.Geniiuin iigura. ila^c fit a tola Trinitale. 5. Gratiic per ad- 
venlum christi aintVTend.-e ligura. Praxlicavit christus aii- 
Dos tres et mensossex. G. Recapitulatio. 1823-1 8£> 

Serm. XLI. De Klisxo, 1. — i. Manicha'i vetns Teslamcn- 
tum unde bIas{>hcniont. iTophctx Flisaii a^vo contempti. 
rarvulorum percussio misericordiae niagis quam cnKlcli- 
tatis fuit. Severitalis hujus exemplum de Novo reslamen- 
to. ± Judaeorum insnnia in [)assione Doinini. ininilio eorum 
per Tilum et Vespasianum fuiura Gguralur. Quot Judaci 
tunc nercmpti, quot caplivi. 3. Judaiorum infelicitale mo- 
nili, udcmreclam lenentes, et charitatem integram cou- 
ser\antes, stTvire Doniino laboremus. i8i6-18i7 

serm. xui. De Klisax), ii. — 1. in Klisico Chrisius exhi- 
hetur. in vidua paii|.ere, Kccle.sia. llla a dehitis por oleuin, 
ha.>c a peccatis per chariiatem sululi. 2. vasa vacua, Gen- 
tes. 3. Amor proprins inopsel indigens. cliarilas dives, et 
otiiuibus abundaiis. Krogando crescit. 4. \ asa charitaiis . 
honiities, implentnr cuin amanlur. 5. clauso ostio vei 
aperlo quis ai<:at. 0. Mnli<T suna; cx stcrilitate ad fecno- 
(lilnlem trausiens, Kccltisiie ty|»ns. 7. Prajceptuni non re- 
salntnndi in Scriplura (inid vetet. l't puer Klisa^i , sic noc 
Aloysos potnit viiam reudcre. 8. Klisxus sc incliiiansiue- 
ruin, ( hrisius st; humd.ans mundum resusciiavit. 18^-1830 
SER.M. XI.IU. De Naaman syro. i830 

Serm. XLIv. De Kli.sa?o et Giezi puero. — 1. Flisxus Do- 
niinnin, Giezi Judam vei Juda^os iiguravit. Avari sunt le- 
prosi. ± Naaman puell^e , t»o|.uhis Gentium acquiesceos 
ITonhetiae. 3. Judxi tunc lopra percussi , cum Gentes ab 
ea lii)eratai. 4. vocationis (;eiitiiim a 1 Gdem per Baptismuin 
G^'ura. 3. Qui baptizantur, nasci iiicipiunt. 6. Magna Donii- 
m muiuTa non nol)is iudiciuiu pariant, sed rrofectum. 

1831-1834 

Serm. XLV. De Klisajo, et securi in ^urgite lapsa. — 

I. LijKsus hunijui generis Ggura. 2. Figura repai*aiionis 

illiiis. ludai sus cavendus. 3. (^ui peccat, destruit leinphnn 

l>ei. 4. (.onclusio. i83i-l83C 

Serm. XLVi. De fame samarix. i83(i 

Ser-m. XLVil. De beato Tobia. i838 

Serm. XLVlll. Dc Judith, I. 183i) 

Serm. XUX. DeJudilh, ii. i8i0 

Serm. L. De beato Job, i. 18ii 

serm. l1. De beato Job, ii. — i. Job in prosperis el in 

tdversis victor. Thcsnurnsjustiri.les. 2. Ft dives polest esse 

bonus, et {)auper beaius. i^upernm (M)ntemptus (luani ca- 

veuiius. 3. Nohilium non dignitas culpanda, seil lastus. 

Uoino quam Deo charus. 4. Dei in pauperos favor. 

1842-1843 
Sehm. LIL Dc beato Job, ni ; et de verbis Psahni xcvu, 
5, 6, psaUUe Domino in ciUiaru, eic. — i. Quis psulLat iii 
pmUeno et citfiara ; Job tuba ductilis, Job afQictus ad pur- 
ptionem lcvium peccatorum. 2. Job iiiGrmus niclior Adam 
integro. 3. Diabohis niaUeus universx terrae. 4. A di ibolc) 
tunduiitur justi et injusti. 18ii-i'i3 

ScRM. l.m. Dc verbis Psalnii xux, 20, 23. sedern adver- 
sus frulreni tuuni delraJicbas, etc. — i. fcioenH»«yua siuo 



jii.siiti.nc stiuho. 2. De eo<loin .nrgnincnlo. 3. Rona p-ost^Jor- 

siim, mala aiito facioni sihi i ro|>on(*nda. 4. Deuui non lan- 

daut iiiiqni, nec jnsti snporbi. fi. Adlioriaiio. i 810- 184^3 

Serm. LIV. De eo (pjod ^To; heta dicil in l^lino Lxxxni, 

3, 4, ( or meum et caro mea rxsiiUHvcrunt in nettm vivum. 
— 1. Plouus ainor Dei excludit amorem sa;culi. Qii\ coret 
caro in Denni exsnlteut. 2. Chrisiiis , inrlur et lasser. Vox 
tnrtnris, doclrina castitatis. chridti domus, Ecclesia. Pulli, 
(hrisliani. 18i8-i840 

SER.M. Lv. 1)0 00 qnod scrij Inm o.st iii l^lmo cxviu, 08. 
Jo.utiitnn, el disciplinunu ct scieutium doce me. — i. Quld 
oraiidum. Ronilnli necessaria disciplina, et utri(]uo scientia. 
2. iias virtutos iii se oxhibuil Petriis. 3. Paulus similiter. 

4. iicin Jonnn(\s liapiista. 3. Peroralio. i8i9-1850 
skrm. lm. 1)0 vorl>is rsnlnii cxxxv, confivmini nomino, 

elc, nociioii Provt^rbiornm, cap. iii, f. il, 12. hUi,ne fw- 
qlexeris dhciplinam Dei^ etc — i. coiifossionisnecessiias. 
Doi ad indnlgeiuliim | ronensio. 2. Flagolla Dim, beneGcia 
siiiit i\i r(>nio(lia. De inuolonlia dolenduin. 3. Afniguntur 
I eocatores, ui emeiidenlnr; et jnsli, ut probenlnr ac pro- 
Gciaiit. 4. Milili chiisti senipcr vigilandum. In {tace magis 
vigilandiim. 1831-t&3 

Serm. lvii. De mnlicro foril, el de Fcclosin, in iTover- 
hioiiim cnp. xxxi,^. 10-31.— 1. verl)um Dei cordis fervoro 
fovendnm. 2. ^j^clesia catholica latere noii potest. 182S5 

Serm. LViii. in ennHlein h.cnin rrovorl.iornin, cap. xxxi, 
f. 10-31. — 1. Fatosia in nmliisGgnrata. 2. 1.aiia(a linuiu 
qnid signiiicont. 3. (^niid colnin et tiisnin. 4. christns du- 
pliciter et siinpliciier I lu l.indns 3. hlooinosyiias fa .ientes, 
de colo irahore fosiinoinus ad fusuni, et de slnistra irans- 
feranins ad de\t(Mam. i 83 i 1833 

Serm. LIX. De irihus i iioris niissis iii fornaco.m ignis. — 
i. Tyranni sieviiia in ires pnoros. 2. iTes pneri in fornace 
illa.^si. 3. Miracnhim ni^no.scil tyrnnnns. i8V>-l856 

Serm. LX. De Snsniina. — i. Ju.sli in sufCnli insidiis D(^ 
liheranie viclores. 2. susatiuio periculnin ot lil)oralio. 1837 

Serm. LXI. De I ace, in illud Kvangelii Mallhi'i cap. v, f. 
9, helices pacifici, etc. — i. Pacis fructns. Concordia fra- 
truni. 2. chrisium spomil, qui |accm non custodil. 3. I^x 
Oj us Dei, disc. rdin, (iinl)oli. 1838-1839 

Serm. L\il De V(Tl>is Kvaiigolii Mallhrei, cap. v, ^. 43-i8, 
otcip. VI, X- Hs njo aulem dicovobis, lilgiie inindcos 
vestros, elc. — i. Iniinicus (inoinodo diligondns. Proximus 
quis. 2. ITa^copta Dei non sunt iin)>o.Nsibilia. A dilectione 
nemo se i olest excnsare. 3. rra*ce| to de diligendis iiiiuii- 
cis nil in scri; liu'is adversnin. (^ninain siiil pro qnibus noo 
orandum. reccatum ad mortom. 4. (^)iiid orent sancti |)e- 
tenlcs vindiclam. Peccali ro^^num qnoino-io evertcndum. 
5. Qui siiit Glii Doi. 0. (^ui siiit Pnhliciini, Fthnici. Inimici 
ilus d.ligendi qnain aniici. 7. De e^xlom argumcnto. 
8. 1»ra;cepta obser\aiitur dn| liciler. 9. Ilypocrita. Nemo 
sine hypocrist^os lal)e. iO. onid si.iislra , qnid dextra. 
I)extra}'et sinistrx alia ex|.l:calio. 11. cuhiculuin. osliuin. 
Qua^ sint oraiionis al£. 1859-1864 

Serm. LXiIl. De vorhis Fvaiigolii Matthaoi, cap. vi, }. 1-6» 
Nescial sinislratm quid faciat dexteru tua^ etc. — i. Elee- 
mosyna in nnblico, et tamon in occuito. 2. Jojnniuin pu- 
hlicuin. Qui<J doxtra, qnid sinistra. 3. oraiiones puhlicx. 
Qui Gaut ciauso cstio. Quo loco tennioralia roganda. 

i8Gi-186» 

Serm. LXIV. De verhis Fva:ig«dii vallha*i, cap. vi, f, i-18, 
Cum jejtmatis, vlc. ; iit do ()rali«»iie dominica. — i. Ilo- 
uiiniduo ira^ciine nKxlilaiida. Plangondus casiis. 2. Neces- 
s.iria mo(Jicii!aI'»s gralin riedfMiii loris. chriNlns V(t1 o el 
ex«mplo docuit. 5. Pctendornm qnorumlibct compen- 
diiim. Tria pptnntur ad a^ternnm vitam, qnatuor ud tem- 
l>oraIem. 4. Ln«^; Chrlstiani a JudaMsdislincli, iiide inlor 
se indislincti. CJiaritalis excitalio.l^id ria inipcirandi.Cur 
oranies converiimur ad orieniem. ?> Ennnierantur beati- 
tudines. Timor |)ei. 6 Pietas. 7. Scioniia. 8. Foriitudo. 
9. Consilium. 10. Inlollcctns. 11. Sapientia. 12. Tria pec- 
ralorum rcniedia. Triplex peccandi ralio. 1866-1869 

Sbrm. LXV. Bnisnin i i Mattha^i cap. vi, f. 9-13, de oia- 
tione dominica. — 1. Per hanc vocein, rater noster^ boni- 
tatem Dei et grniiain protesiamnr. 2. Decet gratias agere, 
qui gratiam nioruernnl. Qnid signiGccnt hxc verlia, y^dre" 
niat regnum tuum. seinper ad Doi, non ad nostrain volun- 
tatemdebemus respicerc. 3. Avariiiie exstiriiatio, et mortis 
recordatio m voce, hodie. *. Fralri tuo dimiitendnm, uLlibi 
dimittatPater. 5. Cur tentet Dcus. 6. orationis dominic» 
sumnia. 1870-1871 

Serm. LXVI. De vcrbis Evangelii Mattha?i, cap. vii, f, i-3, 
Solile judicare, ut mnjudicemini, etc. — i. Aperta niala 
judicnidn; non autem (1u;e igiiotn aut diil.ia. Pra^tat de 




ira, odium exca>cat. 3. nccapitulatio. Judiciuiu tcinerarium 



i405 



INDEX RCRUM 



iUi 



non parTum peccaliiin, 4871-1873 

Serm. LXVii. De verhis Kvangilii MallhaRi, cap. vn, y. 13, 
«4, mirate per (mgnstam porum, elc. ; deque dualuis viis, 
aicla et laU. — 1. Liberuin ariiitrium. ± viae arcia? r.liri- 
stus, laue prace.st dial)olus. l iraqut» via non caruis, sed 
oordis oculU dijndicauda. 3. f liristus et peregrinanlium via, 
el angelorum palria. 4. Benericium redomptionis. 5. Duo 
|»edes ad cui.vudum in via chrisli, cliariiasduplex.^6. !iu- 
militas sil charilatis coines. 1873-187o 

Serm. LXMII. De ei.^dcm vcrbis F.vanpclii MaiUm, cap. 




cit. 3. Qui pep lalani, qui per arctain viam incedaiil. Drcvis 
utriusqiic vix» aul Ial)or aut lielilia. 4. .+:^'er sanilatm cu- 
piens jungatse medico, non nicrbo. i). Adhoriatio ad cIi.h'- 
mosynas, oraliones el jciunia. iS75-1876 

Serm. l.XIX. In eu..deiM l(»cum Ma'lli.Ti, cap. vii, t- j.3, 
14 : De peregiinaiione ( hrislianoruni, et de duabus viis, 
alteraad coelum, allera ad iniemum. — 1. Amore sunl si- 
mul, qui absunt cor|)oro. 2. Duv suul civitales, nuindus et 
ctrlum. In sa^culo |ierofrrinus sit, qui vult civis csse ca»li. 
ClilPislianorum paina, civilas, civts, parcnles, rex. 5 San- 
ctoruin gaudiuiu de bona noslra vita, irislilia de mal i. 4. 
Chrislus speciat ct adjuxat | ro se cerUinie^. Diversa christi 
ei dialM)li jTomissa. 5. I.iberlas eligendi viam dexlramaut 
simslram. viaj biu? dulcedo brexis ^t lalsa. sed iKcna lon- 
ga . arct:e e coiitrario. 6. l-iborandum, ut Iwnis operibns 
gaudium in coilo nobis com| arenius. 7. Charitas iiitegra. 8. 
Ad eleemosynam cxhorlalio. 1877-1879 

Sebm. LXX. De verbis Kvangelii Matthxi, cap. xi, f. 2^ 
30, confitcor tii, rater^ etc. 1879 

Serm. LXXI. De verbis F.vangelii MalthaM, cap. xni, f. 2i- 
30, nmi doniiirent iiotmmsy venil initnicus^ et siipersenti- 
tumt zizaniay etc. ; deque aliis locis; exhoriatoriiis ad lx)na 
opcra. — 1 . inimicus, m (igura hnmo dictus est. 2. Ziziioia 
in Ea'lesia qui sint. Amor (hrisli super omnia. 3. Qui vult 
quap. Dei sunt, sua dimittat. 4. Non perdunlur (|iiac laujteri- 
biis daiitur. 5. Auruin in terra, et ex lerra, et lerra est. 6. 
Cur Dcus vocet alium, ct alinm non vocet. 7. Rona liic j ro- 
viden(la. Miscricordiai sp(?s non estiiisi ini.serici)rdil)us. Ini- 
micussibi Ht , qui non indi^et inimico. Hogaiidum |ro eo 
antcquam roget. (>ualis dobt^at csse laus Dei. 8. Ilic non 
securitas, setls' Uiciludo debet csse. crM-ous, carccr. 9. Qui 
ia resurrcctionc tolus homo siiiritualis. 10. Tcrra vivcniium 
et terra morientium. 18^1883 

Serm. LXXlL De verbis Rvangclii Matllijci, cap. xiv, f. 
15-32, ubi Dominus super a {uas ambulavil, et Petrus titu- 
bavit. — I. Textiis exposilio. 2. Navicella, Kcclcsia : mare, 
•aeculum : antenna, crnx. P<*rseentio Kcclesiam dilalavit; 
orbem ditavit. 3. Christiauus securus sit et sollicilus. Adu- 
lalores, latenies scopuli : obtrectatores, caues marini. Cruci 
adhaerentem mordere non t)Ossuut. 4. \ igilia. 3* Pidei mors 
atque resurrectio. 1884-1886 

Serm. LXXIII. De vcrbis Evangelii Matthspl, cap. xvii, f. 
90, Hoc qemu in willo ejicitur^ nisi oralione et iejunio. — 
I. Jciunii effectus. 2. oratio, jciunii rcfectio. Ipsa (]uid sit. 

1886-1887 

Serm. LXXIV. De vcrbis Evangclii Mattha?!, cap. xxn, f, 
3-11, simile factum esi reqtumi ca^bnan itondni reqi, qui 
fecit nuptias fiiio suo : deque adultcriuo habilu virorum ac 
mulienim. — 1. raler tafudias Dcus esl. 2. Re| robi multi 
unus. 3. llabitiis imi udicus cor(.oris in viris, in mulieribus. 
Ilabilus adulterinus crealori iiijuriosus. 4. A Patribus dam- 
natur. l)ial)oli opus nalune mulalio. 5. Deum in corporc (piis 
porlot. 1887-1889 

SEnM. LXXV. De verbis Evangelii Maithjei, cap. xxiv, f. 
19, fas i*rocqnanlibus et nutrientibus^ elc. — 1. Oi"d Scri- 
ptunu hic I r()inittant. 2. Pra?gnantes et nutrientos. 3. Istud, 
f<r l^ra^gnantibus. non cst ad liiteram intclli;;ondum. Onmis 
homo coucipil ; aiius de cliristo, alius de dialiolo. 4. sursum 
cor. 5. Promissorum in scripturis cerlitudo. 1889-1891 

Serm. LXXVI. De verbis Evaiigclii Matthxi, cap. xxv, ^. 
1-13, simile erit reqtnmi coriorum decetn virqinibus^ clc. — 
I. Soimius virginum, mors. Media nox, iudioij dios. 2. oloum 
iniscricordia velcharilas. obligalio ad largas eleemcsynas. 
3. L;nde tiuior virginum sapieiilum. Paupcres ncgolialores. 
Olcum in vi>sis opera bona in conscieniia. \dulatoros, olei 
vcnditores. 4. Nirgiiium cxorcitia, ne virginitas sit vaMa.5. 
Dbiqiie ad)Utores (.hrisli et diaboli. Qui ministri diaboli in 
nx>nasteriis. 0. «;mi vero clu*isli. 1892-1894 

Serm. i.XXVII. De vorbis Evangelii Matthxi, cap. xxv, f, 
31-45, I enitey benedicti ratris, elc. — 1. 1.ectio .sacra fre- 
qucntcr usur|.anda. 2. c:a?!um nobis prxdeslina'.um, non 
goheuna. 3. Elocmosyiiae faciendx nccessitas. 4. sterilitas 
sola damnationis rea. Ad judicium qui uon veuiant. 5. Rapu)- 
rum quaUa tormenta : qualia male agenUum. 6. Kides siiie 
oi.oribus christiano nil prod^st. 1895- 1896 



Serm. LXXViil. nursum in Mattha^i, cnp. xxv, f. 3i-i3. 

renite^ betiedicli Patfis ttiei, elc. ; exhoriaiorius ad faruMi- 
das elecnx).syiias. — 1. Loclionis istius vis. 2. s,iluiis vol 
damnatioiiis ausc raiio. 3. (,)ua!)tum ploctcndi siut niale 
agentes. 4. aJ l>ona opera exhorlatio. 5. Eleemosynie com- 
mendatio. 6. Hilari auuno tribuendum. Luci-atur qui tribuit. 

IH^^-IS^^R 

Sebm. LXXIX. De verbis Evangelii Malihrci^ cap. xxvu ff, 
31-3S»! W)-75, (mmes iw scandatutn potiemirn^ etc. ; do lapsu 
relri. — I. Homo .sine Dei gratia. ( ur Deus Pclruin sii! ile- 
soruii. 2. mnis natura anslerior. 3. Pelri laj sus ot i.oMi- 
leniia. 4. Petri la* sus nostri causa perniissus. 18^MJ-1^ 

Serm. LXXX. In Mattluei cap. xxvii, ^. 3-10 : de Jiida j ro 
dilore, et de a;?ro in pcrogritioruin se^ uliuraiu couiparato 
ex prolio vendilionis Christi.— 1. Judas s^verissimus suiju- 
dex. 2. Providentia Dei in usu jretii ( hristi. Ager li-uli, 
mundus. 3. Fi^ulus, inundi Dominus. 4. Peregrtui» (iev« U 
christiani. lisCnristiis est se|.ultura. 1901-t96ii 

SKRM. IXXXI. De verbis Evangelii Marci,cap. vui,t- 1-9, 
Cmn turba mutta esset cum Jesu, nec itaberent quod nwiw- 
ducarenty etc. — 1. christl divinitas ct hiimauiias in miiliis 
elucet. Euiychetis error refellitur. 2. Turba». Gentes. cibus 
quo carebaut, Lex Moysi. 3. lucreduli Apostoli, doncc re- 
velentiir uiystoria. 4. Duplicis |>aiium muili{ licatiouis colla- 
tio. Prima Juda^os, altera Gentes exhibet. 5. Adhoriaiio. 

1{H)2-190i 

Serm. LXXXII. De verbls F.vangelii Luca>, cap. ni, ^. 12- 
14, venertmt autem et Piibticani ad Joatmem, eic. — 1. 
Conditio nulla excusat peccatorem. Slipendia. Mllitia rhri- 
sliani prima. 2. > erilgaha justa. Prsedones lubliei. 3. Mili- 
tantium nomen ad |lures extendilur. 4. clerici, miliies. 
Cingulus corum. stipeudium. dericus non clericus. 

1901-1905 

Serm. LXXXIII Dc verbis Evangelii Iaicsp, cap. vii, f. 3(>- 
50, lenit muiier quas erai in civitute pecaUrix. — I. roFnii- 
lenlia omnibus agenda csl. A quibus pnecipue jcjunauduin. 
3. Muher peccatrix, Ecdesia. 3. os, inauus, scapulx, et vi^ 
des cliristt. i006-l«H)7 

Serm. lxxxiv. De verbis Evangelii Lucx, ctp. xi, f. 1-4, 
Dotttine, doce ttos orare, etc., cum cx|)ositiooe Oraiionisdo- 
minicie. — 1. Dcus christi spccialis Pater, ndstcr in coni- 
muiii. calum, ubi abest culpa. 2. Regnum Dei gratia. 3. 
Cousocralio corporis Chrisli. Graecis conununio rara. (luoti- 
diaiia suadetur. 4. Aliis dimittcndum, ul nobis dimittat 
Deus. Qui sc Deo comniittit in tentationibus, dial)oluni non 
limet. 4907-1909 

Serm. LXXXV. De verbis Evangelii Lucae, cap. xi, (^tds 
vestnmi tiabebit mmctm^ elc. ; deque Joannis cap. xvi, 
csque modotiiliil petijitis, elc. ~ 1 orandi Dei incil^mouia. 
Piiis et dives Deus. Facilis awessiis. Angeli pron pti ad nuii- 
tiandum Doniiuo qiiis jauuam pulsaverit. oratio sit in.stans 
et perseverans. 2. rriuitatis mystorium. 3. inilsaolum 
quando(]uc ad importunitatero, ut apcriat Paterfaniilias. 4. 
Hospes m noctc, gratia in ignoranlia. Hospcsde cnlo, lH>na 
cogitatio. ( Jiristiis. 190:>- 1911 

Serm. lxxxa L De veri)is Evangelii Lu«c, cap. xii, ^. 16- 
2! , Hominis cujtisdavi divitis uberes altiUit poiseMw fni- 
ctus^ etc.— l.AvaricaHrilas. 2. Avanis filios noii amat. Filio- 
rum aira Doo commiltenda. 3. Decima; cloemosvii:e lar- 
giendjc. Excusatio ab elecmosyna propter filios. J. Foiius 
licitum. Dcbitores non nimiuin urgendi. 1911-U)12 

Serm. LXXXVII. De verbis Evangelii luct, cai>. xr.i, f. 18- 
19, ci/i sittdle est reqnutn coelorumj etc. — l. siiiaiisgra- 
num virlute ma^um. Fides christiana spccie parva, sr d 
magna virtute. 2. I^urentius, graiium sinai is. 1913-1916 

Serm. I.XXXMII. Rursum de verbis E\angolii liicic, cap. 
xii, y 18, 10, (tii i^imile e^t reqn m, elc— 1. Fidos olirisiiaiui, 
regimm Doi. > igoris illius syinbohun, sinaj i. 2. chri.sius lit'- 
milis, granuin sinapi.s. 101 1-1915 

Serm. LXXXIX. De verbis Kvangolii Lucce, cap. xvii, y. 21, 
neqtinm n< i ititra ms e:^l ; et de verbis A| ostoli ad Rom. , 
ca; . XIV, f. 17, Heqmmi Dei non est esca, elc. — 1. Exor- 
dium. 2. Jusliiia ptTtocla. 3 JusLitia a juro dicendo iiiter 
duas 1 arlos advorsas. Jus animae , el jus carnis. Justus in 
alios osso no(|uii, qui nou est in se. 4. rax vera. Muliis dis- 
plicel Deus. Pax porlecia esi, si cum Deo. 3. r*audium vo- 
rum, rcguum ccclorum; et hoc Christus. Justiti» atque pa- 
cis fruclus esL . 1915-1917 

Sehm. XC. I)e verbis F.\angelii Joannls, cap. ii, ^. 1-tO, 
rie tertii tviptifp ftebant, elc. — 1. Quid significent nupli:c 
isUT; quid sox hydriie; quid lernae metrela^. 2. Mvsteriuin 
reparaiionis huiiian^r. chi islus Ecclesiaj arrhas deifit et do- 
teui. 3. Hegeiierationis syiuL)olum. 4. vinuni , scriptur^ 
sa(TaB. Aquic viiium. cralia succedens Legi. 3. Miraciduin 
maximum, couversio peccaloris. 6. Muncra Deo grata. 

1918-1919 

Serw. xa. Rursum In Joanniscap. n, f. 1-10, de sex hy- 
drku« aqux mutatx iu vinum in nuptiis cana Gililaue. — 1, 



im 



INDKX RERllM. 



S406 



liMlria' scT, scx niHndi rrlalos. Sex honiinum xlatos. Ilvilrf'.e 
isiu' h.yst(M i's ( hrisli | lenu». 2. rhrislus in Adain. 3. In noi\ 
i. lu .vl)inh;im. 5. Uavid in niullis CbrisUim fi^uriivit. G. 
Pr<»i hciia iJc chrislo in Daniele. 7. I)c vocaiione Oouliuui 
iii loaiine. laiiides, Geutes. Lcx (hristum non intcllij^euti- 
bus, aqtia ; seeu.s, vinum. 8. Discipuli posl christi mortcm 
liitideles. 9. Metrela» i)iii:e vel lernie. rriiiilalis mysterium 
et I raccei la chariiaiis. 10. Qualiier fervor auimi lovendus. 

1920-1922 

Sf.bm. XCII. Ilpm in Joauniscan. n, y. 1-10, dc nuptiis in 
rana rialilrpjc. — 1. cur Cliristusaa uupiias venit. Cur ait, .>ow- 
(ti m venit hora niea. 2. NiUil auimus failitur, qui Deum fi- 
deliter conUietur. 5. Ecclesia Clirislum ad nuptias vocat. Ab 
eo oplat viiuun. (^)uid christum detiuehat. 4. Ecclesia docet 
I arcre doclori. vinum optiinum uonnisi exbausto deteriori. 
N iiium 0]>iimuni, saiipiis ( hrisli. 1922-1923 

Sf.rm. X(.III De vcrhis Kvangelii Jcannis, cap. iv, f. 5-13, 
I cjiii Jesus w civitatnn Smnwio!^ qua; dicitiir sichar, cic. : 
el di» non difTer^Mjdo Baplismo. — 1. cbristus ieffitiinus 
h cres Jac^l) est (actus. 2. Fati^atur christus ob iufirmita- 
lcm iiasira:n. nequiesclt in fidelibus. 3. diristus fons cur 
sii; ra | uteum sedit. 4. Ba|lismum qui diflerunt, donum Dei 
uisclimi. 1924-1923 

serm. xciv. dc verhis Evangclii Joannis, cap. v, f. 20- 
"jO, !'icht iriter stiscitat wortuoSf elc. ; nccnon cap. vi, f. 
57-^0, omne q od dat miin l^aler^ etc. — 1. Judicium aliud 
discreiionis, aliud damuatiouis. 2. llumilis Chrislo datus, 
uec I otest perire. R« surre. tio duplex. 4923-1926 

Serm. xcv. De vcriiis Evangclii Joannis, cap. xi, f. l-i4, 
r.azarus amicus noster dormit , sed vado, tit a scnmo snsci" 
tcmcum, etc. — 1. Divinilas christi demonstralur in susci- 
latione i.:t7ari. Apostoli non suscitarunt mortiios virtute sua. 

2. Cur Chrisius dc l azari morte {jaudet et flet. Lacrymarum 
('brisii virlus. 3. chrisius al)sens s/mul et pra^eus l^azari 
iuorti.4. Cur Deus interrogat de rebus quas non ignorat. Ob 
cuipa^ coufessi. ucm salvaiur Adam, ob negationem cain 
damnaiur. (uuhI hnn)an?c virtutis est, bomiuibus dimittit 
Deus. 6. virtiis vocis christi. Miraculum alteruni, l.azariis 
lii^^alis pedii)us ambulans. 1927- IP28 

SEnM. xcvi. Bursus i.i Evangclii Joannis cap. XI, ^. 1-44, 
de suscilatione lazari. 1929 

Serm. xcmi. De verbis Evangelii Joannis, cap. xiv, f. 
27, lacem meam do vobis, paceni memn rclinauo robls. — 
Pax quid sit. ()uid taciat. (.uialis sit. Jaciura illius qiianta. 
Contiimacia; crimen di.scordia. 1931 

Serm. Idem tusior. ibid, 

Serm. XCVIII. De iisdem verbis Evangclii Joannis cap. 

xiv, f. 27. — 1. i'ax, haereditas cbristi. 2. lacilicus, filius 

y lM'i. 7\. s.icordotis muuus. Siiie jace accepta non esl oratio 

vrl oMaiio. 4. P'.«x ct unitas sx'pe in Scripturis commen- 

date. 5. Cbaritatis dimiuutio , tidci defectus. 6. Mgiiantia 

1932-1934 

Serm. XCIX. De verbis Actuum, cap. ni, f. 1-8, Petrus et 
Joannes ascendebant in templumj elc. — 1. laiipertatis 
evan;;elioa; commendaiio.2. Auri vilitas. Cur ita abstrusum. 

3. Auri daninatur usiis, non natura. 4. Periculose |Ossido- 
tur, friicluos'» alMlicatur. 3. rauperls diviliu}. 6. resurre- 
ctionis vciooitas. 7. caro bona) naturae est, el a Deo. vf- 
tiuni omne in voluntatc. 1934-1936 

Serm. c. Deverbis Actuum,cap. iv, f. 32-33, yemo gtiid' 
quum ex eo quod possidcbat , suum proprium esse dicebat. 

— I. charilas lcrveus j^riorum fidelium. Frjlermtas cbari- 
ia:is major qiiam sangiiinis. 2. charitas jain refrigescens. 
vere dives vix jam invenitur. 3. lUibcralis cleemosvna. 
Aua:iias fraudis et sacrilegii reus. 1937-1938 

Serm. (J. De verbis Acluura, cap. x, f. 1-28; ytsccndit 
Peims in ccenaculum circa horam sextam^ et cum csurirct, 
voiuit qustiirCj etc. — 1. Animalia niuuda vel immiinda 
tiiiossij^iiiricenl. Ad ncclesiam qui pertineant. Pra»ce| la Ju- 
'laica ciir legat Ealesia. Cibus cbristianus. vas c»stensum 
letro, Keclesia. 2. Animalia, Gentcs. Petrusfiguiam gestai 
Ecclesiic. 5. Gentium oaisio et manducalio. 4. iJnleum, 
uiC(jrrupliouis syniliulum. Ter de co lo sui)mi.ssum iii mysle- 
rium Triniutis. Qualuor lineae, quaiuor i artes orbis. 3*. ne- 
ca, iiulalio. 195JVI941 

>ERM. (Jl. Do verbis Apostoli, Rom. cap. vn, f. !*>. .von 
cmm quod rolo^ facio bonum ;sed quod odi mutinnj hoc ago. 

— \.( avendum ne iocus A|.ost< li male inleliigatiir. 2. (^uod- 
iiam illiid lx)num quod Apostolus non potuit perficere. coo- 
iem|.laiionis mcritum. Bona in se majori boiio comparata 
n\ss:mt videri bona. 3. RescTeatae unde valde iona*. (^uare 
laiiien vanitas. 4. Bonitas humana divinse intuitu mala. 
5. Lex in sc bona, Evangelii intuitu non bona. Minus pec- 




etc. — I. sanclis i| sis iion deesi U;ide jugiler geniaiit. Pu- 
gua; interioris et exterioris boiuiois. 2. l*»» ihuu«U. Uni- 



versaliscst. 3. Adam vcndidit libcrtatm. Inde po&tcri 
nascuntur servi. 4. Jure tamen suo binc noa cecidii Domi* 
nus. Sed hominem invitum liberari, et injustum et malum. 
5. Initiuitas nostne venditionis causa, et redemptioDis ob- 
siaculum. 6. Legis peccali vis. 1943- 19 (.'S 

Serm. civ. Dc verbis Apostoli, I Cor. cap. vuf. 11-15. 
Fundamentum aliud nimo potest ponerCj elc. — I. ignt 
minuta tantuin peccala piirgantur. 2. Peccala caiitaiia. 
3. Peccata minuta. Ab his immunis nemo. Animam non (m;- 
cidunL, sed fo^ant. 4. Aut bonis operibu.s aiil igne, aiit bic 
iiiflictis a Deo pa*nis | iirgantur. Quilius irofieia it inflicUc a 
Deo poen.T. o. Ignis purgatorii qualis i a»ua. 6. Quibus ope- 
ribus minuta peccaia redimaniur. 7. onibus capitalia de- 
leautur. Pchnitentia publica. 8. Recaplluiatio. Sors trii lex 
bomiiium in ju;iitio. 9. i>ea*aia majora Dcojuvante viiare. 
niiuuta vero ainore iuimicorum et clecmosyuarum largiiaie 
redimere lab(.>raiidiim. 1916-1949 

Serm. cv. De verl)is Ai o.stoll, I Cor. lu, 26, Si putitur 
mmn membrttm, computinnlur oimiia membrn^ eic. — 

1. Amor muiuus meinl rorum amorem docet proximorum. 

2. invidus, tabes resecauda. > iriutcs alien£ per cbaritatem 
fiuiit proj riac. 3. Exem| iumcharitalisin Cbristo. 4. Membra 
sunt mortua qui de alioruui tribulatioue gaudent. 5. Pa- 
tieiiti non comj atiens exlra Ecclesiain est. 1949-1(^1 

Seam. CVI. De verbis Apostoli, ICor. cap. xui, f. 4, 7, 8, 
Chariias omnia toierat , onmia credit , omnia spcrat^ omnia 
su.\tiuet. — 1. Exordium. 2. viriules cliariiulis qiialuor. 
Non sunt sine in\icem. Nec c^st aliquis sanciussine illis. 3. 
Pi'iiua virlus cbaritalis, omuia sustiuerc. 4. Hanc cupiejul 
quid iraeslandum. 5. Secunda Cbaiitaiis virtus, om>iia cre- 
dere. Eminet iu Abrabam, cuin omnia dimittit. Defilio iioii 
duhiiat. 6. Filium unmolat, amicus fil Dei. Amicus quid fii- 
ciat. 7. isaactyiuschrlsii patieutis. 8. A sixtatore chariiatis 
omoia criHleniis quid expetai Deus. 9. Tcrtia virtiis, omDia 
Sj erare. 10. Quarta, oinuia sustintTC. 12. Judaei in cbristi 
morte vicli cliristo quomo<lo serviaut. 13. Mres charitniis. 
14. ratieniiie christi imitatio. 1932-19SG 

Serm. cvii. Uursumde verhis Apostoli, 1 Cor. can. xiii, ^. 
1, H linguis homimtm loquar et tmgclorum, charitaiem 
autem non iiabeum^ niitil ntiiii prodcst, etc. Dc dilectiooe 
D^'i et proxiiiii , amicoruni et iuimicorum. — 1. chariias fa- 
cit ut sinl simul sei arati corporo. 2. Diviiiarum boiius usiis 
a charitate discuMidus. ( harilas oleum. cbaritas bona ordi- 
uatrix. 3. cbaritas veia, qir.e iiiiu.ic< s complectitur. charitas 
radix I)onoruiiioperum. 4.(.haritassemper dulcis. 1957-19^)8 

Serm. CVIII. Dc verbis Ai ostoli, 1 cor. cap. xui, f, i^ 
Mmc autem mauent fideSj spes^ cli/oitus , trta liasc ; maior 
autcm horxarn e.st cluiritas. — 1. Chri.stiano necessaria fides. 
lliiiis cffectus. Qualis essedebeat. 2. spi^s firuia. De pecca- 
tijrum quoriinilibet venia,si tamena peccaiido ces.seiur ; de- 
qiie Dei soiatio in pressuris. 3. ( haritas .si eet tide major. Prae» 
niium est sanctorum. 4. In pr:cceptis Dei ] riocii atum tenet* 
5. Proximiis, omnis Chribtianus. 1959-196(1 

Serm. cix. De verbis Ai (Kstoli, liCor. cap. v, f, 10, (yimie$ 
nos manifestari ojwrtet antc tribwiai christi , ut recipioi 
unitsquisque prout gessit^sivebonum, sive malum. Dc resur- 
rectioois fuiurae certitudine. — 1. (^iristianorum gaudium 
in spe. Christianorum a raganis pneci; uum discrimen. (^ua- 
les resurgemus. 2. Resiirreclio et omnii^oteutij et veritate 
Dei demonstratur. 3. Item ex creationc. Et ex semiuum Vi- 
vificatioue. 4. nesurreclionem futuram res creaiae testan- 
tur. 5. RCburreclio chrisli, pignus nostrac. 1961-19^ 

Serm. CX. De eisdem vcrl)is Apostoli, ll Cor. cap. v, f, 10, 
— l.Deus hic misericors, in futuro justus. 2. Judicium 
extremum sibi exhibere. 3. Pocnitentiam infructuosam fru- 
ctuosa pra'veiiire. 4. status beatorum. 1963- 1964 

Serm. CXI. De verbis Ai^ostoli , Ephes. cap. v, f. 15-16, 
r.edimentes tempus, quoniam dies malisunt. — 1. Dies ma- 
los Ibciunt malitia et miscria. 2. Regeneratio liberat a mi- 
seria, ct qua. cbrisliaui ser\-itii merces non in hac viia. chri- 
stiani aniiiius circa temi.oralia et aetcrna I)ona. 3. Tempora 
pricseniia consunt infeliciora i rioril)Us. i. Piorum perstHiu- 
lioiacis tempore. Periculumiu falsisfrairibus. 5. Uedimere 
tem|.iis. 6. in^overbium runicum. Utes vitarc. 7. Sequitiir 
de litibus. 19(U-1967 

Serm. cxii. De verbis Apostoli, l Tim. cap. ij^..5, linis 
prwcepti esl charilas de corde puro , et conscumtia bonat 
et fide non futa. — I . Cbarilas aliquid breve ei magnuni. 
(Iiaritas dulcis. 2. Divitem facit. 3. l\a(Uces dua; in cordibus 
hominum | lantatae. Kx una nihil mali, ex alia uihil prodit 
boni. 4. Fidelium corda, ccelum. C^rda cupidorum, terra. 
5. Malis cavenda desperatio, iusiis pro^sumptio. Pa?nitentia 
non diU^erenda. 1967-1969 

Serm. CXIII. De verbis ApostoU, ad nebr. ca(). i, f. 3, 
Splendor est enim lucis wterncc^ et imaqo invi.Hitlis Dei, — 
1. DeDeoqualis aut quanlus sit, non dijudicandum. Quid 
sit Deus. 2. Filii diversa nomina. Sitiguiorum rjiiones. 3. 
Filii cum Patre acqualitas. 1009- 1071 



twi 



INDEX UERUII. 



2103 



sntf. cxiv. De Terbis Apostoli, ad Hebr. cap. xu, f. 1, 
Taniam habeiUes et no$ nubem testiwnt etc. — i. ui agone 
graade ceriainen. 2. sancii nubes. Sanctis jam roquies est 
et (latieDlia. 5. ste|iUani sapientia. 4. Currendiim , el ideo 
peccati onus deioncndum. Peccatum a^ile. 5. rationlia, 
Dei res est. 6. Laus Slcphani }-Toloniartyris. 1971-1973 

APPENDICIS rJ..ASSlS 11.— De V. ET N.Testame!vto. 1975-1974 

Serm. CXV. i)e adventu nomini, i. — i. Quid pru^sianduni 
ante celebrationcm Nalalis Domini. Uihoraiuluin ut chrisii 
corpus digne percipialur. 3. Mundanda conscicntia. 3. 
Oroando bonis operibus auinia. culpam staiim se(iuatur 
IMKnitentia. 4. vitia ante solcmnitates caveuda. Odluiii pr:r- 
sertim. 5. AdhorUtio. 1973-1975 

Serm. CXVl. De Adventu Domini, n. — 1. Natalis Domiiii 
non invcniai imjaratos. 2. Dies est nuptialis chrisii. in nu- 
ptiis christi quae sponsa, quis cibiis. 3. Ante solemnitaies 
quid a^enduni. 4. Pauperes ad convivium vocaiidi. 5. Ainici 
eiiani mviiaiidi, sed rarius, et ad \ arca coovivia. 6. Rex::ipi- 
tulallo. i97r;-l976 

Serm. CXVII. in Natali Domini. i. — 1. Gratia diei hujus. 
2. Pcpuitenliain certani ({uid laciat. PORniteutia vera seu 11- 
l>era.3. vaniias delectatioitis transitiirae. FcliciUis hiijiis vits 
vera.4. vovenduui Deo nascenti.N otu diversa. voium optiuium. 

5. (^aliler, de suo quisquc voveat. iracundut. lm,.udicus. 
Invidus. lloiuicida. Detractor. linmitis. superbiis. Ebriosus. 

6. Votorum taliiim fructus. Angeli custodes vota nostra o> 
ferunt Deo. 7. incamati Christi recordalionis tructus. 8. vlr- 
ginibus quld curandum aut caveudum. 9. Quid conjugatis. 
viduis. Mulieribus. 10. Quid poonitentibus. Plaugere ctocte. 
11. Apostropbe ad paupfves. 12. Ad servos. 1977-1960 

ScRM. CXVlll. In Natali Domini, u. — 1. Filius bei non 
mutatur cum fit bomo. 2. Nativitas Christi vera, sed non 
consueta. Per hanc tamen conjugia iion damnavit. 3. Nohis- 
cum Deus. 4. Duplex causa Incarnationis, reparatio et iii- 
iHruciio. 1981-1962 

Serm. CXIX. In Natali Doniinl, ni.— 1. Rei aratur hoino su- 
perbus per huin lem Douni. i>ri!iii hominis procreatio re- 
noTatur. 2. Spirilus S. operatio declarat Cliristi saactitatem 
et divinitateni. 3. Prophetia de vir^ineo partu. 4. Angeli ad 
Mariam allocutio. 5. Gratia exinanitionis verbi. 1983-1981 

Serm. CXX. in Natali Douiiiii, iv. — 1. Per leminam pcG- 
eatum oriiiu*. Per femiuam eradicatur. 2. virginei partus 
roiraciila. 3. Gabriclis vcrba expenduntur. Pidei Marne 
sublimiias. 4. Evae maledictio per Mariani deletur. Hulier 
etiam virgo. 5. Mariae ca;itus exsultationis. 6. soliolis au- 
ctor Deus. 7. Salus mundi ).ependit ex assensu Maria*. Fl- 
dcs Martse ccelumaperit. 8. chrisii dcsponsatio cum homine, 
cum Kcclesia. 1984-1966 

Sbrm. cxxi. In Natali Domini, v. — 1. Testimoniuin per- 
bihentes Salvalori. 2. virginei partus praestantia. virginitas 
eum gestat in mente, quem Maria hi ventre. 3. Mirabilis 
partus. Mundi fir oonsolalio. 4. virtiis diMniui ex ordinc 
nascendi ; ex variis de ipso lcslunoniis. 5. Bcata virgo typus 
Eoclesiae. 1987-i988 

Serm. cxxil. in Natali Domini, vi. — 1. Christi nascentis 
bencflcia. 2. Nascendi roodus Dcum prottat et hominem. 5. 
Modl istius possibilitas. Nascendi tres species mirabiles. 4. 
christi humiliias potentiae siguis rcvelatur. virtules btc 
die oommendatae. 1989-1990 

Sbrm. cxxui. In Natali Dorolnl, vii. — 1. Christi admi- 
randa jiativitas. virgo ante et post partum. 2. Maria fenestra 
et scalaoueii. Rcstaiiratrix feminarum.Marixbona contra Evae 
inala. 3. Maria femioarum omn(^ statns suscepit. 1990-1901 

Sbrm. CXXiv. m Nalali ixmiini, vm.— 1. Christus mihi, 
non sibi nascitur. 2. virginitas nunciuam iiuda. 3. Explican- 
tur mysteria nascentis in carne ; locum in diversorio non 
lial)entis; paunis involuti. 1902 

Sbrm. CXXV. — 1 . ciir Deus liominem suscepit cx virgine. 
2. christi generatio in Adam praefiguraia. 3. Cur chrislus 
cx mullere. Cur pcr mulieres resurrexisse nuntiatur. 4. 
Castiiatis neccssitas chrisiianum esse cupienti. 1995 

Sbrm. CXXVl. in Nalali Domini, x.— I.Utraque Christi 
generatio intcr se comiiaratur. Mater christi semper virgo, 
(luae scmper sp(insa. Geueratio utraque incoiiiiarabilis. 2. 
Diei naialu» cliristi prxrogativa. Kesurrectionis Cliristi dies 
idem qui conceptionis. 3. Mvsteriuin crescentis diei in Na- 
tali Christi. 4. lH>teiitia Chrisli clucct in exinaniiione sul. 

199M995 

Sbrm. CXXVII. In Natali Doroini, xi. — Nativilates Domini 
duae. superbia noii ina^oiiludo, sed tumor. Uuiuiiitatis ne- 
cessitas. christus uuigenitus et primogeniius. 1996 

teRM. CXXVlU. In Natali Doinini, xn. — 1. Reiarationte 
fM)6tne remediuin. solus (Ju^istus sine neccato natus. 2. 
christus heri et hodie. 3. simeoni^ de.siderium. 4. Testi- 
monia nativitatis christi. S.christus ubique pulcher. 6.Chri- 
stus quid a nolns mercatus, quid reddidit. 7. Legis figura, 
liaculus Fiisaei. Fidei christian» fundaiuenturo. 8. Gcoeratio 
cbristi divina. 9. lianc meditanti elevanda mcns siiper 



omnia creata. In lantnin quis longe esta Deo, ia quanf(im 
dissi.nilis. 199T-2(iU0 

jfERM. CXXIX. De (Uilendis .lanuiriis, i. — 1. Quis Jauu> 
fuorit. Idololatriae ori;;o. i udu laiio diia; fa-ies. Sunrrstiiis 
calendaiiim junuariariim. 2. Cervuiuiu adeiites. \ iri temi- 
n.TS indnciites. 5. sui-crstitiones alia;. streu^c. 4. Jeju!iium 
oliin indiciuui in caiendis januariis. PersonaM hominesnon 
aspicieiidi. 2001-2005 

.^EiiM. CXXX. De Caleudis Janiiariis, H. — 1 Peccatoruin 
omiauni fontes siiperbia et errcu'. Krror. Qiiomodo in sii|N!r- 
biani transeat. Uirvalorum deiuenlia. quoiikhJo iis d?enioii 
domiuetur. 2. Tales coercendi. 3. Strenae. Jejiinandiiui in 
Cnlendis Januariis. 4. Vaniis honor planelis delatus. t!iMle 
dics planctarum noniine dicii. Prima eorum nuncupatio. 
Talis appellatio resumcnda. 2003-2001 

Serm. CXXXl. lu E|'iphania Domini. i. — t. Slella singii- 
laris. Christuin non indicavit , S(hJ ul qiixren^tur excitaviu 
2. Tumaiia revelalio manireslavit. 3. ^tella | er hiciinium 
app.aruit. 4. Quid bieniiali a|)| aritioue siguelur. Diio dile- 
clionis pnccepta. Dno Chrisii adventus. Dnae hoiniiiis gene- 
ses. fi. JudaH)rum et Geutium adunatio. 6. Muncra Magonim 
mystica. 200r?-2007 

Serm. CXXXII. In Epiphania Domini, n. — 1. Hodic copulati 
cuin Gentibns Juda?i. 2. stella anle biennium apparuit. (^iid 
M:i$;os ad adorandum induxerit. 5. DiHestauda Uerodis cru- 
djiiias, sed magis miranda stullitia Juda^orum. 2007-2006 

Serm. CXXXlll. in Epiphauia Domini, m. — 1. Solemnita- 
tis causa et ratio. 2. lucarnationis necessitas. 3. Ilic uenKi 
sit securus. 4. Signa inhabitationis Dei in nobis. charitas 
omnium virtutum mater. 2008-200U 

Serm. cxxxiv. in Epiphania Domini iv. — 1. De Epipha- 
nia; cciebritate diversa traditio. 2. Joannis Rajtismus nri- 
miua non dclebat. christi humilitas. 3. Joannis dc chsisto 
testimonium. 4. rrinitatis manifestatio. Christi potentia. 

2010-2011 

Sbrm. CXXXV. In Epiphama Domini, v. — 1. L<nda aui- 
plius ditata qiiam Maria. 2. Nativitas christi (.eeunda. 3. 
Deus Pater, fabcr. 4. chrislus duin baptizatur, aqnas iniin- 
dat. 2011-2013 

Serm. CXXXvi. In Epij.hinia Domini, vi. — 1. Quadniplox 
itt hac die Christi mauiieslaiio. In qualibet salutis nostrae 
mysteria contiuentur. 2. M\ux omnes in christi Bajitisiiio 
l)enediaae. 3. Peccaii gravitas cx remedio pcndenda. Pcc- 
catiim cpianta cura oaveodum. 4. Fides Triuitatis et lacariia- 
tionis in Magorum muncribus. Magi quomodo iinilaiidi. 0. 
Unde Magorum tanta devotio. Mysfica eorum munera. Pla- 
cita Deo dona. 2013-<s0i5 

serm. cxxxvil. in Rpipliania Dominl, vii. — 1. Clu*istus 
primum ioootuit in Baptismo siio. 2. Psalmi 28 brevis exposi- 
tio. F.cclesiac antea desertac fecuoditas. 20 1 5-201 6 

Serm. CXXXViu. in Epiphania Domini vm. — l.lloniines 
Angelis compares- 2. Joannes, lucerna. 3. Joanne Dominiim 
baptizanle, colligitur mysteriiim Trinitaiis. 2017 

Serm. CXXXIX. In Epiphania Domini, ix. — 1. De voco 
Epiphaniae. 2. Magos qualiter imitemur. 5. Magoruin roii- 
nera. 2018 

Serm. CXL. in Quadragesima, i. — I. (^adragesima coT'* 
pori et animae salubris. 2. Pia Quadragesimc exerciiia. 3. 
Opera hom sequitur dulcedo, roala ainariiudo. 4. (^iiadra- 
gesima totius anoi cibaria animae providenda. Dainna rc]^ • 
randa. 5. Occupationes saeculi saltem temperandx'. MundiH 
aut ridetur a nobis, aut ii.sc ridet uos. 2019-2030 

Serm. CXIJ In Quadragesima, n. — 1. Dies Quadrag^^nne 
vitam praesentem, dies Pasche luturam designaiit. 2. Qiia- 
dragesima, tempus roessis ac viudemiae s)iirilualis. (jui-d 
carni dbiis, id animae verbuin Dei. Canava. 3. occui^alioncs 
cominutewtiir. lalmlae ludus. 4. Praiidia i^auperibus ero- 
gaiida. Caeiiae cibi usc suaves nec nimii. Caro ut ancilla, 
auima ut domina tractetiir. 5. Lecliones divinx in ecclesia, 
donii, et refcctionis tero|)ore. 20iO-2022 

SEny. CXLII. In Qiiadragesima, m. — 1. Jejunare non va- 
lens largiores eleeroosynas eroget. 2. Eleetnosyna ji^junio 
nielior. 3. Ab ea nemo lacile excusatur. 4. christus in |iau- 
itcribus reci|)iendus, ut nus i|)sc in patriam recipial. 5. Ol>- 
jiirgantur qui divtlias coacervant. 6. Jcjunium non sit siim 
eleemosyna. Prandia pauperibus crogentur. 7. Castitas per 
totam Qnadragesiinani servauda. 8. Bona voluntate implent 
paui)eres praH;cplum eleemasynse. 2022-2024 

Sbrm. CXLlll. lu (^iadragesiiua, iv. — 1. Quadragesima san- 
ctoruin exemi^Iis celebraia, vioysi, FJiae, et iiisius christi. 2. 
Tunc virtus faA^ilior. 3. Jejuniiim praecipuum, a vitiis. 4. De 
pardmonia | auperes reficiaulur. 202>2026 

Serm.CXUv. lu (^adragesinia, V.— 1. Jeiunii utililas osten- 
ditur exemplis Moysi et .Ad;e. 2. item Eliae. 5. Item Danielis» 
Joannis Baptistse, el ex ii>so Evaugelio. Disttntia hiter jejii- 
num et saturum. 4. A quibusabstioeudum, et quare. Jqunia 
noii siut sola. 2026-21127 

Serm. cxlv. in Quadragcsima, vi. — 1. QuadrajesiaMe diu- 



2i09 



INDEX RERUM. 



SIIO 



turoitas non fkstidicnda. 2. Qiiadra^narins nnrocrus niysti- 
cus. Diluviuni eflectus misericordiae. 3 Diluviuin nostri si- 
mililudo iKiptismi, necnon Quadragesimalis. i. Rcclcsia, 
arca iricameraia. Noe prsedicans excidiuiu mundi.20^-30i8 

Serm. <:xi.vi. in Quadragesima, \n, — 1. Jcjunium inutile 
ab iniquiiale non recedeiiiibus. 2. Piis etiara exercitiis non 
Tacantibus, scd venalioiii.5. lX)minonim iu scrvos nequitia. 
Sehiis heri frater, canilius pistliabitus. l. Jejunium Deo 
acceptum. 5. Prandia pauperibus erogauda. Jcjuuium sine 
elrftmosyna, negoUaiionis genus. 20^9-2030 

SfiRM. CXL\11. in Quadragesima, vm.— 1. Qiiadragesima a 
Cbrislo coiisecratd, de necessitate sorvanda. 2. lustitutionis 
iliius ratio. castitatis pr^diga saturitas. Adie priini el secundi 
ooinparatio. 5. cur cbrisiiis iii dcserto jcjunavil. Mulieris 
praesentia quam pcriculosa. 4. Descrtum quoddam corpiis 
jejunum et castuin. 2O3i-2032 

Sbrm. CXLVIII. In Quadragesima, IX. — Renovationi suae 
{ugiter iucumbcnduin. indivisa Dni et bominis scparatio. Cur 
Deus dat prxcepta. 2. >ili bxc plena penculis. Justormn 
pericula ; obtreclanlium Itngua?, scaudalum ex iniquoruin 
prosperitale. Steilarum | otestas nullu. 3. Poenitentia oinni- 
Lus necessaria. 4. Quam pericul sc orat cupidus ultionis. 
Praesto cst misericordia misericordi. 2(163-2031 

Serm. cxiix. in Coena Doinini. De eo quod scriptum est 
in tvangeiio Joannis, cap. xui, f. 4-8, Stirgit a ccena^ et po- 
nit testvnenta smt etc. — 1. l^lio peduin peregriiiisexeiu- 
plo Domini exhibenda. 2. Mysteria in die Coenx instituta. 
o. Kibil nisi de adjutorio Dei pra^suuicudum. Prxsumptio 
Petri. 4. cooscientia a peccatis cxpurganda. 5. Perseve- 
randum in piis operibus. 2034-2036 

Serm. a.. De lassione Domini, i. — 1. ludas Jesum non vi- 
del)at etsi muiaius non erat, 3. Petri ia{isus. Fjusdem fle- 
tus. 3. venditiouis Cliristi i.Vetium. 4. A(»pareut signa in 
morte Jcsu. 2036-2038 

Serm. CU. De Passione Domini, n.— 1. Cbristus curtristis. 

2. Pctrus quarc percutit aurem. Quare fri^ct. Quem negat. 

3. Petri fliilus. 4. Cbristus in cruce vcnnis et scarabxus. 
5. Cur Josepb occultj petit corpuJi Jesu. 2038-2040 

Serm. (J.11. De passionc Domini, ni ; etdc Susanna. — 1. 
Car cbrisius accusatus silet. 2. Susanna castitate defensa. 
Judiccm virginem merctur. 3. Danielis et Pilaii idein ludi- 
cium. PilaU iniquitas. 2040-2041 

Serm. cuu. Mundus totus redcmptus. 2. Homo quam Deo 
cbarus , quantuin valeat, quantum debeat. [^iysterium chla- 
mydis coccincac , coronae spincie, siiis in crucc , veli sdssi. 
ei inonumculornin aperloruin. S. Mysteiiimi Judd! venditi 
Cliristi prelium rerundonlis. 2042 

Serm. ci IV. Dc passioQc Domiiii, v ; et de l>eato I^trone. 
— i . scopus clu^isti in mysteriis caruis. 2. Imniensa Dei in 
boinitiem dignalio. (Jiristi murs bominem , rcsurrcctio 
Doum prodit. Lalronis absulutio flt mundi spes et consoia- 
tio. Saluiis spcs ex diiobus. 3. I^tro salutem merito ol)- 
tinot, cbrislum crcdens dum dcrelinquitui'. 4. Deum con- 
filens duni patilur. 5. orationis illiusfides. Latro martyr. 6. 
Merces ei nromissa. 7. Christum in cruce Deum testanlur , 
judicium illius de latrouibus, mira illius i atieutia, crcatura 
uiiiver»a. llominis qiianta duritics. 8. (^antum bomo valeat 
et debeat. Quain reus cum peccat. Judicii futuri oblivio , 
Diagiia peccati pccna. 9. l.atronis exemplum ne rcmissioris 
vitai sit occasio : (iiiia \micis fides Lalronis, et multi bac 
inaui spe decopli. 10. Sulutis teinpus differre, periculosis- 
iimuin, slultissimum , Dco odibile. Latro salutis O} us non 
distulit. 2013-2040 

Serm. o.w De Passionc Domini, m ; seu de Cj-uce et l.a- 
trone. — i . Crux jum gloriosa, donoruin inuuuiorabilium 
causa. 2. Crucis lestivitas a Paulo inslituta. crux, aliare, 
i:hrislus, sacerdos et bostia. 3. Cur sub dio immolatus, non 
in tem|>Io. crux omnem locum iu templum consKcravit. 4. 
Crux f .aradisum reseravit. 5. Uitronis iii ca luin ingressus 
nominum valde commendat. 6. Latronis merituin. latro , 
docior. 7. Latro et Latro. latronis cbaintas ct praedicatio. 8. 
latronis confessio, ejusquc Iruclus. 0. Crux, insigne regni. 
Hinc cbristus in ccelum tulit. 10. insam releret tn adveutu 
secuiido. Adventus Cbristi secuiuins lateus uon erit , et 
quare. crucis fulgore obscurabuntur soi, luna ct stellx\ 
An^eli trement in judicio extremo , et quare. 11. Curcrux 
in judicio apparebit. 12. Cbristi in cnice pro inimicis ora- 
tio. orationis iilius effectus. 13. Imitatio Christi. Non impos- 
«bilis. stephanus, apoKtolus. 2047-2(^2 

Sbrm. (XVI. De Passione Domini, vn. — I. Redemptionis 
noeirs beneficium. Quid Deus pro ipso exieat. 2. Ars Dei 
ut lerrae subveniret , et justitiae faceret satis. 3. Hind dia- 
bOiiis elusus et prostratiis. 4. Hinc | aradisus reseratus. 
(.t)nversio nunquam tarda. Latrouis udes. Cnde, et quare 
isU mutatio. 5. Utronis vox nobis usurpanda. 2033-2054 

Serm. CL\n. lu vigiiia Paschae. i, de verlw Genesis, 
cap. 1, f. 1-01. in prmapw fecU Deu$ etztum ei tef' 
rton, etc. — 1. sermonis exordiom. 2. Lux creata, quautam 

Patrol. XXXIX. 



potuit mortalis oculiis capcre. Terra invisibilis. Fit visibi- 
Ls. 3. Spiritus super acpias, non l>cus, sed rcs Dei. Fst 
scminanus animandx conditionis. Sjiiriliis duo , Del et 
mundi. 4. Exposilio atlegorica teme invisibiiis, divisioniii 
a(iuarum, terrae ficrminantis , solis , lun», astrorum et 
piscium. 2053-2050 

Sbrm. CLVlll. In.vigilia Paschx , n. — 1. A Pitato Josepb 
petit cor|us Josu. 2. rotrus diristi resurrcctionis aiito 
cnicem conscius. 3. Maria ab angelo objurgata. 2056-20i>7 

Serm. ci IX. I)e rasclia, i. — I. lla^c diesca^tcris lucidior. 
Dieruin omiiiuin matcr. 2. Ad baiic tota sa1)bati graiia traii- 
slata. Jiisti corona ( bristi a (\uo et oniantur. 3. ilodie ca*li 
1 orta resor.4ta. Kcclosirc | orta, porta paradisi. 2058-20o{) 

Serm. CLX. De Pascba, ii. — 1. (Iiristusqiiomodo Ubore 
cgir. (luonam modo mors mortis ot morsus iuferiii. 2. Vo- 
cesTartari ad advenlum (:bi'i.sli. 3. lartari ad suiiin prinoi- 
peni aposiroi bc. 4. Justurum ad ( bristuni obs(^cratio. 5. 
Tormenta sua in tortorf s convertiint. 2050-2061 

Serm. a.Xl. De Pascba,ni. — 1. Desccnsus cJiristi ad in- 
feros effectus. 2. Sine incarnati(me verbi i otiiit bomo libc- 
rari,sed non decuil. 3. cliristus de virgine natus |)Otuit 
januis clausis intrarc. 4. in 'ibonia noii diibitantis, s<*d 
iiiquirentis affectus. Ejus inqiiisitio fit univcrsitalis 
instnictio. Cur cicatrices ostendorit (:liristiis.5. Ciiin iisdeni 
corporibus resurgemtis. idco mors sonino assiniilata, oj 
rcsurrcctio grano tritici. 2063 

Serm. CLXll. De Pascba,iv. — 1. ibomse sollicitudo fideiii 
omniuin firmavit. 'Iliomas fidclis iion dubitavit. 2. rriinoge- 
nilus ex mortuis Christiis parlusresurrectionis. 3. Qutmors 
moriatiu'. Qul mors in victoria consumi ta. 2064-2005 

Serm. CLXlll. De Pasclia, v. — i. CJiri.sti divinilatis iii- 
dicia. 2. Mortis chri.sli neccssitas. 3. cur cbristus cicatricos 
servavit. 2065-2066 

Serm. a.xiv. De Pasclia, vi. — l.Agnl logalis figura im- 
pletur. vetussacerdotiiuti aboletiir. 2. innovantur et arrident 
omnia : terra fructibus ct floribiis, coilum Ixtiori fadc. Sol 
jam dariur. l4ina plena. Kt bax; boiniiiis crgo : (luanlo ma- 
gis ii^sc dcbct la:tari. 3. nesurrcctio Gbristi nra^fieurata iii 
Adam, in Noe, et in Joua. 4. Pasdrjc spii iiualis cdcbralio. 

2066-2007 

Serm. CLXV. De Pascba, vn. — I. Mors ct rcsurreclio 
Domiui varic praesignalse. In Adam, in Noe. 2. lu Moysi vir- 
ga, in Jona. Mysterium tem|K)ris (|no celebratur Pascba. 
3. Mors et resurrectio Cbristi iinitanda. 2068 

Serm. a.XM. In l»ascba,vui.— Sabilis bumanaitaxatio.2060 

Serm. clxvii. in Pascha, ix. — 1. (^uare agniis ad vespe- 
ram iinmolatus. Dominicus dics (mot mysterns darus. Juili^ 
cii dies. 2069-2070 

Serm. a.xvili. in Pasdia, x. — 1. rasdia Ciiristi quid 
sit. 2. Da{ tismus fulurse resurreclioiiis iiuiigo. Utronis do* 
votio iniitanda. 3. Hdejussorum oificium. 4. Ad aHlificatio- 
uem proximi quisque tenctur. 2070-2071 

Serm. CLXlx. tn rasclia, xi. — 1. Introitus cbristi per 
ostia clausa miracutum est. 2. llinc non datur ratio vel 
exempium. Ad miracula tides exigitur. Tbomae fldes mor- 
tua. 3. Christi taclu revixit. 2072 

Serm. clW, lu rascha, xii. 2073 

?erm. clxxi. bi i^nsclia, xin, de resurrccllonc mortuo- 
ruin. — i. Ccrtibsima resurrectionis fidos. veritalis testimo* 
nio et exempio comirobata. 2. Murtes duae. Hortis primae 
dus partcs. Mors sccunda. Blortis primse partem secundam 
Clu*istus suscepit. Resurrcaio duplex. 3. Qui a prima ve- 
niatur ad secundam. 2074 

Serm. aAXU. Doniinica in Oct. Pascboe ad neopbjtos. 2075 

Serm. CLXXill. De Letania. — 1. Dies medicmales. 2. 
Tres letauiarum dies uoiversa celebrat Ecdesia. castri coe- 
lestis dosortor est ab Ecciesia sc suliducens. 3. Letanianim 
dies quaUter celebrandi.Quis inde fructus. Peocatis cessan- 
libus cessant ct flagclia. 4. Quaiiter Ecdesia cum fructu 
colatur. 2077 

Serm. clxxiv. De Lelania, n. — 1 . Tristitia brevi cavenda 
est xterna. 2. Dierum istorum exercitia et flnis. I*ax teui- 
|)oruin pace cum proximis procuranda. 5. Ecclesia frc« 
quentaiKla. 2078-2079 

Serm. clxxv. Do LeUnia, ra. — 1. Jejunanduro pnescr- 
tim a vitiis. 2. Jejunium sine sanctiute Deo ingratum. 3. 
Nec Deum movet ad vota impetranda. 4. (^uae Deo accepta 
jejunia. 2070-2()80 

Serm. CLXXVL in AscensioDe Domfnl, i. — 1. Mlracula 
Domini propter noe. Ascensio iilius cautio noelrae. 2. Euly- 
chetis error. Arii «rror unde profluxit. 3. Valentini error 
rereUitnr. 4. Asccoditur post curistum, spe et cupiditalum 
restinctione. 2081-2082 

Serm. clxxvil In Ascensione Domini, ii. — 1. Qualiler 
ciim christo ascendatur. 2. Sursum cor dupliciter. 3. Fide 
cor mundatum Deum ad se allidt. Humiliute retinet. cbri- 
stns vla ot- patria nostra. 9082-2085 

serm. UJ(X\ lU. ui Ascensioae DominL m. — la Cfarisio 

{Soixantt-seixeJ 



U\i 



INDEX RERUM. 



U\l 



dlviot et biiiiuiD& oatura. 2083 

ScKM. CLXXIX. In Asceosionc Domiui, iv. — 1. Aposto- 
lonim aiiimusad ascensum Cbristi. ^. Aeris, ca^li ccrli- 
tamqae affectio. 3. Aog^elorum admiralio. 2081-2085 

Sbrm. CLXXX. in Ascensione Domini, v. — 1 . ca4orum 
gaudia in Ascensione Domini. 2. Apostolorum marentium 
oiisecralio. 3. Eorum consoiatio. 2085-2086 

Serm. CLXXXl. in Ascensione Domini, vi. — 1' Apo^tolo- 
rum aflectus in ascensione chrisli. 2. Angeii mysterioriiin 
iuntii. 3. Qualis rediturus est Cbrislus. 2080-2087 

Serm. CLXXXU. in Pentccoste, i. — 1. Spirilus sancliis 
Deus. Majeslatis socius. Triuitatis exprcssio. Redemptoris 
vicarius. 2< Non jam visilalor, sed babitaior aMernus. Pcr 
substantiam, non per operalionem solani. Apostoii solis ra- 
dii et iampades veriiatis. 3. Aposlolorum perfecUooi quid 
idjecit adventiLS Spiriius sancti. 4. Apostolorum stalus ante 
ei post adventum sjpiritus sanci. Ante error, post sapien- 
tia. Tboroae inOdelitas. Aliorum postmodum fides. Pelri iu 
liersecutores judicium. Stepbanus postea corrigit. Qui ante 
limidi, fiunt subinde ad onrnia tormenta intrepidi. 5. Non soli 
Apostoli Spiritus saiicti musto inebriati ; boc fervent vitam 
perfectam sectantes; fervebant et martyres. 6. Quomodo 
quoiidie invilandus Spiritus sanctus. 2087-2000 

Seam. CLXXXIII. m Pentecoste , n. ^ i. Exordium. 2. 
Cttr spirilus venire nequibat, nisi cbristus abiret 3. Lin- 
guarum munus. Spiritus sancti praesentiae signum. Cbaritas 
Eodesiam oongregaviL Qiiomodo jam tidelis quisaue linguis 
loquatur. 4. Diem banc qui spirituaiiter celebrent. 

209i-2092 

SniM. CLXXXIV. In Pentecoste, hi. — 1. Spirituni sanctum 
Apostolis suis Dombius promittit. 2. Credeudus unus Deus 
In Triniute. 2002 

8brm. clxXXV. In Pentecoste, iv. — i . Quorumdam opi- 
nio de Ascensionc Domini in die Pentecostcs. cur qiiadra- 
ginta diebus post rcsurrectionem bic remansit. 2. cliristum 
regnantem astruit Spiritus adveniens. Dnius est cum cliristo 
substantiae. 3. AdborUlio. 2093-2094 

Serm. CLXXXVI. In Pentecoste, v. — i. Dies islc omni 
aevo solemnis. Prae caeteris eminet sacramentis. 2. Apostoli 
benedicuniur musto pleni. 2094 

Skrm. aAXXVu. lo Peniecostc, vi. — i. lcx scripia et 
lex grati.-e. 2095 

ApPETfDlClS CLASSiS III. — SeRMOKES DB SAIfCTIS. 2095-2096 

^erm. clxxxVIII. In fcsto s. \iiicentii. — i. Exordium. 2. 
Levita sanguinis dominici minister. Tormentis invictiis. 3. 
opcr.itio diaboli in Daciano , cbristi in vincentio. clam 
torquetur vincenlius. 4. A Deo sanatur , et in moiii lccto 
iDorilur. 5. Feris oljectum corpus ejiis. 6. Cor^iis, turtur , 
lupus veneratur. 2095-2097 

Sbrm. CLXXXix. in feslo conversionis s. imuli. 2. raulus, 
liipus mane rapiens. 3. Ad vcsperum dividit escas. Paulus, 
■Ibrma credero incipientium. 4. sauli immanis foma. 5. 
QUantumvis patiamur, praeiK>ndcratquodsperamus.6. Pauli 
CODTersionis utilitas. 2098-2100 

Sbrm. cxc. incaibedra S. Pctri, i. — i. Festivilatis ratio. 
8. SuiKsrsiitio bac die inducia. Animae sanctae jam siint cum 
Cbristo. 2100-2i0l 

Serm. CXCI. In catliedra S. Petri, ii.— i. concurril festuni 
boc cum QuaJragesima. 2. Qiiibus modis dcfunctis subvc- 
niatur. 2101 

Sbrm. CXCII. In Calbedra S. Petri ; iii. — i. Petrus suis 
erroribus profecit. Dignitas ct ratlo nominis Pctri. 2. Pctri 

gressus super aquas. Fide sustentatur. Mirabilior est quaui 
ansitusisrael pcr^mare. 3. Dcflciente fide deficit scmita. 
honnisi per pcricula venitur ad cbristum. 2102-2103 

Serm. CXCUI. De Annubtiaiione Dominica, i. -^ i . Diabolus 
ea arte qua bominem deluscrat, a Cbristo delusus. Cbri- 
•tus Deus el liomo. 2. uariae meritum et pracrogativap. 

2i03-2104 

Sbrm. cxciv. De Annunlialione Dominica, ii. — i. Evae 
danuia, et Mariae bcneficia. 2. Maria omnem superat laii- 
dem. 3. Mundi salus ex ^iarix assensu pendet. Maria mater 
. ei vbffo. Nupsit ipsi Oeo. Jercmiae de Maria propbetia. 4. 
AiigelT ad Mariam verba. Maria; obedientia commendaiur. 
tL Ad bealam virginem precatio. 2104-2106 

Serm. CXCV. De Annuntiatione Dominica, iii. — i. Ma- 
ria, porta in domo Doroiiii clausa. 2. Aiigelica salutatio. 3. 
Sequitur de eodem argumento. 4. Josepb lurbatur. 5-6. 
Per Angolum Joscpb pacatur. proibetiae de Haria expll • 
CMtur. 2i07-2iOI> 

Sbrm. CXC\ I. in Natali Joannis Baptislae, i. — i. Katio sin- 
gularis ln^us festivitatis. Joannes typus legis. 2. lAicerna 
vdcns. 3. Quae suo biortu revelet. 4. verbum quid slt, quid 
¥01. 5. Joannis prae caeteris propbetis giuria. Mcdiator est 
llovi et veteris Testamcntl. 6. vis facieuda propter recnum 
coeloruro. 7. Duo abstinentiae genera. 8. hapit Ecclesia sy- 
nagugae regnum. Regnum nostrum Cbristus. Rapiunt et bo- 
miues tngelis aposuiis. 21 10-2113 



Sbrm. CXCMI. in Natali Joannis Raptistae, n. — I . Solius 
Domini et Joaanis nativitas celebralur. Qui cx muliere, in- 
ferior est Joanne. 2. Ut riirisii, sic Joannis nativitas plena 
mysterio. Item et uiriusque i^assio. 3. cur Joannes luceriKi 
dictus, et ante Cbristum praemissus. Cur vox. L^is tyi>uui 
gessit. 4. Adbortalio. 21to 21 i:i 

Serm. CXCMU. In Natali Joannis Baptistae, ni. — 1 . J(3af t> 
nes siogulart celebritate coliiur. 2. vok est. cbristo a*e- 
scente minuitur. cbristum ortu et conviTsatione siguavii. 

3. Libertas illius in arguendo. Pravorum oorreptio quando 
extra culpam omiititur. Pium ad pravos conigendos artil- 
cium. 4. status miseriae vel felicitatis quandoque mutan- 
dus. 2115-2116 

Serm. CXCIX. In NataU Joannis Baptistae, nr. — i . Joaunes 
parentlbus coinmendatur. 2. Elisabetb sierilis, donec iranf- 
iret cupiditatis sensus. Joannis enctmiia. 3. llliistris anpch 
de Joanne propbelia. Eam ipse bnpl^t necdum natus. 21 17 

Serm. CC. in Naiali Joanuis Baptistae, v. 21 18 

Serm. ca. In Natali apostolorum Pctri et Pauli , i. *- 1 
Petrus per signa, Paulus per Epistolas ubique clarus. Pri- 
mum Petri signum claudi sanatio. nei bujus oonvcnicntia. 
Petrus, petra, l^aulus, vas; ambo quam Ecclesiae ncccssarii. 
2. Quam congruat quod una die passi, quo l>elrus confixus 
cruci, quod de Paub cervice kic firofluxerit. 3. Quomodo 
martyrum celcbranda memoria. 2119-2120 

Serm. ccil. in Natali apostolorum Petri et Pauli, ii. — i . 
Apostoli inter se parcs, Petro tamen et Paulo inferiores. Pc- 
tro potentiae, Paulo scienliseclavis credita. 2. Pctrus ct Pau- 
liis meriiis aequales. cur uno die, uno in looo, sub uno ly- 
ranno' passi. cur in oocidente. 3. Mortis eoruui causa. ( iir 
Slmon Magiis volare in altum permissus. 2119-2121 

Serm. CCIII. in Natali Aiioslolorum Petri et l*auli ui. — 
i. Petrus ad Judacorum, Pauliis ad Gentium saltiteiu cleciiis. 
2. Ncgotiatores sunt, ct spirituales disiiensatores. 3. in 
multis aequales. Paulus Novi 1'eslatnenti Joiias. 4. l*cti*iis 
dcsiructor Synagogae, Eoclesiac reparator. 3. viuciilorum 
Pctri commeudatio. 2122-2125 

Serm. cciv. Iu Natali apostolorum Petri et Pauli, iv. — 
i. Pctriis a Paulo quxritur, et timet. 2. Pauli saliitem oratio 
mcruit Stci hini. 5. Paulus paiitur quae daiiat mala. 2121 

^erm. CCV. in Nalali apostolorum Petri et Pauli, v. — 1. 
Pctri vocatio ex|)oniiur. 2. I»auli conversio. 3. In JiidaH^s 
increpaiia 4. Petri ct l*auli martyriiim. 2123-2120 

Serm. CCM. I)e Kalali S. Laurentii, i. — 1. Laureniiiis 
munduni inflammat ad marlyrium. 2. Diuturnum patilur su^i- 
pliciiim. Tribus pueris non iuferior. 3. Igne duplici se rogai 
exuri. 4. Ut martyres imilemur. 2127-21^8 

Serm. GCVU. in Natali S. l^urenlii, n. — 1. Marlyrilnjs 
quid debcamus. i.aurcniius ob tria merito colendus. 2. 
Quare cruciatus. 3. Martyrcs anle martyrium martyres tiiisse 
necesse esl. cruccm lollore quid sit. 2128-21^9 

Serm. rxvill. In festo Assumplionis B. Mariae. — 1. sole- 
mnitas ba^c praccipua ct jam uieriio accepta. 2. De Mari:e 
assumptione quid seniial Ecclesia. 5. De genere mortis illius 
nullus liilinorum scri|sit. vcra de assumuione sentenlia. 

4. Maria omni laude in:nor. 5. Mariaomni laudc dignissim.i. 
6. Hagnilicare dicilur duohus modis. 7. Magnificandus int- 
primis Dcus de redcmplionis niuncre. 8. Hac veritaie iinlMi- 
tUK terrena despicit. Qnx Iwna, qiix prava exsultatio. 9. 
Quid sit Ixtari in Jcsu. 10. lliimililulis commendatio. Humi- 
litasfiicata. il. lYecailo ad beatam virginem. 12. Beaia 
Vlrgo qiioniKxlo oolenda . 2 1 29-21 5 i 

Serm. a:ix. In festo omnium sanctoruro. — i. certaniiui^ 
lcinpus brcve, bravium sine line. 2. scquitur de eodeiu 
argumeiilo. 4. vilac beatae dcscriiitio. 4. Per quid ematiir 
coelum. 5. Coroiia martyrum purpurea, justc vivcntium can- 
dida. 6. Quam exoptanda vita aeterna. 2135-2137 

Serm. rx:x. inNatali S. stepbani prolomarlyris, i. — I. 
Stepbanus toti F.cclesix datus ad exem^ilum. stepbani sin- 
ccrissima castiias. 2. Cur filium bomims, non Kirmm Doi 
viderc se testatus est. 3. si distant inter se martyres^ 
pnccipiius esl stenbaniis. 4. Mira stepbani cbaritas. 5. Ini- 
mlcis indulgerc. 0. Difficultatcm auidcm babet, sed et in- 
gens praemium. Id observatur od terrenam snem, vel 
propter timorem ; qnanto magis per amorem ! 2i37-2139 

Serm. rr.xi. in Natali S. Stepbani, n. — 1. stephanus co- 

rona. 2. Mndictae cupidus, coercetur. stc^)banus et saevii 

et diligit. 3. l>ro se slans oravit; itro iuimids, genn flexo. 

^ 214(V-2141 

Sbrm. CCXll. inNataliS. Slepbani, m. — 1. Saceixlotis 
gaudiiim et corona salus populi. Sacerdotis est dispensiire 
res Dei, populi suscipere. 2. sequiiur de eodem amimento. 

Serm. ccxiil. IB Natall s. stepbani, iv. — Martyres quid 
sibi, quid aliis pariant. zl 42 

Serm. CCXIV. lu Kauli S. Stepbani, v. — i. Lupis oves 
miscet Dominus, et quare. 2. Stephanus ovis nrima. Paret 
ut augelus. ob Trinitatis signaculum. ciuus «lei davibus 



^il5 



INDEX UEULM. 



'2it4 



crBlum aperil. 3. ibi vi(icl Clirisium ei angelos. .4. Ul Chri- 
sius, sic siopliaims. Deuin coiifileus dainuaiur. Nec tamen 
luiiciacot; sed non aurliiur. 5. siepliam ad Judaeos allo- 
euiio. (5. sicphani ad ( l:rf>iinn | malio | ro so. 7. Precatio 
cjustiem pro iuiiiiicis. omd profuii Iiokc precaiio. 2142-2144 

>ERM. (x:xv. In Naiaii s. siepliaiii, vi. — I. In Naiivitatis 
(lirisli elFeclus. 2. 01) Clirisli a)nfessioneni lapidalur Sie- 
phaiius. 3. ciirisli ad excinplnm pro iniinicis orat. 4. Ofa- 
lioiii Sloptiaui debelur coiiversio Sauli. 5. sauli crimen 
cl iiulul^olur Pt vimiicatur. 2145-2146 

SKRiH. CCXM. In Naiali s. ste|hani, vn. — 1. sieuhaous 
liic dogens Iriniulem vidit. Mira stophani in lapiuatores 
charilas. 2147 

^iiLHM. ccxvii. in Nalati s. Slephanii vm. Ibid. 

Serm. aixviii. m Nalali ss. iihk^., i.— 1. Magi al)()riente 
veniunl. 2. lnnoc«iitium felicitas. 3. llorodis error faluus(iije 
icrror. 4. Fjiis perturUuio cl dec«"ptio. 2149-2150 

StiiJM. CCXIX. In Nal;iri SS. Inmx^entium, n. — 1. Deus 
uiius. liinocentes iiasceiili Deo deheulur viciiiiiSD. 2. Luctus 
malruin. 3. (^uain iristis llen^dis sors in die judicii. 2151 

Skrm. ccxx. in Natali ss. Innocentium, m. — 1. tnnocen- 
tibus llero<les plus odio profuit quain obsequio |)rofuisset. 
iiiiioceiiles martyrum flores. 2. iujuriam susiinet majorem 
i|)se ipii inlert. Mortis cogttalio cupiditatem coercet. Tunc 
nulti malo bene, nulli lioiio male. 3. Scd et nuiic melius 
est boiiis quam malis. Malum paii, et malum esse. 4. nivi- 
li!c l>oiia? ; (luihns fiat bene ; bonae natura, sed malis malse. 
S. iJivitia: verse et falsae. cupiditas semper eget.6. Coa- 
ehisio. 2151-2154 

Serm. ccxxi. in Natali SS. InDOcentlum, iv. — 1. In Mar- 
tyrum cullii salvator iaudatur. Quam congrue martyres sub 
aia Dei. lunocentes |)lus cscteris exorant. 2. Vindictam (luo- 
modo rogentsancti. Sauctis jam stola una, post erit du^ex. 

3. guomodo Deus loquaiur sanctis. 4. Martynim vestigiis, 
in quanlum nossumus, in.sistamus. 5. Martyrum sors mu- 
taia. 2155-2156 

Serm. ccxxii. De sanctis a);ostoiis. — I. Aposloli arietes. 
2. Fidelos catoros superant. 4. Korum virtutes propoDUO- 
tur. Modus diligeodi amicos ei iaimicos. 5. Demododiligendi 
(roatorem et crealuram. 2156-2157 

Serm. (x:x\lll. De uno sancto Marlyre. — I. Uartyrum 
in agoiie duo consiiloranfa. 2. riuantuin martyres accen- 
itat spes a-tcrn'je ^lorise. 3. Martyrum progrcs.sus. 4. Mili- 
tia iiiundana et chi istiana. 2158-2150 

SERM. ccxxiv. De Mariyr*hus, i. — 1. Martyriumduplex. 
Ad consortium niarlyrum pervenit , qui mariyres imitatur. 

4. laborem soI:itur (]uod ad civcs nostri cui.idos tendimus. 
Kt lalKiris niajoris iiiajor osl morces. 2159-2160 

Serm. a.x.xv. De Marivribus, n. — 1. Miirlyres vere co- 

lunt, qui eos imitanliir. £ Noc marlyrum nec Christi imita- 

lio iin|.ossil)ilis. 3. rra-soriiin iii inimicorum dilectionc. 

charilatis diio {>cdos. 1. Inimicos amans cst lilius Dci. Non 

diligeiis honiiL-ida osL et in tonebris. 5. Qua; in nos peccan- 

lur, indulgeiidi; (puein Doum, punieuda. In nobis est pec- 

caiorum romodium. 6. Kaciie indui^et (jui atiendil.quanta 

Deodoliel. 2100-2162 

scRM. rcxxvi. Do Martyrihus, m. — 1. christus in raarty- 

rii)us |>atitur. rassio eoriiin translatio est ad ca>lum. 2. Dia- 

yljolus nolens niarlyrii.us |.r;r.siat (X)ronas. 2162-2163 

Serm. CCXXVII. 'i)e Mariyrilms, iv. — 1. Marlyrum sege- 

tes nuininco saii}^uine et laeryinis irri;^aiie. 2. MarlyTum 

reIi(Hiiu', velut smcx si arsio. o. Per resurrectionem adn- 

nabuniur. 2163-216i 

Sep.m. a:xxMU. in fostivitatovirf(innin,de lectione Kvan- 

polica. - |. (uid prudeiiiilnis virgiiiibus, qnid fatuis in- 

tollijjroii luiu. 2. StMisus quinque volul quinque vir{|ine.s : 

<]iii conuiiii-aiKur aiit inteii^ritatem C(uisorveiit. 3. Virgini- 

tas sola niiiil [rodost. 4. HdeJis qui:>que virgo estot sponsa 

Christi. 2iai-2l6() 

Serm. CCXXIX. Do Dodi aiionc rccIosi;e, vcl altaris con- 

sccrationo, i. — 1. (juod in teiiij.lis nia.mtaLtis, id spirilua- 

liter a)mpletur in nohis. 2. Delnla ad sai;rani .syiiaxim pra:- 

paralio. Decet quand^Kiuo ab ea se subduooro. 3. Crimifn 

eain iiidigne porci[)ionliuin. Criminis bujus pa'na. 4. Hxcom- 

mtinicatio teniporari:i et aUerna. Vijm'di xlerna^. 5. Mercos 

di^nio cfmimunicantium. Mu:iditi(;s ad id re(|uisita. Ini(pii 

pri.-baiiiur animain non aniare. 6. Adhortatio. 2166-2168 

>KRM. (x:xxx. in Dedicatione ecclesia;, \el altaris Conse- 

craiione, n. —1. Fostivitas ha^c in gaudiis celebrata. 2. Gau- 

(liuiii oi "on est vernin, cui nec cor purum nec corpus ca- 

stiiiti. 3. mus in nohis hahitarc dosiderat. 4. Duo altarla iu 

i<Mii| lo ^atomoiiis. saiTiricium duplex a nobis exigit Deus. 

h. i;^!U'S (hio, charitaii."> el cupiJitatis. 6. Cujus-.iue cor aut al- 

tare i).'i, auidiaooli.sacerdos loijalus pauperum. 2168-2170 

i-EiiM. ccxxxi. iii Dcdioaiione ecclesia;, vcl aharis Con- 

sc« luiioiio, ni ; oi de verliis 111 Rcg. cap. x, Scd et regina 

Sitba^ audin fatna HiiomonK^ elt, — 1. toclesia? variae fi- 

Curx. 2. Lam rogiua eaba mnllimodis reprsfseuiat. Dogma- 



taEccIesixa Chrislo tradHa.S. Ecclesia miraturChrisli sa- 
pieniiam.In opificio mundi. In domo quam per incarnatio- 
uoni conslruxit. In cibis mensir su.t: oi ijui Christi dbi. 
4. Gloriam Domim cum \iderii Kcolosia, didis fatebilur 



mjjorcin. 



il7l-217i 



APPENDICISCLASSISIV.— SERMONESDEDivERSis.75-7i 

Serm. CCXXXll.DcsanctaTriniiate.— l.Df^Triniialepe- 
riculosadisputatio.Hocscimusdo Deo.quodcum nescia- 
nius.2.HacscientiaphiIosophos et gontiless iporamus. 5. 
Dainnabitur non iffnarusualur* Dei.sedlemerariusasser- 
tor. 4.Qu{edeTrimtaie cognitioChrlslianosufliciat. Judjeui 
estSabellianus. Personae proprietatibus, non naiura dis- 
tinguunlur. 5. QualisChristiauiaemulalioessedebeat.I^id. 

Serm. (X:\xxiii. Dc Kide catholica, i. ai75 

Serm. ccxxxiv. De Fide catholici, u.— 1. Christl nativlta- 
to^ dua\ Duie substaiiti:e. 2. chri^tus quunlam loquitur et 
agit ut homo, quaMlam nl Dons. 3. Quasi homo cbristus mU 
nor Paire, quasi Deiis a^cpialis Pairi. 4. Christi divinitas. 5. 
Quid res|iondendum iis qui Spirilum S. creaturam dicunU 6. 
Fides calholica, quam qui profiletur, beatitndinem adipisci- 
tur. 7. Maledictionos oinninm male CTedontium. 2176-2179 

Serm. ccxxxv. De Hde catbolica, m. — 1. Deus uuus 
non sohtarius. spirilas sauctns a l^atre ol Filio. tiiius a Patre 
natnra, non voluntato, genitus. 2. christi (hi:e naturac. 21H0 

Serm. CCXXXVI. Dc Fide catbolica, iv. — 1. Arianorum 
conaliis. Anctoris pro Ecdosia preces. Fides Patruin. 2. De 
Patre, de Filio, de Si.Hiitu sancto. 3. Natura unum suntfSed 
propriolatil)us distinguuntur. 4. De Incarnationis mysterio. 
!-::rror quorumdam : iMiotiui et .ApolUnaris : aliorum. 5. Cbri- 
stus |)as>ns est vere, sed secundnm hominem. Resurrectio- 
nis fiJes. Pr;eniia justoruin , et injustonun supplida ditersa. 
6. Krrores de animarmn substantia et ongine : de praBce- 
[itis Dei. Manicbxorum e Cata|)hrygum de DNptiis : aiioniiii 
de Chrislo : Joviniani de meritis : &}anelis et Joviuiaoi de 
libero arbitrio. 2181-3183 

Serm. CCXxxvii. DeSym))olo, i; ac de dcitale et omni- 
|)otenlia Patris. — 1. omnipoteniia Dei evincitur. Ez 
operum magnitudiue. 2. Kx facilitate qua facta auiU. Ex 
creatione rerum invisibilium. Fx ejusdem dissolutione. 3. Ex 
hominum suscitaiione. 4. Fides taiitl Dei incutere debel tl- 
inorem. 2t83-21fti 

Serm. rr.xxxviii. Do Symliolo, n; seu de Domino Jmu 
christo, quod absque initib sit cuin Parre secnndum deita- 
toni, qui secundum liominem nol)is a certo initio natus osl 
ox virgino. 1. iu Christo naiura iina, diiae natura'. 2. UaDC 
ridem A|iolliiiaris ol Arius iinpiignant. 3. Ciiristus |)robatur 
veru:^ honio coutra Apollinarem. gni Christusex seinine &• 
ctus dicatur. 4. In christo non mutatur Dcus in hom*DeiD, 
sed homo Deo sociatur. ¥X hoc et omnia (luae ecit, pro no- 
bis. 5. Christi quoque resurrectio pro aobis. o. Judidara 
extremum. 2185-2188 

Serm. CCXXXIX. dc Symbolo, ni; seu de Spiriln sancto» 
qiiod ejusdem sit substantia; atque doitatis, cujus est Pater 
et Filius. — 1. spiritus sanctus probatur esse Deus, tcsti- 
moniis Chrisli. Petri et Pauli. 2. Non est Filio minor, cujus 
otfensa tam gravis. qm et a Palrc procedit. 3. Cujus ob ad- 
venlum expedit Christi discessus. 4. In Trinitate tria no- 
mina, tres personx, doilas una. 2187-2188 

Serm. CCXL. De Symbolo, iv. — i. Quid quisane a{)ostolus 
de sjmbolo composuit. 2. Firmiter tencnda Hdes a|)OStolo- 
rum. 2188-2189 

Serm. CCXU. De Sj-ndjolo v. — l.Synibolum lidei est com- 
prohensio. Quare sic dictuin. nuid ex illo apostolus quisque 
composuit. 2. verla syml)oli, ca^leslia sunt Domini sacra- 
roenta, (\ux graiiam in nobis servant incomi| tam. 3. Per- 
sonarum disiincta | ro{)rietas, una majestas. Marix virgini- 
tatein lldos attingit, non sermo. 4. Sola Floclesia catholha 
sancta est. , 2190-2101 

Serm. cx:XLll. Dc Syniholo, vi ; ad ComiHrtoiilos.— 1. sym- 
boluin breve est etdifrusum. 2. Judioia sua credi a nobis 
Dous, non discuti. 3. Pilati cur liat vult nientio. 4. Trini- 
talisconfessio ncccssaria. 2191-2103 

Serm. a:XLlll. Dc S}inlM)h), vn. — 1. Ipsc qui Deus. 
ipse Pater nostt^r. 2. Mariie virginitas antc ct post 
partum unde credatur. 3. Quidquid inUrmitatis in Christo, 
propter nos ; quidquid glorix esl, proprice potestatis. <4. 
Uesurrcclionis tides ad salulem neccssaria. 2193-21(4 

Serm. a:XLIV. De symboli Fide et bonis Moribus. — 1 . 
Beaia virgo al)S(pie macula peccati perduravit. 2. HuroiUtas 
muitorum est fucata. Quid C^uistus pro nobis egit. 3. Qvid 
vicissim agere deberous. 2194-2105 

Serm. CCXLV. Dc mysterio Trinitatis et lacarDationift, i. 
^ 1. Tres personae Trinitatis unum sunt. 2. Ad solum la- 
meu christum porlinet ciro, liiuslratur exemplis aDim», 
solisetcitharaf. 3. Judx>nsevincilur, \irginem potuisse pa- 
rere. 4. Virginis partus contra Blanichxum similitudins 
inonstratur. o. virga Aaron Deipaiam ligurasit. Et uucesex 

A ortx* salvatorcm Dostruni. 2i96-2i&7 



Silf! 



INDEX RFRUM. 



£416 



scmi. a:Xl.vi. De myslerloTrinilalis cl liicaniaiionis, ii.— 
I. objkiunt Ariaiii de Sapicnlia dictum, Domnus creavH 
wie, eic. «espondctur 1- ia de sapieaiia salonioni daia |>osse 
iiiteltigi : ^ duas esse in Christo naiuras, uniias quidiMn, 
sed non confus;is. 2. Ralione bumanse naturae se crpaiiiin 
didl. Katione autem divinae ante omneni crcatiiram. 5. Ro- 
gant, r.emtus esl dum eraU ovt dum non erat ? i>ecl iraliir 
quod semper Patri coexisiit, el quatenusa Patre distingiia- 
lur. i- Id per splendoris exemplum illustralur. 5. «L»|.oiiuiit 
creatum esse, non qenittmt. si iia esset, foret serviis, ni>c 
oulendus esset. chrfsii corporis adoratio. 2198-2200 

Serm. CCXLVII. Quare naits et passus sit Christus. — I. 
Rapientia potuit per polentiam honiinem aJ se reduccre. 
Maluit id praestare suavitcr. Hxc iUi hominis assumendi 
catisa. Nec tamen ideo imuiinuitur. 2. Ncc sibi quidqiiam 
•ddidit. Kil enim nostri indi^et. 3. Analogia Chrisii cuni 

f)erito medico. 4. Figura criias mystica. 5. Praeserlim | ro- 
iiQdltas. De reparaUonis nostr» m^sterioDeusiudamnando 
iiomine justus, in redimendo misericors. injustus fuisset, si 
impflcoitentem reparassct. 6. QuaUter ad hanc eumgraliam 
iHTcparavit. 7. Crucis usus ac virtus. 2200-2203 

Sbrm. CCXLVUI. De Sepuliura Domini. — i. Sepulcrum 
DomlQi quasi vuha. Uide gloriosior quam de matrc nascitur. 
j. Analogia Joseph cum Domini maire. 3. Joseph magis in 
iiionumento cordis Dominum coUocat. Sepulcrumdirisli spi- 
rituale. 4. Qir alieno in tumulo condatur Dominus. 5. Maria 
Magdaleue pro|)hetat nesciens. ^i-2203 

SKmM. CCXLIX. De extremo judicio, i. — 1. Sacerdos ne 
qusnrat placita praedicare. Uedicorum more se gerat. 2. De 
sua populonimqiie salute rationcm redditurus. S. BeuciOcio- 
nim bei memorra munimen est contra peccata. 4. Qua; do 
lis ratio in judicii die repetenda. Crucem injccaior impouit 
(liristo prima gniTiorem. 5. Damiiatorum suppliciiim. l'ujni- 
tentia dum hic sumus ohemida. 6. Nec ulli procrastiiiauda. 
Religionis habitus. 2200-2^ 

Serm. CCL. De Judicio exlrcmo, ii. — 1. ^ila» dej^ravaie 
^udia. 2. Ad popnilentiam et boiia opera exliortalio. coa- 
fessio ct poDmtenlia a sacerdotibus im|.osita. KleoiiiojyruK 
de rapinis. 2209 

Serm. ca.l. De Judicio extrcmo, m.— Po^nai aHernae. 2510 
Serm. CCUI. Admoniiio ut non solum liiigua, sed et mo- 
rilius el operibus laudeuir Dcus ; uuia quale esl quod cogi- 
Utur in corde, lale est quod procedit iii o|)ere : et de piirga- 
loriis ptBuis et inferni puteo. — 1. llic jugiier bcne ageu- 
dum, ne male egisse fruiira (luandoque ia*niteal. 2. Pa^n.-e 
ariernae. 3. Purgatoriai pcenie. 2210-2212 

Sbrm. (X.'LIII. De con^cssione peccatonim, ct (jiiia hoc dc- 
sidcrat dialwlus ut pcccata uoslra minime conlitemcs, rci 
ante tribunal aelerni judicis appareamus ; Deus e conirario 
vult ut mala nosira hiimilitcr confiteamur in hoc sxoiilo, iit 
ab cis liberari mereamur ia fuluro.— 1. conrcssioiiis prajcc- 
repium. cur Deus hoc jusseril. Diaboli conatus ne iniplea- 
iims. 2. Peccatum rcgerunt mathcmatici in stellas : Mani- 
<*lia*i in geniem tcnebrarum : mulli in diabolum. 3. Dialx)liis 
suatlcl, non cogit ad peccandum. Lil>eruin cst homini con- 
sciilire. 4. Excusationcs In peccatis. Koii ca totlunt, sed 
ipsonim medicinam. 5. Conicssio initium saiiiiatis. 6. Corri- 
iiicutis sxvitia lenis. 7. Adulantis blandimeutum , oleum 
peccaloris. 2212-2214 

Serm. a3.iv. De Confessionc peccatorum, et roBniteutia. 
— 1 . confesbiouis neccssitas. Quam utilis sit, et quibus. 2. 
Damnatorum |Krnitentia iufructiiosa. Tormentum duptcx. 
Duplex sit po^nilentis flctus. 3. Poenilentia vcra non aiinis, 
uei cordis conlritiooe ceiisetur. 2215-2216 

serm. CCLV. De Poeniteiilia. — Criminum conscii a com- 
munione se sulHrahuut. Praestaret ut ea dignos se cxhibc- 
rent. Pcr cilam scthcet i ceniteuitam ct lat)oriosam. Quid de 
I cenilentc io extrcmis seullcndum. 2216 

Serm. (XIM. Admooitio per qiiam ostenditur quid intersit 
inler iflam iicenitcntiam niuc ciim bonis operibus scinper 
a^lur, etillam qaae iBinUrmilate vel fine vilae acdpitur. — 
1 . An |K£uitentia accepta moricns veniam obtineat. obtinet 
t\u\ se in [KBiiitenlia ct Ixinis operibus jugitcr cxercuit. 2. 
olHinet et qui vixit in pcccatis; scd qua lcge. 3. Id aegre 
sentialurde eo qui operibus |Genilentiam nou ostendit. 
4. Tutiiis est poenitenliam jugitcr agerc. Mortis enim hora 
incerta. In quibus coosistat jugis iHa | OBnrtentia. 2217-2218 
ScRM. GCi.vii. Admonitio ut pro capitalibus criminibus 
sine aliqua dissimulatione ad medicamentum poHiiientia* re- 
curraiur. — 1. De veuia praesumptio et desperatio. ivp- 
nilentia ne differatur, nec erubescatur. 2. Poenitentta omni- 
bus necessaria cst. Peccatorum minutorum enunieratio 
sota Dei misedcordia redlmi possunt. 3. Poenitentia scra 
quibus prosit. Quam injuste exspectetur, qiuim periculose. 
4. hi niiiiuia et gravia pcccata continuo rcdimantur. Mala 
spi*s ct mala des|»eratio. 2219-2221 

ScRM. (X]Lviii. unde supra. — 1. Utlapsus cito resurgat. 
Quam 1 t*riculosum i>eccata |»eccatis cumulare. 2. Vi nemo 



quanlnmvis rcus de miscricordia Dei dcspcrct, scd sine 
inora eam sibi concUiarc festinet. Exemplo David. 3. Itein 
exemplo Achab, Manassae, et meretricis qux pcde^ ix»iiiiiii 
lavit. 4. Non erubescat poeoitciitiam agere, qui noii crulniii 
pwnitenda committere. 22il-22^ 

Serm. CCUX. Admonitio ut quia scmpcr peccaia sutu'c« 
punt, somper proiltispoenitentia agatur, ct nenio ad cxtro 
mum vitae suae pceoitcutiam accipere iiiagis(|uam agere pc- 
ricuiosa dissimulatione reservet. — 1. raMiiteulia hic a 
neminc dcbct dimitli, cum quotidle pcccemus et peccaia 
tenera fncilius aveUantur. 2. raMiitctuia uuotidiana su.>de- 
tur familiaribiis exemplis. 3. Paiiiteiiliae illius fructiis. Pec- 
cator in se nequil habiiarc ; hiiic abcrrationes quxTlt : scd 
indc inquieiuuinem auget. Unde cam vcrius avcrtere jios- 
set. 4. Pcccata cUam minuta sollicilc expianda. 22£>i223 

Serm. CiL\. Admonilio exccrpla de libris autiquorum 
Patrum, utqui se criniina capiialia fecisse cognoscit, ad iiq»- 
nitcnliic mcdicamenta sine aliqua dissimulatione conrugiat. 
— i. (X)n!cssio tabula |)0st naiifragium. Anuiia mortua la- 
crymis suscitattir. Non auiem solis eleemosynis. 2. EleenH>- 
synx pca^atoris. 3. ( onclusio. 222tl 

Serm. (XLXI. Admoiiiiio de illis qul poHiitentlam publi- 
cam I elunt. — 1. POHiitcntia jpublica cur petatur. l^iiitcn- 
tis ioidumentum. supplicatio. 2. Uac prcce non moveri inhu- 
manum. Nec Dcus Ecclesix pro poeiiitente prcccs despicit. 
3. Non ideo tamcn a bonis operibus poenitens vacet. Vinuin 
ci carncs ei inierdicuntur. 2227-222B 

Serm. CCLXII. De pocnitcntia.— 1. Pa^iitcntiae effectus. De- 
lictis commcnsurelur. Poenitentiae publicae obnoxiacrimiua. 
Poenitcnlis publicae ratio. 2. Adjungendae lacrymae ob inter- 
ilum unicae suse. Cur anima unica. Nec desint misericordix» 
ctpem. 3. Et haec perficere |)auperes possunt. Pauperes cur 

{lermisil Deus. 4. operibus misericordiu; post vitam noii cst 
ocus. ladiimcata bcatorum meriia. Paui^eres sibi aliuiii 
ditarc polcst. 2229-2230 

Serm. CCLXill. Admonitio ad eos qut | utant qtiod illis ad 
vitain xacrnam sunicial, si mate non fecQriut, ciiamsi l»oi)a 
iin{1erc noluerinl. — 1. A malo abstinere non suflicit. 2. au 
in ju ticio securus futurus sit qul aliena non tulil. 3. An jii- 
ste sc quisoplet talcm iu die morlis c^ualis eral iii ilu* 
Baitismi, Excmplis illustratur. 4. Recapitulatio. 2231-2255 

Seam. (UU.XIV. Ex(>osilio tidci, ct intcrprctatio uimiiuu» 
ejus. — 1. Fidcilauites ab omuibuscclcbraulur. Fides a tii 
nunciipaiur 2. ut iulcgra ^it, crcdalur ct quod ppouiittit ct 
quo<l iniiialur Dcus. it sit vcra, agcndum uudc et hoc ca- 
vcatur, ct iltud acciuiraliir. 3. Ideo qux pnescrlim i:i Bapti- 
smo proniissa sunt implcuda. llic ncino sit sccunis. Fidi^s 
etiam de olioso scrmonc pcriclitatiir. 4. Ponipie diaboli. 5. 
Fidcs sinc opcribus. Dcspcranli aut pra^sumenti noii cst 
Udcs. 6. nccapitulatio. 2233-223(> 

Serm. (X:lxv. De chrisliano nominc cum 0|icribus oou 
christianis. — 1. (:hri4ianum noincii non sufucit. siguuni 
Chrisli. Quh ad pernicicm eo se bigiict. Cui prosit. 2. ofli- 
cium (:hristi:ini. Pairisfamilias. Judicis. 3. Quxnam agcnda 
domiuico dic : in ecclcsils ; iii morlus. Unclionis cxtreuiae 
effcclus. 4. Quid caveiidum in coUoquiis. Balationes aiiic 
basilioassanctorum. 5. Etlinicaruin suj.<crstiliouum rcliquia.\ 
Supcrstitio in fcria qiiinta. 2237-2259 

Serm. Q.1.XVi. Qui siiit christiani lioni, et qui niali. 2.Quis ve- 
re christianus. 3.Quis christia.io iiidiguus uoniine. 22iO-22il 

Serm. ccl.XVil. Ad compctcntcsexhortaiorius.— 1. coiii- 
pctcutcs qua^i simul pclciitcs. Qutd peunt. 2. Ad id olai- 
nenduni qui sc prxparcnt. (xlium diiuittant. Iimiste i o»- 
sessa rcstituant. 3. PfRuitcntiam pro delictis agaiit. 4. Qiuc 
vitarc debeaot, nc per al)orsum ab Eccicsia | roiiciautur. 
5. Siisceptorum munus. Et stisceptorcs ct suscci.ti iiactuui 
cum Cliristo incunt. 2242-2243 

Serm. (XXXViiL Demandatis Dci servandis. — 1. lu inau- 
datis Dei servandis discipuliis ct doctor aequc consentiaut. 
Hacc qui non scrvat, horrct vitani. 2. Benignitas Dei iu 
homincm, qucm miuis ad sc allicit ct prouiisais, ()uciu 
ptectit invttus. Mcrcturhomo cx co quod viili. 2213-2244 
Serm. auAIX. Kxhortatio ad tcneiidam vcl custodiendam 
charitaiem. ostcndit etiam admoniiio ista quod uullus 
se unqiiam in vcrilaic |totcrit excusarc quod veram chu- 
ritatem habcre non possit. Aliauas ctiam sentemias de lio- 
milia s. Augustini, quam de cnaritate scriiisit, iroiit noiii 
opporlunum visum est, huic sermoni credinius iiist^roiidass 
— 1 . charitatis possessio dulds, et aoquisiUo facihs, quara 
Chrislianorum omnium cordibus s|)iritus sanctiis iufuiidit. 
(Jiaritas insodabilis est cum cunidiiate. Charitatis dulcedo. 
2. studia et opera illius. 3. Ab nis excusatio nulla est. 4. 
Cbaritatis encomium. ^45-2217 

Serm. QjCXX. De dllcctiooe cbnrltatis, etodio cupiditaiis; 
et quod regnum ooelorum non soliun duobus miuulis, sed 
etiam bona voluntate eniipossit ; el de tribulatioue uvaruiu 
et oli varum. -^ 1 . diaritas et cupiditas simul ess4i nequeuiiL. 
2. Divili quid agemhim de (livitiis suis. Pi.trimjiui augiueii- 



tiM 



INDEX REUOM. 



'2478 



luiii iujiis(c 0{>tatur. 5. Miiior a>J bouum quam ad inaluni 
fat)or. Prelium rej^ni ca^loruin. omuibus io i>romplu est. 
ivjna voluntas est charitas. A, Justitiain anpetenti imminet 
a maUs pati. 5. Inde uiagis proHcit. Mali torcularia unde 
uva premitur et oliva. Tro ipsis oraodum. 2247-2249 

!^tAM. cciAXl. De dileclione nonsolum amicorum, sed 
piiaiii inimicorum : ct quia |iOtest fieri ut qui iniinici sunt, 
iia ad amicitiam revoeentur. — 1. mimici diligendi. Dilexit 
\ euiiii nos Deus, etiam iuimicos. 2. Quam injuste malorum 
I oitelurinteritus. 3. Qui bodie iiialus, forteci*as iiobiserit 
iiieiior. *. orationis trnctus niors ininiici. Homo et peccator 
duo sunt. 5. in dimittendo oniiiis s|»es nostra. Maxiimun 
Deo offertur sacriflciuin. omnibus id promptum. Kleemo- 
syna? du?e. Spiritu;ilis nra^slat. 6. Adbortatio. 2i.^i232 
Serm CCLXXU. De diligeiidisinimids ^ 1. In Scripturis et 
oriiamentasanis et xgris niedicanienta. ^dicainentuin |iru> 
cipuuni inimicorum ditectio. 2. llanc coluere sancli, Josej>h, 
Moyses, Job. 5. llanc eliam coluit David, el i|uem iiide iru- 
rium ce|iit. 4. Quo sensu dicalur, odio habebis imnilcHm, 
b. Kt illud, carboncs if/nw coiuie es auper capiU ininuci. 
Nun semper liitera iu scriituris sequenda. G. Jerusalein 
('(plesiis : de fiacenmros babet, pacem non tenenti imper- 
vjfw. 7. ^ibil nos a ciiaritale separct. 8. Nullus excusariLo- 
lest, quod cliariialem noti teiu*at. 22r)5-2255 

Seum. (Cl.Will. De dili^endiii biimicis, ii. — 1. cliaritas 
iiia^^niiiu peccalorum reniedium. A neiuiiie noii | otest cuiu 
Dei iidjiitdrio baberi,cuni bi lK)na voluntale sita sit. 2. Kru- 
sira die.t (|uis se iuimicos diligere uon |.osse. 3. Scripture 
locuin in sui gratiain ;i(reruiit, sed hoc iinecipue Dei amor 
iiiiiuiliir. Deus ainavit non amantes, ot innoc vult nos it>sum 
iuiiiari. Plirenetici sunt (|uinos vexaiit. 4. Inuuioorum dlle- 
ctio nuii ix)usilium, sed pnficeptum. 3. Qui nonnisi se amaii- 
i(*sam it, ab etbnicis et besiiis iion distat. G.coucl. 223G-2i58 
^EHM. (u;L\xiv. Admouilio ista coutinet quomodo i>iu8 et 
ii.isericors Dominus in potestate noslra |.osuerit qualiter iu 
die judicii judicemur, et (luod unicmn ac singulare medica- 
iiieiilum silcoiilrj omuia peccata, et quud uullusunquam in 
vcriiate se |Kjterii excusare quod non {lossitdiligere iniiiiicos 
Mu»s. — 1 . Kacilia cuique Deus providit medicaaienta. Pneci- 
|)ua sunt duoeleemosyuarum genera. 2. ininiico facile iguo- 
bcit nienior qiiid Deo debeat. Ka |Kjrro debiia aliter solvi 
iiequeuut, nec excusari queuut iion soivenies. 3. llonim 
alia opera inaiiiu sunt. 4. tieeinosyiiae iiiaaes. Cur velit 
Dtuis eteeniosynamlieri. 5. Kecapitulaiio. G. (^madragenarii 
uiiineri iiiyslerium. I^uguet qui duo miuus liabct. Dib^ctio 
Dlm : dileclio proximi. 2£59-22Bl 

Skrm. (XXXXV. (jjuare sancli viri ct justi iu hoc sa>culo in 
p(^C( aloribus vindicaveriut. — i. cur in veteri Lege poo 
(*aia cur):oraliter puuita- Ira Moysi sine iracuiidia. Ardet zeio 
Doi, el dilectione |)0|.uli. ideni de Phinees seutieudum. 2. 
Nec alius Kliu; aniuius, ct dum milites igue cceiesti oon- 
sninuntur, etdum sacerdotes occidi jiibet, uii.olc actussii- 
riiu sinclo. 3. Klisaeiis irrisus quid re[»ra!senLet. Cur viiidi- 
ctaiii petierit. 4. Zelus idem in Petro. 22G2-22G4 

% stHM. aLXXM. De dilectioue pareutum, ei de deciuiis. 

— 1 . Parentibus debeiur lionor, amor, et in peuuria sulisi- 
diuiii. Paiineres parentes Dunuulli des|)iciunt, ipsis forto 
lueliores. 2. Kleemosynarum ordo legitimus. De opibus im>- 
stris (piid nostrum; ((uid alienum. 3. Deciuiae iujusie deue- 
gantiir, cuin ex iure novem | artes debereutur. 4. Necessi- 
ta^ el modus ad Dei niisericordiam fugieiidi. Su|>erauum 
uuii daus iuvadit alienum. 5. KleemosynaruiD duo genera. 6. 
Sicculi tiegotia iutt^dum remittere. 22G4-22tftt 

Slrm. ccLXXVii. De reddeudis decimis. — 1 . Decimaruni 
olilaiiu noiiis | roticit. Decimx tributa egcntium. De lalxMris 
Iriictu reddendaisunt. 2.Decimam negantem Deus ad solam 
deciiiiaui redigit Indulceutia est quod noveni partes Don 
exigjt. 3. De bouis liic bene agendum. Frustra aliis hxc 
ciira servatur. Decimas uou daus res invadit alienas. Alia- 
ruiii nuvem |iartimn usus. 4. Ad lostum s. Joamiis se i arare. 
Uoi' die ethnica lavacra cavere. 2iGG-2i68 

SenM. (x;ia\mu. Dc augurils. — i. contenlio auctorisut 
t sortilegis |k)| ulusavocet. 2. Fraudes siias si>ernentes dia- 
buliis iulestat. liiuc sibi vere adhxrentes Deus |.robat. 3. 
cur divini fre^pieuter vera uutitieul. Ciir nisi ptfr eos peri- 
:uium s:epe non vitelur. llos adliii)cre ^i*ave peiuatum est. 
i. Sed nec diabolijs la>dere poterlt nisi permissus. Duauus 
e\ cjiisis id perniittit Deus. o. Divmis, caragis, etc., crede- 
re^ I eccatuiu m rtab^ Kthiiicai'um superstiUonum reliquiae. 
G. lijuluibytis vescentes auiaiam <x;ciduiit. 22G8-2271 

Serm. aJLxxix. De marlyribus vel phylacteriis. — 1. De 
variis niarij^ruui su|»pUciis. 2. Cur saucti traUautur impiis. 
.Mala liic vincerc i^ossumus, uou vitare. Martyrii iialu«a 
etiaiu nuuc jote.st aapiiri. 3. >ec jain deest i.ersecuiur. 4. 
Diviuos qui coiisutuut, dialiolo sacrilicant, Baptismuin vio- 
iant ; christo alidicato cuiii di.ii>olu t>actuui iueiiut. 5. Salu- 
briora maluruui reiucdij. G. .\d mariyrum 1'esla (}ualis exiga- 
tur pnpparatiu. 7. >cc dcsperes, ucc malt spcrcd. :2271-2i73 



skiim. cclXXX. De iKMiiinica et alil.s (U(^bus leslis jiece- 
lebraiidis. — 1 . Kestuiiiin et Domiuicx otiiiui a (luibus ct 
()uare sanciluui. 2. Ciu* dictus domiuiciis dies l-Kiril iis est 
iusignis. 3 Qualiter obser\audus. 4. Aarii re|.reliciiduntur 
I erv(*r.si usus : bidi, joci, lites et rix:p. 5. Poieiites .Missani 
o^aiiut abbreviari. Judicia in festivitatiJ)us habita. Cximes- 
satioiifs. 227i-227.j 

Skrm. CCLXXXI. I. Adnionitio f er qiiam siiadeUir ut oniuis f 
populus, donec divioa iiiysteria cidobranlur, i.i t»(X'li.'sia fide- 
liter exspectet- 2. MissTe ()uaiidouaiii fiaiil. Oratiu dominic) 
iu Missis. Ad jiidicium quidain eaiii audiiiiii. nuatitiim lioui 
in Missis agatur. 3. Irrevereiilia iisiionfiuiiisdisctHlentium. 
A culpa eximit inflrmilas vtl necessitas. 4. Lt^cliuui vel ora- 
tioiii loio die domiimx) vacandum. 3. (Xmcliisio. 227G^2278 
SERM. cn.XXXU. Adnionilio ut j 0|.ulus ad iotegrum Mis- 
sas perexspectet. 2. Myst(Mii bujus exceilentia. (,)iio siiu et 
anectu l)enedictio excifiendn. 3. Qiiid quemque deliueat iia 
in erx:lesia permaneat. Qualiter ab unoqiUMpie siiit corri- 
piendi. 4. Ktaudilis iii concionibus intormaudi. iuih: obliga- 
tio SiTipturis ostendiinr. 227»-228l) 

Serm. auAXXiil. AdiiionirK) orandum esse atteute, et dt*. 
scrnionibus otiosis. — i. llorLitur ut maluriiis ad vigitia« 
veni itur, nec tum garrialur. 2. Qiialiier oraiiduin. 3. Kvaga- 
tiones ineutis iu oraliune Deiim siimme Ia.'diiut. 4. lloc euiitt 
(piasi adoratur, (piod atteutiiis cogilatur. Quid tuui uiiic.> 
cogilanduiii. si duriiin uimis (^st ut nobis in oraiione sutirt*- 
liant, qux alio teini ore cogitare |!OSsinius, (piid de illicitis 
cogitationibus ? 3. Pro quiitus et quid oranduiu. 2280>228:i 
Serm. (XLXXXIV. De quadam iK>allendi consuetudine, in 
dieKpiphania}.— 1. De nova psallendl consueludine. 2. Uii- 
guseconciuant inort^s; vo/ibiisconbonentafrecluspii. 3. (^ia- 
liter uiler |>sallenduiu concipiairur. 2282-2283 

Serm.CX^LXXXV. De ritu |)sallendi, etc. — 1. Ad orationeiii 
genuaflexrtantur. Ha.'c isalmoruin cantuin coiisequaiur. 2. Ntt 
suindo tiat. 3. Dolet ad vigilias tardius venieutes, et ver- 
bum Dei uegligentes. verbuin Dei pluvia Lumen. 2284 
Serm. GCI.XXXVI. Ligenuaflectantur in oratione» et.de ver« 
bis otio&is vitaudis.— 1 . .\d precesgemia flectantiir, aut i:r;&in«. 
firuiitate dorsum et caput inclineutur. Id PulihcanusobservaDi 
auditur ; id uegHgens rharisaeus ^espicitur. 2. Qui negat iu so- 
peccatum essegrave. siiu vestibusmacula, inaiiima |iotiusU- 
meatur. 3. Hanc corporis demissionem liomini exhibemiis. 
i-uun in precibus exhibuerunt sancti, el i| se cbrisliis. 4. Ali- 
ter ne(|uit de fonte gratix bibi. 5. Aut benediciionis diviiiai 
ros perci|i. G. inecclesia vei orandiun vel |salleiidum. 7. 
Diabolus maxime contra sc instructos impugnat. 2283-2287 
serm. (XLXXXVil. De nericulo sacerdolis el de i>ai:toriitn 
correptioue. — 4. Saceraotum onera. reuentur prxdicare. 
coiUradiceutes qui. 2. Alia objectio. 2287-228ii 

Serm. axxxxviit. Castigatio ad eos qui uxores habeat, 
a adulleria coomiittere uec erubescuiit nec meiuunt ; aiit 
aute uxores, aut post uxores coucubinas iufelici coasorija 
volueruut adbibere. — 1. virtutes quatuor uecessari». f. 
castitas rara. Adulteri multi. Sxpc ab episco|)0 admonentur. 
sed et ab unoquo()ue debent corripi. Alias peccatoruin fil 
parliceps. Correpti et non correcti ad e) iscopwn deferwi- 
tur. ob sceleratuiu unum quandoque punitur Uespubiica. d>, 
Adulteria sibi putant viri licere : non eis niagis licentquank 
femiuis. 4. peccala sunt mortalia.Quandoqueetiam uxortttu 
coguoscere noii est sinc peccato. 5. Concubinaius valdfr 
fre(pieiis. Peccatum uon putatur. Adulterio pejus pec(a- 
tuui eiil. 6. Concio quasi speculuni. 2288-2201 

Serm. (XII.xxxix. De ca.stitate. — 1. Juveniim iuconti- 
nentiaiu non exiMisat a:tas. i. Damuat iustitix lex, si coa- 
jugati sint : imo ctiamsi uoadum ooiijugati. 3. Fornicatio 
putatur viris licere, uon femuiis. Sexus utorqiie iisdeni le< 
gibiis tenetur. 4. Concubinatus. Munquam licuit. Adiilterio 
sceleraiior est. S. A niullis admittitur. Kt iduo excominuui* 
cationo non puuitur. Benedictionem nuptialem non meretur 
qui \irgo noa est. G. Adiilteris deest tides. 7. Kxcusant se 

3II0S negotia diu ab uxoril)Us se| arant. Inde SQ damnaut. 
. Militum petulantia re|)rimitur. 9. O)nclusio. 2291-2204 
Serm. CCXC. De continenlia. — 1. rx^ntiuentiac prx^ceptn 
et necessitas. 2. lu quibus coosistat. 3. Pnecipua illius pars 
cordls custodia. 22^)4-22!)^ 

Serm. ccxcl De castitate et munditia. — i. r^stitatis laus. 
Immuuditia diaboli liabitatio quo inluitu re'reuetur. 2. Qiiid 
decluiando cavea:ur. 3. Ad laudein castitalis reditur. lUi-e 
nullius excedit vires. Ministris christi necess^u-ia est. Silti 
Serm. (XXCII. De castitate conjui^li. — 1. pax et juslitia 
vora. VTi) quibus martyres iutercedant. virgiiiitas aute iiu- 

{)lias. 2. Ml inulier ad aix>rlum accipiat. Quam rea (uus 
acit unde iion possit conciperc. 3. Tal)ul;e mauiinouiales. 
4. Iticontiuenlia; fomenta. Remedia. I^raicipumu est eleo- 
niosyna. 3. Lxorem excepio liliorum desiJerio a;(iu>scere 
p()ccaium est. 6. Non ()uideni capitale ; si tauieii fr(!()ueiis, 
unmundam aiiimam lacit, et imaginem Dei defoniiat. 7. 
r^*uaudu prjcscrtim ab uxore abstiucudum. Quas iiieiuuiiA^'^ 



24!9 



INDEX RERUM. 



2;^a 



luiMias ileiU (jui aliler sc i^eruiU. NoanuIIi bosliis incoiUiricn- 
li(>ri'S. 8. oiif» aiiiino de liis rebiis aucior ej(<«rit. 2i97-:2500 
SLnM. ccxriii. i)e iuo^uta faniili.irilaieexlrauearum imi- 
liiTuiu. — 1 Viuiyres habetpax. Nilia caaeraresisreiiilo , 
liliido lu^^ieiitJo viiicilur. Mulierum fmuiliarilas oinuiiUis iii- 
l^ieiula :2. Iiiler quas valdo pc^ricliiauu' ca.«siiUts. Iruslra 
mj^is vifloriie spes inetendiliir. c um de la-n dnro 
liosle sit rara. Kl aliis i.ide |u'.ssiniuin | r;ebe:Unr e,x;Mn- 
|)luin. 3. (;iii nuac sinl (.Iristi |.erseculores el iiiarlyres. 
Nulla omuino ciun femina f.nniliaritas liahenda. (MJaainm 
volui latis mouie=iiane;e damnum. 4. \\\ lacile res:uvialur. 
IJbido , !nalli.'us n.iiversic terrx'. o. (^Hiomodo nu>is inlrct 
per fenesl ras. 250 1 -!2505 

SEn.M. (CXciv. Admonilio ut ebrielalis malum tolis viri- 
bus cavealur. - I. r.i>rieuv> nec pecciitum | utalin. hiia.iia 
ebhosorum aii icnia. !2. Kbriohi |.aludihiis comparanlur. 5. 
Dciingunlur. i. Kxcusa:il se de amicnlia. Conviva ad bi- 
t>eudum iie coj;aiur. Kbriosi in sui simiL's prodigi, in | au- 
peres |.arci, animalibus dtHwiorcs snnl. Kl se el sua | er- 
dunl. 5. Kbiietaiis inala exem| bs el verbis Scri|.lnrie de- 
clarantur. 0. Kbriosis ik n esl (.ars in rei;no Dei. 7. (nia 
ratloneab cbriosilate dcsuctiaat. 8. (.lerici ab Iioc vitio iion 
»uut immunes. rihnica snpei-stilio. 2505-2508 

Serm. CCXCV. Admonitio coutra cbrielalis maluin. — I. 
Ebriosi velut naufra^ae naves. Irrident s^^brios quisi nou 
viros. 2. Excusationis ergodicunlse adaclos. scjd vel morte 
resislendimi fuissel. Uartyrium quid sil, ct quomodo nunc 
subeatur. 3. Ebriosi injustilise in Deum convincuntur. 4. 
Ebrietatem v» putaDtpeccalum. Poena aeterna pleaelur. Nec 
iq praesenti impime committitur. clerici etiam niaioris ordi- 
nis vilio huic obnoxii. S.Compotationes i)OStconviviadiversis 
iiOirii:iiJ)us. Duo tantum post banc vitam loca. 6. Casligandi 
ebriosi. 7. Uusticorum (juorumdam consueludo. 2307-2309 

aiRM. CCXCM. Admomtio quae ostendit, quod ab liiitio sae- 
culi onines Scri|)tur3e humilcs beuedixeriat, et cos qui pcr- 
«everant in superbia maledixcrint. — 1 . scripturae passim 
|»aiipcres bencdicimt, ei maledicmu pcccatores. 2. Quo 
animo matedicatur in scrij.turis. 3. Per peccatores siiperbi, 
|>er 1 3ii].eres buinilcs designati. 4. Pauperes multos oil 
jGval inopia. Divjtibns quibusdam nil nocent opes. Paiiper- 
tas vana, si superba. si humilis, benedictionil)us est cumii- 
landa. 5. Civitalesd»ia; ex humiUbuset superbis. O.Quorum 
peocatorum Deus cerviccs concidct. 7. Nec cupiditas sine 
$upcrbia, nec charitas sine humilitaie. i3 1 2* 

Se«M. ccxcvn. De biimililale. el limore Domini. — i. 
Humiliiatem a suis cxi^i Deus. Hac virtute calum con- 
.scenditur. sine hac nec Spiritus sancli gratia, nec verilatis 
lux : nulla boni. Quid praestet coram Deo. Sulla e«it sine 
timore Dei. Timor alius fiJiorum, alius servorum. limor 
Dei expellit peccata. idco el gchcunx metum. 3. inde pax 
Ct omiiia boiia. 2313-fel4 

Sbhm. fx:xcMll. De adversitate temporali. — I. calamiu- 
tcs noslris neccatis imputandac. Quid iti bonis et malis elB- 
cianLJtfundana spesamara. 2. Foxla; der»opulationis descri- 
ptio. 3. Jugiim Lhristi levc. Uuic multi prjeferunl jugum 
avariliae. 2515-fel6 

Serm. ccxcix. Dc e^uriendo et siliendo Dei verbo. — 1. 
Justiliam esnrire qiiid sit. Jus fionuli ut exigat a sacer- 
dote verbum Dei. 2. Sacerdotum obligatio ul illud iradant. 
verbum Dei pecunia duplicanda. 3. cibus est animse. 4. 
Sacerdotes veliit vacca; lac vcrbi l)el praef>arent. Id popuU 
velut viluli sollicite requirant. De hac re amat caesarius 
Inqiiietari. 2317-2518 

Sebm. (CC. Qnaliier excipiendnm Dei verbuni. — 1. Pa- 
tcriia i] sius solliciludo erga debiles. Arguit feminas in terra 
vehJt in leciisjacentes. 2. Verbnm Dei nil minus quam cor- 
I us christi. 3. Praedicator gemmarum s|iiritnalium erogar 
lor. 4. Kt veluti mater ornandae liliae siudiosa. Quam mer- 
cedein de suo labore exigal. 5. Conclusio. 2319-2520 

serm. ccci. Admonitio ut pro salute anima; aspera i rae- 
oicatio non solum non rcspuatur , sed ardenli desiderio 
reqniralur.— 1. saccrdos ne sit remissior. Timeat poenas 
llcli. rhineesob severiialem laudatur. 2. Pcccatores corre- 
pli rej o;mnt se non esse solos. 3. Addiinl malorum rcs 
iioii ivsse iiriius sr<;uiidas. ( ur id iia fiat. Afniciionisneces- 
silas. 4. luMiicdia iii a.'ter;nim mansma nobis hic providere 
u..'beinus. 5. .^acenloies incdici si>iriluales : corporuni me- 
diooft in (luo pra?ccllnnt. 2320-2522 

Serm. ax:\\. i)e siudio sapicntiae, lectionc et medita- 
tione legis i)ei. — 1. cogniiione Dei nihil melius. Scienlia 
vera, Sapieniia perlecla. Aita bcata. 2. Qnanta confcrat 
bonuleaio Scripiurarum. iiujns et oraiiouisdiscrimcn. 5. 
Qwid potl leciiones sacras praeslandum. 2323-2324 

Serm. ar.iii. AdmoniUo' |K)puli ut leclioncs divinas audi- 
ro sindeaiu, eic. — 1. a iecllonc sacra uullus excusalur. 
Non inoj ia temporis. 2. ^on legendi imperilia. Vcrbum 
tci luineu et cibus aiiiuiaj. 3. RusUcus id i)otcst et audirc 



ei retinere. Cum discat c: i turj ia. 4. H ea qnie id 
agricuituram spectant. 5. v ' oei et villa hominis : qu* 
utrique cura exhibenda. 6. niuialio Oci de culLu ainiii:^:, 
et tribulatyjnum origo. Nilni in hoc duruni exiyil l).'Ui". 
7. Id in anima colenda servelur , (piod in aj^ricullura. riu- 
ctus Iriplex et tres profossiones. Bona' vii^ines. vidu:e. 
coujugatae. 8. Qualiter audiia in co:i!essi(jnc invicem rejie- 
tenda. 252 i-^."^ 27 

Serm. (Xi.iV. De misericcrdia et indulgenlia. — 1. Miseri- 
cordia homini pemccessana. Hanc aliis exhibendo iToinc- 
re.tur. lu jndice misericordia et disci| li la ne dissocicnlur. 
Misericordia |:riino in se servanda. 2. AUis indulgendo con- 
ciliatur. 3. Miserationiim mulla genera. 2528-25ii> 

Serm. Ga:v. i)e misericordia divina et hiimana.Quod ideo 
Deus pauperes in boc mundo esse periniserU, nt divitej» 
Inberent (luomodo peccata sna rcdimcrent. — I . Misen- 
coixiia teiTena ad C(rleslem venitur. Misericordia diviria et 
luimana. 2. Kleemosyna nobls jroficit. Cur pau| eres jmt- 
misit Deus. 5. Kleemosynanim duogeuLTa. 25.50-2551 
Serm. (XX:m. De Klecmosyna. — 1. (.nii a slipe largienda 
dispensentur. 2. Eleemosynie necessilas et eflicacia. 5. I)i- 
vitis et I^.ari paiiperis inntatae vices. 4. Dives in lingua 
luagiscruciatur. Proseaj ud Deuiu dicil. ob duriti.e ctil| ani 
causacadit. 3. Kle^mKJsvnae merces proionitur. 2351-2555 
Serm. ca:vii. ue siniilitudine nlini et vilis, s(^n, qiiid sil.i 
iiiviccm conferant dives et | auper. — I. tlmus divites cx- 
hibet; vitis, pauj;eres Dei servos. Quid sibi inviceni confe- 
raut. 2. Quae divitls |«arci pOMiae. Qua eum graiia privet te- 
nacilas. 5. Commerciuin divites inter et paupercs. z33i-233a 
Serm. cccvill. Admonitio per quam oslendtintur tria ge- 
nera eleemosynarum, quibus peocata absquebbore redimi 
|)0ssiint. — 1. Facilia Deus providit peocatonim remedia. 
Ideo egent alii, alii abundanl, ut hi mlsericordia, illi natien^ 
Ih sanentur 2. Asuperfluis crogaudis excusatio nulia. ^ec 
iode ditandi filii. Ciim ii stra no:i sint. 3. Eleemosyoa altera, 
Inimicis iiidulgere. llsec omuibus facilis. 4. Eleemosynani 
quae de corde profertiir nemo dicat se habere noii |M)sse. 
5. Eleemosyiiarum tertium genus. Bona voluntas chariias. 
G. Quae et quando ob stipem sequestranda. 2535-2337 

.Serm. ccax. Admonitio ad illos qui sic eleemosynas fre- 
quentius (aciunt, et lamen rapinas excrcenl et adulteria 
commiitunt. 2. vitam mutare vcl tolerare* ()uid efliciat elee- 
mosyua, si vita non mutetur. 3. Si mutetur, multum pr<xl- 
est. 4. Incontinentia refirebenditur. Quam frequens puta- 
tur viris licere, non feminis. • 2338-2340 

Serm. OXX. De eleeiuosynis.— 1 . Eleemosvnae eflicacia. 
Si tamen de alicno non tiat. Hanc de rai inis targientes ad 
judicium sistuntur. 2. Iram Dei avertil roisericordia. Omnia 
sunt Dei dona. cur aliis plus, aliis minus dedit. 3. Inanis est 
avarorum providentia. Nulii deesl divina, etc. 2340-23 ii 
Serm. CCCXI. De eleemosyna. — 1. In jiidicio nullam in- 
curret perniciem, qui comparaverit elecmosyiiis pietatcni. 
2. Misericordia periecta est, non exspectare rogautem. sic 
erga nos agit Deus. Sic egit et christus. 3. Eleemosyna id 
agit quod Dcus. Est secundum baptismum. A gehenna lil)e- 
rat. Uic ct jam eroganda. 2342-2313 

Serm. gccxii. De eleemosyna. — 1. Eleemosyna suadetur 
inluitu divini judicii. Ex ii^sius mcrcede. Quod opes sinl 
Iiauperibus delegatae. 2. ut hinc nos Dei Qlios ostendamus. 
Pecunia tuto reservetur. Qvae ingrato obtingeret. 2343-2344 
Sebm. CCCXIU. Admonitio per quam docemur ut cogita- 
tiones lurpes debeamus fiigere et eas jugiter quae saactae 
sunt iu corde tenere. — 1. Cogitatio sancta cu.stodit, nou 
sancta perdit. Cogitatio de vidu et vestitu quandonam sit 
sancta. Qut a malorum cogitationum consuetudine dcsue- 
hut. 2. Cogitationes luxurix non magis admittendse quam 
s) uta in veste : canes, porci, aiit stercora in temilis; me- 
retricis osculum in publico. 4. Quae maxime dos infestenl 
cogilationes. Lectio sacra contra insas remeditun. Multi pliis 
auiant vestes quam animam. Conclusio. 2344-2316 

Serm. cccxiv. De erepto energumeno. — I. Unde nec 
daemoniacus timcaiur uec da^mon. chrisium (iuisc{ue pa.scii 
aut diabolum. Actibus proditur quid sii conviva. Quot quis 
vilia, tot habetdaemones. 2.Supcrbus nou estsine daemone, 
nec invidus, ncc adulter, nec mendax. 3. tl peccaiis cito 
medicina curetur. 2347-2>4b 

Serm. (XCXV. De eo quod Christianornra temi oia | ra?iJicta 
sunt, et quod Ecclesia a tentationibus nou vacet. — 1 . Ec- 
clesiae de adversariis suis ullio. Quid in perscquente aiten- 
dendum. 2. Dial)olus Ecclesiam primo inlestavit ut leo^ 
draco cum blaaditur. De blandimenlis. 4. Laus ct vitu; cra- 
tio parvi duci nda. li. Audila ruminentur. 2318- 25.M 

Serm. a.CXM. I)c sancto iJiurentio. — 1. sancii sj.c a I 
toleiatitiam accensi. 2. Agui sanguiue caudidantur. 5. I.au- 
rcnlius cum ste|ihano comnaraiur. 25rjl-25,'>2 

SEaM. CCCXVll. in ^alali Marlyrum Massa» Caudid:r. — 
Massa caudida unde sic dicta. Ex ([uibus coliecia. ibitt 



2Sl\ 



SEaMONUM INDICES. 



tm 



ii 1 

•lii 



S. AUGUSTINI EPISCOPI 



SERMOjyuM ORDO mvus 



CUM ORDLNE \ETERI COMPARATUS. 



AUGUSTINI 
SERMONES DE SCRIPTURIS. 



(irdo UOYUS. 

I 

II 

III 

IV 

V 

VI 

Yll 

VIII 

l\ 

X 

XI 

XII 

XIII 

XIV 

XV 

XVI 

XVII 

X>1ll 

Xl\ 

XX 

XXI 

XXII 

XXUl 

XXIV 

XXV 

XXVI 

XXVII 

XXVIll 

XXIX 

XXX 

XXXI 

xxxti 

XXXIII 

XXXIV 

XXXV 

XXXVI 

XXXVII 

XXXVlll 

XXXIX 

XL 

XIJ 

XUI 

XUII 

xuv 

XLV 

XLVI 

XLVIl 

XLMll 

XIJX 

L 

LI 

LII 

Ull 

LIV 

LV 

LVI 

LVH 

LVIII 

LIX 

LX 

LXI 

LXII 

LXIll 

lAlV 

LXV 

LXVI 

LXVIl- 

uva. 



De Diversis 

De Teui|K)re 

In lYagDieulis 

De Diversis 

iuter Sirmoiuliauos 

l)c Diversis 

luicr carliiusiao' s ' 

lii FraguienUs 

lu Tom. nono, et de reuip. 

Nunc primum vulgalur. 

inter Homilias 

De Diversis 

De Teronore 

Ibid. 
ibid. 
luler Homilias 

ibid. 
De Tcmpore 
mter sirmondianos 
Ibid. 
il)id. 
Dc Tempore 
De Diyersis 
intcr Sinnoudiauos 
De Diversis 
De verbis Aposloli 

Ibid. 
Inter Carlhusiauos 
De Diversis 
De Verliis Aposioli 
De Sanclis 

De Div. 90, el iuler iiouiil. 
De Diversis 

ibid. 
inter Sirmondianos 
De Temjiorc 
De Diversis 
De Tempore 
mtcr Hoiuilias 

Ibid. 
inter Sirmondianos 
inler Homilias 
De Verbls Apostoli 
luter Homilias 
mter Sirmondianoft 
De Tempore 
in lomo nono.l 
De lempore 

ibid. 
De Div. 15, el inter Homil 
De Diversis 
De verbis Domini 
inter Parisienses 
Dc vcrbis Oomini 

Ibid. 
Dc Diversis 

ibid. 
Iiitei llomilias 
De Tempore 

ibid. 
Dc verbis Domiu! 

Ibid. 
Inter Parisienscs 
De Diversis 
tutcr Parisienses 
mnc primum vulgaiur. 
ue verbis Doroiui 
Uc D^Tcrsis 





Ordo novus. 




IJCIX 




LXX 




IJ^XI 


LUS. 


LXXII 


14 . 


Lxxni 


73 


LXXIV 


:» 


LXXV 


u 


IJCXVI 


1 


IJtXVII 


17 


iJLxvm 


6 


IJCXIX 


3 


LXXX 


96 


LXXXI 


» 


LXXXII 


18 


LXXXIII 


16 


LXXXIV 


94 


LXXXV 


110 


LXXXVI 


i54 


LXXXVII 


1 


LXX XVIII 


98 


LXXXIX 


990 


xc 


4 


XCI 


3 


xai 


5 


XCIII 


100 


xav 


132 


xcv 


6 


XCVI 


10 


XCVIl 


11 


XCVIIl 


30 


xcix 


7 


c 


3 


ci 


13 


Cll 


48 


CIII 


31 


CIV 


18 


CV 


3 


CVI 


10 


C\\l 


213 


CVIIl 


48 


ax 


313 


cx 


13 


CXI 


tl 


CXII 


ff 


cxin 


30 


CXIV 


37 


CXV 


36 


CXVI 


13 


CX\1I 


165 


CWIII 


B 


CXIX 


336 


CXX 


337 


CXXI 


30 


CXXII 


63 


CXXIII 


«3 


CXXIV 


14 


rxxv 


3 


CXXVI 


4 


cxxvu 


48 


CXXVUI 





CXIX 


18 


GXXX 


138 


CXXXI 


30 


CXXXII 


8 


CXXXIU 


6 


CXXXIV 


3 


cxxxv 


110 


CXXXVI 


13 


cxxxvu 


» 


CXXXVIII 


H 


CXXXIX 


X 


cu. 



I)c verbis Domiui 

U)id. 

ll>id. 

Ibid. 
De Diversis 
Nunc primum vulgaiur. 
De Divcrsis 
Dc Verbis Domini 
De Tempore 
De Diversis 

Ibirl. 
intcr sirmondianos 

U)id. 
De vcrbis Domiui 

Ibid. 

ibid. 
De Temf.ore 
De Divcrsis 
De verbis Domiui 

Ibid. 
Inter carlbusiaiios 
luter sirmoudiauos 
De Temporo 

Uiid. 
De verbis Domiui 
De sanctis 

Nunc primum vulgatur. 
De Diversis 
De Vcrbis Domini 

Ibid. 
Inter liomilias 
De vcrbis Domini 
De SaucUs 
De verbis Domiui 

Ibld. 

U)id. 

Ibid. 

Ibid. 
De remp. 196, et de Div. 
De vcrbis Domini 

ibid. 

Ibid. 

Ibid. 

U)id. 

U)id. 
Nunc primum vulgatur. 
De verbis Domini 
imer Parisienses 
De verbis lX)mini 
iDter Sirmondianot 
De Diversis 

ibid. 
De Dir. 83». de Temp. 28, io Apg. 
De Verbis DooiUii 

Ibid. 

U)id. 
Inter Sirmondianos 
Inter Homilias 
De verbisiX)miai 

Ibid. 

U)id. 
KUDC primom vulgatur. 
De verbls AposAou 
De verbis Domini 
inter carlhusianos 
De Verbis \)oadm 
inter HomiUas 
^UQC primuro vulgatur. 
De Verbis Domini 

U)id. 

Ibid. 
Inter sirmoiidianos. 



Onlo vetust 

10 

ff 
f3 
46 



13 

74 



53 
f6 
15 
17 
903 
43 
30 
18 

i! 

354 



81 

47 
31 
44 
33 
7 
44 
34 



37 



I 

51 
31 
88 
38 



4 
38 
13 
34 
8» 

r 

40 
41 
43 
i8 



81 

43 

43 

« 

3 

46 

8 

48 

43 

49 

M 
18 



8ER1I0NUM LVDICES. 
(■40 vcius. Ordo n 



CMi 


IKt verbis i>jini.il 


CXtJI 


IW V. iK>m. Si. idiutcrl 


CXIJJI 


in; verbis Maniiii 


WUiV 


ibkl. 




loiercanhu^nos 


CXL\T 


l)eVcrbisi)oiiiiiii 


CXLVII 


1« Sanctls 


CXLVIll 


ue uivmis 


CXLIX 


Ibid. 


CL 


lu lonn sexui. 


ui 


iie TomiKwe 


(Ul 


Nunc iirimuni vulp[«r. 


GUn 


Deterbisjtnostdi 


OiV 


ibiJ. 


av 


Ibiil. 


eui 


Ibld. 


a*ii 


lUid. 


aviL 


ibid. 


ajx 


Ibld. 


CLX 


luler Canbu.iinws 


tlJU 




ClXll 


lumgnKnus 


CLXIII 


uuverbUAposioii 


ajiiv 


Ibid, 


OAV 


Ibid. 


OXVI 


DuDiversis 


CLXTII 


De Verbis .«iMatuK 


axviii 


inlef llomilias 


CLXIX 


l>c UTliis Ai>usloli 


OXX 


ue ToHiiiofe 


OJIXI 


IW vcrbis [loniini 


a.xxa 


M VefbiS ApOSluIi 


C9J1XIU 


Ibid. 


CLXXIV 


Ibld. 


oxxv 


Ibid. 


H.XXVI 


Uiid. 


OXXVII 


intercarUiuaianM 


axxviii 


he VeriiisApoUoll 


QJtXIX 


iMUversls 


GLXXX 


ueveriiUApcttoa 


axxxi 


Uiid. 


OXXXU 


Uiid. 


CLXXXIU 


Uiid. 



SEHHOnES DE TEIII>ORE. 



O-XXXIV 


ueDiversU 


ajixxv 


ibid. 


OJiXXVl 


Ile Ten.i«re 


iXXXXVU 


DeTempottt 


CLXXXVUl 


ibitir^ 


OXXXIX 


IMDiversis 


ac 


U)ld. 


cxu 


ibid. 


CXUI 


DeTempore 




DoDiTersis 


cxav 


Ue Temporo 


cxcv 


Ibld. 


CXCVI 


iie iMversU 


CXCVIl 


in FrajpenUs 


GSC1UI 




VXQX 


DeTcmiKjre 


a: 


lbi<l. 


ca 


UHd. 


aai 


ibid. 


CClll 


DcDivorsU 


crjv 


inlcrvlgnerianos,p.2, 


ccv 


l)e Dif creis 


CCVI 


ibid. 


CCVtl 


Ibid. 


aa^iu 


ibid. 


a:xix 


iliid. 


ocx 


OM. 


CCXI 


Inler uomiliiu 


CCXII 


DcDiversU 


GCXIll 


DeT«ni(«ro 


ttXIV 


KuDc primiun viilgalur. 


ccxv 


Inicr Mgnertauos, p. a, 


CCXVI 


DeDivmU 


ccxvu 


KuDcprimunivulgiiUiT 


03 VI II 


De Wversis 


CCXIX,< 


itild. 


oxx 


lUI. 


aaxi 


U.i.1. 




lUd. 



IM uivcrsls 
iie Teai[iare 



CCXXVII 

ccxxviii 
ccxxrx 
a:xxx 

CCXXXI 
CCXXXI1 
CCXXXlll 



liiter ^ i^crianos, p. % 
NuDC prunum vulgatur. 



CCXXXV 

CCXXXVI 
CCXXXVII 
CCXXXVUl 

a:xxxjx 

CCXL 
OCXU 

OCXUI 
CCXtill 

ccxuv 

CCXLV 
CCXI.VI 
CCXLVU 
CCXLVlll 

ccxux 

OI. 

axi 

OQJI 

' CCUll 

OCUV 

oa.v 
ca.vi 
oa.vii 
oa.viii 

COJX 

cajt 

CCLXI 
CCLXII 

cajtiii 

CQJtlV 
CCLXV 

oajivi 
caxvu 
oaxviii 
coxix 
ooxx 

OOJIXI 
CCLXXU 



i)e Tempore 
Ue DivmU 

^UDC primum Tulyitur. 
De Temuoro 

Ibid. 

lUd. 

Ibid. 
l)u UlTersis 
lutiT siruKindiiuijS 
De Tcmpore 
Jnter^ianerianos, p. 3, 
^uiicprimiinikulguliir. 
J)e Tcaipore 
interiigneriaiios,p. 9; 

ibiil. 
DeDiTeisis 



N^nnc jirlmum valgiliir 

inicr sinnoni" 

ucDiTertis 

Uiid. , 

Ibid. 
DuTemp. 174, cl de liivLTste 
Minc girimiim vulgalur. 
intcr Parisicoscs 
inter CarUiaidiDos 

liiier siritiuiiiliaoi» 
Uiid. 
Ibid. 



SERHONCS DE SANtmS. 



axxxiii 
ca.xxiv 
ooxxv 

OOJtXVI 

OCLXXVII 

OGLXXVIIl 

OXXXJX 

0C3JIXX 

OOJiXXl 

txutxxii 

oaxxxJii 

oaxxxiv 

OUJIXXV 

oaxxxvi 



inicr 
Ue uivcraU 
ibid. 



mter cartbnalanos 



Ot3JL XXVIII 
GCLXXXIX 
CCXC 

ocxa 
ocxai 
Gcxaii 
Gcxav 

O^CVl 

ccxmi 

GCXLTIII 

ccxax 

ccc 

ccci 

CCGll 

ocaii 

CCCIV 

cocv 



intarsim.. 
luier viEoeriauos, |i. i, 
Inier Homlll^K 
liit>>rvl|[ncriaiios,|i.3, 
(lic ioiiutis 

Jnler * i((iieriaiin«, p, J, 
l)c i(!ri>i!> A|xalu1i 
lie DivenU 
ucDivenis 
Uiid. 



SRRHONUH iNnices. 



ax>i 


De niMrrii 


cccvii 


inier rariAeaMS 




ibid. 


axjx 


Ibid. 




Deniverais 


IXt.\t 


Ibid. 


nxxii 


Ibkl. 




ibid. 


CCCXIV 


Ibid. 


ccotv 


Ibid. 


ccr:xv! 


ibld. 


occxvu 


Urid. 






CCCXIX 


De Diversia 


cccxx 


ibid. 


CCCXXI 


ibid. 


OCCXXII 


Ibid. 


occxxin 


ibjd. 


COIXXIV 


ihid. 


CCCXXV 




crcxxvi 


Inier vigneriaiMa, p. % 


«X3IXVII 




(x:cxxviii 


neDivenu 


(»:xxix 


tntervlgneriii)0i,P-2. 


CCCXXX 




cci:xxxi 


UeDiverste 


cccxxxu 


tutor sirmondiancs 


CCCXXXIII 


iDier Hooiiliw 


fcncxxxiv 


DeSsiiKUi 


cccxxxv 


ibid. 


arxxxvi 


DeTecnpore 


COCXXXVll 


later Pari^iieaMS 


CCCXXXVIIl 


Uiid. 


CCCXXXIX 


Inter iloroUL» 


cu:xi. 






SERHONES l)E DIVEI 


crcxi.i 


ne Tempore 


CCCXLIl 




crcxLiii 


iDier CartbusiaitM 


CQCXIJV 




CCCXI.V 


Ibkl. 


■rcxi.vi 


NDnc priniDni ^nlgaUir. 


|a:cxi.vii 


DeSaactU 


«:cxLviii 


Do Tempore 


IXCXLIX 


DeTempore 


CCCL 


IQ tom. noDO, et ile Temp. 




In lam. nono, el iatcr Uuu: 


CCCUl 


inter Koimiias 


liCCUII 


Ibid. 


cnciiv 


Do \«rbis niiniiii 


cca.v 


De Diversi» 


CCCLVI 


U>fd. 


im.vii 


iDicrSimioDdiaDDB 


ccn.viii 


ibld. 


miJK 


DeDiv Ol.etiniersirro. 


ttax 


iiUer ^iriDoiidiaui» 


onaxi 


De Dlvcniis 


OCCLXII 


iliiil. 


cauiii 


Jiitersirmondianos 




SCRUONES DUBI 


cca.xiv 


De Tempore 


IXXXW 


liiler Vignerlano^ p. 2, 


CCd-XVI 




cca.xvii 


i>c verbls iwmiDi 


tXCUXVIIl 


iDicr Honiilbs 


QH.XIX 


ue Tempore 


rcojcx 


DeTemtore 


(nj.xxt 


De DiTereit 


uaa-xxii 


ibM. 


0CCLXX1II 


ibid. 


IJXI.XXIV 


tbld. 


cca.xxv 


Inter \ iRiterianos, p. 3, 


CCCLXXVI 


na Temiwe 


ccrj.xxvii 


neniviirsiii 


CCCLXXVIII 


Jniervigneriimos, p.2 


coajtxix 


iliid. 


0CCI.XXX 


itiLerVignenaiios, p. t. 


cca.%Kxt 


IbW.. p. 3, 


an.xxxii 


nesanctfa'^ 


ctajtxxiii 


UitcrHMDilia.- 


a:ii.xxxiv 


De verliis A|»staU 


UUCLXXW 


kiter lluiiiiilA 



1)3 



Onlo novul. 

CO:l.XXXVI DCTempnre 
au.xxxvii biter iloroili» 
II im.\XXMil UMd 

IS Oca.KXXIX Intcrsi. 

■■" occxc iiiter vlijnerii 



(njia 
ccnxrji 
cccxciii 
oocxiuv 
cccxcv 

CCCXLTl 



Muu; primum 
Niiiie primum 
Kuuc [«loiuiu 



ralgalur. 



55 " 



SEKUOMJU FRAGMEHT.A. 



Qiiise eialtil. 



ir ei^o. 



ITKO. 

Qiiud eiiiui. 
liixiinue iiens. 

iiiiiiiiliatus cst. 
(M" liumiiiis. 
B>-atus Atwsiuliit. 

factus Miiu. 



A|iOS(o[us 1'elnis. 
Iti illia velcribu». 
iliee eaini. 

SERHO ER.^CLII. 



APPENDIX. 
SERHONES DE SCRIPTUItlS. 



107 


XVII 


Ibid. 




98 


XVlll 


Ibid. 




g 


XIX 


Aunc i^lDiDm 


vuleautr. 


ss 


XX 


Dc remiKce 




37 


XXI 


ibid. 




» 


XXII 


Itud. 




30 


XXIU 


1« rempore 




tn 


XXIV 


IhiiL 




5t 


XXV 


ibid. 




«1 


XXVI 


Ibid. 




«7 


XXVIi 


Dc Tciii|>. Ui ; 


; |«st. m t 


9 


XKVIIl 


1)0 Temj^rc 




leo 


XXIK 


UHd. 




57 


XXX 


IbU. 




U 


XXXI 


DeTetnp.90; 


|«i, ID A 


S 


XXXII 


Dc Temp 




« 


XXXIU 


ibld. 




6 


XKXIV 


Ibhl. 




•4 


XXXV 


IIM. 




» 


XXXVI 


IIM. 




1 


XXXVU 


)bU. 




98 


XX.WIU 


Ibid. 





tm 

Ordo novus. 

XXXIX 

XL 

XU 

XUI 

XIJII 

XUV 

XLV 

XLVI 

XLVIl 

XLVIII 

XUX 

L 

U 

UI 

UII 

UV 

LV 

LVl 

LYII 

Lvm 

liX 
LX 
LXI 

LXII 

LXIII 

LXIV 

IXV 

LXVI 

LXVII 

LXVIII 

LXIX 

IXX 

LXXI 

LXXll 

ULXIII 

LXXIV 

LXXV 

LXXVI 

LXXVII 

IXXVIII 

LXXIX 

LXXX 

LXXXI 

LXXMl 

I.XXXII1 

LXXXIV 

LXXXV 

LXXXVI 

LXXXVII 

LXXXVlll 

LXXXIX 

xc 

XCI 

xai 
xcui 
xov 
xcv 

XC\'I 
XC\iI 
XCVIII 
XdX 

c 

a 

cu 

cni 

civ 

cv 

oi 

CVII 
C\ill 
CIX 

cx 

CXI 
CXII 
CXIII 

cxiv 



cxv 

CX\I 

CXVII 
CXVIII 
CXIX 

cxx 

CXXI 

CXXJl 



SEIilKkNUM INIHCES. 
Ordo veiiu. Ordo novus. 



De Tcinpore 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 
DeTemp. 307, i^ost, iu App. 
l)e Tempore 

Ibid. 
De Temp. 21 1 ; post, iu Anp. 

ibid. 



ihid. 
ibid. 
iUd. 



Ibid. m; 

Ihid. 238 ; 

Ibid. 229; 

ibid. 22i ; 
De Temnore 

Ibid. 
Inter llonul. 2 ; rost, iu App. 
inler Homilias 
inter llomil. 4 ; post, in App. 

Ibid. 46 ; ibld. 

i)c rempore 

ibid. 

lliid. 
De Temp. 212; {Hyai, iu App. 

Ibid. 169; ibid. 

Ibid. 59; ibiil. 

Dc Tcmiiorc 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 
Miik; priiniim vuli^atur. 
Ca'sarii lloiiiil. Baliiz. 
Niinc priinum viilgatnr. 
Dc Teinp. 48 ; |>ost, iu App. 
Dc rcm|K)rc 

Dc V. Dom. fi ; post, in App. 
De rcmi)orc 

Ibid. 
De V. Dom. 20 ; post, io App. 
Cacsarii iiomil. Bibl. Fatr. 
De sanctis 

Cxsarii lioniil. Bibl. Palr. 
Dc Tcmpore 

1)6 Temp. 128; post, in App. 
l)e Tempore 

l)c V. Dom. 19; |)Osl, in App. 
intcr \ ignciiniids, p. 2. 
I)c V. Dom. 28 ; |kisI, iu App. 
l)e rcmi»ore 
liilcr iiomilias. 
l)e Saiictis 51 ; i)ost, iu App. 

Ibid. 33: ilNd. 

Cxsarii llomil. Bii)l. l^atr. 
inter Vi^neriaiios, p. 2, 
Nunc primum viilgatur. 
Dc Temiiorti 

Ibld. 
Intcr llomil. 22 ; |:ost, in App. 
De rem|)oro 
Dc V. Dum. 52; |)0st, in App. 

Ibid. 57 ; ibid. 

De Tcinporc 
Dc V. Ai)ost. 26 ; post, iu App. 

Ibid. 25 ; ibid. 

Intcr llomil. 45 ; |)Ost, in App. 
De Tcmp. 43 ; i^ost, in App. 

Ibid. 47; ibid. 

De sanctis 

intcr iiomil. 15 ; post, in App. 
In tomo iiono, ct dc Tenip. 
Dc rcmpore 

il)id. 
De V. Ai)ost. 34, post. in A|>p 

ibid. 55; ibid, 

inicr iiomil. 10 ; ibid. 

De Temporc 

Ibid. 
Dc Diversis 

SERMONCS DE TEMPOUE. 

Dc Tcmpore 

ibid. 

Ibid. 

Ibid. 
De Tcmp. 9 ; post, in App. 
l)c rcm|)ore 
Dc Teuip. 10; |H)sl, iuApp. 

U)id. II; ibid. 



200 

201 

204 

206 

62 

208 

210 

63 

65 

66 

67 

64 

225 

223 

13 
33 
14 

20 

218 

217 

240 

69 

!P7 

35 

60 

189 

126 

202 

* 

13 

» 

53 

233 

2 

23U 

247 

4 

» 

38 

39 

124 

48 

209 

3 

14 

5 

171 

48 

81 

82 

19 

10 

41 
^ 
18 

104 
6 
7 

160 
10 

19 
31 
32 
41 
17 
46 
42 
53 
11 
22 
16 
44 

190 
97 



1 

2 

7 

8 

21 

21 

22 

93 



CXXIII 
CXXIV 

cxxv 
cxxvi 

CXX\II 

CXXVIII 

CXXIX 

CXXX 

CXXXl 

CXXXII 

CXXXIII 

CXXXIV 

CXXXV 

cxxxvi 
cxxxvu 

CXXXVIll 

CXXXIX 

CXL 

CXU 

CXUI 

CXUII 

CXUV 

CXLV 

CXLVI 

CXLVII 

cxiAni 

CXLXIX 

CL 

CU 

CUI 

CUII 

cuv 

CLV 

CLVI 

CLVll 

aviii 
cux 

CLX 
CLXI 

axii 

CLXIII 

axiv 

CLXV 

axvi 
axvii 

CLXVIII 

CLXIX 

QXX 

CLXXI 

CLXXII 

GLXXIII 

CLXXIV 

CLXXV 

axxvi 

CLXXVII 

CLXXVIIl 

CLXXIX 

CLXXX 

CLXXXI 

CLXXXll 

CLXXXIII 

axxxiv 
axxxv 
axxxvi 
axxxvii 



CLXXXVIII 

axxxix 

CXC 

cxa 

cxcu 

cxcni 

CXCIV 

CXCV 

CXCVI 

CXOII 

CXCVIII 

cxrjx 

CC 

rq\ 

OCIll 
CCIV 
GCV 



Dc Tcmp. 15; uost, tu App. 

Ibid. 24; ibid. 

Dc Tcinpore 

Ibid. 

ibid. 

Ibid. 
luter viinierianos, p. 1, 

ibid. 
inter Parisicnses 
Dc Tcmpore 
De Temp. 33 ; ix)st, in App. 

Ibid 37; ibid. 

l)c Tempore 

Ibid. 
inter vignerianos, p. 1 , 
Dc Diversis 
inter AmbrosiaDOS 
De Tempore 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 
inter vigneriauos, p. 2, 
Dc Tcmp. 77 ; post, in App. 

ibkl. 



post, in App. 
ibid. 
ibid. 
it>id. 
ibid. 
ibid. 



posl,iu App. 
ibki. 
ibid. 
ibid. 
ibid. 
ibid. 



Ibid. . 63; 
De Tempore 
De Temp. 121 

Ibid. 117 

ibid. 118 

Ibid. 114 

Ibid. 120 

Ibid. 130 
De rcm|)oro ' 

Ibid. 
DeTcmp. 132 

Ibkl. 136; 

Ibid. 137 

ibid. 156 

Ibid. 161 

ibiJ. 138 
Dc remiKN'e 

ibid. 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 
Dc Tcmp. 159; post, in App. 
inter vignerianus, p. 2, 
De Tem|)ore 

De Temp. 157 ; post, in App. 
Inter vigneriauo.s p. 2, 
Dc Tcmi)ore 

Ibid. 
Do Temp. 176 ; |)Oiit, in App. 
De Temijore 

ibkJ. 

Ibid. 

Ibkl. 

Ibkl. 

Ibkl. 
Dc Temp. 188 ; post, iii App. 
De Tcmpore 

De Tcnip. 183; post, In App. 
Inter vignerianqp, p. 1, 
luter vigiierianos, p. 2, 

SERMONES DE SANCl IS. 

Dc Sanctis. 

De sauais 14 ; et de Div. 

l)e Sanais 15 ; post, in App. 

Serrooni sup. proxime subjicilur 

De Sanctis 

De Tempore 

Dc Sanctis 

De Tempore 18 ; post, iii App. 

De Sanctis 20 ; ibid. 

De sanctis 

De sanctis 36; post, in App. 

l))id. 22; ibid. 

hiter vignerianos, p. 1, 
De Sanclis 26; post, in App. 

Ibid.27; Am. 

Dc Sanctis 

ll>id. 

Ibid. 



U2S 

Ordoveiiis. 

»4 

26 

17 
<«) 

§6 
l.-i 
li 
Vi 
1 

5r> 

38 

20 

3(S 

29 

3 

(15 

12 

55 

56 

62 

64 

65 

60 

13 

38 

36 

127 

46 

45 

44 

II 

45 

49 

122 

134 

5C 

51 

52 

54 

5€ 

52 

15C 

152 

143 

151 

16? 

5!l 

2C 

162 

86 

23 

173 

172 

58 

175 

«77 

178 

179 

m 

189 
61 

164 

60 

4 

95 



\ 



\ 



13 
35 
74 

« 

16 

u 

18 
25 
76 
21 
84 
77 
5 
78 
7S 
26 



2H0 




SERHONIH INDICES 




3J» 


llTiIuuovirs. 




cnki vciw. 


Uitk> noYiis 




onto vMu. 




ni;?.in,:iis50; [«M, iiiAi.p. 


80 




nu rem|i'ri! 


(in. 




iic saiirtiJi 


5* 


oixviLi 


Iie V. liiim. S ; pr«, in A|i|i. 


1 


(MIII 


Iiu Kinciis 33 ; posl, m Apn. 


B5 


ai.xix 


ca-^. Ilimid. Kibl. 40; Kaui. 


10 




iWi. 37: \\M. 


Ki 


ca.xx 


lutcr llomilias 


8 




iliwl. 5; iiiirt. 


71 


aj.xxi 


Ihid. 


B 


u-\i 


li>U. 3; iliiJ. 


70 


(XJ.XXII 




llUI 


UAll 


IipMm-lis 


3 


aijcxiii 


nc ti-iiM|.orc 


Gl 




IWIiiversis 


08 


cniJixiv 


cgrarii Ilnmil. BaUii. 


« 


u:\iv 


Ihiit. 


W 


oajixv 


luliTViHiicriaiKW,|i.S, 


? 




n-MiKHii 


1 


OJJISVI 


Casiirii lliiiuil. Bibl. P»lr. 


Sl 


■cwi 


IN' niV(>TS1t 


n 


(».XXV1I 


IM TfjiiiiorD 


919 


C(AHI 


lii- SanMis 


tt 


(MAXMII 


l)cTcin|i.Ml;p(>)d,iiiAp[i. 


68 


ii:\Mii 


lluil. 





(TIXXIX 


inur Imn-iaiKa, i>. 3, 


W 


u:\i\ 


ItiiU. 


8 


ra.xxx 


»v Tnii|K« 


Sl 




De ^aais 10 ; p(6l, io App. 


73 


(XSAXXI 


(%sarii llonrii. Bilil. rair. 


11 


(0\1 


1l.i.|. 11; ibid. 


73 


(n.x\xii 


c»BartiiionUi.Raliiz. 


8 




uesaiMii 


4S 


ca.xxxiii 


Di-sarii ll..mli. Bilil. ralr. 


3S 


CCWIII 


lliiil. 


H 


aajixsiv 




5 




Iliid. 


iO 


ca.xxxv 




• 


n-.xw 


Iliid. 


47 


(«.XXXVI 


cxsarii HomU. Bilii. i-air. 


U 


CCWVl 


lUd. 


40 


OS.XXXVII 


lulerlluniii. T;jKia, inA|p. 


IS 






W 


aj.x\xvii 


mtcnigncrianos,p. 2, 


S7 


a:xxtiii 


Otsario IrilHiitur. 




cnjtxxix 


noTcnuorc 

]|.kl. 




a:xM\ 


Ue Tcmpore 


S32 


(XXC 




CtX-XX 


SKI 


CCXCI 


Ibnl. 




ncxxM 


11^.' 


333 


CCXI3I 


Ibid. 


su 




SERMONES DE DIVERSIS. 




CCXCIII 

a:xov 


In loiiio noiw ; post, (ieTcmj.. 


Bl 


CCXXXII 


""S" 


IS9 




Uc-iriu^:ore 


m 


ccxxxiii 


13B 


u:x(:vi 


'""r.r" 


se 


a;xxxiv 


lliKI. 


6 




«3 


a:xxxv 


neTcmp. liJ; |«t, lnApp. 


47 


ccX(:vii( 


111 


CCAXXVl 


,»T,y,. 


101 


a:xci\ 


Cxsarii lioniil. Dibi. I~Mt. 


» 


CCXXXVII 


1» 




Iiilcr lloniiijas 


M 


CUXXXVHl 


IWTempofe 


f03 


OCCI 


iiitcr vlHUi-Tiaiu», P- S, 


Sfl 


CCXXKIX 


Ibid. 


194 




Uu 1 unipnre 


m 


CCXL 




13 


caiiii 


ca^sarii lli-iiiil. OUil. Palr. 


30 


fi:xij 


Wi^ T(!fn|.. na;po8l, iuApp. 


43 


coav 


1)0 Tcn)iK»e 


m 


«:xiji 


ix; Tumiioni 


131 




t:a;sar!i lioiiiil. Ubl. Pair. 


«1 


ci:xiJii 


lliU. 


123 


caKi 


I>c rein|iorc. 


UT 


o:xiJV 


li^jd. 


m 


oxvu 


toMarii ilnmil. Bibi. rair. 


n 




Uid. 


3 


CCCVIII 


iliid. 


9 


«;m.M 


Dcv. u<i.ii.!«;posl,io App. 


8 


axix 


ibiit. 


W 


a:xni[ 


nusaiulisie; iliiJ. 


78 




Inter IkiuLiiias 


4T 


(J-MJX 


n« ..^oro 


133 

61 


cncxi 


Ii4d. 

iw 1 cmpore 


76 




Uesaoclis. 


?S 


axxiii 


cxsariillomil. Dilil. rair. 


10 


au 


ibid. 


40 




Ibid. 


9S 


caji 


intcr iiomilias 


•5 


cocxv 


intcr iiomitias 


35 


axiii 


lliid. 


11 


axxvi 


ne nirersls 


s 


oi-v 


"•vr* 


66 


CCCXVII 


liiliir>igijeriMOS,p. 1. 


11 




Ocsarii nomil. Balux. 


8 




SERMONES UENiSHM. 




l:(j'vil 


(sxariillouul. Uibl. rair. 


13 






t 


01. VI II 


DcTciniord 
Oi-sarii llomil. Balui. 


08 




MultssdiBnas liTlioins. 


a:[,i\ 


S 


11 


Rf^ddciidisemximsnilieiiim. 


s 

4 

ii 

a. 
s 


ii:\.\ 


na^riillaiiiil.BUil. 1'ag-. 


17 


lU 


Sicutveriiasper A|)0iloli>s. 




Ca^saiii llomii. IDlui. 
t»saTu lloinil. Hilil.r«r. 


1 
1 


y 


Lotnilmurdiariiilivesira.-. 
rropler lisudfiim aiidlioris. 


•XLXJIl 
3-j.MV 
OJJEV 


Uisariilloiuil. Ilaliir. 

IIM. 
De Traiiioro 


4 
li 
11.1 


Vll 
VIII 


»iiictu sr.l.^mnrias. 

Boiiiim rM lonui de rJwrilalc. 

Prinio rwiiondcam tratri. 




S16 


IX 


dirisliaiionim Cdcs. 



S. ADGDSTINl EPISCOPI 

SERMOmM ORDO VETUS 

CUU ORDINE KOYO COMPARATUS. 



SEHUONES. 

DE VEltDlS DOULS: 



Miiiiiii i]iiil'iivtini videtiir. 
10 Audivimus bi r.vHiBi.-li'i. 



Ordo 

fl 
IS 

15 
14 
15 
16 
17 
18 
19 
SO 
ti 

n 

!B 
U 
15 



SKKMONUM INDICLS. 



50 
31 



54 



57 



40 
41 
4t 

45 
44 
45 
46 
47 
48 
48 
80 
91 



84 
88 
86 
87 



61 



65 
64 



1 

S 

8 

4 

8 

6 

7 

8 



10 

11 

IS 

15 

14 

18 

16 

17 

18 

19 



21 
83 

85 
» 

98 

96 
97 



50 



(OOVUS. 


onk) vctus. 


Magna quscstio est. 


LXXI 


Admonuit nos Dominus. 


LXXII 


Evangclium quod recentissimc. 


I.XXVI 


Audivimus, et quodammodo. 


App. I.XX 


iiesterao die. 


I.XXXUI 


Admonuit nos Oomintis. 


LXXXil 


Dixit Dominus cuidani. 


LXXXIV 


Bene nol)iscum novii. 


LXXXVIII 


Nonnulli fnitres. 


Aip. LXXXIl 


Scire cl intclligcre dehcnius. 


Ib. LXXV 


Fratres, quod andistis iiiodo. 


XCVIl 


(Omissus, auia esl q. 59 iii 1. 85 Qiursl 
llesterno die qiii aJruislis. 


L. L 6.) 


XCIII 


Domlnus nostcr .lesus. 


ai 


Advertit ifanaitas vcslra. 


ccca.xvii 


verba Domini nostri. 


CIII 


Sanctum Evangeliunu 


av 


A|)osioli sancti. 


App. laXXXiV 


Audivimus nos cxhorUtitem. 


cv 


Audistis saiidum Kvaiigoliuin. 


CVI 


De arl)oro ficulnea. 


cx 


Tria sata farinx. 


CXI 


i^ectiones sancta>. 


CXll 


(Enarr. in l»sal. 70, t. i.) 




Quod adinonciDur. 


CXIII 


Leciio sancli Evangclii. 


cxv 


Gaudere aos Aposloliis prafcipit. 


U.XXI 


Capitulum Evangelii. 


CXVII 


Dominus noster Jesiis. 


CVIII 


Quod dictuiu audivtiuus. 


CXXII 


Scitis, fratres. 


CXXIII 


Recentissima in auribus uoslris. 


CXXIV 


Audivimus vcrl)a. 


CXXMII 


Miracula Domini nostri. 


XC\ 111 


Ad evaugelicam leclioncm. 
Sicut audivimus. 


CXXIX 


CXXXIl 


(Tract. 53inJoan. t. 3.) 




Novit cbarilas vcstra. 


CXXXIV 


Non ignorat tldcs veslra. 


CXXXVll 


Audiviinus Doiniauin Jesiiin. 


l.XXXVIII 


Dominus Deus, Jcsiis cbrisliis. 


CXXXIX 


Licct onines virtutcs. 


Apl». XCVI 


Uoc admonuit Dominus. 


CCCJJV 


(rars est serm. Ui.) 




Inter casiera, aim. 


CXU 


(Pars esi Tract. 71 in Joan. t. 3.) 




Domini vox csL 


App. XCVil 


Accepimus, fratrcs. 


App. CCXLVI 


De sancto Evangelio. 


•AXXVIl 


Medicina oiniiium auimcc. 


CXIJII 


Cum Dominus et salvator. 


CXIJV 


l.cctione bodierna. 


CXLVi 


Evangelica lectio. 


u\ 


Sjies nostra, fratres. 


CXXVII 


SERMONES D£ YERBIS APOSTOLI. 


Sancta et divioa eloqnia. 


OXLXXXIV 


Audivimus vei^accm magistniiu. 


CXXXI 


Si consideremus, trjtres. 


CLXIli 


Audivimus coacorditerquc. 


ajii 


Hestcraam lectioncm. 


ajv 


Uesterua lectio 


a.v 


Apostoium audivimus. 


CLXV 


Audivimus bcatuin Ai»osloliini. 
Quod lcaum est niodo dc saiiclo. 


a.xxiv 


a.xxv 


De divinis lectionibus. 


a.xxvi 


I*salmus, quem cantavimus. 


XXVI 


Sine dubio, fratrcs. 


XXX 


verbi Dei altitudo. 


CLVI 


In Naiali sancti Joannis. 


a:xciv 


Ad apostoUcam lcctioneiii. 


a.xix 


Apostoluiu beatuin audivinms. 


aAiii 


liesterno die. 


ajx 


A|'OSioluin audivimiis. 


CLXI 


Beati Aiiostoli Epistoh. 
Quomoao janua introducil. 
(Quaestio 71 in 1. 83 oiixst. l. G.) 


a.xxvui 


xxvu 




Oinaes nos per A|iostoluiu. 


a.xiv 


Sicut AQObtoluni dixisse. 
Apostoium, rum lcgerciur. 


a.vii 


CLXVII 


Legimus in liiTo. 


App. C 


PoRt resurrectionem. 


Ib. XCIX 


Initinm bona; vita^. 


XLIU 


Priina lcdio. 


CLXXX 


Beatissiinus Joanncs a|iostrjlus 


aAxxi 


Quaodo JoauQc» atiostolus. 


CLXXXU 



OnlonovuA. 

51 vestrae cbaritatis exspectaiio. 

53 Aduionet nos beatus Apostolus. 
55 Quando cclebramus dies. 

54 Oiimiiim (Jiristianoruin. 

55 Modo, fratres cbarissiini. 



2131 

Ordo vetius. 
CLXXXUI 

aAXii 

CLXXlll 

App. ax 

Ib. CX 



IlOMILIiE QLINQU.\GINTA. 



1 Vocans biimanum genus. 

% Prequeuter, fratres* 

5 (Pars est Ep. ad lYobam, de vid. Dco, 

A Intcr cxiera quibus. 

5 Frc(|ucnier \h scripturis. 

6 I^equcnlcr in Evaiigclio. 

7 Si diligcnter altenditis. 

8 Beaius a|)ostohis Paulus. 

9 (Conflaia cst cx .Scrm. 178.) 

10 A()Ostoluni, cuin legerciur. 

11 Frequenter, fratres. 
IS In ouinibtis Scripturis. 
15 Atidiviinus, fratrcs. 

14 lX)miiius iiostcr Jesus. 

15 Qualiler nos in\iccm. 

16 Resurrectio et glorificalio. 

17 l.cctiouibus, ca:iticis. 

18 Doniiaus Deiis nostcr. 

19 Lectio isia, fralres. 

20 Omniinn quidcm aurcs. 

21 ((X)nnata cx Enarr. in fs. r.O, t. 4.) 

22 Audistis, fratrcs cbarissiini. 
25 Qiiod adinoncniur IXHniiii. 

24 Dic qtiidcm oniiii. 

25 llodicrnusdics isie. 

26 Antc aliquot dies. 

27 Vox puMiitcntis agnoscitiir. 

28 Cantaviir.us, fraircs. 

20 l.go, li aires^ \ ircs |»:irvas« 

50 (rars est scrin. 50.) 

51 (rars cst Scrni. 3i.) 

52 Arcana ct sccrcia n»giii Dci. 
55 Sccuiidnin Anostolinii. 

54 Eriguiitiiosuiviiuu Icctioucs. 

55 in oiiinilius Scripluris. 

56 Dc Doiniiio et i^Ivatorc. 

57 llodo, fralrcs, cuin divina. 

58 Non soluin in nu\o, 

59 Felix opcrarius. 

40 Dies isti sancti. 

41 Pocuitenles, pccnitentes. 

42 Symboluiii rcddidistis. 
45 ix>minus Jesus. 

44 Sanclus Joannes. 

45 Uodo cuin lcctio Actuiun. 

46 rx)niltemini Domino. 

47 Remedia pecca'.ortiin.. 

18 lloinini? ciijusdam divitis. 

49 Apostolum audivimus.. 

80 Quam sit utilis et necessaria. 



SERMOIiES DE TEMPORE. 



1 Approi inquante jam. 

2 sanctam et desioeiabilcm. 
5 I.egimus sanctum Moysen. 

4 (TracL conL Paganos ei Jiid. t. 6.) 

5 Salvator noster natus de Patre . 

6 in principio erat verbum. 

7 Rogo vos, fratrescharissimi« 

8 lloale, fratres cbarissimi. 

9 iuigiinus et fldeliter. 

10 Quis tanu rerum. 

11 in adventu dominico.. 

12 Filius Dei ideinquc. 
15 Doniiniis noster Jesus. 

14 Fratres dilectissimi. 

15 Nativitas Domini. 

16 llodie veritas de terra.. 

17 Naliviiaiem Domini. 

18 CasUssimum Mari.-e. 

19 Gaudeamus, fraUres. 

20 Hodiernus dics. 

21 liodie pucr natus est nobis. 

22 veneranda naiivilas. 
25 Audite, filii lucis. 

21 VI hodie a uic i^ossit. 

25 Filiuiu Dci. 





XVI 


App. 


IJU 


Li.) 




App. 


I.V 


cca.xxxvH 


App. 


aj.xxi 


II). 


aj.xxxvi 


ib. 


(x:i.xx 


A|4.. 


CXI 




XL 


App. 


vAim 




\XX1X 




(x:c\xxiu 


r 


cv 


(XIJI 




U.XVIU 




XI 


(x:i;lxxxviu 




€{3JJU 


App. 


XCIV 




XCIX 


1 


(ClJ.WXIU 




CCCXXXIX 


App. 


0£ 




u:ij.u 




x\u 




XLU 




CXWI 


•MH. 


LIV 




C\I.U 


A<p. 


UJ XV 




XtJV 




C1(.1.\\IU 




uxi.wxv 


Alip. 


ar.\h 




u:xi 




G(x:\ciu 




LVIII 




cxxxv 




ccxc 


Al»p. 


a 


U). 


L\"l 


Ib. 


(XTJi 


Ib. 


LXXXVl 




cccxai 


V 


CCdX 


T 


cxt 


CXVI 


ib. 


CCXLV 




cca.xix 


AH». 


CCXXXIV 


Ib. 


cxvu 


Ib. 


CXVUI 


Ib. 


CXIX 


Ib. 


CXXI 


ib. 


CXXIl 




c.xcv 


App. 


CXXMil 


ib. 


cxaii 


ib. 


CXXIU 




cxai 


App. 


cxxv 


U). 


CX(.A 




a.xxxvi 




CCCI.XX 


App. 


cxx 


Ib. 


GXXVl 




CXCIV 


M?r- 


CXXIV 


•• ■ 


UAWVUI 



Si33 

ordo Boviis* 

26 Anniversaria Domini. 

!27 Laudem Domiiii loquetnr. 

2S liundus per Dominum. 

29 Pruxime, fralres charissimi. 

50 Ad paiUini virginis adoraudum. 

51 Anie paucissiiuos dies. 

52 ilodierni dici. 

55 tausain, dileciissimi. 

54 Nupcr celebravimus diem. 

55 Domiui ct salvatoris nostri. 

56 Inlellijjere [•ossuinus. 

57 I.icel, tralres diledissiini. 

58 (lotus ex Alcuini lit). de Triiiil.) 

39 Divinaruin Scri|)lurarum. 

40 Doiiiinus noster Jesus. 

41 Doniiiii et Salvatoris nostri. 

42 Quaiitum nos, fralres. 

43 Lectiodivina. 

4i Si chariiati veslrae posscmiis. 

45 lAictio divina. 

46 Desiderimn charitatis vestnr. 

47 Cuin ergo semetijisos. 

48 Sanctuin bvau^elium. 

49 Divinse lectiones oiiiiies. 

50 omnis hoino iii tribulatione. 
bi Modo cuin divina leclio. 

52 Dc charitate nobis. 

53 Quicumque cliristianum. 

SU Audivimus, fratres charissimi. 

55 Ecce, ft^ires diarissimi. 

56 Doiniiius et salvator nosier. 

57 S:i!pe advcrtimus. 

\iS Rogo vos, tratres cliarissiini. 

59 Graduin esse alicpiem. 

60 Evaiigelica lectio. 

61 scio et credo. 

62 Rogo vos et admonco. 
65 A|iostulica, dilectissimi. 
^i oinne vil£ iiostrui tcm|.us. 
(^ Adest nobis venerabilc. 
(>6 Ilorlaiur nos sxpius. 

67 l\0ij;(» vos, fralres charissimi. 

68 Credidit Abraham Deo. 

69 llos sancto! Quadragcsimx dies. 

70 Frcquenter admonui. 

71 Lect!o illa, fratres charissimi. 

72 Nolissima pietas. 

75 Novum praecepti genus. 

7i Chaiianaea ista mulier. 

75 Paulo ante cum diviua. 

70 Si liomo priscam siii origincm. 

77 si bene retinct, tratres. 

78 Si exuositionem sanctarum. 

79 Cum divina lectio lcKcretur. 

80 rrei|ucuter Charitati vestrx. 

81 Qiiotiesvobis. 

82 In bcato Jacob. 

85 De beato Jose[>h scriptum est. 

8i Andivimus in lectione. 

85 Qiiauivis, tratres charissinii. 

80 lu lectiouc divina, fratres. 

87 Moyscs ad .4f:gy|itum. 

88 Qiiuties lcctio iila. 

89 itlKyptiorum turmae. 

90 lii lecliunibusdivinis. 

91 lu lectione quae uobis. 

92 In lectiuiie Cvangelii. 

93 Oiiines, inquit ApostoUis. 

94 Eriidiiniiii, omnes. 

95 Non est siue causa. 

iHi Doiiiiuus et Deus nosler. 

97 lixc dxit Douiinus. 

98 MoiJo, Iratres dileclissimi. 

99 Oiuuii princeiis. 

100 Modo, cuin divina lectio. 

101 In lectione. 

102 scire et intelligere debcmtis. 

103 Lectio quse nobis hodie. 
lOi Mullis quidem sigiiis. 
103 m leclionibus. 

10(5 Sicui frequentcr. 

107 Sainson furiitudinero balHiit. 

108 Modierna dic audivinius. 

iiJQ Audivimus, et oonlremuimus. 
i 10 C^aniavimus Domino. 

1 1 1 Quolies , fraures charissimi. 

112 oiKinct, tratres chaiissUui. 



SERMONUM IND1CE5. 
urdo f etus. ordo novus. 



App. 


CXXVII 




CLXXXVll 




CXXl 


App. 


CXXXVI 




00 




CCI 




CCll 


A|1». 


CXXXIII 




cy.Cix 


App. 


CXXXII 


ll>. 


cxxxv 


II). 


(JCXXIV 




<nx 




ot:xLi 


App. 


X(» 


Ib. 


CVII 


Ib. 


UI 


Ib. 


r.xii 




».1 


Anp. 


CVI 


11). 


Clll 


ib. 


I.XX 




(3 XX 




I.X 


App. 


11 




(n:xLix 


App. 


CVIl 


Ib. 


TV 


Ib. 


CXI. 


Ib. 


CXli 


Ib. 


a:i.v 


Ib. 


(x:i.viii 


Ib. 


I.Xll 


Ib. 


LXllI 


Ib. 


(XJ.XXII 


Ib. 


CXUI 


Ib. 


CM.Vlll 


11). 


CXUII 


11). 


CXIJV 


Ib. 


auv 


li). 


CCXLIX 


Ib. 


III 


11). 


CXI.V 


Ib. 


V 


Ib. 


VI 




II 


App. 


VII 




LXXVII 


App. 


VIII 


ib. 


(Yr.xii 


ib. 


CXLVII 


Ib. 


X 


ib. 


XI 


11). 


XII 


Ib. 


XIII 


Ib. 


XV 


Ib. 


XIV 


11). 


X\I 


ib. 


XVII 


Ib. 


X\ui 


ib. 


XX 


Ib. 


XXII 


11). 


XXllI 


Ib. 


XXIV 


11). 


XXV 


Ib. 


xaii 


Ib. 


XXVI 




Xlll 


App. 


XXI 




IX 


App. 


XXVll 


Ib. 


XXX 


11). 


XXXI 


Ib. 


XXVUI 


Ib. 


XXXll 


Ib. 


XXIX 


Ib. 


xxxm 


Ib. 


XCV 


Ib. 


XXXIV 


Ib. 


XXXV 




corjjtiv 


App. 


XXXVI 




XXII 




XIV 


App. 


CCXCVIU 


Ib. 


(»11 



113 Dixit Domimis cuidain 

114 Admonet uos, fratres. 
1 13 Symbolum quod vol>is. 

116 Hodie, fratres charisbinii. 

117 Siiscepit Doniiiius. 

118 Forsitan inirum. 

1 19 syniboluin est breviter. 

120 Vreqiieiiter aiidivinius. 

121 Oniues, inquii Doiniuus. 

122 Dileclissinii fratrcs. 

123 OjKirtet aitentlere. 

124 lii lcctione evangelica. 

125 (3*ediiiius in untini Deuin. 
120 Qiioiiiani Doniiuo suhveiiioiite. 

127 lludie, fratres chai->ssinii. 

128 Uetinot sanctitai vcsira. 

129 crediniiisin uiiuniDeuui. 

130 lliMlienia dic. 

131 Qiixso vos, traires. 

132 PeractaiKkssiune. 

133 \ideainus, Iratres. 
13i Mulia suut et iiiagna. 
13S> Ki^idistis qiiod creditis. 

136 Non (}uco, fi-atres. 

137 Passiouem vel. 

138 caiidete, fratres. 
130 Per hosdies. 

140 ilesterno die. 

141 ResiirrecUo Doniini nostri. 

142 Salutis huinanae, IhiU^es. 

143 IYo(>ria Qdes est. 

144 Resurrectio Doinini. 

145 De Resiirrectionc Doniini. 
116 llodierno die. 

147 Diebns liis s:inctis. 

148 Kl liodie leclio recitaia esi. 

149 llodie ternuiialum est. 

150 Agnus illelegalis. 

151 Sic se lialiel. 

132 (i»arsestserm. 213.) 

153 Sacranientuin, dilectissimi. 

154 Deiis misericoi*diu; et justitiu!. 

155 tt hodie resurrectio. 

156 Digne, Tralres. 

157 Paschalis solemnilas. 

158 (Pars cst Serm. 2i2.) 
150 l.eclioevangelica. 

160 Audivit charitas vestra. 

161 Relinei Sancdtas vesti-a. 

162 Ceriissima est liducia. 

163 Pascha Christi , dilectissimi. 

164 Uodiernodie. 

165 Spcs tota nosira. 

166 Legimus in Evangelio. 

167 Domini vox est. 

168 In divinis voluminibus. 

169 Felices paciOci. 

170 Intendiie, fraires mei. 

171 suavis Dominus et milis 

172 Quoniam jejuniorum. 

173 Scire debemiis et intelligere. 

174 CloriOcalio Dommi. 

175 salvator noster. 

176 Omnia, charissimi. 

177 Asceubionis Doniini noslri. 

178 Ascensioiiis ergo Doiniiiicu.'. 

179 (^itis ornaiibu&. 

180 Delectat aspicere . 

181 (Trad. de exp. Syinboll, t. 6.) 

182 Duo siint, charisdiiiii. 

183 SanctiUti vcstra.*. 

184 Discessurus e miindo islo. 

185 Post illam singuljrem. 

186 Hodierni diei soleinnitas. 

187 Dies nobis, fratres. 

188 Fi*atres.... hodierna. 

189 Audio, fratres. 

190 Ajiostoli lectioncm. 

191 Mulia quidera et Iretiuenler. 

192 Oslendiinus, fratres. 

193 Hucusque, ficaires. 
104 ordineui symboli. 

195 Rogo et adinoneo vos. 

196 <^i Deum timetis. 

197 In scrii>turis diviiiis. 

198 Slodo cum Regum lectio. 

190 (Tract. de 5 luereaibus, t. 0.) 



OKlovcm^ 





Lxxxrr 


App. 


ajii 


Il>. 


a:xiJ 


II). 


GUA^II 


11). 


cu 


U>. 


aji 




a:xiii 


App. 


ajv 


Ib. 


a 


Id. 


a.vi 


11). 


CCXIJU 


11). 


LXXIX 


Ib. 


CCXXXV 


Ih. 


lAV 


Ib. 


CXIJX 


Ib. 


LXXX 


Ib. 


(x:xxxiv 


Ib. 


a.v 


Ib. 


GCXIJl 


Ib. 


a.viii 


Ib. 


CiCXLVIII 


Ib. 


a.vu 




IJX 


App. 


ajx 


Ib. 


ax 


Ib. 


CLXIII 




a:xL 




CCXXXV 




ccxx» 


App. 


axvi 




GCXIJ 




(TAXXIi 




CCXXXVU 




CCXXXIX 




(XIXIJI 




a:xLviii 




(XJJll 


App. 


ajiiv 




ocur 


App. 


a.xv 


Ib. 


CLXVII 




ocxi.r 


App. 


ajii 


11). 


ajLxii 


App. 


a.xix 




axJAXvi 


A|p. 


a.xu 


11). 


ajuu 


Ib. 


CIJLVIC 




Gcxxnr 




XLVI 


App. 


xcvui 


Ib. 


XCVH 


Ib. 


CCLXXB 


Ib. 


LXI 


( 


CXX-J.XXXVI 


App. 


IJ^XXV 


ib. 


GLXXV 


Ib. 


ajuav 




oxxlu 


App. 


a.xxvu 


Ib. 


CLXXVI 


Ib. 


CJtXVlU 


ib. 


a.xxix 


Ib. 


ajtxx 


U). 


CLXXXI 


A|rt>. 


ixnr 


11). 


a.xxxv 


Ib. 


CLXXXIV 


U>. 


ajcxxH 




OXXVU 




caxxi 


App. 


CLXXXIU 


11). 


GCXXXH 


Ib. 


CXIU 


11). 


GCXXXVI 


Ib. 


GCXXXVB 


U). 


(r.xxxvBi 


Ib. 


GCXXXIX 


Ib. 


OCXIJV 




C«'U 


App. 


xxxvu 


It. 


XXX\UI 



6! 



s 


8ERH0MJM 


aaom. 


ordaTeius. 




T 


XXXIX 


in lccUouiliiK. 


XL ' 


AudlTiious evaDgelisiain. 


ib. 


UVI 


iDWramoia. 


ib. 


COCIV 




ib. 


xu 


EfanRellca luciio. 




LXXXV 


Staildet>eoioT;Hadi»iinus. 


Alip. 




Cum KuiMU rpuis. 
iTcqiicutt^T cliariiaii vnu-x. 


lll. 


xuu 


II). 


LXIV 




Ib. 


1.XXX1 


Hoilu «Uiii divinaleciio. 


Ib. 


XI.V 


Dum a ciiiui nel. 


Ib. 




«ancia scnpuun. 
D»ld ttO|Jieu. 


App. 


XXXVl 


jioi|d<il.itlr 




cccxLvm 


noKO >os. fralres. 


App. 


COJIV 




Ib. 


ca.xii 


tolfsia eilliOlicB. 


Ib. 


LVIIi 


huuo ms. 


Ib. 


I.Ml 


ri''i|siii(M lin^lo. 


Ib. 


oni.xxvii 


A(l ■.■\liwiUijnlj5inenlc». 




XVIH 


(K<i Kiiarr. 2 iii Ps. tS, l. *.) 






BraliisJol). 


App. 


IJl 


(rrai». du Palieniia, [. 0.) 






i>rMn|.iiorenim». 


App. 


L 


in lcctiuie. 


Ib. 




leauisTntH^is. 


Uk 


XI.VII 


ndeDdiseleemosjnb. 


Ib. 


CCCVl 


tioa su Ikii. 


U). 


XLVIII 


guoiiescumnue belllcu». 


Ib. 


XI.IX 




Ib. 


LKXIII 



CODICES. 

OrdoiwTus. 

ST cuiu orones beili. 

■ 98 Piscaioris et perseoDtoris. 

19 Hodiediioe. 

80 Deatissinii ijureaiji. 

31 DlciL ixiiiiiiius. 

5 aimoiniiesbeaios. 

93 Cul Biniile oki. 

St (rraci. du Assumiiiintie. t. ( 

X Adest uotiis, ^llocLisbimi- 

36 Hodie. Jmauis. 

37 Hrdie, ■lileclissiml. ' 
W Kodo cuai Evaiigeiium. 
39 nccinritniiiLs. 
W Ofijirt-sclijrissimi 
11 in luctioiii; a|«siolica. 
49 la hxtiuae l^taiigi.>lll. 



« Triiii.iiilialisbeaii. 

43 Psalmus cjui eaiilatur. 

46 Kon nuirI}Tium. 

17 yuoiiescumque, fralre». 

W Omuluui qiiiJcni. 

4B Ceriaiiiine un' — 

30 QuoiHaiiidi<!!>i>ai 

91 IKmuIqI Iratrcs. 



r 



T 



T 
T 



LXXXVI 

l-\\\\ 11 
CCVUI 



ccxxu 

CCXXIli 

XXXI 

CCXXIV 

ccxxv 

OCCXXXIT 

ccxxn 
axxxxv 

xav 



A PAIIISIENSIBIIS ADDITI. 



Sl Ucul ).ro|]ltlo biisio. 



1 Mcul dles liodiernus. 

« {iw* csl Scrm. 31,) 

S DeleclirinerL-eiMitissin 

4 iipinriiit Douiiiiu^. 



IH Domiuus ac nedemi-lor. 


Ul. 
Ib. 


ccxcv 


.(iiili^iLs l.'Ciiiiiii<m. 


CCXXXIM 

caJiv 


Sl idlerrogaUjudXL. 




xta 


7 O';irsoilscmi. 68.) 


« l«clionc8divfno.um. 




xai 

XI.VUl 


8 NiDijiuLin s|iectaruluui. 

8 ll:i|znuiii el niulLuin niiniidum. 


ai-xxiT 
cajtxv 


BT l.ecilDCiessauclas. 




xux 


10 CumsanclumEvanKelium. 

11 rroiUTbBnclunuu 

19 Sennouem 1 noblg dubitiliu. 


ax:v'ii 

unx 


SIO julici lyrannus. 


T 
ib. 




13 AdinAiiPLHiulsdiiiiuiiDlivhia. 


I.XV 


Ml Dcni' iiO'Ii<. 

9B gii.iliwumiiiio iu lioc. 


LX 


14 SolciuiiiLilc sJiii.'t;t.> irjiiuis. 
13 (Pars ,-6[ SeruL. ffll.) 
Ifl BtHiaojieraliddium. 


Ull 


913 Qiuiiilix'Uiiii(ii<- castiLatem. 

9i5D.iOSinilqii:.nnll«:viU. 


ib. 
ib. 


tXI.XXXIX 


crcxxxvu 


XXXVl!! 


17 QuauuD bona o|iera. 


cccxxxviu 


lU AliUiMiillil>t'llllO. 




(xx:\a 






917 AiiiliMiiiiis i'i tiiiraliola 


App. 


cxxiv 


SCR.\10NES DE DlVEItSIS. 




918 Ml,i,rm..;nii^ 'iXLlivii:!. 


itl. 








118 i.|i'ri'>Miin<'iiU]i^LLeiii. 


Ib. 


ocxu 


1 Quonbm voliiiL Domiinis. 


ca.v 


fiO ^ciiKi iit<'at. 


tb. 




1 Admoiiili sutiiiis caiitare. 


XXXIV 


9M sciendiiiu i'$l. 


Ib. 


CfJ.XXX 


3 AdnKHiiLlsumus,clii|iJrilu. 


XXIX 




II). 


OCXXIX 


4 tiln-pai,ifi»mistrl 


cat 


»3 luie leids Kdcsi* coluut. 


ib. 




B JliitLiseiiariisiiiodis. 


«aji 


954 Doctrem domus Uui. 




XV 


6 ^.nrraLio Tesorrceli.inis. 




gassfmioiiimenotli. 
9» Cululiriias hujus. 


m'- 


ccxxx 


7 (c^irs ML Senn 3ii|.) 






CCCXXXVt 


B itiklimcnta ministi^ni 


ocxvi 








onl,. esl aililicaiiotiis, 

10 Qioi Imio ieij.TL'iur. 

11 Ne mor.-Ls Caoitiiius. 


l-VII 


SEUMUNES DE SANCTIS. 




cxi.vni 

CUJt 








11 luisiirrcciio DoLniul. 


ca.xi 




T 


CCTT 


13 DomiLLUSJesus. 


CCLXll 


9 PuSl iicstcrniiro. 


CCXI 


Uuuimiimlnildei Usiii. 
IS De AftB^eo propbcia. 




S Donel iiiibi IKiiiinus. 


Ib. 




L 


4 JesullliusNave. 




caj.xxxif 


1« In diviius. 


XII 


1 liesieruu die. 


T 


ccx 


17 Cuni Baiictx IccUoucs. 


VI 


e Quonlam [ideo. 

7 (F.xl.21dccivil.Dd,c.8.) 




18 OiKHiiani iiTi|iLiii)i.'Sl. 


x\xm 






19j:,iii, r.,niai-.-.liiisl)«). 


XXV 


8 O-edimusJudKls. 


Al^i. 


a.xix 


90 licii» cl IViiiiiiiiniiiislcr. 


XXXII 




ib! 


OCKMIl 




IXVIU 


Jl Bgdic, tralrcsdurisstmi. 


iii. 


ccxx 


4J KvaoKciii leaio. 


I.XXV 


11 OJoliescumtiuc... iiiarijria. 
U lapassiunc. 


ib. 
T 


OQJlXVi 


11 . 


IXXIX 

cxn 
a.xvi 


14 Uodiedeactlluis. 


CLXXXIX 


ai 1 .im. 


oux 




Ib. 


CXC 


17 i.i .. '1 .■ !!ii..,audiiore». 


OAXtX 


10 KHlis, frau^diai'issim> 


Ib. 




48 iii,iiii.,iiiiiiiii..i.s. 


cvn 


17 UlllUl liOlllS. 




CCCXLVll 


29 b.Miiiruculis lh'i. 


CCCXX 


18 Aihvl uobis. 


T 




30 t)i.iiiiin.|iiidem liesliTno dic. 


OCCXXI 


18 Cornii.lum peccails. 


OCXI.VI! 


51 llcMni.Mk,.. 


OCCXXB 


10 IMSI iiiom aacrosancuim. 


ib. 


CXItVI 


K JiiM'n.-u-.lu <|iii,lcm Dci. 


axxxui 


«1 BalalcmsancliJoaunis. 


Ib. 




33n.'lictanol.is. 


OIIXXIV 


11 Horum de liTra. 


U>. 


cxax 


M iiiNlic -"H... .1,1 veiihiis. 


ca.\xviB 


» Uei boilieni» salemnitas. 




ccxai 


SillodiL-.li' \.-[\]m- App. 


a.xxxix 


14 Apostoluui pcmiin. 

15 lilioli mei. aLulite uoa. 




CXLVil 


30 (l-ars Csl serm. 179.) 




T 


ociv 


37 Beaii taureutil. 


axiv 


90 Wiuu vobi£ omuiUH. 


oci 




caaw 



3431 

Ortro Dcvrl. 

W P>,irTanami 
41 '.ebutiuiis qui 
41 FortiluiJiucai 

i3 KYaugclium n 

<{ ifPSIurnx leclionis. 

45 rRCSlabil oobis. 

40 ElLi-sii^niodieeiMiP. 

47 llurtiii viiiellirctBraTe. 

48 Hra lui a|iosLoliis. 

49 rTui'(iT [Ufnl VL>Lui. 
M rli riaii veslriclnHlle. 
»1 tioiii'l;jiililDuiiihua 
!H T.atusi:sliK>l)lsliodie. 

53 Coiiim-iidiit uoliis. 

54 >iH(iliili*T(»lra 
S( saiiciilicavi nobis. 

55 ^atalisDoaaini. 

W LilecilNMinl rfUre», 
M AnRulDruin vocem. 
M bodiernus dles. 

60 Vertium ralrts. 

(>l bODunus noUerJesui. 
*» NaialisDocalnidiciiar 
63 tispectalioaenidUTJtallS. 

61 Ei4|>liauji gTKce InguK. 
m Aiierialur bodleCOUie «. 
66 SulemnllK quam. 

«7 jiDiiversiriacelBtmtio. 
€8 Observailonera Quadragcslmf . 
69 insiiicieodi iHihis. 
"0 Annivprswio redilu. 
't madjiiiorbiDiscncordLx. 
7i SoleiiiDC teui[ius advcnil qiw- 
73 Solenuie tcmi^us advenit quavle. 
71 soleuiiie lem|jus>dveiiil<|iMd. 
75 Teuiiius esl ul. 
-,70 Cujus s.iaguine de)kcl« Dosin. 
77 Bt-aiusi^auliuajiosiolus. 
7H sciiuus. iFatreg. 

79 Diceadan) cjil. 

80 Cur idS. diluuUsEiiiii- 

)tt lo liliro qui ■niiellatinT.encsli. 

5 sicsudLsUspncdlcari. 

83 MeuxF suni proinissloali me». 

81 ETansGlti Joannli pHncl)itani. 
K( Mundus uer Domitiuin. 

80 Audisll:^ lectloDeni. 
87 Resurrectio IWralnl. 
SS Uomlnus noster Jeuu. 

89 sicutDomino noslro. 

90 GlarilicaiioJxiariaiDostri. 

91 Pritmi liu:tia. 

Ot uanjT sic|ihaaus. 
S3 HeMisBimus sieuhinus. 
91 BeailsNmus ei in Cbrlslo. 
»3 NatiU-m Dnminl 

06 nagnilica man; 

97 AjKisUilica le 

98 Si quis sollicitus. 
09 nomiiius nosier. 

tOO llla EvangelKa luha. 
tOl DomlnusJRSustaartTres, 
101 fJCulisn.lH. 

103 HodiurnusdicE. 

104 BefiilfiPiet|ir»eminel. 
103 Duarumsiaclarum. 
103 RuceQSsaactiETBnRetii, 

107 HcidlernumiHibisdrem. 

108 isUim Dubia diem. 

109 istumdiemDobis. 

110 Magnum speciaciilam. 

1 1 1 Beatl ma^^is Laurcutli. 



114 SBOctissimus ei sdemii^mus, 
US lauiniidiisresium. 

1 16 Dlel tam oraii 

117 mpsalmodiTimusDoiDiao. 

1 1« (coiflatus <: \ Serm. 3S3, eic.) 

119 AudlsUs. ftaires. 

ISO ADifiiadvprlimus. 

lil loinifninriaminenies, 

12i <>iod caniavimua DomlDO. 

1!t3 Dcati Uurentii. 

SEHHONUH PRAnUENTA. 
1 Hb dao. 



SF.RIIONVM INIIKES. 



cvdoTetus- 
aajtxxvi 
cajcxivu 

(XXCVlll 

OCLXXXIII 

lAXWI 

IV 



XXXVll 

IJtXlll 

• XCXVI 

LVI 

ixu.v 
CDa,vi 

COCXIX 

axi.xxi 
orxxv 

COCLXXIl 
OAXXIX' 
CLXXXIV 
CCCI.XX^'1I 



ttdo amiu. ^ 

5 Prlos in tiiQdamenio. 

3 <jua;sli') de llpisiota. 

4 iideduaimnrtcs 

8 nevdaiiirpuimiraDci. 

6 Sedfursilan 

7 ouid^oleliatnirtion. 

8 Kpi'i|.se ^jjosittlus. 

ipseiJirhiUisliHiutiiir. 

10 QuidestJutio? 
It Juda?i olim. 

13 Hcic sicrilieimii- 

13 guidesivc>iiis(iu|iiiaii<ir 

1 1 Ditiiklercmus vtlani Uirisii. 
13 ituiiiiliaiiis uni iMiniiius. 

16 OuarejnUm rimo isaoliilM. 

)7 hi iudicluiUTCiiii 

18 ronlHcrudlLir 

19 forliominis. 

90 >ii-ui iiiijriuOoniiiii. 

21 i.>iiiii uiiim niurtuns esi. 

23 OuiseoallaL 

31 idctiSpiriiussaDclus. 

M A|K»sNu»dtdt. 

» liiBemMdiiiiis gravaii. 



manymm. 
llecJo. 



r 



cq: 
ccri 



ccai 
coc\i 

OCC.f 
COCXIII 
CDCXI 



LXIV 

CCOXI 

ccajtti 

XXIII 

ccao 



Scrro. 
Serm. 



CLXII 

orxiiv 

CXC1U 



Serm. cnjtvm 
Serm. ca.XXSTIH 
Sorm. Ctxax 
Serm; cxp» 



OCV 
LXXVIII 

CCVI 

ccvn 
onviti 
ccix 
ccx 

CCXH 
CCXVlil 

ncxa 
rcxx 
ccxxi 
ccxxu 

flCXXIll 
CCXXVI 

aaxvu 
cia. 
cxxi 

CCXXXIU 

GCXXXIV 

CCXXXVI 

CCXXX 

auiai 

CCQJX 

occxtn 
occxv 

CCCXVl 
OCCXIV 

CXIV 
CCXUI 

ositv 

CCCXXXI 
OXXXIII 
CCLXXVU 
OCLXXX 

aixxxi 

oxxxxn 

ccxm 

ccxcvu 
ostcv 



" •«>« eiiiinviia. 

2 0"is enim botiiinum. 

» Kenueenim.(|jij«est. Pelag. t. 10 1 

30 Jnilliiiestameaui - ' 

31 HoruDccmur c„fja 
H TttiianiimiuraTelii». s«rm' 
53 AdinoQomusciiariLiiem. serm.' onjT 
M liisajTainoulodiciwa. Zmi -^ 
M Melligitor.ntido»n. (Ki Enarr. Srs. 21 ) 
M Ipseesttlirfeius. ■ ^ 
57 iUbiautem. ^- 

AD FCIATRES LN EREMO. 



CCCUII 



LUT 
<X3Lnr 



a Ai.p.) 



W (Exccrpius est c» serm 

M ITotilcr (|uik1 voIul 

(D tliariialiveslrjc. 

M (ifnircsclurissiml. xap 

70 Ex Alcui..o ; [rt-ior | ars in Scrm. WJ awi.) 

7* (Evcerptus a\ Serm. i \a Psal. 48, i. i.y 

^(^^^^^'■'"'"''■'"''"«-•^'miusclassiseiliiljcaturin: 

HX UAJORIS CAItTllUSIi£ MSS. 



sauciorum itartjrmi). 
iDicr alia divina. 
Cum divlna lecUo. 

hi uiuniliiis. 



10 scrmonis nosirl proMsltii 

1 1 Admoaili ab ApcMoto. 



A SIRHONDO ADDITI. 

i rcguta. 



1 nxtL.. _ ..„.. 

3 Suubiim nostrum. 
B Voce coosona 

4 cantatiieslNHi.iniim, 
B JiLcuniJal.liur jiislus. 

6 craiias Doniiiio. 

7 AilmDuemus (liariuilciii. 

8 l)c sacriGcio vcspcrti.iu. 

9 ]'salinum voliis. 

10 Hiiiiia cloquia. 

tl CiimJi\iLixscri|'iiir3>. 

)3 in omnibus tu-cliiHjilHis. 

13 OiDDCS qui mulla verlia. 

14 Kuptias fllil regij. 

15 Hecauribus. 

IB Quid est quod auJivimus. 

17 Ex tlvangclio. 

H Quoniaiii ]>laruit Daniiiio. 

19 iHidieniiis dies. 

10 rroplcr adncnlum S|iirilas. 

31 AATooiuinsiiiritussaucU. 



OJJIXXIV 

CCCXUIt 

CXLV 

caJixxv 

OIJIVI 

vu 

XXVUI 

cxjuni 

I.XXUX 
UJtXVU 



XXIV 

cxcvni 
rj£xui 
ccajivi 

XXXV 



CXXV 

CXL 

CCXIJV 

ca.vi 

caix 

CTLXVUI 
OCLXUt 



f7 



ft39 

Oftfc>no>-us. 

ti Quoniam sanctam soleroniuitcm. 
S5 Diei hodicrns feUivitas. 
Sl Verl)a Aposloli audivimus. 
^ Ei|)eciai Sanclilas vcsira. 

Agnoscit 6(Jos vestra. 

Cantavimus Deo. 

Quaiido honorein martyrilHift. 

Bealorum solemnilas. 

Die sotcrnni 
31 Amori-ts duo. 
5i ljoquar(Jiaritati ve^ktra'. 
55 Divi.ia: K*ctioncs. 
5i Doiuinus uosier. 
55 Tein|.us est cxliortari. 
50 Curam nosiram pro vobis. 

57 Prima lectio. 

58 ])eo gratias, fratrcs. 

59 Sem|)er quidem me. 
40 Admunet nus Dominus. 



30 



SERMONUM INDICESL 

onlo Teius. ordo novus. 

caxx 
ca.xxxviii 

CCI.XX1X 
CCCXVIII 

cccv 
cccxxvii 

GCCXXXIl 

cccxxx 
ax:xxv 

CCCXIJV 
CCCXLV 

I.XXXI 

LXXX 

CCCLVII 

CCLMII 

(XXXIX 

CCCLX 

COC.XL 
CCCLXXXIX 



EX APPENDICE SIRICONDI. 

Gaudium quod mihi Anp. CCLXXXIV 

Reliqui (;jusdem sirroondiaux Appeudicis 
dabuntur in tomo sexio. 

ADDITI A VIGNERIO. 

1N PARTE I SUPPLEMENTI. 



5 
4 
8 
6 
fS 



Dies Epiphaniorum. 
Perpetui rouneris. 
Imperator cneU. 
Quietis et | arva vox. 
Deciino die. 

14 Dies calendarum. 

15 Omne peccaturo. 

16 Hoc quod >idctis. 
47 I^ectissimi fratres. 4 
Ift Deleciat videre camix» 

IN PARTB II SUPPLEMBNTI. 

I Adlinc nMcrens. (in toroo sexto.) 



App. 


CXXXVII 


Ib. 


CLXXXM 


Ib. 


CC 




CCCLXXX 


A|)p. 


CCXI 


Ib. 


CXXIX 


Ib. 


CX}^\ 




ca.xxii 


kpp. 


ccxxvu 


Ib. 


OCXX\ll 



2 (Pars esi Sorm. 292.) 

5 Causa bodiernx. 

4 Quem Diem celcbramus. 

5 Beaius Joanues. 
5 b. Sanai Joannis. 

^6 Pelri et Pauli apostoloruin. 

7 Ante paucos dies. 

8 Sunplicio, Iratres. 

9 F.iii|iliania latiue. 

10 illud, fraires. 

11 (Ex Serin. 142 Ap|<.) 

12 Isaac, iiiquitScriiitura. 
15 Superiore Doniinica. 

14 Jam dies icjunii. 

15 Ad elcenuisynas facicudas. 

16 Sacro-s.-)(icti martyrii. 

17 rost lal)()rem noctis. 

18 Apnaruii Douiinus. 

19 MuUis modis Doiniuus. 

20 In borto volujaatis. 

21 Audiviiiius F.vaugelium. 

22 Dominus Jesus. 
25 Ecce Tratrt^s. 

2i Grata est Deo solenmilas. 

25 in siipcrioribus. 

26 (l^ars esl Serro. 336. ) 

27 (Ex Cnarr. 2 in Psal. 31, t. 4. ) 
27b. (Ad Fratres iii Eremo 73.) 

28 cantavimus etdiximus. 

29 Audivimus ner. 

50 Soleniuiiasbeaiissimorum. 

51 Uemoriam martyrum. 

52 Sanctorum martynjiu. 
35 Per tain gloriosa. 

54 (Pars est Serm. 354.) 

55 Fortituilinemsunaoitim. 

56 Quotiescumque, fraires. 

57 Rego Yos. 

58 JudiciaDei. 

59 In scripluns. 







«' 






. f> 




2140 




\ 


Orilo veius. 






aiJLXxix 






OCXCI 






cca.xxix 






rx:xuii 






ona.xxxi 






cdv 




App. 


cm.vxxv 




App. 


xc 

CXI.11 




App. 


IX 




Ib. 


CXI.M 




ib. 


Lxxxm 

CCCXC 

a:xv 

CGXXVUI 
CXVl 

a.xi.\i 




App. 


CLXX 

CCXI.IX 

LJCL 




App. 


a.xxii 
a:i:Lxxviii 




App. 


a.xxxx 11 
cccixv 




App. 


(x;i.xxix 

CCCXXVI 




Senn 


LXIV 
CCXXV 

occxxix 
ca .XXXIII 




App. 


a.a 




II). 


na.xxxviii 




Ib. 


CCI.XXV 




Ib. 


a:xcvi 





■♦-o^. 




In flne tomi xi cditionis Bcnedictins, prxicr haud pmct addiUmenU ad prasentero toamm t pcrtiaentia, qus nos io 
docursu voluminis loco suo iiaturali intertexuimus, occumint insuper nonnullae adnolationes quas bic lectorum oculis 
wibiieere non abs re erit. 1* Itaque, ool. i579, not. * , i>ost verbft, nolo habeas taUm byrrhum, non habet, adde : « El 
Knarr. in Psal. i30, n. iO : Si veslis tua conscindatur^ non dicis^ conieidU byrrhum meiim, sed, conscidit me. si potidt et 
meruit vestis tua dici tu, quos non est tu, sed ventis tua, etc. luessiauua, etc. » V Col. i866, nota (6), pro bis verbis ad 
Serm. 6i Appendicis specuntibus, priBfatkmem vero et conclusionem habet aliunde ascitam, bxc substitueoda sunt : 
c Ivooi Caruutensi restitutus est, atque bitcr ifisius opera editus Parisiisan. 1647. » 3* Col. 1895, Serm. 77, n. 1, iin. 7, 
atteiuff/f , etc, lege cum veteri Ms. u ' 
eeckiia libenier et obedieiaer audire, 
ac ilerum infra, n. 2, lin. 6-7, loco 

SOIl, not. {b)j post verba, opus fuit^ adde : < Quanquam superius dicu sicoommode biter|>re;ari licetj ut nimirum in bis 
Ghrisiiis uon slbi, sed nobis rtm:isci aiit consccrari aicatur, maxime cuiu non seiuel ibidcm doceatur, aquas aut Joanneiu 
Bihii oontulisse cliristo, sed contra aquis et Joanni plurimum |>er ( Jiristum fuisse collalura. » S* CoL 90t», loco nota; {b), 
qtue specut ad serm. i63, b:ec sultstiiuenda inoneut RR. Patres : c Excepu conclusione , a verbis, nos vero chariuuni, 
fttt HulUs, etc, quae Oesarium omuiuO spirat, cxtera (in supradicto Sermone) Eusebiuro seu Faustum redolent. Ilic qui- 
dem, num. 3, inuuitur ad rci arationeiu uostram Cliristi mortein fuisse uecessariam ; ciim Faustus su|>eriori seruione 161, 
uui. 2, doceat cbrlstum poUnsse Imtem huinanigenerissota majesiaU prostemere^ sine incanwtionis humilitaief sine cer 
tURme passionis. Scd suieriora veriia interpretari licet de necessiute con^entiae aut etiam jiistitiae : cujusmodi ueces 
siUtis causas exponil Kusebius vulgatus liomil. 6 de l^ascba, quamvis ibi concedat, Dcum absolute potuisse lioiuineiu solo 
nuui majesuiis suai liberare. > 6^ col. 20S7, in nou ultima, qiiac ad Serm. 18i aitinet, post verbum, nd tendus^ sup|>ie : 
ft Kadeiii illa verl)a, nccnon superiora isia ejiisdein nuin. 1 : -ttium Paracletum, H est, simHis gloritv^ i^et naturas, ejusdem- 
que subsUaUicB^ etc, dcprchendiiuus in lib. i de Spiriiu sancto, cap. 9, quem Pascliasio diacouo vui);o adscriptum, Fausio 
Regiensi muiti jaiii non teniere reslituuut, uti proliaviiuus in nova editioue S. lliUrii PicUvieiisis, p. iiOO, noL {fi). » 
7* Tandeiu, col. 2291, in tiae uum. 5, illud annotaiit PP. Maurini : « Quod bic tradiiur de cousuetudiue noiuana iistpii vir» 
cinesuou fuerint, uei,'anda: benedictionis nuptialis, coufirmant hacc lunoceutii 1 epist. ad victriciuiu Potboiuag. cap. 10: 
Jlec Unedici ctan spmsa potest corruptus. Mde Jouam Aureiiauenscm, de lusUtutioue laicali, iil). 2, iaiiio ca|). 2. * M . 



FINIS TOAU ODINTI. 



72^b 



U I 



rarisiis. — Ex Tvpis J.P. MIGNE. 



TH:S VOLUHE 
DOES NOT CIRCUUTE 
OUTSIDE TH£ LIBKAr.Y 



2044 096 580 618